Bijlage bij Raadsadres greenwashing verkeersproblematiek

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam Donderdag 14 maart 2024 Verkeer, vervoer en luchtkwaliteit Melanie van der Horst V&OR, Gert Oosting (Bestuurlijke.Zaken.VOR@amsterdam.nl)

Onderwerp

Voortgang Intelligente toegang

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende: In Amsterdam worden al jaren verschillende vormen van Intelligente toegang ingezet, steeds benaderd vanuit specifieke situaties, wensen en oplossingen. In een groeiende stad en toenemende druk op de openbare ruimte kunnen verkeersfilters door middel van Intelligente toegang helpen deze groei mogelijk te maken en de negatieve effecten te beperken. Voorbeelden hiervan zijn de Milieuzone en de zone zwaar verkeer. In de Raadsinformatiebrief van 19 april 20231 heb ik aangegeven Intelligente toegang op een verantwoorde wijze verder te willen uitrollen in de stad. Om de uitdagingen die daarbij horen het hoofd te kunnen bieden heb ik vorig jaar een aantal geplande projecten gepauzeerd en ervoor gekozen om slechts één project tot uitvoering te brengen, te weten het project Sloterweg. Doel daarbij was enerzijds om de verkeersproblematiek ter plekke te verlichten. Anderzijds om van het project te leren voor mogelijke inzet van Intelligente toegang bij toekomstige projecten, én te komen tot een eenduidig afwegingskader voor de keuze al dan niet Intelligente toegang in te zetten voor een specifieke opgave.

Op basis van de ervaringen met het project Sloterweg is nu intern een heldere werkwijze opgezet en voldoende kennis opgedaan om projecten, waarbij relatief eenvoudige vormen van Intelligente toegang worden ingezet, weer te kunnen oppakken. In deze brief informeer ik u over de stand van zaken, de vervolgstappen om ook complexere vormen van Intelligente toegang te kunnen gebruiken, wat we daarbij leren van andere steden en wat dit betekent voor de eerder gepauzeerde projecten. Doelstelling en uitwerking op de inzet van Intelligente toegang Het is de afgelopen jaren steeds drukker geworden in de stad en die drukte neemt de komende jaren alleen nog maar toe. Om de stad ook in de toekomst leefbaar en bereikbaar te houden, is het nodig om andere keuzes te maken in het gebruik en de inrichting van de openbare ruimte. Het koersdocument ‘Amsterdam maakt ruimte’ geeft aan hoe we samen met de stad, provincie en rijk, 1 Raadsinformatiebrief ‘Stand van zaken invoering intelligente toegang en project ‘Sloterweg-west

verkeersveilig’

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 2 van 6

maar ook vervoerders, transportbedrijven, brancheverenigingen, ondernemers en bewoners de richting bepalen naar een veilige, toegankelijke, gezonde en bereikbare stad. Hierbij kan het nodig zijn om de huidige verkeerscirculatie aan te passen of toegang voor bepaalde voertuigcategorieën te beperken. Soms zijn eenvoudige ingrepen als bijvoorbeeld het plaatsen van verkeersborden of fysieke aanpassingen hiervoor voldoende. Om specifieker te kunnen sturen op bepaalde doelgroepen kan Intelligente toegang een effectief instrument zijn. Het maakt dan een verkeersfilter mogelijk waarbij een deel van het verkeer wordt geweerd en specifieke doelgroepen juist doorgang houden. Bij de uitwerking van werkwijze en beleid op Intelligente toegang hanteren we de volgende definitie: “Met Intelligente toegang worden ICT-middelen op straat ingezet om bepaalde doelgroepen toegang te geven tot bepaalde locaties op bepaalde tijden. Intelligente toegang is een instrument waarmee wij op dit moment kunnen handhaven op basis van voertuigkenmerken (o.a. ANPR-camera).

Intelligente toegang in binnen- en buitenland Amsterdam was een van de eerste steden die op grote schaal Intelligente toegang toepaste met inzet van het automatisch kentekenregistratiesysteem voor het handhaven van de milieuzone vrachtverkeer. Sindsdien zijn zowel binnen als buiten Amsterdam verschillende varianten van selectieve toegang/verkeersfilters ingevoerd. We leren daarbij van anderen, en andersom. Zo is bij het inrichten van de huidige milieuzones veel samengewerkt met Rotterdam. Bij de doorontwikkeling neemt Amsterdam een belangrijke rol in. Bijvoorbeeld in de samenwerking binnen het landelijke platform Dutch Mobility Innovations, waarin ook de ministeries van I&W en

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 3 van 6

BZK en andere G40 gemeenten betrokken zijn. Waar Amsterdam een consortium trekt met o.a. Groningen, Almere, technologiepartijen en het AMS Institute. Amsterdam is bovendien vertegenwoordigd in een Europese expertgroep op het gebied van Intelligente toegang. En heeft daarmee goed zicht op toepassingen in het buitenland. Vergelijking van de diverse oplossingen laat zien dat deze in hoge mate afhankelijk zijn van lokale omstandigheden, (beleids)keuzes en bestuurlijke systemen. Bij voorbeelden uit het buitenland wordt met enige regelmaat gerefereerd aan de Italiaanse ‘Zona a Traffico Limitato’ (ZTL - ‘zone met beperkt verkeer’). In vergelijking met o.a. Rome blijkt dat er verschillen zijn ten opzichte van de wijze waarop we Intelligente toegang in Amsterdam inzetten zoals: - Het moeten betalen voor een ontheffing door doelgroepen die we in Amsterdam (nu nog) kosteloos toegang verlenen of willen verlenen tot een gebied. In bepaalde gevallen ook door bewoners. - Eenduidigheid voor de gebruiker en het voorkomen van een complex ontheffingen- en handhavingsapparaat. Dit doen we in Amsterdam door bij de invoering van nieuwe vormen van verkeersfilters op consistente wijze aan te sluiten bij de reguliere (geautomatiseerde) aanvraag-, registratie- en handhavingsprocessen. De toegangs- en ontheffingensystematiek is bij de Italiaanse ZTL’s per stad verschillend en vaak complex.

Bijvoorbeeld omdat er soms meerdere overlappende zones zijn waarvan de doelstellingen verschillen. Zoals in Rome waar het doel deels het verbeteren en beschermen van de leefbaarheid en monumentale binnenstad is, deels het verbeteren van de luchtkwaliteit en deels het terugdringen van de zeer ernstige congestie in grote delen van de stad. Per zone verschillen dan weer de regels én de manier waarop wordt gehandhaafd. Inzichten verkeersfilter Sloterweg In het kader van project Sloterweg zijn op 1 november 2023 de verkeersfilters op de Sloterweg en Laan van Vlaanderen ingegaan. De (verkeerskundige) effecten van deze maatregelen worden het komende jaar gemonitord. Via tussentijdse monitoringsrapportages informeer ik u hierover. Uit eerste observaties blijkt dat er meetbaar minder verkeer door de Sloterweg en de Laan van Vlaanderen rijdt, hetgeen een positief effect heeft op de leefbaarheid en verkeersveiligheid. Wat dat betreft is de invoering van Intelligente toegang geslaagd. Wel zijn er klachten over hoe de maatregelen op straat zijn aangegeven, over de geldigheid van ontheffingen, over wie in aanmerking komt voor een ontheffing en over boetes die worden uitgeschreven. Zoals toegezegd wordt nog een extern onderzoek uitgevoerd naar de bebording en hoe het aangeven van de filters op straat door automobilisten wordt ervaren. Ik verwacht de uitkomsten daarvan in maart.

Omdat het op de Sloterweg en Laan van Vlaanderen verkeersfilters op straatniveau betreffen en geen verkeersfilters op gebiedsniveau, is elke locatie altijd bereikbaar (soms via een omweg). Alleen bewoners, ondernemers en organisaties gevestigd in het gebied komen in aanmerking voor een ontheffing van een filter. Het wordt ingewikkelder als je meer doelgroepen, zoals personen die niet wonen of werken in het gebied (tijdelijk) wilt uitzonderen, zowel bij een verkeersfilter op straatniveau als bij een verkeersfilter op gebiedsniveau: Hoe zorg je ervoor dat een mantelzorger zijn of haar bezoeklocatie kan bereiken? En hoe kun je een taxi voor een bepaalde rit toelaten, zonder dat alle taxi's onbeperkt doorgang krijgen? Hoeveel doelgroepen wil je überhaupt uitzonderen?

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 4 van 6

Lessen en (gestandaardiseerde) oplossingen Bij het verder ontwikkelen van het instrument Intelligente toegang nemen we de lessen van projecten en pilots mee. Waaronder de evaluatie van de Pilot Weesperstraat en de lessen vanuit het project Sloterweg. Op basis van de huidige inzichten is nu in beeld gebracht welke vormen van Intelligente toegang er op dit moment beschikbaar zijn en welke (nog) niet, en hoe deze zich verhouden tot onze beleidsdoelen. De oplossingen variëren afhankelijk van: - Wie je toegang geeft: Op basis van kenmerken van een voertuig of een gebruiker? - Wat je afsluit: Is het een verkeersfilter op straatniveau (waarbij het gebied waar de route naartoe leidt voor iedereen toegankelijk is, maar voor bepaalde voertuig- en doelgroepen alleen via een omweg). Of op gebiedsniveau (waarbij het gebied echt alleen toegankelijk is voor voertuig- en doelgroepen die toestemming hebben hier met een auto te komen)? Standaardoplossingen Door het aanbieden van een aantal standaardoplossingen wordt de voorspelbaarheid voor de gebruiker in de openbare ruimte vergroot. En komt het de uitvoerbaarheid en beheersbaarheid ten goede. (NB: In alle genoemde gevallen is er altijd toegang voor nood- en hulpdiensten). Op dit moment wél in te zetten vormen van Intelligente toegang zijn: 1.

Verkeersfilters (op straat- en gebiedsniveau), waarbij verkeer op basis van kenmerken van het voertuig wel of geen toegang of doorgang krijgen (zoals milieuzone en zone zwaar verkeer). 2. Verkeersfilters op straatniveau waarbij alleen een beperkt aantal doelgroepen, namelijk bewoners en ondernemers met hun vestiging in het gebied, doorgang krijgen. Vanwege complexiteit op technisch en beleidsmatig gebied kunnen we nog niet alle varianten inzetten. Nog niet in te zetten, maar in ontwikkeling zijn: 3. Verkeersfilters (op straat- en gebiedsniveau), waarbij naast bewoners en ondernemers meerdere doelgroepen toegang krijgen, zoals bijvoorbeeld bezoekers, mantelzorgers, bezorgdiensten, taxi’s, deelauto’s, etc. Belang van een doelgroepenkader Bij de uitvoering van toegangsbeperkende maatregelen moet altijd een goede afweging worden gemaakt over de doelgroepen: Wie krijgt toegang tot een bepaald gebied en waarom? Ook moet goed uitgewerkt worden hoe de maatregelen in verschillende gebieden elkaar vanuit het perspectief van de gebruiker, beïnvloeden. Om gefundeerd een keuze te kunnen maken (zeker voor de uitwerking van de derde hierboven genoemde variant) wordt een doelgroepenkader opgesteld, dat op een later dit jaar aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Dit kader beschrijft hoe je om kan gaan met de doelgroepen die je met gebruik van Intelligente toegang, toegang wil blijven geven.

Concreet moeten we bijvoorbeeld keuzes gaan maken voor de toegankelijkheid van bewoners en ondernemers, bezoekers van bewoners en ondernemers, logistieke partijen en andere doelgroepen met een directe bestemming in het gebied, en het soort ontheffingen en vrijstellingen dat hierbij horen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 5 van 6

Vervolgstappen Inzet van Intelligente toegang biedt kansen om op een slimme, doelgroepgerichte manier te sturen op niveaus en circulatie van (met name) automobiliteit in de stad. Het maakt maatwerk mogelijk. Echter maatwerk maakt de belangenafweging van de verschillende doelgroepen ook complexer. Daarnaast vraagt Intelligente toegang om een goed ingericht technisch systeem en een ondersteunende organisatie (bijvoorbeeld voor het verlenen van ontheffingen en correcties van onjuiste boetes). Inzet van het instrument vraagt een gedegen afweging, met oog op enerzijds het gewenste effect en bijdrage aan beleidsdoelen, en anderzijds oog voor lokale bereikbaarheid en effecten op het omliggende netwerk. Een belangrijke vervolgstap is daarom de verdere uitwerking van het doelgroepenkader. Dit is een belangrijke randvoorwaarde voor de afweging en toepassing van Intelligente toegang in de stad. In de tussentijd worden met enige terughoudendheid en voor een beperkt aantal projecten verkenningen gestart of concrete inzet van Intelligente toegang uitgewerkt. De introductie van de Zero-Emissiezone per 1 januari 2025 (aanscherping van de milieuzones) gaat volgens planning door. In 2024 wordt het project Sloterweg geëvalueerd.

De ervaringen en lessen worden meegenomen in een aanscherping van de huidige werkwijze rondom Intelligente toegang en ook in het te maken beleidskader inclusief doelgroepenkader. Wat betreft de eerder gepauzeerde projecten geldt het volgende: Proeftuin Oudezijde Dit project is oorspronkelijk opgezet als pilot. Het betreft een verkeersfilter op gebiedsniveau, waarbij toegang verleend wordt aan bewoners en ondernemers, en aan bezoekers en ander bestemmingsverkeer, (waaronder taxi's). Zoals aangegeven is hier eerst een doelgroepenkader voor nodig. Er wordt nog bekeken hoe we deze pilot verder uitwerken en vormgeven wetende dat zo’n kader later dit jaar aan de Raad wordt voorgelegd. De Proeftuin Oudezijde heeft overigens wel tot nieuwe inzichten geleid, welke mogelijk gaan helpen in het ontwikkelen van de gewenste oplossing. Taxi-hotspotzone en de Taxiluwe zones Nader onderzoek is om dezelfde reden ook nodig voor zowel de Taxi-hotspotzone en de Taxiluwe zones. Bij Taxiluwe-zone is zowel de chauffeur als bewoner/ondernemer gebruiker in het gebied, en die moeten beiden de taxi aanmelden. Bij de Taxi-hotspotzone is alleen de taxichauffeur zélf de gebruiker. Er zijn specifieke toegangseisen voor beide zones.

Voor deze taxiprojecten geldt dat er in de komende periode wordt onderzocht voor welke projecten Intelligente toegang nu kan worden ingezet en voor welke projecten eventueel uitgekeken moet worden naar andere oplossingen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Pagina 6 van 6

Tot slot Ik houd u ook het komend jaar op de hoogte van de ontwikkelingen op dit dossier en ga hierover graag met u in gesprek. Dat doen we in ieder geval bij besluitvorming rond concrete inzet van Intelligente toegang en bij het voorleggen van een doelgroepenkader.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl