Bijlage D Onderzoek Fietsdiefstal (1)

Gemeente Amsterdam

Evaluatie Fietsdiefstalbestrijdin g Onderzoek naar aanleiding van het Rekenkamerrapport Fietsdiefstalbestrijding 2020

Inhoud Inleiding.................................................................................................................2 Aanleiding..............................................................................................................2 Doel.......................................................................................................................3

1 Analyse cijfers fietsdiefstal........................................................4 1.1 Decennium fietsdiefstallen Amsterdam..........................................................4 1.2 Amsterdam ten opzichte van andere gemeenten...........................................5 1.3 Hotspots Amsterdam op buurtniveau.............................................................5 1.3.1 Mogelijke verklaringen hotspots..................................................................6 2 Huidige aanpak fietsdiefstal.......................................................7 2.1 Verdeling over directies..................................................................................8 2.2 Maatregelen....................................................................................................8 2.2.1 Controle door Fietsdepot..............................................................................8 2.2.2 Graveren....................................................................................................10 2.2.3 Registercontrole.........................................................................................12 2.3 Doeltreffendheid en doelmatigheid...............................................................13 3 Samenvatting en aanbevelingen...............................................15 1 Evalueren van de

aanpak.........................................................17 Bijlage – Kosten maatregelenpakket 2021-2022...........................18

1

Inleiding Amsterdam is fietsstad bij uitstek. De fiets is het belangrijkste vervoersmiddel in onze compacte wereldstad. Het belang hiervan neemt alleen maar toe met alle mobiliteits-, milieu- en gezondheidsopgaven waar we vandaag de dag voor staan. Want “ fietsen is gezond en draagt bij aan een bereikbare en aantrekkelijke stad”. 1 De keerzijde van het vele fietsgebruik is fietsdiefstal. Fietsdiefstal is het meest voorkomende vermogensdelict in Nederland 2 en de grootste ergernis onder fietsers.3 Ook heeft het een aanzienlijke emotionele en economische impact op slachtoffers.4 Laatst genoemde neemt toe als gevolg van de stijging van het aantal E-bikes. Vanwege de niet te onderschatten impact kan fietsdiefstal het fietsgebruik onder Amsterdammers verminderen. Omdat we het belangrijk vinden “om voor alle fietsers in Amsterdam wereldfietsstad te blijven” 5, alsmede naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek Fietsdiefstalbestrijding, wordt de inzet van de gemeente Amsterdam op fietsdiefstalbestrijding nader onderzocht. Eveneens wordt de huidige aanpak heroverwogen en worden extra maatregelen voorgesteld om, nog meer dan Amsterdam nu al doet, de fietsdiefstal in de stad terug te dringen

Aanleiding In 2002 startte de gemeente een gestructureerde aanpak om fietsdiefstal terug te dringen. Sinds 2010 is deze aanpak “niet meer geactualiseerd en zijn de maatregelen niet meer heroverwogen”.6 De gemeente voert drie maatregelen uit om fietsdiefstal te verminderen: 1. Het Fietsdepot controleert of verwijderde fietsen zijn gestolen; 2. Het graveerteam graveert en geeft voorlichting; 3. De registercontroleur controleert fietshandelaren. De Rekenkamer heeft na onderzoek geconcludeerd dat de gemeente weinig inzicht heeft of de maatregelen bijdragen aan het verminderen van het aantal fietsdiefstallen, noch inzicht heeft in de kosten. Daarop heeft zij een aantal aanbevelingen gedaan (zie box 1). Aanbevelingen 1, 4 en 5 zijn door het college overgenomen en in dit document uitgevoerd. 1 Organiseer op passende wijze een periodieke evaluatie door vast te leggen wanneer en hoe wordt geëvalueerd, gekoppeld aan een beleid- en verantwoordingscyclus; 2 Stimuleer een 'ambtelijke actieve informatieplicht' met een heldere esclatieladder en een bijbehorende passende houding van het college en de ambtelijke organisatie; 1 Fiets 2017-2022, Voorwoord. 3Meerjarenplan Borg het rechtmatig handelen van het Fietsdepot door vast te stellen of 2 Bureau Beke, in Nederland’, van fenomeen naar aanpak, 2020,Opkopers p.16.

er sprake is‘Fietsdiefstal van een wettelijke verplichting voor het Digitale 3 Fietsersbond, ‘Fietsdiefstal meest gemelde ergernis’, Register;

https://www.fietsersbond.nl/onderweg/fietsdiefstal/, geraadpleegd op 01-09-2020. 4 4 Heroverweeg de bestaande invulling van de maatregelen. Landelijk worden deze kosten geschat op €600 miljoen per jaar (Bureau Beke, p.11). 5 Suggesties zijn o.a. nagaan hoe de naleving van regels verhoogd kan Meerjarenplan Fiets 2017-2022, Voorwoord. 6 worden en vaststellen van beleid voor het opleggen van bestuurlijk Rekenkamer Metropool Amsterdam, ‘Bestuurlijk rapport Fietsdiefstalbestrijding’, april 2020, p.3.

2

box 1 Aanbevelingen Rekenkamer naar aanleiding van Onderzoek Fietsdiefstalbestrijding

Doel In het onderzoek staan de volgende vragen centraal: 1. Feiten en cijfers: Hoe ontwikkelt fietsdiefstal zich door de jaren heen en hoe verhoudt Amsterdam zich tot andere steden? 2. Evaluatie: Zijn de drie huidige maatregelen ter bestrijding van fietsdiefstal doeltreffend7 en doelmatig?8 3. Samenvatting en aanbevelingen: Op welke wijze kan de gemeente optimaal bijdragen aan de bestrijding van fietsdiefstal? En welke nieuwe maatregelen zijn naar verwachting doeltreffend en doelmatig en wat zijn de kosten? 4. Wat is de beste manier om het fietsdiefstalbeleid periodiek te evalueren? Om deze vragen te beantwoorden zijn interviews met interne- en externe partijen gehouden en (desk)studies uitgevoerd naar interne stukken en openbare bronnen en - data.

7

Doeltreffendheid: de mate waarin de beleidsdoelstelling dankzij inzet van onderzochte

beleidsinstrumenten wordt gerealiseerd. Ook wel effectiviteit (werkt het?). 8

Doelmatigheid: de relatie tussen de effecten van het beleid en de kosten van het beleid. Ook wel

efficiëntie (wordt het zo goedkoopmogelijk bereikt?).

3

1 Analyse cijfers fietsdiefstal

Om een specifieker beeld te krijgen van de problematiek in Amsterdam zijn de aangiftecijfers9 van fietsdiefstal bestudeerd over meerdere jaren. Ook is ingezoomd op aangiftecijfers op buurtniveau. Daarnaast is onderzocht hoe de aantallen zich verhouden tot landelijke aangiftecijfers. Hiervoor zijn de cijfers van meerdere gemeenten vergeleken.

1.1 Decennium fietsdiefstallen Amsterdam In grafiek 1 is de periode 2010 tot en met 2019 in beeld gebracht. Er is een toename tussen 2010 en 2015 met een piek van 11,9 (daadwerkelijke aantallen: 9.807) aangiften van fietsdiefstallen per duizend inwoners. Dit is vervolgens gedaald naar 9,9 in 2017 en daarna gestegen tot 10,3 in 2018. Dat aantal is redelijk stabiel gebleven in 2019 (daadwerkelijke aantallen 8.852). 10

Aangiften fietsdiefstal Amsterdam Trend 2010-2019 14

aantal per 1000 inwoners

12 10.8

10 9

9.3

2011

2012

11.5

11.9 10.7 9.6

10.3

10.3

2018

2019

87.6 6 4 2 0 2010

2013

2014

2015

2016

2017

Grafiek 1 - Aangiftecijfers Amsterdam 2010-2019

Over de periode 2012-2019 was landelijke sprake van een daling van 33% 11, terwijl er in Amsterdam sprake was van een stijging van 11% over dezelfde tijdspanne (zie grafiek 1). Verklaringen voor hoge aangiftecijfers in Amsterdam ten opzichte van het landelijk gemiddelde, is de aangiftebereidheid en hoge 9

De correcte term is eigenlijk misdrijfcijfers: naast aangiften zijn ook door de politie zelf waargenomen delicten meegenomen in de cijfers. 10

De cijfers zijn vergelijkbaar met de bevindingen van de Rekenkamer. Ze wijken enigszins af van de

Rekenkamer, omdat het hier uitsluitend gaat om de cijfers van fietsdiefstal. De cijfers van de Rekenkamer waren inclusief aangiftecijfers van brom- en snorfietsen. Ook wijkt de tijdspanne (20102019) af van die van de Rekenkamer (2012-2019). 11 MRA, Bestuurlijk rapport, p.4.

4

bezoekersaantallen. Uit een enquête van het Fietsdepot, uitgevoerd door OIS, blijkt dat de aangiftebereidheid onder de respondenten 56% was in 2019. 12 De landelijke aangiftebereidheid ligt veel lager: uit recent onderzoek blijkt de aangiftebereidheid van 40% naar 25% te zijn gedaald.13 Een tweede mogelijke verklaring zou het hoge aantal bezoekers aan Amsterdam kunnen zijn, dat eveneens gebruik maakt van de fiets, terwijl de aangiftecijfers worden afgezet tegen het aantal inwoners.

1.2 Amsterdam ten opzichte van andere gemeenten Uit analyse van landelijke aangiftecijfers14 is een top tien gevormd van gemeenten met de hoogste aangiftecijfers. In grafiek 2 zie je de tien gemeenten met de meeste fietsdiefstallen waarvoor aangifte is gedaan van Nederland. in absolute aantallen is Amsterdam de landelijke hotspot van fietsdiefstal. Echter, afgezet tegen het aantal inwoners stond Amsterdam in 2017 op de zevende plaats met 9,6 aangiften van gestolen fietsen per duizend inwoners. Amsterdam liep daarmee gelijk met steden als Maastricht, Schiedam, Rotterdam en Nijmegen. Amsterdam vormt aldus geen landelijke uitzondering ten opzichte van andere gemeenten.

Top 10 gemeentes 2017 16

15.7 12.7 12.6

12

11.5 10.8

10.2 9.6

9.6

9.3

9.1

8 4 0

t t n n n de ech g e ide ri ch dam da m dam g e e n e r r r t h i e e t i s e e c L n m s U o s t S ch ott Nij aa En Gr R M Am

l De

ft

Grafiek 2 - Landelijke top 10 gemeentes 2017

1.3 Hotspots Amsterdam op buurtniveau Om een beter beeld te krijgen van de problematiek in Amsterdam zijn de aangiftecijfers onderzocht op buurtniveau. Uit 481 buurten is een top 15

12

Onderzoek Informatie en Statistiek , ‘Fietsers, Fietsdepot en de Fietsenstallingen’, 2019, p. 8. Bureau Beke, p.39. 14 Local Focus, ‘aantal aangiftes van fietsdiefstal per duizend inwoners’, https://localfocus2.appspot.com/ 5afad5b8cca61, geraadpleegd op 10-09-20. 13

5

opgemaakt met hoogste aantallen aangiftes van fietsdiefstal. Hiertoe is data van 2016 tot en met de tweede kwartaal 2020 geanalyseerd. In tabel 1 zie je per buurt de aangiftecijfers van fietsdiefstal voor, grofweg, de afgelopen vijf jaar. Stationsplein en Julianapark staan al vijf jaar op rij op respectievelijk de eerste en de tweede ‘plaats’ met hoogste aantallen aangiften. Het Stationsplein kent in absolute aantallen de hoogste aangiftecijfers. De overige locaties variëren elk jaar qua rangschikking, maar zijn overwegend terug te vinden in de top 15. Daarnaast laat het merendeel van deze buurten stijgende aangiftecijfers zien. Het betreft het Stationsplein, Zuidas Noord, de Da Costabuurt Noord, Oosterparkbuurt Noordwest, Leidsebuurt Zuidoost, Weesperzijde Midden/Zuid, Jacob Geelbuurt, Sarphatistrook, Elandsgrachtbuurt en de Weesperbuurt.

Tabel 1 – Hotspots fietsdiefstal op buurtniveau 2016 tot en met tweede kwartaal 2020

1.3.1 Mogelijke verklaringen hotspots Uit onderzoek blijkt dat aangiftecijfers in Nederland hoger zijn in studentensteden, en stations zijn één van de meest voorkomende locaties waar fietsen worden gestolen.15 Dit is ook aannemelijk wanneer we inzoomen op deze buurten. Van de vijftien bovengenoemde buurten is het zeer waarschijnlijk dat er vijf verband houden met de aanwezigheid van een treinstation. Namelijk het Stationsplein (Centraal Station), Julianapark (Amstelstation), Zuidas Noord 15

Uit recent landelijk onderzoek van Bureau Beke blijkt dat met name de grotere (studenten)steden

hotspots vormen, met daarbinnen stations, pleinen en winkelgebieden als micro-hotspots. Daarnaast worden ook steeds meer diefstallen gepleegd in directe omgeving van de eigenwoning. (Bureau Beke, p.11)

6

(Station Zuid), Amsterdamse Poort (Station Bijlmer ArenA) en de Jacob Geelbuurt (Station Lelylaan) . En voor drie buurten is het aannemelijk dat de hoge aangiftecijfers verband houden met de aanwezigheid van een universiteit. De Roeterseilandcampus van de Universiteit van Amsterdam bevindt zich namelijk in zowel de Sarphatistrook als de Weesperbuurt. En de Vrije Universiteit bevindt zich in de Zuidas. In afbeelding 1 zijn de stationsgebieden en universiteiten duidelijk zichtbaar als probleemgebieden.

Afbeelding 1 - Hotspots fietsdiefstal per geografische locatie

2 Huidige aanpak fietsdiefstal

In dit hoofdstuk wordt de huidige aanpak fietsdiefstalbestrijding van de gemeente uiteen gezet. De bestaande maatregelen, welke voortkomen uit het Werkprogramma 2002-2006, worden uitgelegd en getoetst op doeltreffendheid en doelmatigheid . Het betreft de volgende drie maatregelen: controle op diefstal op binnengekomen fietsen bij het Fietsdepot, graveeracties en registercontrole.

7

2.1 Verdeling over directies De directies Verkeer en Openbare Ruimte (V&OR), Parkeren en Toezicht en Handhaving Openbare Ruimte (THOR) zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor fietsdiefstalbestrijding. De verantwoordelijkheid voor de beleidsvorming ligt bij de directie V&OR, afdeling Kennis en Kaders. De directie Parkeren is verantwoordelijk voor de uitvoering van een tweetal maatregelen: het Fietsdepot voert de controle op diefstal uit op binnengebrachte verwijderde fietsen. Daarnaast stuurt zij het graveerteam aan. THOR is verantwoordelijk voor de uitvoering van de registercontrole. THOR heeft aangegeven in 2020 zeer beperkte controle op fietsenhandelaren te hebben gepleegd vanwege andere prioriteringen.

2.2 Maatregelen 2.2.1 Controle door Fietsdepot Toelichting op de maatregel Een deel van de van straat verwijderde fietsen wordt bij binnenkomst in het Fietsdepot gecontroleerd op diefstal. Dit betreft de categorie hinderfietsen 16. De categorie verwaarloosde fietsen worden in een later stadium gecontroleerd door de opkoper. De controle gebeurt door het framenummer te checken in Stopheling17, met behulp van een automatische match in het registratiesysteem Perfectview. In geval van een ‘hit’ wordt handmatig het RDW geraadpleegd voor de datum en tijdstip van de aangifte. De politie deelt (op basis van een convenant) de NAW-gegevens met het Fietsdepot. Gestolen fietsen worden geretourneerd aan de eigenaar.

16

Het fietsdepot onderscheidt drie categorieën fietsen: hinderfietsen, verwaarloosde fietsen en wrakfietsen. Hinderfietsen zijn fietsen die van straat verwijderd zijn omdat zij verkeerd gestald stonden. Het betreft veelal goede kwaliteit fietsen en deze worden over het algemeen opgehaald door eigenaar en/ of aangifte voor gedaan. Verwaarloosde fietsen staan minimaal 6 weken ongebruikt op straat voor zij verwijderd worden. Deze categorie gaat naar de opkoper. Wrakfietsen zijn in dermate slechte staat dat zij worden vernietigd. 17 Database waarin bij politie als gestolen geregistreerde goederen staan .

8

Bevindingen Rekenkamerrapport Behaalde resultaten “Het Fietsdepot controleert circa de helft van de fietsen op diefstal (2018:40.684). De opkoper controleert alle fietsen die hij van het Fietsdepot opkoopt (2018: 63.414). In totaal zijn er 1.166 gestolen fietsen aangetroffen: 986 door het Fietsdepot en 180 door de opkoper. 1.031 gestolen fietsen zijn terugbezorgd bij de eigenaar”. (Rekenkamer Metropool Amsterdam, ‘Bestuurlijk rapport Fietsdiefstalbestrijding’, april 2020, p.5. Hierna: Bestuurlijk rapport RMA) Doeltreffendheid “Het is onduidelijk of met de 1.166 teruggevonden gestolen fietsen de controle van het Fietsdepot effectief is, omdat onbekend is hoeveel gestolen fietsen er daadwerkelijk bij het Fietsdepot zijn binnengebracht. Alleen gestolen fietsen waarvoor aangifte is gedaan, komen namelijk uit de controle in RDW/Stopheling.” (Bestuurlijk rapport RMA p. 12) Kosten “De kosten van de maatregel zijn verweven in een overkoepelend contract met Stichting Philadelphia. Hierdoor is niet duidelijk wat de controle door het Fietsdepot precies kost.” Het gaat om minstens € 28.000 in 2018. Gebaseerd op geschatte kosten van de dagbesteding zou dat neerkomen op €0,71 per gecontroleerde fiets en €25 per teruggevonden gestolen fiets. (Rekenkamer Belang van het Fietsdepot Het Fietsdepot zorgt op reguliere basis ervoor dat gestolen fietsen worden terugbezorgd aan de eigenaar.

Het Fietsdepot is bij wet tijdelijk houder van fietsen die vanuit de handhavingstaak van de gemeente zijn verwijderd.18 Vanuit deze verantwoordelijkheid als houder spoort het Fietsdepot gestolen fietsen op en brengt ze terug bij de eigenaar.19 Het is een dienstverlening aan de inwoners van Amsterdam en geeft het signaal af dat aangifte doet loont. Aanvullingen en Ontwikkelingen Perfectview en rapportage door Fietsdepot Het Fietsdepot verzamelt reeds relevante data en informatie met betrekking tot gestolen fietsen en graveren voor interne rapportages. Het Fietsdepot stelt maand- en jaarrapportages op over de geleverde prestaties. Sinds het in gebruik nemen van registratiesysteem Perfectview in november 2019, komen er meer gestolen fietsen uit de match. Er zijn ook meer fietsen opgehaald – een stijging van 35% naar 50%. Dit percentage is nog nooit eerder behaald. Daarnaast is de website verlorenofgevonden.nl dit jaar in gebruik genomen. Als gevolg hiervan vinden de eigenaren hun fiets eerder terug, waardoor er stijging is te zien in het ophaalpercentage. Ook de online bezorgmogelijkheid zorgt voor een hoger ophaalpercentage.

18 19

Burgerlijk Wetboek , Artikel 3:107. Politie eenheid Amsterdam/ Gemeente Amsterdam, ‘Concept Convenant Fietsdepot’, 2020, p.4.

9

Het Fietsdepot werkt aan het verbeteren van de rapportages. 20 De bevindingen uit Perfectview zullen in toekomstige rapportages van het Fietsdepot worden verwerkt. Eveneens wordt relevante informatie verkregen uit het tweejaarlijks onderzoek uitgevoerd door OIS. In opdracht van het Fietsdepot onderzoeken zij, onder andere, de bekendheid van het Fietsdepot en aangiftebereidheid. Convenant politie NAW-gegevens Naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek heeft het Fietsdepot, tijdens gesprekken met politie over vernieuwing van het convenant, aandacht gevraagd voor meer inzet op fietsdiefstal. De politie heeft daarop aangegeven geen prioriteit te geven aan fietsdiefstal. De samenwerking tussen Fietsdepot en politie wordt voortgezet voor wat betreft delen NAW-gegevens. Inhoudelijk kent het nieuwe convenant geen ingrijpende wijzigingen ten opzichte van het oude. Het betreft een aanscherping en is gericht op samenwerking op het gebied van delen van NAW-gegevens. Het heeft als doel gestolen fietsen op te sporen en te retourneren aan de rechtmatige eigenaar. Daarnaast “beogen de politie en het Fietsdepot de dienstverlening aan de burgers te verbeteren, aangifte bereidheid te verhogen en het aantal misdrijven ten aanzien van fietsdiefstal te verminderen”.21 Het vaststellen van het nieuwe convenant is in de afrondende fase. Naar verwachting wordt er voor het einde van het jaar getekend.

2.2.2 Graveren Toelichting op de maatregel Het graveerteam van het Fietsdepot staat wekelijks op wisselende locaties in de stad. Zij brengen gratis een gravure aan in het fietsframe. Het doel van het graveren is het beter identificeerbaar maken van de fiets om fietsendieven af te schrikken en aangifte doen te vergemakkelijken. Na het graveren ontvangt de eigenaar de kenmerken van de fiets, wat aangifte doen vereenvoudigd wanneer de fiets toch gestolen wordt. Ook wordt er voorlichting gegeven aan eigenaren over zelf te ondernemen preventiemaatregelen, en het belang van het doen van aangifte in het geval van diefstal. Bevindingen Rekenkamerrapport

20

Applicatie om data te verwerken en analyseren. Politie eenheid Amsterdam/ Gemeente Amsterdam, ‘Concept Convenant Fietsdepot’ 2020, p.7 / art.2.1. 21

10

Behaalde resultaten “Het graveerteam heeft 1.135 fietsen gegraveerd [in 2018] en tenminste hetzelfde aantal personen voorlichting gegeven”.( P.5 Bestuurlijk rapport) Over de Periode 2010-2018 zijn ruim 70.000 fietsen gegraveerd. (Onderzoeksrapport RMA, p.45) Doeltreffendheid “De 1.135 mensen die hun fiets hebben laten graveren […] zijn niet verder gevolgd. Het is dan ook onbekend of hun fietsen minder vaak zijn gestolen en, in geval van diefstal, of zij vaker aangifte hebben gedaan dan gebruikelijk is in Amsterdam.” (Bestuurlijk rapport RMA p.12) Kosten Er “bestaat geen inzicht in de kosten […] (zowel totaal als per maatregel), omdat zij niet als zodanig geboekt worden in de financiële administratie. Er is tenminste €15.700 besteed aan graveren in 2018. (Bestuurlijk rapport RMA p.12.) Dit Komt neer op €13,83 per gegraveerde fiets. Belang van de graveeracties Het belang van de graveeracties voor wat betreft fietsdiefstalbestrijding ligt in de subdoelen: het verhogen van de aangiftebereidheid en vergroten van kennis over zelf te nemen preventiemaatregelen. Naar verwachting zullen meer gestolen fietsen worden teruggevonden onder binnengebrachte fietsen, als er meer aangifte wordt gedaan. Daarom is het van belang om in te blijven zetten op aangiftebereidheid.

De maatregel draagt hier aan bij door het verstrekken van een document met kenmerken wat het doen van aangifte vergemakkelijkt, alsmede door het geven van voorlichting tijdens het graveren over het juist op slot zetten met twee verschillende sloten.22 Dit is de meest geadviseerde, zelf te nemen maatregel tegen fietsdiefstal. Blijven inzetten op de algemene kennis hiervan is daarom eveneens van belang. Aanvullingen en Ontwikkelingen Aanvullende mogelijkheden voor graveren onderzocht De maatregel graveren is nu gericht op minder aantrekkelijk maken van de fiets voor diefstal en voorlichting geven. De verkregen gegevens worden niet gebruikt voor het opsporen van de eigenaar, zowel in het geval van een gestolen fiets23 als een verwijderde fiets24. Dit noemt de Rekenkamer een “gemiste kans”. Het Fietsdepot heeft gehoor gegeven aan deze aanbeveling van de Rekenkamer. Ten eerste wordt gestart met een pilot met Swapfiets en het Dynamisch Anoniem Fietsregister (DAF) in het laatste kwartaal van 2020. 22

Tips onderschreven door Fietsersbond en STOPFietsdiefstal: fiets vast zetten op twee verschillende sloten, aan een ‘vast’ punt in de openbare ruimte, door frame én voorwiel. 23 De verkregen gegevens zouden gebruikt kunnen worden voor opsporingsdoeleinden, wanneer de fiets als gestolen staat geregistreerd. Dat gebeurd niet “omdat fietsen vaak van eigenaar wisselen, en de gemeente niet het risico wil lopen dat fietsen bij de verkeerde persoon worden terug bezorgd” (MRA, Onderzoeksrapport, p.48). 24 Is eveneens geen onderdeel van de overeenkomst (het graveerformulier), dus mag momenteel niet i.v.m. privacywetgeving.

11

Swapfietsgebruikers zullen een melding krijgen via het DAF wanneer hun fiets wordt geregistreerd bij het Fietsdepot. Het doel is te onderzoeken of het aantal eigenaren wat hun fiets ophaalt daarmee stijgt.25 26 Ook wordt onderzocht of ditzelfde systeem toegepast kan worden voor gegraveerde fietsen. Ten tweede onderzoekt het Fietsdepot de mogelijkheid om het graveerformulier op korte termijn aan te passen, waarmee eigenaren het Fietsdepot toestemming geven om gegevens op te slaan en de eigenaar te mogen benaderen indien hun fiets wordt binnengebracht bij Fietsdepot. Eigenaren vinden hun fiets hierdoor sneller terug, waardoor er minder onterechte aangiften zullen worden gedaan. Onderzoek & Rapportage OIS voert in opdracht van Parkeren tweejaarlijks onderzoek uit naar de bekendheid van het Fietsdepot en het gebruik van fietsenstallingen. Aangiftebereidheid wordt hierin meegenomen. Het meest recente onderzoek uit 2019 laat een daling van de aangiftebereidheid zien van 65% naar 56% in 2017. De bereidheid ligt echter veel hoger dan de landelijke aangiftebereidheid die momenteel gedaald is naar 20%.27

2.2.3 Registercontrole Toelichting op de maatregel De registercontroleur controleert fietshandelaren op correct en tijdig registreren van tweedehands fietsen in het Digitale Opkopers Register (DOR) 28. Het is een combinatie van toezichthouden, voorlichten en handhaven. Ook kan gecontroleerd worden op aangifte van diefstal. Daarnaast wordt voorlichting gegeven aan de fietshandelaren over gebruik van het DOR. De registercontrole heeft als doel heling tegen gaan en is gericht op het bestrijden van illegale fietsenhandel. De controleur is als boa bevoegd om te handhaven. Indien de handelaar in overtreding is kan de controleur bij een eerste overtreding een waarschuwing geven en bij tweede overtreding volgt een proces verbaal. Politie handelt proces verbaal af en de handelaar kan een boete of celstraf krijgen. In vergaande gevallen riskeert de handelaar sluiting van de zaak of schorsing van de markt. THOR heeft aangegeven in 2020 zeer beperkte controle op fietsenhandelaren te hebben gepleegd vanwege andere prioriteringen.

25

In 2019 zijn er 65.000 fietsen niet opgehaald. Met toestemming tot gebruik NAW-gegevens kunnen eigenaren worden benaderd. Naar verwachting kunnen zo meer fietsen worden terugbezorgd bij de eigenaar en gaan niet naar de opkoper. De fiets komt daarmee niet in de carrousel. het gaat bovendien mogelijk meer inkomsten opleveren. Momenteel worden fietsen voor een lager bedrag aan de opkoper verkocht dan de ophaalprijs of bezorgprijs voor de eigenaar, respectievelijk €22,50 en €35. 26 In deze pilot krijgt het Fietsdepot geen toegang tot de privacygegevens. 27 Bureau Beke 28 Het is opkopers verplicht om ingekochte goederen te registreren. Sinds 2011 kan dit digitaal in het DOR.

12

Bevindingen Rekenkamerrapport Behaalde resultaten “Eind 2019 waren 284 fietshandelaren in het DOR geregistreerd. In 2018 heeft de registercontroleur 173 fysieke controles bij fietshandelaren uitgevoerd. Daarbij zijn waarschuwingen en proces-verbalen uitgeschreven, omdat niet (correct) in het DOR werd geregistreerd of de fietshandelaar gestolen fietsen in het bezit had. Ten minste één fietsenzaak is tijdelijk gesloten.” (Bestuurlijk rapport RMA , p.5) Doeltreffendheid “Het is onbekend in hoeverre de registercontroles ertoe leiden dat er minder gestolen fietsen bij de vakhandel worden aangeboden”. (Bestuurlijk rapport RMA p.12) Kosten In 2019 was er €47.000 beschikbaar voor de inzet van registercontrole op Belang Het belang van de registercontrole voor de bestrijding van fietsdiefstal is de remmende werking op gelegenheidsdieven. Hier geldt: zonder heler, geen steler. Overwegend zullen fietsendieven hun gestolen waar proberen om te zetten in geld. Handelaren die de goederen van hen overnemen, houden het delict in stand. De registercontrole doorbreekt deze cirkel.

2.3 Doeltreffendheid en doelmatigheid Fietsdiefstalbestrijding is moeilijk te meten op doeltreffendheid en doelmatigheid vanwege het ontbreken van betrouwbare cijfers. De probleemomvang van fietsdiefstal kan nooit betrouwbaar in kaart worden gebracht, tenzij 100% van de slachtoffers aangifte doet. De omvang van het daadwerkelijke probleem is daarmee altijd een educated guess. Dalende of stijgende aangiftecijfers kunnen meerdere oorzaken hebben. Het zou kunnen wijzen op een daadwerkelijke verandering van het aantal diefstallen, maar het kan ook liggen aan een gewijzigde aangiftebereidheid. Vanwege de onbetrouwbaarheid van aangiftecijfers is het effect van een maatregel op het aantal fietsdiefstallen enkel in termen van aannemelijkheid te evalueren. De moeilijkheid van meetbaarheid is aldus inherent aan het onderwerp. In dit licht kennen de drie maatregelen tegen fietsdiefstal eveneens hun beperkingen voor wat betreft meetbaarheid van de doeltreffendheid en doelmatigheid.  Controle door Fietsdepot De controle door het Fietsdepot heeft als doel om gestolen fietsen op te sporen en te retourneren aan de eigenaar. De doeltreffend- en doelmatigheid kunnen tot op zekere hoogte worden gemeten: het aantal fietsen dat wordt teruggevonden wordt geregistreerd en de kosten kunnen worden terug berekend. Echter, is het onbekend hoeveel gestolen fietsen er daadwerkelijk bij

13

het Fietsdepot staan, omdat enkel de fietsen waarvoor aangifte is gedaan uit de controle komen.

 Graveren Het hoofddoel van het graveren is het beter identificeerbaar maken van de fiets, waarmee deze minder aantrekkelijk zou zijn voor fietsendieven. Of dit doel wordt bereikt is moeilijk meetbaar, omdat eigenaren die hun fiets hebben laten graveren niet, en zeker niet oneindig, kunnen worden gemonitord om te bezien of hun fietsen minder vaak worden gestolen en hier vaker aangifte van doen 29. Wel zijn er mogelijkheden om te meten of de graveeracties invloed hebben op de aangiftebereidheid van de fietseigenaar. De kosten kunnen worden terug berekend.  Registercontrole De maatregel registercontrole is moeilijk te toetsen op effectiviteit voor wat betreft het tegen gaan van fietsdiefstal. Het is aannemelijk dat de maatregel invloed heeft op gelegenheidsdieven die lokaal hun gestolen waar proberen af te zetten, maar het draagt niet bij aan het tegengaan van georganiseerde fietsendieven, wiens afzetmarkt buiten Amsterdam en veelal zelfs buiten Nederland is. Zoals de Rekenkamer concludeerde: “zolang het DOR niet landelijk verplicht wordt gesteld en de registercontrole niet door het hele land wordt uitgevoerd, […] is de invloed op de landelijke vraag naar gestolen fietsen beperkt.

En de invloed op buitenlandse vraag naar gestolen fietsen […] onwaarschijnlijk.”30 Het is aldus lastig meetbaar of de registercontrole effect heeft op het aantal fietsen dat wordt gestolen in Amsterdam. Echter, het effect van de registercontrole op het voorkomen van heling bij Amsterdamse geregistreerde fietshandelaren is wel meetbaar.

29

Wegens privacywetgeving in combinatie met een onbepaalde tijdsduur (men weet immers niet of en

wanneer een fiets gestolen gaat worden - na een week, na jaren, of nooit) is dat geen haalbaar onderzoek. 30 P.55 Onderzoeksrapport

14

3 Samenvatting en aanbevelingen

Amsterdam zet zich in voor de fietser en een gezonde en bereikbare stad.31 Fietsdiefstalbestrijding maakt daar deel van uit. Uit onderzoek blijkt dat slachtoffers van fietsdiefstal minder snel een goede fiets aanschaffen als voorheen, en de fiets ook minder gebruiken.32 Om voor iedereen een fijne fietsstad te blijven, wordt geadviseerd om in te blijven zetten op de huidige maatregelen ter bestrijding van fietsdiefstal. Zij leveren de volgende bijdrage aan de bestrijding van fietsdiefstal in Amsterdam: 1. De controle door het Fietsdepot zorgt ervoor dat gestolen fietsen worden terugbezorgd bij de eigenaar. Juist nu de prioriteit bij politie is verdwenen, is het van belang dat het Fietsdepot deze dienst blijft verlenen aan de Amsterdammer. 2. Met de graveeracties wordt ingezet op het verhogen van de aangiftebereidheid en vergroten van kennis over zelf te nemen preventiemaatregelen. Hoe meer mensen aangifte doen, hoe meer gestolen fietsen het Fietsdepot terug kan vinden Daarnaast blijft het juist vastzetten en gebruiken van goede tweede sloten de beste preventiemaatregel. Er moet daarom blijvend worden geïnvesteerd in inzet hierop. 3. De registercontrole voorkomt heling. Door periodiek te blijven controleren op de DOR-plicht, blijven handelaren alert op de juiste naleving hiervan.

Naast de huidige maatregelen wordt ingezet op de volgende maatregelen om de inzet op fietsdiefstalbestrijding te verhogen en de effecten van de diverse (bestaande) maatregelen beter te kunnen meten. De kosten van deze maatregelen en dekking van deze kosten staan opgenomen in het overzicht van de bijlage. Maatregel 1: Rapporteer maatregelen Fietsdepot Er wordt reeds relevante info verzameld ten aanzien van de controle door het Fietsdepot en de graveeracties. Nieuw verkregen data zal worden toegevoegd aan de rapportages van het Fietsdepot. De jaarrapportages zullen worden aangeboden ter kennisname aan de Raad. Relevante bevindingen uit het tweejaarlijks enquête onderzoek naar de bekendheid van het Fietsdepot zullen eveneens worden gedeeld. De mogelijkheid wordt onderzocht om aanvullende vragen met betrekking tot fietsdiefstal hieraan toe te voegen. Maatregel 2: Meet effect graveeracties op aangiftebereidheid 31 32

MJP 2017-2011, Voorwoord Bureau Beke, p.11.

15

Het effect van voorlichting en graveren op aangiftebereidheid kan worden gemeten aan de hand van een enquête. Door eigenaren die hun fiets hebben laten graveren een enquête toe te sturen kan de aangiftebereidheid vóór en na de maatregel worden gemeten. De mogelijkheid om meerdere onderwerpen met betrekking tot fietsdiefstal en de modaliteit fiets in deze enquête mee te nemen zal worden onderzocht. Maatregel 3: Zet het graveerteam in op hotspots Zet het graveerteam in op hotspots. Op deze manier kan de effectiviteit worden gemeten aan de hand van aangiftecijfers voor deze buurt. In geval van de pilots (aanbeveling 5) zullen de graveeracties worden ingezet in combinatie met andere maatregelen. Maatregel 4: Onderzoek de mogelijkheid om de registercontrole te hervatten in 2021 De registercontrole heeft als doel heling tegen gaan en is gericht op het bestrijden van illegale handel. Fietsenhandel geldt als één van de zeven DORplichtige branches. Door controles weer op te pakken in 2021 en periodiek te blijven controleren op de DOR-plicht, blijven handelaren alert op de juiste naleving hiervan. THOR, OOV en V&OR gaan in overleg over de prioritering van de registercontroles op gestolen goederen om de alertheid van handelaren op de juiste naleving van de DOR-plicht op peil te houden.

Maatregel 5: Zet extra in op hotspots in de vorm van pilots Uit landelijk onderzoek blijkt dat er in studentensteden meer fietsen worden gestolen. Daarnaast blijken stations een hotspot. Uit onderzoek naar aangiftecijfers in Amsterdam op buurtniveau worden deze gevolgtrekkingen bevestigd. Er wordt daarom geadviseerd om in de vorm van pilots in te zetten op deze hotspots. Maatregel 5a: Pilot Centraal Station Doelstelling: inzet van een combinatie van maatregelen om het aantal fietsdiefstallen in de buurt Stationsplein terug te dringen.  Graveeracties  Grondmarkeringen  Stuurlabels: Fietsen controleren op het juist op slot staan met twee sloten. Fietsen waarbij dit niet het geval is een label aan hangen met voorlichting.  Nader onderzoeken: samenwerking met NS/ ProRail. Maatregel 5b: Pilot Roeterseiland Doelstelling: inzet van een combinatie van maatregelen om het aantal fietsdiefstallen in de Sarphatistrook en de Weesperbuurt terug te dringen.  Graveeracties  Grondmarkeringen  Stuurlabels: Fietsen controleren op het juist op slot staan met twee sloten. Fietsen waarbij dit niet het geval is een label aan hangen met voorlichting. 16



Communicatieactie UvA intern

Maatregel 6: Onderzoek GPS-tracking gestolen fietsen Om meer inzicht te krijgen in het fietsdiefstalcircuit zal een onderzoek met GPStracking worden uitgevoerd door het AMS Institute. We weten ongeveer waar in de stad vaak fietsen worden gestolen. Wat er vervolgens met die gestolen fietsen gebeurt is nauwelijks zichtbaar. Om meer inzicht te krijgen in het fietsdiefstalcircuit zal een onderzoek met GPS-tracking worden uitgevoerd door het AMS Institute. Gechipte fietsen worden verspreid over de stad zodat zij gestolen kunnen worden. Vervolgens worden zij langdurig gevolgd zodat we een veel beter inzicht krijgen in deze (onder)wereld. Met de uitkomsten kan de gemeente hopelijk fietsdiefstal beter aanpakken.

1 Evalueren van de aanpak

We constateren dat we onvoldoende inzicht hebben in de effectiviteit van de aanpak tegen fietsdiefstal. De komende periode wordt de aanpak daarom beter gemonitord. In een volgende versie van het MJP Fiets (in 2022) wordt op basis van gedegen informatie over (de effectiviteit van) de aanpak een nieuw voorstel geformuleerd voor fietsdiefstalpreventie.

17

Bijlage – Kosten maatregelenpakket 2021-2022

Maatregel Uitbreiden rapportage Fietsdepot (aanbeveling 1) Enquête aangiftebereidheid (aanbeveling 2) Onderzoek OIS t.b.v. evaluatie fietsdiefstalbestrijding (aanbeveling 2) Graveerteam inzetten op hotspots (aanbeveling 3) Op peil houden registercontrole(aanbeveling 4) Pilot Centraal Station (aanbeveling 5a) Pilot Universiteit van Amsterdam - Roeterseiland (aanbeveling 5b) Onderzoek GPS-tracking gestolen fietsen (aanbeveling 6) Totaal geraamde kosten

Kosten Geen extra kosten Geen extra kosten Geen extra kosten Geen extra kosten Geen extra kosten €8.500 €8.500

€20.000 €37.000

18