Bijlage bij raadsinformatiebrief.Jurisprudentie-overzicht en bufferzones in buitenland bij demonstraties abortusklinieken

Bijlage jurisprudentie-overzicht en bufferzones in het buitenland inzake demonstraties bij abortusklinieken Rb. Limburg 5 maart 2019 (voorlopige voorziening*) Allereerst overweegt de rechtbank Limburg in 20191 dat de maatregel dat demonstranten aan de overkant van de kliniek dienen te staan proportioneel is, onder andere omdat het nog voldoende binnen zicht- en geluidsafstand van de abortuskliniek is. De rechtbank oordeelt dat de burgemeester het besluit niet heeft kunnen nemen op basis van de bescherming van de gezondheid of het belang van het verkeer, maar wel ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden. Daarbij acht de rechter van belang dat betogers tijdens eerdere demonstraties bezoeksters actief benaderden, hetgeen de betrokken vrouwen als zeer hinderlijk hadden ervaren, en dat een van de betogers zich tijdens een eerdere demonstratie niet aan de voorschriften had gehouden. De burgemeester heeft betrokken dat de receptioniste van de abortuskliniek de politie om bijstand verzocht, omdat bezoeksters van de abortuskliniek onheus worden bejegend.

Rb. Noord-Holland 21 juli 2020 (voorlopige voorziening*) In een uitspraak van de rechtbank Noord-Holland in 20202 oordeelt de rechter nogmaals dat het voorschrift dat demonstranten aan de overzijde van de abortuskliniek in Heemstede staan is gerechtvaardigd. De burgemeester heeft betrokken dat de gemeente van omwonenden en de kliniek meldingen heeft ontvangen dat de wijze van demonstreren als hinderlijk en intimiderend wordt ervaren. Vooral het direct aanspreken en folders in de handen drukken van voorbijgangers, bezoeksters en personeel van de kliniek wordt als intimiderend ervaren. Deze stellingen zijn onderbouwd met meldingen van de abortuskliniek, politiemeldingen en enkele foto's. Het als onderdeel van een demonstratie gemeenschappelijk aanspreken van bezoekers op hun individuele gebruik van de abortuskliniek is volgens de rechter een wanordelijkheid die een beperking rechtvaardigt, omdat dit gedrag bezoekers van de abortuskliniek onevenredig hindert in het uitoefenen van hun rechten uit de Wet afbreking zwangerschap. Vanaf de overkant van de kliniek kunnen de demonstranten hun gemeenschappelijke mening bovendien nog voldoende laten horen.

Daarnaast overweegt de rechter in deze uitspraak dat het aanspreken van individuele bezoekers 'niet meer het uitdragen van een maatschappelijk probleem, maar het aankaarten van een individuele zaak bij een individueel persoon' betreft en daarom niet meer onder het demonstratierecht valt. Bij deze laatste overweging, dat het individueel aanspreken van kliniekbezoekers niet meer onder het demonstratierecht zou vallen, worden door rechtswetenschappers kritische kanttekeningen geplaatst. Ook in de latere rechtszaken wordt deze redenering niet herhaald.

Rb. Midden-Nederland 12 april 2021 (voorlopige voorziening*) Zo oordeelt de rechtbank Midden-Nederland in een latere uitspraak uit 2023.3 dat het feit dat antiabortusdemonstranten flyers uitdelen en daarbij bezoekers van de abortuskliniek aanspreken niet maakt dat er geen sprake is van een beschermde demonstratie. Het betreft in deze zaak een besluit van de burgemeester van Almere, die ter voorkoming van wanordelijkheden onder andere de beperking stelde dat antiabortusdemonstranten enkel folders aan kliniekbezoekers aan mochten bieden, zonder hen daarbij persoonlijk aan te spreken. De rechter overweegt dat er geen sprake was van een reele vrees voor wanordelijkheden. Demonstraties voor de abortuskliniek vonden in Almere al jaren zonder incidenten plaats. Bovendien was niet gebleken dat er door de demonstraties een situatie was ontstaan waarin bezoekers van de kliniek niet langer ongestoord gebruik konden maken van hun rechten uit de Wet afbreking zwangerschap.

Rb. Midden-Nederland 3 augustus 2022 (bodemprocedure**)

Rb. Limburg (vzr.) 5 maart 2019, ECLI:NL:RBLIM:2o3.9:21.38. Rb. Noord-Holland (vzr.) 23. juli 2020, ECLI:NLRBNHO:2o2 o:5579• 3 Rb. Midden-Nederland (vzr.) 12 april 2o21, ECLI:NL:RBMNE:2o21:1.436.

Tot slot blijkt uit een recente uitspraak van de Rechtbank Midden-Nederland4 dat grotere bufferzones door de rechter niet zonder meer worden geaccepteerd. Het betreft in deze zaak een afstandsbeperking van 7o meter vanaf de abortuskliniek in Utrecht, waar een laad- en loszone als demonstratielocatie was aangewezen. Volgens de rechter had de burgemeester onvoldoende gemotiveerd waarom een minder vergaande beperking, namelijk op een van de parkeervakken tegenover de kliniek, niet geschikt was.

Bufferzones in het buitenland Gelet op het juridische kader kunnen bufferzones in Nederland niet zomaar worden vergeleken met de bufferzones die in sommige andere landen zijn ingevoerd. In de Commissie Algemene Zaken is aan de orde gekomen dat andere landen, zoals Canada, grotere bufferzones rondom abortusklinieken hebben ingesteld. Daarnaast werd verwezen naar bufferzones in de Verenigde Staten. Nog los van de huidige situatie omtrent de legalisatie van abortus in de Verenigde Staten, blijkt uit juridisch onderzoek dat de bufferzones die daar worden opgelegd maximaal IA meter bedragen. Daarmee betreffen dit geen grotere afstandsbeperkingen dan in Amsterdam wordt gehanteerd. Ook andere Angelsaksische landen, zoals Engeland en Australia, kennen (grotere) bufferzones. Relevant is dat deze landen een ander rechtsstelsel dan Nederland kennen, en bovendien niet allemaal dezelfde (inter)nationaalrechtelijke verplichtingen hebben als Nederland — denk aan een Grondwet of het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. *Een voorlopige voorziening is een voorlopige beslissing in spoedeisende zaken die gezien kan worden als tijdelijke regeling tot de eindbeslissing er is. ** Een bodemprocedure is de gerechtelijke procedure waarin een juridisch geschil definitief wordt beslist.

4

Rb. Midden-Nederland 3 augustus 2022, ECLI:NL:RBMNE:2o22:3o95.