Bijlage bij raadsbrief 3 TAC preadvies Flevopark - Uitbreiding bebouwing zwembadterrein.pdf

Bezoekadres Weesperplein 8 1018 XA Amsterdam Postbus 2758 1000 CT Amsterdam amsterdam.nl/TAC

Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) Retouradres: Postbus 2758, 1000 CT Amsterdam

B&W - voor deze het dagelijks bestuur van Stadsdeel Oost t.a.v. mevrouw J. van der Beek Postbus 2758 1000 CT Amsterdam

6 juli 2023 1000 CT Amsterdam Behandeld door Secretariaat TAC Telefoon 06 23457013 secretariaatTAC@amsterdam.nl Datum

Onderwerp

TAC Pre-advies Flevopark –uitbreiding bebouwing zwembadterrein

Geachte mevrouw van der Beek, Op 5 juni 2023 heeft u een advies gevraagd in het kader van de Nota van Uitgangspunten ‘Uitbreiding en vernieuwing Flevoparkbad’ ter hoogte van het zwembadterrein in het Flevopark te Amsterdam-Oost. Aangezien het gaat om een initiatief in de Hoofdgroenstructuur is een advies van de Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) vereist. Dit advies vormt een noodzakelijk onderdeel van de toetsing aan de uitgangspunten via de Structuurvisie door B&W. De TAC is gehouden haar adviezen te baseren op de richtlijnen die zijn vastgelegd in het instrumentarium voor de Hoofdgroenstructuur van de Structuurvisie Amsterdam 2040 – ‘Economisch Sterk en duurzaam’. In een eerder stadium heeft de TAC geadviseerd op de tijdelijke camping op dit zwembadterrein (respectievelijk 10 april 2013 en 15 maart 2017) en het ambitiedocument Flevopark (22 december 2017).

Beleidskader In de Hoofdgroenstructuur zijn die gebieden opgenomen waar de functies groen en groene recreatie voorop staan. Woningbouw, werk gerelateerde functies, wegenaanleg of het vestigen van voorzieningen die verkeer aantrekken of die ten koste gaan van groen zijn niet in overeenstemming met de doelstellingen van deze structuurvisie. Ingrepen die de recreatieve gebruikswaarde en/of de natuurwaarde of andere functies van het groen verhogen worden juist gestimuleerd.

Gemeente Amsterdam

6 juli 2023 Oude Haagseweg 47, wijziging gebruik en bouwhoogte gebouwen Pagina 2 van 7

Het plangebied valt volgens de Structuurvisie Amsterdam 2040 onder het groentypen ‘Stadspark’ Bij de toetsing op inpasbaarheid worden de voor deze groentypen geldende richtlijnen gehanteerd:

In het nieuwe (nog niet van kracht zijnde) beleidskader Hoofdgroenstructuur geldt voor deze locatie eveneens het groentype ‘stadspark’ met als prioritaire waarden: recreatie, sociaal en gezondheid. Een initiatief dient aan minimaal één van die waarden bij te dragen. Voorzieningen dienen het openbare karakter te ondersteunen en een brede gebruikersgroep te bedienen. Stadsparken mogen niet opgevuld raken met andere functies en groentypen. Als algemene richtlijnen gelden voor dit groentype: - dat de optelsom van de hoeveelheid bebouwing en verharding in stadsparken maximaal circa 5% bedraagt van het totale oppervlak van het stadspark. Voorkomen moet worden dat parken een overmaat aan voorzieningen en verharding krijgen. Voor de verbijzondering ‘zwembadterrein’ geldt: - De inzet is om het terrein met ligweides als onderdeel van het stadspark jaarrond een passende gebruiksfunctie te geven. - Naast voorzieningen voor intensief zwemsportgebruik en maatschappelijk hieraan gerelateerd medegebruik zijn ondersteunende functies zoals kleinschalige horeca en naschoolse opvang inpasbaar. - Extra verharding (ten behoeve van verduurzaming) dient vanuit een totaalvisie op het zwembadterrein (en het park waarvan deze onderdeel uitmaakt) gemotiveerd te worden. - De mate van verharding/ bebouwing dient beperkt te worden tot het noodzakelijke vanuit functionaliteit.

- Toevoeging van of omzetting naar overdekte zwembaden zijn niet inpasbaar. Al aanwezige overdekte zwembaden worden als verharding beschouwd, evenals bijbehorende terrassen en paden. Openluchtzwembaden niet.

Gemeente Amsterdam

6 juli 2023 Oude Haagseweg 47, wijziging gebruik en bouwhoogte gebouwen Pagina 3 van 7

-

-

-

Uitbreidingsmogelijkheden met/ van openluchtzwembaden zijn inpasbaar, afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het park/ zwembadterrein. Extra verharding of bebouwing is mogelijk onder voorwaarden van een zo goed mogelijke groene inpassing. Bebouwing en verharding dienen waar mogelijk geclusterd te worden in het entreegebied van het zwembadterrein. Het totaal aan verharding/bebouwing van het zwembadterrein telt bij ligging in een stadspark mee in de maximaal toegestane % verharding/ bebouwing in een stadspark, maar geniet in relatie daarmee ook enige flexibiliteit. Het beheer is gericht op optimaal sportief en recreatief gebruik. Het gebied wordt intensief en duurzaam beheerd. Groene randen worden indien aanwezig ecologisch ingericht en beheerd.

Het plan Vanwege de behoefte op korte termijn aan meer overdekt zwemwater in Amsterdam Oost, is het wenselijk het openluchtzwembadterrein in het Flevopark uit te breiden met twee binnenbaden. Ook is het Flevoparkbad hard aan vernieuwing toe. Voorgesteld wordt om een gebouw (circa 2.800 – 3.800 m2 bvo; footprint nog onbekend) toe te voegen met daarin een multifunctioneel bad (25 x 21 meter) en een doelgroepenbad (20 x 10 meter) met zorgprofiel. Deze twee nieuwe binnenbaden zijn gericht op doelgroepen-, verenigings-, banen-, diploma- en, in mindere mate recreatief zwemmen en verhuur aan groepen. Daarnaast worden er de huidige bebouwde functies (kassa, kleedkamers, kantoor, e.d.), een kantoorruimte, een multifunctionele ruimte voor maatschappelijke voorzieningen (maximaal 100 m2; bijvoorbeeld voor fysiotherapie) en horeca in toegevoegd. Het peuterbad komt elders op het zwembadterrein terug. Een deel van het ondiepe 60 m buitenbad wordt omgevormd tot spraypark en op de ligweide worden voorzieningen voor jongeren aangelegd. De bebouwing is voorzien bij de entree op de plek van de huidige verharding en bebouwing, waardoor de kap van bestaand groen beperkt blijft. Het gebouw wordt sober, doelmatig, compact, functioneel en zoveel mogelijk geclusterd. Gezondheid, leren zwemmen en sport zullen centraal staan.

De huidige dienstwoning ten westen van het bad wordt gesloopt voor de nieuwbouw. Het gebouw zelf blijft relatief laag, vanwege verdiepte baden en de gevels en daken worden zo groen mogelijk. De ligweides en het groen blijven in hun huidige vorm behouden. Dat geldt ook voor de waardevolle grote bomen eromheen. Het entreegebied zal worden vergroend. Ook zal het Flevoparkbad worden verduurzaamd (o.a. met zonnepanelen op het dak en gasloos maken), opgeknapt en de buitenvoorzieningen toekomstbestendig gemaakt. De toename van verkeersbewegingen en de parkeerdruk zullen worden opgelost in de openbare ruimte aan de noordzijde van het Flevoparkbad. Hetzelfde geldt voor het fietsparkeren, een opstelplek voor schoolbussen, minder-valide parkeerplekken en Kiss & Ride plekken.

Formeel advies (huidige beleidskader) Op grond van de door u verstrekte informatie: (Formulier TAC preadvies (21 juni 2023), Nota van Uitgangspunten Uitbreiding en vernieuwing Flevoparkbad (15 mei 2023) en het Ambitiedocument Flevopark (21 februari 2018) constateert de TAC dat de in de Nota van Uitgangspunten voorgestelde uitbreiding van het zwembadterrein met bebouwing voor 2 binnenbaden in het Flevopark niet inpasbaar is in de Hoofdgroenstructuur. Het beleidskader biedt slechts ruimte aan kleinschalige initiatieven. De sportambitie is helder en voorstelbaar, maar de consequenties ervan

Gemeente Amsterdam

6 juli 2023 Oude Haagseweg 47, wijziging gebruik en bouwhoogte gebouwen Pagina 4 van 7

voor de Hoofdgroenstructuur blijven onderbelicht, evenals het besef dat dit initiatief een complexe ontwerpopgave met zich meebrengt die meer omvat dan alleen het zwembadterrein. Extra zwemcapaciteit in het Flevopark De TAC heeft de behoefte aan extra zwemcapaciteit in Amsterdam-Oost op de korte termijn en de keuze om deze op het bestaande zwembadterrein in het Flevopark te willen faciliteren aangenomen bij dit advies: beoordeling van de nut en noodzaak van deze behoefte is niet aan de TAC. De afweging of deze ambitie op deze plek vanuit de doelstellingen van de Hoofdgroenstructuur inpasbaar is en het legitimeert om het openluchtzwembad in het Flevopark te transformeren tot een zwembadterrein met een combinatie van binnen- en buitenbaden is dat wel. Volgens de aangereikte informatie zou de TAC al bekend moeten zijn met het voornemen om een binnenbad hier te realiseren op basis van het ambitiedocument Flevopark. Zowel in de conceptversie uit 2017 waarop de TAC destijds advies heeft uitgebracht, als de definitief vastgestelde versie van het ambitiedocument (2018) lezen we dit echter niet terug. We zijn desalniettemin blij dat we al in dit vroege stadium van de planvorming in de gelegenheid worden gesteld om hierover een advies uit te brengen.

Integrale aanpak en financiering De TAC ziet in dit voorstel een ontwerpopgave die kansen biedt voor een kwaliteitsimpuls voor het entreegebied van het Flevopark(zwembad), mits integraliteit en samenwerking tussen verschillende vakdisciplines en ambities het uitgangspunt wordt. De infrastructurele, openbare ruimte-, parkeer-, sport- en groenopgave komen in het entreegebied bij elkaar en dienen gebundeld in de tijd te worden benaderd. Op het moment dat er bestuurlijk draagvlak is voor realisatie van binnenbaden op deze locatie brengt dit bovendien de gemeentelijke verantwoordelijkheid met zich mee om ook de financiële middelen en ruimte veilig te stellen om de aan de voorziening verbonden parkeerbehoefte in de openbare ruimte van het entreegebied op te lossen. Dat er budget beschikbaar is gesteld voor de realisatie van de binnenbaden voorziening is mooi, maar ontoereikend om de onlosmakelijk hieraan verbonden benodigde infrastructurele en openbare ruimte opgaven voor het entreegebied van het Flevopark(bad) financieel uit te dekken. Cultuurhistorisch besef Openluchtzwembaden in Amsterdam, zeker als onderdeel van een stadspark, vormen zowel landschappelijk als cultuurhistorisch bijzondere objecten. Sommige ervan zijn in de loop der jaren omwille van jaarrond gebruik, exploitatie en/of verbreding van het zwemaanbod omgevormd tot een combinatie van binnen- en buitenbaden.

Het Flevoparkbad in Oost en het Brediusbad in West zijn de enige overgebleven zwembaden met alleen buitenbaden. Op de plek die in de 19de eeuw als natuurbad fungeerde werd in 1967 een openluchtzwembad aangelegd. Bij de uitbreiding van het zwembad in 1973 is het Flevoparkgedeelte vlak ten zuiden van het bad aangepast. In dat jaar vierde het zwembad haar hoogtijdagen qua populariteit, er werden 263.500 bezoekers geregistreerd. Voor zover wij hebben kunnen achterhalen onderging het zwembadterrein in 1998 haar laatste renovatie. Recentelijk heeft het zwembadterrein nog tijdelijk onderdak geboden aan camping Zeeburg in verband met werkzaamheden aldaar. Mate van bebouwing en verharding Toetsend aan het vigerende beleidskader Hoofdgroenstructuur is een verbreding van het zwemaanbod met een doelgroepenbad niet het probleem: dat voorziet in extra gebruiksmogelijkheden voor een nog bredere doelgroep van een al bestaande voorziening, die qua gebruiksintensiteit past binnen het groentype ‘stadspark’. De ermee gepaard gaande mate van bebouwing en verharding is wel een probleem. Als aandachtspunten hierbij zien we:  Bestuurlijk staat de vraag centraal hoeveel m2’s bebouwd oppervlak aan sport er mag landen in een stadspark.  Situering buiten de Hoofdgroenstructuur heeft de voorkeur boven situering in de Hoofdgroenstructuur.

Gemeente Amsterdam

6 juli 2023 Oude Haagseweg 47, wijziging gebruik en bouwhoogte gebouwen Pagina 5 van 7

 













Situering in het groentype ‘sportpark’ heeft de voorkeur boven situering in het groentype ‘stadspark’. Uitbreiding van een bestaande locatie in een stadspark heeft de voorkeur boven een nieuwe vestiging in een ander stadspark, afhankelijk van het karakter en omvang van het park. Als er bestuurlijk draagvlak blijkt voor situering in de Hoofdgroenstructuur van extra zwemcapaciteit in het Flevopark, dan geeft de TAC vanuit landschappelijk, visueel en cultuurhistorisch oogpunt – en in lijn met de criteria voor inpasbaarheid in de Hoofdgroenstructuur - de voorkeur aan een uitbreiding op de voorgestelde locatie met 2 buitenbaden boven 2 binnenbaden. Vanuit de mogelijkheid tot jaarrond gebruik van het zwembadterrein verdient toevoeging van binnenbaden de voorkeur boven toevoeging van buitenbaden of ter vervanging van de bestaande buitenbaden (gezien de specifieke doelgroep die gebruik maakt van buitenbaden). De omvang van de bebouwing is daarbij relevant voor toetsing aan het Hoofdgroenstructuurbeleid. De ruimtelijke consequenties van toevoeging van een gebouw van 2.800 à 3800 m2 bvo in het Flevopark en wat dit doet wat met de belevingswaarde van het Flevopark zijn voor de TAC een punt van zorg. Het werpt bovendien de vraag op in hoeverre de sportambitie mag landen in de Hoofdgroenstructuur, en daarmee de bebouwings- en verhardingsmogelijkheden in het stadspark als geheel inperkt.

Dat hiertussen een spanning bestaat mag duidelijk zijn. Daarom beoordeelt de TAC een dergelijke omvangrijke voorziening als niet inpasbaar. Wanneer het voorstel wordt getoetst aan het beleid voor ‘inpasbare voorzieningen’ binnen het groentype ‘stadspark’ dan is daarin kleinschaligheid het belangrijkste criterium, vooral waar het gaat om de entree en bijbehorende bebouwing. Daar ligt, gezien het karakter van de plannen een grote ontwerpopgave, die evenwel nog niet in dit voorstel in meegenomen. Deze ontwerpopgave zou moeten gaan over zowel de entree van het park als het ontwerp van het gebouw, als ook de samenhang met de infrastructurele opgave (trambaan, parkeren, routing). De optelsom van bebouwing en verharding in het gehele stadspark mag de 5 % niet overschrijden. Of het voorstel hierbinnen blijft is onduidelijk. Bovendien kan de beoordeling van de verhardings- en bebouwingstoename niet los gezien worden van de planvorming en ambities voor het Flevopark als geheel en de daarbinnen voorziene extra verharding en bebouwing en/of vergroening. Het is de taak van de TAC is het om erop toe te zien dat stadsparken niet gevuld raken met bebouwing. Een gedetailleerde en precieze meting hiervan is essentieel als een verdere verkenning op haalbaarheid wordt uitgevoerd.

Ondanks de aankondiging dat de hoogte van de bebouwing beperkt kan blijven door verdiepte aanleg van de baden en het gebouw waar mogelijk wordt vergroend, zal deze beeldbepalend zijn voor de uitstraling en belevingswaarde van het noordelijk gedeelte van het Flevopark en de entree. We zien het als een pre dat de buitenbaden grotendeels behouden blijven, de bebouwing gesitueerd wordt op al verharde ondergrond en geclusterd bij de entree. De inschatting in de Nota van Uitgangspunten dat het gehele programma niet tot extra verharding van het zwembadterrein leidt en binnen de ruimtelijke kaders van het bestemmingsplan blijft achten we echter erg optimistisch. Aangekondigde opgaven als ‘voorzieningen voor jongeren’ en ‘de verplaatsing van het peuterbad’ impliceren extra verhardingsbehoefte op het zwembadterrein. Mogelijkerwijs geldt dit ook voor de qua noodzaak te onderschrijven verduurzaming van de op leeftijd zijnde zwembaden. We onderschrijven hierbij het uitgangspunt om zonne-energie niet op de ligweides te plaatsen, maar te concentreren op het dak.

Gemeente Amsterdam

6 juli 2023 Oude Haagseweg 47, wijziging gebruik en bouwhoogte gebouwen Pagina 6 van 7

Openbaarheidsopgave zwembadterrein Opmerkelijk is verder dat er in de ter advies aangeboden Nota van Uitgangspunten niets gezegd wordt over de ambitie van dubbelgebruik van het zwembadterrein. De TAC vindt het zorgelijk dat de focus volledig ligt op de bouw van de overdekte zwemvoorziening. Het lijkt alsof het zwembadgebouw aan een parachute naar beneden komt in het Flevopark, zonder notie van de bredere (ontwerp)opgave. Grotere delen van het zwembadterrein zouden volgens het ambitiedocument Flevopark uit 2018 op korte termijn voor parkbezoekers openbaar toegankelijk gemaakt worden op momenten dat dat kan (buiten het zwembadseizoen). Een ambitie die in onze eerdere adviezen is onderschreven en die vanuit de wens om stadsparken kwalitatief door te ontwikkelen als onderdeel van de Hoofdgroenstructuur ook rand voorwaardelijk is. Dubbelgebruik (al dan niet buiten het zwemseizoen) betekent dat het park voor bezoekers vergroot wordt. Dat hier nog niets over gezegd wordt is illustratief voor de onduidelijkheid hoe het Flevopark als geheel kan profiteren van het nieuwe overdekte zwembad.

In het ambitiedocument Flevopark zijn destijds al suggesties meegegeven als het ecologisch aantrekkelijk vergroenen van de randen, het organiseren van een filmfestival, het ontsluiten van het zuidelijk gedeelte van het zwembadterrein via nieuwe paden of het gedeeltelijk toevoegen van het zwembadterrein aan het park. Een voorstel hiertoe dient wat de TAC betreft onlosmakelijk onderdeel te zijn van eventuele verdere planvorming. Parkeer- en openbare ruimte opgave Ook maakt de TAC zich zorgen over de vraag of de met dit initiatief gepaard gaande toename van verkeersbewegingen en parkeerdruk (inclusief fietsparkeren, opstelplek voor schoolbussen, minder-valide parkeerplekken en Kiss & Ride plekken) opgelost zal kunnen worden in de openbare ruimte aan de noordzijde van het Flevoparkbad. Op zich is de situering ervan buiten de Hoofdgroenstructuur in lijn met de richtlijn dat er geen parkeerplaatsen toegevoegd mogen worden in het groentype stadspark, maar de vraag is of dit allemaal op het voorplein van het Flevopark(zwembad) past en hoe aantrekkelijk de nieuwe ingang van het Flevoparkbad daarmee wordt.

De parkeerbehoefte lijkt te moeten landen in de bestaande smalle infrastructuurbundel (waar ook nog een tram omhoog moet als nieuwe verbinding met het Zeeburgereiland), in een entreegebied waarvoor tegelijkertijd een kwaliteitsimpuls gevraagd wordt vanuit het Ambitiedocument Flevopark en waarvoor in de aangereikte informatie aanvullend een vergroeningsambitie wordt uitgesproken. Dit alles maakt de integrale ontwerpopgave ingewikkeld, waarvan de haalbaarheid nog maar moet blijken en waarvan de deelopgaven niet van elkaar te scheiden zijn. Een aangename entree voor het zwembad is niet automatisch ook een als prettig ervaren park-entree. De soms inconsistent aangereikte informatie wekt bij de TAC dan ook de indruk dat de planvorming in dit stadium nog onvoldoende doordacht is. Informeel advies (nieuwe beleidskader) Ook op basis van nieuwe (niet vastgestelde) beleidskader Hoofdgroenstructuur zou de TAC dit initiatief als niet inpasbaar hebben beoordeeld. Ondanks dat het initiatief bijdraagt aan versterking van de prioritaire groenwaarden van het groentype stadspark (recreatie, sociaal en gezondheid), is de in de bepalingen opgenomen verbijzondering ‘zwembadterrein’ binnen het groentype ‘stadspark’ expliciet over het niet inpasbaar zijn van toevoeging van of omzetting naar overdekte zwembaden.

Uitbreidingsmogelijkheden met/ van openluchtzwembaden zijn daarentegen wel inpasbaar, afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het park/ zwembadterrein. Daar is hiervan wat ons betreft sprake, zeker aangezien de zwembaden geprojecteerd worden op reeds bestaande verharding geclusterd in het entreegebied van het zwembadterrein. Extra verharding dient vanuit een totaalvisie op het zwembadterrein (en het park waarvan deze onderdeel uitmaakt) gemotiveerd te worden. Ook is de inzet om het terrein met ligweides als onderdeel van het stadspark jaarrond een passende gebruiksfunctie te geven. Aangezien de randen van het zwembadterrein in het nieuwe beleid het label ‘stadsnatuur verbinding’ krijgen ligt er als kwalitatieve opgave voor het zwembadterrein om deze te versterken.

Gemeente Amsterdam

6 juli 2023 Oude Haagseweg 47, wijziging gebruik en bouwhoogte gebouwen Pagina 7 van 7

Samengevat De vraag hoeveel bebouwde sportruimte er hier mag landen in de Hoofdgroenstructuur staat bestuurlijk centraal. Zowel het huidige als het nieuwe (niet vastgestelde) beleidskader Hoofdgroenstructuur bieden hiervoor geen ruimte. Tegelijkertijd ziet de TAC kansen om het noordelijk deel van het Flevopark ‘mee te laten liften’ met deze ontwikkeling, waarbij kwaliteitsverbetering van de entree van het park en dubbelgebruik van de groene ruimte op het zwembadterrein centraal staan. Ook ziet de TAC de meerwaarde van jaarrond gebruik van het terrein. Op basis hiervan kan de TAC zich een bescheiden en landschappelijk optimaal ingepaste gebouwde variant voorstellen op deze locatie in het Flevopark. Maar dat is een opgave die wat de TAC betreft wel veel meer beschouwd zou moeten worden vanuit de meerwaarde voor het Flevopark en de daarbinnen geformuleerde ambities voor een kwaliteitsimpuls van het park en zwembadterrein. Een opgave die bovenal vraagt om een integraal en in de tijd paralleltraject waarvan de infrastructurele (verbreding brug/ tramverbinding Zeeburgereiland) en openbare ruimte opgaven (verbetering en vergroening voorplein en entree/ inclusief parkeeropgave behorend bij de sportopgave) onderdeel zijn.

Graag worden we binnen een termijn van drie maanden geïnformeerd hoe met het formele negatieve advies zal worden omgegaan.

Hoogachtend,

Dr. M.C. van Schendelen

Drs. ing. N. Bosch

Voorzitter Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur

Secretaris TAC