Bijlage beslispunt 3: Casestudy Schinkelkwartier.pdf

(...) Wat is nou de bottomline van een buurtplatform? Ik denk het verschil tussen een democratisch mandaat hebben en de sociale druk van medebewoners van wie je weet dat ze een bepaalde mening hebben, dat te verklanken of te vertolken” (Interview oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam).

BPS probeert wel veel bewoners in de buurt te bereiken, maar loopt in sommige gevallen ook aan tegen het feit dat medebewoners niet open staan om actief mee te doen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat maar weinig medebewoners de enquête hadden ingevuld die BPS had rondgestuurd ter voorbereiding van de startbijeenkomst op 17 april 2023. De volledige buurt mobiliseren en representeren blijft een onmogelijke opgave. Daarmee blijft representativiteit van een buurtplatform een lastig vraagstuk, zowel voor gemeente als BPS, en een issue dat present zal blijven in de verdere implementatie van BPR. Obstakel 3: Mismatch fasering BPS en gemeente in ontwikkeling Schinkelkwartier Het BPS en de gemeente lopen niet altijd synchroon qua timing. Zo wou het BPS met de gemeente om de schetstafel van de plannen op een moment wanneer het projectteam nog helemaal niet zo ver was. Het BPS focuste al op details, terwijl het projectteam nog niet in die fase zat:.

28

“Het ging een tijd over dat het buurtplatform eigenlijk al een beetje een idee had hoe een deel van Schinkelhaven vergroend zou moeten worden en echt veel meer op detail al zat. Terwijl het project nog helemaal in de voorfase zit en nog helemaal niet in zulke details. En dan zijn [oprichters van het BPS] van ja, maar waarom kunnen wij daar niet over meepraten? Dan zegt de projectmanager, omdat ik daar nog helemaal niet mee bezig ben. En toen waren zij [BPS] bang van, maar dan straks dan heb jij allemaal besluiten laten nemen en dan zijn wij achteraf gezien niet meegenomen” (Interview gebiedsmanager, 9 mei 2023, Amsterdam).

Verder, omdat het buurtplatformrecht via een omgekeerde route bij de gemeente kwam (via de gemeenteraad, zie algemene achtergrond BPR) loopt de gemeente zogezegd “achter de feiten aan”. De gemeente voelt zich juist later aangehaakt en loopt dus achter, terwijl de bewoners nog bang zijn dat ze weer achteraf mogen reageren op plannen en ideeën: “Plus dat er ook nog in het begin bijna geen ambtelijke ondersteuning was hè. Op een gegeven moment ben ik ingevlogen met mijn collega [gebiedsmanager uit Noord]. Maar ook met weinig tijd. Wij liepen al even achter de feiten aan. [...] Wat we heel vaak zien als gemeente, dan doen we een participatietraject en dan zeggen bewoners: “waarom betrek je ons nu pas? Nu is eigenlijk alles al bedacht. Dan ga je nu pas aan ons vragen”. Dat hadden we nu, maar dat was nu omgekeerd. Dus nu was het echt dat opeens collega’s [zeiden van] “hoezo is dit nu al helemaal bedacht?” [...] De bewoners reactie die we goed kennen van bewoners, van ja; hoezo is alles al bedacht en dan mogen wij nog even voor de bühne meedenken over het resultaat. Dat was eigenlijk wat collega’s nu meemaakten” (Interview ambtenaar democratisering, 13 april 2023, Amsterdam).

Deze mismatch van de timing dynamiek zorgt voor onbegrip, en ook wel irritatie bij BPS en gemeente. Deze mismatch kaarten we later aan als kans voor een goede samenwerking. Na de invoering van de BPR-proeftuin en de aanstelling van de gebiedsmanager lijkt er meer wederzijds begrip te ontstaan. Enerzijds snapt het BPS meer dat het projectteam van de gemeente vastzit aan de regels en democratische ambities (zie obstakel 8 hieronder) van de gemeente. Anderzijds lijkt er meer begrip te ontstaan voor waar het BPS vandaan komt. Vanuit de gemeente zie je dit vooral terug door de aanstelling van een neutrale gebiedsmanager. “Wat er wel veranderd is, denk ik, is dat de buurtplatforms waar ik dan mee te maken heb beter de structuren van de gemeente Amsterdam inzichtelijk hebben. Een beetje snapt hoe dat dan werkt, waar zo'n programmamanager verantwoordelijk voor is, wat ik doe, dat we dan nog zo'n centraal team hebben, dat er nog geen [buurtplatform]rechten zijn” (Interview gebiedsmanager, 9 mei 2023, Amsterdam).

De gebiedsmanager geeft ook aan dat er beter begrip ontstaat voor de timing van het proces, en dat het projectteam niet meteen al aan de tekentafel zit. Het BPS lijkt beter te begrijpen hoe het planvormingsproces vorm krijgt. “En wat ik ook wel merk, is dat ze in het begin veel makkelijker zeiden “we willen gewoon nu aan de tekentafel, want we willen mee ontwerpen” en dat ze nu meer in dat systeem meewerken [...], omdat het projectteam ze ook meer meeneemt, dat er natuurlijk gewoon meer begrip over en weer is. Dus zij [BPS] snappen veel, ze konden veel eerst ook niet weten, want ze hebben nu gewoon ook meer informatie en dan zien ze hoe dat werkt, dus dat wij niet aan het begin, als we nog niet eens een investeringsbesluit hebben aan een tekentafel zitten” (Interview gebiedsmanager, 9 mei 2023, Amsterdam).

29

Dit obstakel geeft aan hoe belangrijk de dimensie ‘tijd’ is voor de samenwerking tussen gemeente en BPS, en hoe andere invullingen de ‘participatie-tijdlijn’ (cq wanneer er in het planvormingsproces geparticipeerd mag worden) kunnen leiden tot conflict en onbegrip tussen BPS en gemeente. BPS geeft aan niet de boot te willen missen, en wil al vroeg in het planvormingsproces hun input leveren, terwijl de gemeente de participatie op detailniveau pas op een later moment voor ogen had.

Deel 3B: Ervaren obstakels door BPS In dit deel zullen de obstakels uiteengezet worden die specifiek BPS aangeeft te (hebben) ervaren. Hiermee vormt dit deel een antwoord op deelvraag 2: Welke problemen worden door het buurtplatform ervaren in het participatieproces rondom het Schinkelkwartier? Obstakel 4: Gebrek aan direct contact met gemeente Als eerste komt er een probleem naar voren dat gaat over het directe contact met de gemeente. Het enige directe contact dat de bewonersverenigingen hadden met de gemeente was via de gebiedsmakelaar, maar “iedereen heeft daar contact mee” (interview oprichter BPS 1, 2 mei 2023, Amsterdam). Dit verwijst naar de rol van een gebiedsmakelaar: het ophalen van thema’s uit de buurt en deze agenderen in de gemeentelijke organisatie. Tijdens BPS P2 (zie tijdlijn BPS, figuur 4, en H1.1) probeerde de bewonersverenigingen tegenvoorstellen te sturen, maar kregen ze geen gehoor (interview oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam), wat wijst op beperkt contact met de gemeente. Zoals beschreven in hoofdstuk 1.3.2 is Tertium in september 2022 ingehuurd om het participatietraject vorm te geven (Tertium, z.d.). Tijdens de voorbereiding van de startbijeenkomst zaten de oprichters van het BPS en Tertium samen, maar was de gemeente zelf niet aanwezig. De rol van Tertium wordt verschillend ervaren door de oprichters van het BPS.

Een oprichter (Oprichter 1 BPS) zegt dat het ervoor zorgt dat de gemeente zogenaamd “uit de wind komen te zitten”, refererend aan de moeilijke en confronterende vragen die gesteld kunnen worden door het BPS (zie H1.3.2., Interview Oprichter BPS 1, 2 mei 2023, Amsterdam). De andere oprichter van het BPS geeft juist aan dat Tertium een cruciale rol speelt in de samenwerking tussen de gemeente en het BPS. Tertium zorgde voor een zekere mate van ontspanning, mede omdat ze verstand van beide kanten (gemeente en BPS) hadden, en vertrouwen van de gemeente (zie H1.3.2, Interview oprichter BPS 2, 12 mei 2023, Amsterdam). Na de start van de proeftuin en de aanstelling van het tussenteam (H2.2) en de gebiedsmanager als mediator (H2.4), komt het BPS wel in gesprek met de juiste personen bij de gemeente. Ook de wekelijkse meet-ups (H2.3) zorgen voor direct contact. De proeftuin van het BPR heeft dus schijnbaar wel invloed gehad op de mate waarin het BPS in direct contact met de gemeente komt. Door mediator-achtige rollen van Tertium en de gebiedsmanager begrijpen de gemeente en het BPS elkaar beter.

30

Obstakel 5: Financiële ondersteuning Oprichter 2 van BPS vertelt over een ergernis waardoor het BPS minder heeft kunnen doen in 2022. Het BPS zou geld krijgen vanuit de gemeente om bijvoorbeeld bijeenkomsten te organiseren of flyers te drukken. Dit geld zou in februari 2022 worden uitgekeerd aan het buurtplatform, maar uiteindelijk ontving BPS het geld pas in september. Hierdoor konden er weinig activiteiten georganiseerd worden in 2022. “En we hebben geld gekregen. Weliswaar 9 maanden te laat op de rekening gestort. Maar er is wel geld uitgekomen. Ja, en dat maakt het leven wel een stuk makkelijker. Het is alsnog onhandig gelopen, vond ik (...) wij kregen dat geld toegezegd in, volgens mij, februari 2022. En uiteindelijk is het september, begin oktober van dat jaar vrijgekomen. In die periode hadden we natuurlijk gewoon activiteiten moeten organiseren, dus uiteindelijk, want toen kregen we dus € 10.000 gestort. Nou fantastisch, maar het moest toen wel voor eind van het jaar op. [...] Dus toen hebben we maar een kalender laten drukken. En toen hebben we onszelf uitbetaald voor ons werk. (...) Maar ja, dat geld was uiteindelijk minder effectief dan het eigenlijk had kunnen zijn” (Interview oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam).

Deze onhandigheid in het te laat uitbetalen laat zien dat ook tijdens de proeftuin de prioriteit van de gemeente nog niet echt ligt bij het goed betrekken van bewoners in participatie in de stedelijke planvorming. Financiële ondersteuning van buurtplatforms is een issue dat nog verder uitgedacht zal moeten worden in de volledige implementatie van BPR dat garandeert dat buurtplatforms de financiële middelen hebben om activiteiten te ondernemen.

Obstakel 6: Vrijblijvendheid co-creatie en agenda bepalende positie BPS Voor de BPR proeftuin voelden de bewonersverenigingen zich niet helemaal serieus genomen. Bijvoorbeeld: nadat de concept-afspraken voor de principenota Schinkelkwartier waren gemaakt, bleken deze afspraken slechts heel algemeen beschreven te worden in het projectplan (zie H1.1, Interview oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam). Vervolgens stuurden, zoals in hoofdstuk 1.1 beschreven, de oprichters van het BPS (toen nog als bewonersvereniging) van april 2021 tot december 2021 tegenvoorstellen naar het projectteam. Op deze tegenvoorstellen werd niet gereageerd door de gemeente (H1.1, Interview oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam). Later, na de start van de proeftuin ontstaat er een ander probleem voor het BPS: de agendavormende rol die ze graag op zich willen nemen. Waar bij de voorbereiding op de startbijeenkomst van het participatietraject het BPS werd meegenomen in de voorbereiding (zie hoofdstuk 1.3.2, het voorbereidende overleg met Tertium) en daar ook deels kon meepraten over de agenda, liep dit anders voor de agendavorming van de vier werkgroepen die volgden. Er was afgesproken met het BPS dat ze agenda-vormend zouden zijn voor de werkgroepen. Hiervoor heeft het BPS lang voor moeten “strijden” (zie onderstaande passage, Interview opricht 1 BPS, 2 mei 2023, Amsterdam).

Echter, een van de oprichters kreeg op 28 april 2023 een mail waarin Tertium alle agenda’s van de werkgroepen al had “voorgekookt” (interview oprichter 1 BPS, 2 mei 2023, Amsterdam). De oprichter heeft hiervoor twee keer aangegeven dat hij samen met Tertium de agenda van de werkgroepen wilde voorbereiden (co-creatie). Hierop kreeg de oprichter geen antwoord. Later kreeg de oprichter van het BPS

31

een mail waarin Tertium samen met de gemeente al uitgebreid de agenda van de werkgroepen heeft besproken: “We hadden afgesproken dat wij agenda vormend waren. Het is echt heel klein dingetje wat we na een jaar lang strijd hebben uitgewurmd als resultaat. En dan krijgen we een mail waarin hij al de hele vergadering is voorgekookt. Terwijl ik twee keer heb aangedrongen bij [Tertium] van: jongens, denk eraan, het [de werkgroep] komt steeds dichterbij. Laten we gaan zitten om die vergadering voor te bereiden. En ik krijg helemaal geen feedback en op een gegeven moment krijg je out of the blue een mail met dat ze al met de gemeente uitgebreid hebben gesproken en dat een aantal puntjes uit onze agenda zijn overgenomen. En dat was absoluut niet de bedoeling” (Interview oprichter 1 BPS, 2 mei 2023, Amsterdam).

Het obstakel zit hem dus in de vrijblijvende mate van co-creatie die blijft. Waar op het ene moment het BPS wel een duidelijke agenda-vormende rol heeft (bijvoorbeeld bij de startbijeenkomst 17 april), maakt Tertium op het andere moment samen met de gemeente de agenda voor de werkgroepen. Dit terwijl er is beloofd aan het BPS dat de agenda in co-creatie met het BPS gevormd zou worden. Nu wordt het BPS weer “opgehaald” (zie hoofdstuk 2.5) en mag het reageren op de agenda die al helemaal is voorbereid door de gemeente. Er lijkt wel een stap gezet te zijn ten opzichte van voor het BPR, immers werd er toen volgens het BPS niet serieus gereageerd op tegenvoorstellen en werden ideeën met een paar regels afgedaan aan het einde van een rapport (zie hoofdstuk 1.1). Een ander discussiepunt dat naar voren kwam, was dat de gemeente in het participatieproces andere thema’s naar voren schuift dan BPS echt relevant acht en over mee wilt praten. Hierin zien we dat de gemeente de bepalende rol blijft hebben, grotendeels beslist over welke onderwerpen op tafel komen en waar bewoners dus over mee mogen denken en participeren. Oprichter 2 was hier kritisch op. "Het is niet zo dat de gemeente bepaalde dingen uitsluit, alleen de vraagstelling is zo dat die voor de bewoner niet meer relevant is. Als voorbeeld dat Park Oeverlanden.

Onze insteek is: "blijf daar met je handen vanaf, doe gewoon helemaal niets." Wij hebben 0 vertrouwen in dat de gemeente daar iets moois van kan maken. Misschien is dat lullig, maar dat is echt hoe wij er in zitten. En wat staat er in de agenda? "Hoe maken we park Oeverlanden tot een aantrekkelijk park?", maar daar willen bewoners dus niet over participeren. Maar dat is wel het onderwerp bij groen. Bewoners zitten veel meer op de diepte. Het is interessant om die twee werelden naast elkaar te zien, die zo erg uit elkaar liggen. Daar zit de devil echt in de details. Het is geen onwil, maar de gemeente zit gewoon met totaal andere vraagstukken dan de bewoner” (Oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam).

We zien hier ook een verandering in tactiek die BPS hanteert. Aanvankelijk gingen ze op thema’s waarvan ze dachten niet uit te komen, eerst in discussie met de gemeente, maar later lijkt BPS op dit soort onderwerpen meer acting power te tonen. Een voorbeeld hiervan is de geplande brug over de Schinkel, waar duidelijk twee verschillende visies op zijn van waar deze moet komen te liggen (Kruyswijk, 2021).

32

"Hoe zorgen we nou dat we echt borgen wat we afspreken, dat was het tweede heikele punt. Naast dat ik voorzie dat we op sommige onderwerpen er echt niet uit gaan komen, dat we echt iets anders willen. Bijvoorbeeld die brug, daar heb ik al meteen gezegd, daar gaan we het niet over hebben, we gaan gewoon direct door naar 'we willen dit extra laten onderzoeken', we hoeven daar niet eens een discussie over, want we weten waar de gemeente die brug wil en waar wij die brug willen” (Oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam).

Zoals eerder beschreven in deel 1.3.4 over de invulling van de werkgroepen, had de gemeente oorspronkelijk andere onderwerpen voor ogen als relevante thema’s, die uiteen lagen met de onderwerpen die BPS wilde agenderen. Uiteindelijk heeft Tertium een belangrijke rol gespeeld om de agenda van de werkgroepen meer aan te laten sluiten bij de wensen van BPS. Toch blijft het een belangrijke zorg of dit zo zal blijven in het vervolg van het participatietraject. Als de gemeente de bewoners alleen laat participeren over onderwerpen die de gemeente zelf op tafel heeft gelegd, en de interpretaties van de belangrijke onderwerpen uit elkaar blijven liggen, is dit geen volledige en democratische participatie. Bewoners aan tafel krijgen is één stap, maar zolang de bewoners niet kiezen welke onderwerpen er op tafel komen is er nog geen co-creatie. Volledige implementatie van BPR zou dit obstakel kunnen tegengaan en bewoners een sterkere stem kunnen geven in de agendabepaling van de onderwerpen.

Deel 3C: Ervaren obstakels door gemeente In dit gedeelte zullen verschillende facetten uiteengezet worden van ervaren problematiek door gemeenteambtenaren die betrokken zijn bij uitvoering van BPR. De gesproken ambtenaren bevinden zich in verschillende lagen van de gemeente, van planologen van Ruimte & Duurzaamheid die betrokken zijn bij de democratiseringsdoelen van de gemeentelijke omgevingsvisie, tot de gebiedsmakelaar die als aangewezen aanspreekpunt veel directer betrokken is bij BPS. In deze zin vormt dit deel een antwoord op deelvraag 4: Welke problemen benoemen ambtenaren in het betrekken van buurtplatforms bij stedelijke planvorming?

Obstakel 7: Interne kennis over BPR binnen gemeente Als eerste probleem werd genoemd dat er binnen de vele afdelingen van de gemeente nog te gebrekkige kennis was over de BPR-proeftuin. Vooral de ambtenaren die direct betrokken waren met de proeftuin en buurtplatforms in hun dagelijkse praktijk waren op de hoogte van de status van de proeftuin, maar vaak bleek nog dat er onder ambtenaren van andere diensten en afdelingen, zoals bijvoorbeeld de afdeling Grond & Ontwikkeling, bewustzijn over de democratische ambities van BPR bleek te missen. Zo gaf een planoloog van Ruimte & Duurzaamheid aan over BPR dat veel ambtenaren hier nog niet bekend mee waren. "Het is niet iets dat heel erg aan de grote klok wordt gehangen. Het valt mij op dat er weinig over wordt gepraat, dat komt ook doordat we heel veel dingen doen en dit is gewoon een van de dingen die we doen. Dat geeft ook wel een beeld van de status, het is meer een initiatief dat loopt bij een dedicated groep ambtenaren die zich bezighouden met de agenda democratisering, dan met het gigantische ruimtelijke domein, wie het ook enorm betreft. Dat is het jammere, democratisering is vooral van team democratisering, terwijl het voor ons allemaal is. Maar zo wordt het niet ervaren, niet georganiseerd” (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

33

De gemeente is geen unitaire actor, maar bestaat uit verschillende niveaus en afdelingen, van de lokale gebiedsmakelaars en projectteams, tot de stedelijke teams voor democratisering en gebiedsontwikkeling. Zolang er binnen het totale gemeentelijke apparaat nog te weinig kennis is over wat BPR precies inhoudt en hoe ambtenaren zich ertoe moeten verhouden, zal er in praktijk problematiek ontstaan omtrent de werking van BPR. Er zijn wel acties ondernomen vanuit de gemeente om dit obstakel tegen te gaan, zoals beschreven in deel 2.4. Obstakel 8: Mismatch democratische ambities en praktijk Het vorige obstakel sluit aan op een nog fundamenteler probleem binnen de gemeente dat uit de gesprekken naar voren kwam, de mismatch tussen de democratische ambities van team Democratisering en de vertaling van deze ambities in de praktijk. Deze vertaalslag levert nog veel discrepanties op. Zo werd er aangegeven dat veel uitvoerende ambtenaren, die aan de slag moeten met BPR in praktijk, sturing misten vanuit team Democratisering. In deze zin wordt er een inconsistentie opgemerkt in het uitvoerende management, dat BPR soms lijkt te zien als het zoveelste beleidsideaal dat uitgevoerd dient te worden, in plaats van dat er intrinsieke motivatie is om op de democratiseringsambities te sturen, waar ze ook echt op beoordeeld zullen worden.

“Willen we een betrouwbare overheid zijn en consistent handelen, en beleid uitvoeren, dan moet daar wel een zekere eenduidigheid in zijn in hoe ambtenaren zich verhouden tot dit soort partijen [buurtplatforms] in de stad. Hierin merk ik dat de gemeente heel veel wil, veel ambitie heeft, maar dat het moeite heeft om het waar te maken, vanuit hogerop in de ambtelijke organisatie echt te sturen op 'dit moeten we doen, dit moeten we willen, dit moeten we uitvoeren'. Ik mis bij het hogere management binnen de organisatie gewoon hele gerichte verwachtingen van hun medewerkers, uitvoerende ambtenaren, beleidsadviseurs, projectmanagers, 'verhoud je op die en die manier tot de democratiseringsopgave', dat gebeurt eigenlijk niet” (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

Deze inconsistentie is op te merken in de uitvoering van gebiedsontwikkelingen en grootstedelijke verdichtings- en woningbouwopgaven, zoals die in het Schinkelkwartier. "Aan de ene kant hebben we het plaberum, dat is een super dwingend model dat ons moet helpen om die 7.500 woningen per jaar te bouwen. Aan de andere kant hebben we super hoge ambities op het gebied van democratisering. Dat gaat niet. Het lukt ons niet, dat hebben wethouders onvoldoende door. Of ze weten het wel, maar het is te ingewikkeld om op te sturen. Die worstelingen van ambtenaren, daar mag wel wat meer richting vanuit de wethouders over komen” (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

Bovendien zit het projectteam Schinkelkwartier niet alleen vast aan de ambities van de gemeente, ook zijn er praktische regels en procedures die zorgen voor problemen in de samenwerking met het BPS. “Het projectteam is gewoon, die heeft gewoon, die is gebonden aan een heleboel stappen in zo'n heel traject. Dat is gewoon ook bestuurlijk afgesproken en daar hebben we met elkaar gewoon afspraken over. Als je aan zo'n project begint, dan doe je dit en dat en zus en zo en eindelijk heb je een investeringsbesluit en dan ga je, hè? Het is dus niet zo dat

34

dat zomaar ergens plotseling sneller kan, want er moeten ook allerlei bestuurlijke besluiten genomen worden. Nou ja, en dat merk je, dat dat wringt, want dan willen de mensen van het buurtplatform, die willen van alles. En dan moeten wij, of zij moeten dan steeds zeggen van ja, maar dat kan nu nog niet. Of dat niet deze fase en dan. Nou ja, dat. En uiteindelijk zou het zo kunnen zijn dat zij iets willen, terwijl dat haaks staat op belangen, beleid of wet- en regelgeving van ons, gemeente Amsterdam of de overheid. Nou en dan zou het zo kunnen zijn dat het gewoon een bestuurlijk issue gaat worden, want dan kan Frank de projectmanager, die kan dat natuurlijk niet toestaan. Hè? Want wij moeten ons wel houden aan, nou ja, aan de regeltjes om het maar zo te zeggen” (Interview gebiedsmanager, 9 mei 2023, Amsterdam).

De democratische ambities van de afdeling democratisering en de wethouder en de praktische regels van het projectteam zorgen voor situatie waarbij de gebiedsgerichte ambtenaren worden ‘gesandwiched’ tussen verschillende belangen van de gemeente. Dit terwijl ze tegelijkertijd ook nog de belangen van de bewoners (lees BPS) moeten agenderen bij het projectteam en de afdeling democratisering. Dit leidt tot verwarring bij ambtenaren, omdat zij ook niet weten waar ze terecht moeten met de vragen van het BPS. Obstakel 9: Persoonsafhankelijkheid Een ander vaak geïdentificeerd probleem door ambtenaren die betrokken waren bij de implementatie van BPR was de (te) grote persoonsafhankelijkheid van een succesvolle samenwerking tussen buurtplatforms en gemeente, wat ertoe leidt dat sommige Amsterdamse buurten als succesverhalen gezien werden, en de samenwerking in andere buurten juist stroever liepen. Nog te vaak is de handelingscapaciteit van buurtplatforms berust op het type ambtenaar dat getroffen werd in de buurt, zoals de gebiedsmakelaar. Gebiedsmakelaar lijken te verschillen in hun bereidheid om volledig samen te werken met buurtplatforms, wat er dus toe kan leiden dat sommige buurtplatforms kortere lijntjes met de gemeente hebben en andere buurtplatforms een grotere afstand ervaren om tot de gemeente door te dringen.

Een planoloog van de gemeente omschreef dit als volgt: “Wat ik zie en hoor is hoe het [buurtplatformrecht] verschillend uitpakt per buurtplatform en gemeentelijk project, hoe goed ze een voet tussen de deur krijgen om het zo maar te zeggen, hoe sterk hun positie is. Het is ook interessant hoe sterk dat lijkt af te hangen van net welke persoon je aantreft als buurtplatform. Het hangt net af van de projectmanager met wie je te maken hebt, en de openheid van die persoon om een buurtplatform die positie te geven en in welke mate. Dat is iets dat we ons wel moeten aantrekken, en dat geldt voor zo'n beetje alle instrumenten en ambities die gaan over democratisering en buurten en burgerbetrokkenheid activeren, en je op een goede manier als gemeente daartoe te verhouden, dat hangt zo erg af van de persoon, vanuit de overheid. En dat kan niet, terwijl dat heel goed te plaatsen en verklaarbaar is. Maar willen we een betrouwbare overheid zijn en consistent handelen, en beleid uitvoeren, dan moet daar wel een zekere eenduidigheid in zijn in hoe ambtenaren zich verhouden tot dit soort partijen in de stad. (...) Het hangt ontzettend af van de persoon, net wie je tegenkomt. Dus dat is vrij grillig” (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

Toch stelt een hoofdplanoloog van R&D dat volledige implementatie van BPR juist de potentie kan hebben om het euvel van persoonsafhankelijkheid te voorkomen, omdat ambtenaren die wellicht minder bereid zijn mee te denken met buurtplatforms door het recht gedwongen worden om deze toch mee te nemen, omdat je dan “als buurtplatform met het recht in je hand 35

kan zeggen “projectmanager, je denk wel dat wij niet in jouw proces passen, maar we hebben hier een recht, en als je ons negeert, dan schalen we gewoon op met dit in de hand." Dan zegt hij “oké”, misschien tegen heug en meug bij sommige, “over twee weken overleg ik met het projectteam, dan zijn jullie welkom." Of ze krijgen het verslag daarvan, dat is misschien al genoeg” (Interview hoofdplanoloog R&D, 31 maart 2023, Amsterdam). De noodzaak van volledige implementatie van BPR wordt dus ook genoemd als oplossing voor het obstakel van de persoonsafhankelijkheid. Volledige implementatie geeft buurtplatforms meer macht om aan dit obstakel voorbij te gaan.

Obstakel 10: Positie gebiedsmakelaar De beschreven mismatch tussen democratische ambities en praktijk was het meest aanwezig bij de positie van de gebiedsmakelaar. Deze is vaak het voornaamste en zichtbaarste aanspreekpunt voor bewoners en buurtplatforms. Uit ons gesprek met de gebiedsmakelaar van Schinkelhaven, het gebied waar de eerste ontwikkelingen in Schinkelkwartier zullen plaatsvinden, bleek dat deze zich in een even cruciale als moeilijke positie begaf, waarin druk ervaren werd vanuit BPS aan de ene kant en team Democratisering aan de andere kant, en daarnaast ook vanuit het projectteam dat zich bezig houdt met de ontwikkeling van het Schinkelkwartier. De gebiedsmakelaar heeft een agenderende rol, haalt spelende zaken op bij het buurtplatform, en probeert binnen de gemeentelijke organisatie de juiste personen te vinden voor overleg met het buurtplatform. Echter gebeurt het nog vaak dat de gebiedsmakelaar niet de juiste tools heeft om de juiste mensen binnen de gemeente te bereiken of zelf processen in gang te zetten, zo stelt een hoofdplanoloog van Ruimte & Duurzaamheid. “Gebiedsmakelaars zijn een heel voor de hand liggend aanspreekpunt, dat vinden onze gebiedsmakelaars ook zelf. Ze voelen zich er ook verantwoordelijk voor. Zij zijn aanspreekpunt, en de interne gemeentelijke sores moeten ze bij zichzelf houden.

Dat is nog een weeffoutje, dat de gebiedsmakelaars vaak niet de goede positie binnen de gemeente hebben, dat is iets dat de gemeente zelf moet oplossen. Ik heb dat zelf ook ervaren, bewoners vinden het fijn als ze één helder contactpunt bij de gemeente hebben, maar als dat contactpunt helemaal geen macht heeft, dan kan je net zo goed met een pop gaan praten. Dus je wilt dat die persoon ook echt de positie binnen de gemeente heeft om dingen aan te kaarten" (Interview hoofdplanoloog R&D, 31 maart 2023, Amsterdam).

In de casus van het Schinkelkwartier ervoer de gebiedsmakelaar aanvankelijk dat deze eigen agenderende positie onder druk stond, maar dat het uiteindelijk is gelukt om het projectteam en buurtplatform aan dezelfde tafel te krijgen. "Waar het op neer komt is dat het [BPR] ergens bottom-up is, maar ook wel weer topdown is besloten, en dat wij daar weer tussen zitten als gebiedsteam en projectteams, waarin we gesandwicht worden van druk van zowel van beneden als van boven. Wij moeten het gaan uitzoeken, terwijl we juist boven en alles eromheen nodig hebben om dat te realiseren. Dat is gewoon een heel lang traject” (Interview gebiedsmakelaar, 9 mei 2023, Amsterdam).

36

De gebiedsmakelaar heeft als pion binnen de gemeente het meest te maken met buurtplatforms op een dagelijkse basis, maar mist steun vanuit team democratisering om deze relatie goed te laten werken en substantieel iets voor de buurtplatforms te kunnen betekenen. "Democratisering maakt bepaalde beloftes, die in de realiteit binnen de organisatie niet haalbaar zijn. (...) De wethouder democratisering moet dan eigenlijk terug op z'n woord komen en de belofte minder groot maken, zodat de teleurstelling ook minder groot is bij zo'n buurtplatform. (...) Als niet-buurtplatform zijnde zou je alleen binnen de grenzen de mogelijkheid krijgen van de gemeente om te participeren. Meerwaarde van BPR is dat er meer flexibiliteit van de gemeente geëist kan worden om die grenzen te verbreden. (...) Wij zijn aan kaders verbonden, maar geef ons dan ook de ruimte om die wens te realiseren. (...) Waar we nu zitten is 'Denk groot, maar blijf in de kaders en we gaan je niet helpen om het te verbreden', dat is de frustratie die we heel erg voelen. Als we die kaders niet gaan verbreden, laten we dan ook niet doen alsof en ze [de buurtplatforms] dan ook niet valse hoop gaan geven” (Interview gebiedsmakelaar, 9 mei 2023, Amsterdam).

De gebiedsmakelaar bevindt zich dus in een ingewikkelde positie, waarin vanuit BPS veel gevraagd wordt. De gebiedsmakelaar kan echter niet altijd de juiste mensen binnen de gemeente bereiken en heeft niet de acting power om de issues van BPS volledig te agenderen bij bijvoorbeeld het projectteam. Hierin wordt ook steun gemist vanuit democratisering. In deze zin vormt het obstakel van de beperkte positie van gebiedsmakelaar ook een voorbeeld van het obstakel van de mismatch tussen de democratische ambities van de gemeente en de praktijk waarin gebiedsmakelaars zich begeven. Daarnaast hangt de acting power van de gebiedsmakelaar ook af van de bereidheid van deze persoon om de issues van buurtplatforms aan te kaarten. In deze zin is de positie ook tot een grote mate persoonsafhankelijk, aansluitend op het vorige obstakel.

Obstakel 11: Gevaar van institutionalisering Als een laatste valkuil van implementatie van BPR werd genoemd dat buurtplatforms slachtoffer zouden kunnen worden van een te grote mate van institutionalisering, een gevaar waar een hoofdplanoloog van R&D op duidde. Hij wees op de scheiding tussen systeemwereld (waar de gemeente zich in begeeft) en leefwereld (waar buurtplatforms zouden moeten zitten). “Het is een soort Pavlov-reactie van de gemeente om gemeentelijke normen op buurtplatforms los te laten, zeker als er financiering komt, dan moeten ze aan allerlei dingen voldoen. Alleen daarmee maak je het ook dood. Als je die verantwoordingsmechanismen, die lat daarvoor te hoog legt, dan is het niet leuk meer voor ze, dan hengel je ze eigenlijk de systeemwereld in. (...) Als je buurtplatforms zoveel normen gaat opleggen, dan ga je er beleidsgestuurde staatsvrijwilligers van maken. "Het is goed dat jullie vrijwillig actief zijn en je hard maken voor de buurt, maar je moet wel voldoen aan ons beleid en je houden aan onze richtlijnen”. Dan werkt het dus niet meer” (Interview hoofdplanoloog R&D, 31 maart 2023, Amsterdam).

Dit obstakel is ook weer te koppelen aan het obstakel van de onmogelijkheid van representativiteit. Doordat de gemeente de regelgeving voor buurtplatforms en 37

buurtparticipatie zelf te ingewikkeld maakt voor veel bewoners, zullen veel geïnteresseerde buurtbewoners waarschijnlijk afhaken in het ‘bureaucratische moeras’. Dat lijkt de crux te zijn: de gemeente wil representativiteit, maar maakt volledige participatie te moeilijk voor veel bewoners waardoor alleen de ‘beleidsgestuurde staatsvrijwilligers’ over blijven. Een mogelijke oplossing die gegeven werd was het garanderen van genoeg vrijheden voor buurtplatforms binnen het opgestelde inhoudelijk kader voor BPR, waarin ze zo min mogelijk regels opgelegd zouden krijgen. Hiermee hou je het gevaar van te grote institutionalisering beperkt en valt meer representatie te garanderen.

38

Deel 4: Kansen voor samenwerking In dit laatste deel zullen we ons richten op initiatieven die naar voren kwamen in de gesprekken die samenwerking tussen gemeente en buurtplatform zouden kunnen verbeteren. Op basis van de drie gezamenlijke obstakels van hoofdstuk 3A, hebben we vier kansen geïdentificeerd. Daarnaast laten we hier zien van welke best practices Buurtplatform Schinkelkwartier een voorbeeld is. Daarmee vormt dit deel een antwoord op deelvraag 5: Welke interventies en (beleids-)initiatieven kunnen bijdragen aan een succesvolle samenwerking tussen gemeente en buurtplatform? Ten slotte zijn in dit deel ook toekomstvisies opgenomen uit de gesprekken met buurtplatforms en ambtenaren over de potentie van buurtplatforms en hoe volledige implementatie van BPR vorm zou moeten krijgen, en wat de kenmerken van een succesvol buurtplatform zijn.

4.1 Kansen voor een constructieve samenwerking tussen BPS en gemeente In dit hoofdstuk worden de kansen beschreven op basis van de gedeelde obstakels uit hoofdstuk 3A. De vrijblijvendheid van de proeftuin (obstakel 1) kan worden aangekaart door de volledige implementatie van het BPR. Het BPR zorgt ook voor beter begrip (zoals omschreven bij obstakel 3) tussen het BPS en de gemeente. Zonder dit begrip ontstaan er misverstanden en irritaties bij beide partijen. Kans 1 – Ontstane kansen door het BPR, mits volledig geïmplementeerd Het invoeren van het BPR kan in principe zorgen voor een structurele samenwerking en cocreatie tussen gemeente en BPS. Dit geeft aan dat de gemeente de bewoners en initiatieven serieus neemt, en dat de bewoners niet worden afgedaan als “nog een hokje om af te vinken nadat de gemeente zelf alle plannen heeft bedacht”. De implementatie van het BPR zorgt ervoor dat de vrijblijvendheid verdwijnt, wat voor zowel voor het BPS als voor de gemeente meer duidelijkheid zal bieden. Dit vergt natuurlijk wel nog verdere uitwerking. Kans 2 – Persoonsafhankelijkheid & belangrijke rol van mediator Ook cruciaal voor de samenwerking tussen BPS en de gemeente zijn de rollen van mediators, in dit geval van Tertium en de gebiedsmanager.

Hoewel Tertium nog verschillend wordt ervaren door de oprichters van het BPS (zie H1.3.2), zorgt de rol die Tertium heeft in het participatietraject voor een verbeterde positie voor het BPS. Het gaat nog niet altijd goed (bijvoorbeeld de vrijblijvendheid van de agenda-vormende rol van het BPS, obstakel 6), maar het BPS lijkt structureel te worden meegenomen in het participatieproces, ook door middel van co-creatie. Een concrete kans ligt hier ook voor het gedeeltelijk standaardiseren van de rollen van mediator, en dat er bij zowel de gemeente als het BPS duidelijk is wie waar verantwoordelijk voor is. Een kader voor beleid rondom buurtplatforms zou helpen om voor beide partijen houvast te geven. De rol van mediator is belangrijk voor het creëren van wederzijds begrip, iets dat in kans 3 ook meespeelt. Kans 3 – Timing: BPR geeft meer mogelijkheden en creëert wederzijds begrip Door de bovengenoemde samenwerking en rol van de mediator(s) zullen het BPS en de gemeente automatisch ook meer “synchroon” lopen. Zo voorkom je dat de partijen elkaar mislopen: het BPS zal minder snel al aan de tekentafel willen zitten terwijl het projectteam 39

daar nog lang niet mee bezig is. Er liggen kansen in het wederzijds begrip van gemeentelijke processen en de noodzaak van tijdige inspraak van en mogelijkheid tot co-creatie met bewoners, omdat anders de plannen er al liggen. Kans 4 – Accepteren dat 100% representativiteit niet kan Zoals bij obstakel 2 beschreven, zitten beide partijen met het ‘probleem’ van de representativiteit van het BPS, en zijn er verschillende visies op dit vraagstuk. De kans zit hier in het erkennen van waar een buurtplatform wél voor staat, in plaats van het delegitimeren van het BPS omdat het niet alle bewoners direct vertegenwoordigt. Duidelijkheid is hier van belang. Zowel gemeente als BPS moeten weten welke groepen bewoners ze wel of niet vertegenwoordigen of verenigen. Zo kan er met de andere, niet bij een buurtplatform aangesloten groepen rekening gehouden worden in het bredere participatieproces.

4.2 Kenmerken van een succesvol buurtplatform (algemeen) Tijdens de interviews met het BPS en de gemeente hebben we ook gevraagd aan welke kenmerken een buurtplatform moet voldoen om een goede samenwerking te bevorderen met de gemeente. Gevraagd naar de kenmerken van een succesvol buurtplatform benoemde een planoloog van R&D het volgende: "Uithoudingsvermogen, doorzettingskracht, en wat ik denk dat nodig is is een perfecte balans tussen kritisch zijn, niet zomaar dingen aannemen en een constructieve houding, een aanleg om ook te zien dat ambtenaren ook maar gewoon mensen zijn en er niet 'een systeem' is dat zij doen. Het vermogen van zo'n club om van mens tot mens in contact te willen treden met ambtenaren, dat geldt net goed andersom, het vermogen van ambtenaren om zich van mens tot mens te verhouden tot vertegenwoordigers van zo'n buurtplatform. Een soort wederkerig begrip voor elkaars positie. En wat ook belangrijk is, is een democratisch besef. Als een buurtplatform een status krijgt, steeds meer vorm krijgt en steeds vaker aan de ontwerptafel wordt betrokken, dan komt daar ook verantwoordelijkheid bij kijken, dan heb je een soort bevoorrechte functie als buurtplatform leden, namens zo'n buurt en zo'n platform, dat je ook blijft zien dat de belangen die spelen breed zijn, pluriform" (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

Wel werd dit genuanceerd, door te wijzen op het belang van andere buurtbewoners. "We moeten ons als gemeente ook niet blindstaren op die buurtplatforms. Ik denk dat het ook heel goed is om bewust te blijven van het landschap van perspectieven, ook breder nog naast dat buurtplatformrecht. Dat het ook heel erg helpt als eerste aanspreekpunt, maar niet als excuus om het daarbij te laten, en vervolgens met de rest ook niet bezig te zijn, als ambtenaren mensen op straat aanspreken, in contact komen met mensen buiten het buurtplatform” (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

Deze nuance valt te koppelen aan het representativiteits-vraagstuk van buurtplatforms, dat de gemeente belangrijk acht om in het oog te blijven houden.

40

De gebiedsmakelaar Schinkelhaven noemt ook uithoudings- en doorzettingsvermogen als kwaliteiten van BPS. "Wat ik heel krachtig vind van de oprichters van BPS, is van hoe we dat gesprek in zijn gegaan en de wensen en belangen die ze hadden, na de vele gesprekken en moeite die ze hebben gedaan is daar echt wel volharding, ze hebben heel veel geduld. Ik ben bij diverse gesprekken van ze geweest waar ze het voor het eerst aan de projectmanager hebben uitgelegd, voor het eerst aan mij, voor het eerst aan mij en de gebiedsmanager. Hoe hard ze zich maken voor hun belangen, wetende in wat voor complexe situatie ze zich bevinden, en toch hun hoofd koel houden. Ze spreken hun frustraties wel uit, maar niet op zo'n gefrustreerde manier dat je niet eens meer met ze in gesprek kan gaan. Dat vind ik wel echt heel fijn, het zijn wel echt de ideale gesprekspartners die je wilt hebben in zo'n lang, complex, bijna demotiverend proces waarin ze zitten, waarin we nog steeds niet weten of buurtplatformrecht überhaupt blijft bestaan” (Interview gebiedsmakelaar, 9 mei 2023, Amsterdam).

Een hoofdplanoloog van R&D wees op de noodzaak voor buurtplatforms om makkelijke toegang tot de gemeente te hebben, waarin de positie van een gebiedsmakelaar cruciaal was, die zelf vervolgens ook de juiste tools moest hebben om door te dringen tot de juiste diensten van de gemeente. “Je kan alleen een buurtplatform laten floreren als je zorgt dat hun gemeentelijke contacten makkelijk zijn. Als je ze laat verzuipen in een bureaucratisch moeras, dan maak je ze gewoon kapot.” (Interview hoofdplanoloog R&D, 31 maart 2023, Amsterdam).

4.3 Toekomstvisie BPS Gevraagd naar de toekomstvisie voor BPS, wanneer het Schinkelkwartier in de toekomst verder ontwikkeld zou worden, zei oprichter 2 het volgende: “Wat we nu aan het doen zijn leidt ertoe dat wanneer die buurt zich aan het ontwikkelen is, dat wij daar de hele tijd bijblijven. En bijvoorbeeld dat als er nieuwe bewoners komen, dat er faciliteiten zijn om gereedschap te lenen, of dat er een plek komt waar bewonersinitiatieven worden gerealiseerd. Dat je dus faciliteiten hebt voor buurten om zich op een positieve manier te ontwikkelen. En daar waar er, laat maar zeggen, prullenbakken ontbreken, of iets waar je de gemeente voor nodig hebt, dat je daar dat lijntje ook voor hebt, dat je daar niet al te veel moeite voor hoeft te doen, maar dat je een soort makkelijke toegang tot de gemeente kunt zijn. En dat er aan de andere kant vanuit de gemeente ook het vertrouwen is dat het buurtplatform ook het beste voorheeft met de buurt. Dat dat ook serieus genomen wordt. (...) Ik denk dat het een hele handige schakel kan zijn. Want de gemeente wil ook dingen in buurten, daar zie ik een buurtplatform als een soort van vooruitgeschoven wijkteam. Dat is ambitieus, maar ik vind dat niet ondenkbaar. Sterker nog, ik vind het eigenlijk heel logisch.

(...) In iedere buurt moet er gewoon een buurtplatform zijn dat zorgt voor de basisbehoeftes, ik denk dat dat de kern van de zaak is" (Interview oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam).

In deze toekomstvisie stelt BPS zich nadrukkelijk op als organisatie voor nieuwe buurtbewoners die zich in het Schinkelkwartier zullen vestigen. BPS wil een platform bieden waarin nieuwe buurtbewoners zich kunnen verenigen. Op de vraag wat BPS hier voor nodig zou moeten hebben, naast financiering, wat op zichzelf nog een vraagstuk was, gaf oprichter 2 aan dat “een ruimte eigenlijk ook nodig zou zijn. Ik denk dat het goed is om op een gegeven moment wel iets van een locatie te hebben, dat mensen binnen kunnen lopen en je ook een beetje zichtbaar bent in de buurt" (Interview oprichter 2 BPS, 12 mei 2023, Amsterdam). 41

4.4 Toekomstvisie gemeente Gevraagd naar de toekomstvisie over de potentiële rol die buurtplatforms zouden kunnen gaan spelen, vertelde een planoloog van R&D het volgende: "Ik denk dat het heel belangrijk is om te laten zien dat het kan, dat er ook veel verbeelding vanuit gaat, van 'zo kan het werken', een concreet initiatief dat lukt, maar ook een kans voor buurten om zich te mobiliseren, te verenigen. Gesteund door de gemeente, dat is wel een voorwaarde. Dat is ook iets waar de buurtplatforms heel erg voor pleiten, is de financiële ondersteuning, de tijd die moet worden ondersteund en gewaardeerd. Ik denk ook dat het een manier is om een soort onvermijdelijkheid te organiseren. Je kan niet zomaar voorbij aan buurtbelangen of lokale kennis. Doordat je echt het recht geeft aan platforms die echt bijdragen aan het democratische proces van stad maken. Een soort verankering en verzekering van hun positie” (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

De onvermijdelijkheid die beschreven wordt, het niet voorbij kunnen gaan aan buurtbelangen, zou alleen gegarandeerd kunnen worden als het obstakel van volledige invoering van BPR overwonnen wordt. Zonder een volledig geïmplementeerd en werkbaar buurtplatformrecht kan er ook geen onvermijdelijkheid ontstaan. Ook stelden sommige ambtenaren dat er binnen de gemeente nog bepaalde kennis of cruciale functies miste om succesvolle samenwerking te garanderen. Zo opperde een planoloog van R&D een idee voor een soort ‘advocacy planning’ voor buurtplatforms. "Het zou interessant zijn om een planoloog of stedenbouwkundige, wel vanuit de gemeente, te koppelen aan die buurtplatforms, als een soort linking pin, en die als een advocaat namens een groep hun belangen behartigt, hun geluid vertegenwoordigt. Dat er een soort wederkerige kennisuitwisseling ontstaat. (...) De verbinding van de 'technische kennis' met die van de buurtplatforms, die kan veel beter. We blijven best wel uit elkaar getrokken. Dat zijn slechts gelegenheden waarop dat samenkomt, buurtplatform en projectmanagers. Als je nou een andere opzet bedenkt, en dat elke stedenbouwkundige, planoloog een soort maatschappelijke dienst heeft, een halve dag per week voor een buurtplatform. Dan heb je een veel structurelere samenwerking.

Die planoloog verstaat de taal, snapt de processen, en kan dat uitleggen aan het buurtplatform, en andersom ook" (Interview planoloog R&D, 24 maart 2023, Amsterdam).

Deze functie zou een cruciale aanvullende rol kunnen vertolken voor BPS in het behartigen van hun belangen, zoals de gebiedsmakelaar en Tertium als mediator deze nu al invullen. Echter speelt bij een soortgelijke rol ook weer het obstakel van persoonsafhankelijkheid, zoals dat eerder al geïdentificeerd is.

42

Conclusies In dit laatste concluderende deel zullen we antwoord trachten te geven op onze hoofdvraag, aan de hand van de onderzochte casus in het Schinkelkwartier. Onze hoofdvraag luidde: Hoe draagt het nieuwe buurtplatformrecht van de gemeente Amsterdam bij aan de betrokkenheid en inspraak van burgers bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen? Terugblikkend op het doorlopen traject van de oprichters van buurtplatform Schinkelkwartier kunnen we stellen dat de oprichting van Buurtplatform Schinkelkwartier als aangewezen buurtplatform binnen de proeftuin Buurtplatformrecht tot meer mogelijkheden voor inspraak en betrokkenheid heeft geleid. Deelname aan de proeftuin heeft BPS meer legitimiteit gegeven, waardoor (onder andere door inmenging van het tussenteam) het buurtplatform meer het gevoel heeft gekregen een plek aan tafel te hebben in de besluitvorming, en makkelijker de juiste mensen binnen de gemeente heeft kunnen bereiken. Daarnaast heeft de rol in de proeftuin BPS meer macht en legitimiteit gegeven om andere buurtorganisaties te verenigen en de belangen van deze organisaties door te vertalen in hun gesprekken met het projectteam. Er hangen echter nog wel wat haken en ogen aan het betrekken van BPS in het planvormingsproces.

Als eerste viel op dat Tertium, die als derde partij het participatieproces vorm geeft, een belangrijke rol als mediator heeft tussen de gemeente en BPS, en in hun rol de belangen van BPS behartigt. Tertium geeft BPS bijvoorbeeld een plek op het podium tijdens de informatieavond om hun verhaal te kunnen doen. Het blijkt dat de rol van zo’n derde partij als mediator erg groot is om inspraak en samenwerking te kunnen garanderen. De crux in het garanderen van betrokkenheid en inspraak van bewoners zit in een gezonde samenwerking tussen buurtplatform en gemeente. Hier is onderling begrip voor nodig. Mediërende partijen als Tertium, het tussenteam, de gebiedsmanager en gebiedsmakelaar kunnen bijdragen aan het stroomlijnen van deze samenwerking. Een obstakel hiervoor blijft de grote persoonsafhankelijkheid van deze functies. Welk ‘poppetje’ er op welke positie geplaatst is, bepaalt nog te vaak hoe succesvol de samenwerking tussen gemeente en buurtplatform is. Een formeel kader over de precieze invulling van het buurtplatformrecht, dat de invulling van de rollen van de verschillende partijen duidelijk maakt, zou kunnen helpen om dit te verhelpen. Als tweede obstakel is er veelvuldig gehamerd op volledige implementatie van BPR, zowel door ambtenaren als BPS.

De huidige proeftuin geeft nog te veel onzekerheid over de toekomstige status van buurtplatforms, wat duurzame samenwerking tussen gemeente en buurtplatforms in de weg zit. Volledige implementatie van BPR geeft beide partijen meer duidelijkheid over hoe ze zich tot elkaar zouden moeten verhouden. Daarnaast garandeert volledige implementatie een soort onvermijdelijkheid, dat ambtenaren niet meer om buurtplatforms heen kunnen en hun belangen niet kunnen negeren in het planvormingsproces.

43

Ten slotte is de dimensie tijd belangrijk, zoals blijkt uit onze geïdentificeerde obstakels en kansen. Tijdlijnen van buurtplatforms en gemeente zouden meer op elkaar moeten aansluiten, zodat er consensus wordt bereikt over wanneer er in het planvormingsproces inspraak en participatie zal plaatsvinden. Verschillende belevingen van deze tijdslijnen tussen BPS en projectteam leiden in de huidige situatie nog tot te veel discrepanties. Transparantie vanuit het projectteam over de timing van participatie is nodig, zodat BPS niet het gevoel krijgt de boot te missen, en dat er pas geparticipeerd mag worden als de plannen eigenlijk al besloten zijn. Het is belangrijk te vermelden dat alleen de onderzochte casus van het Schinkelkwartier nog onvoldoende informatie biedt om het BPR te kunnen evalueren. Ons onderzoek biedt echter wel mogelijkheden om de implementatie van het BPR ook in andere buurten te onderzoeken, om te kijken tegen welke obstakels er daar wordt aangelopen, en of deze vergelijkbaar zijn met de obstakels die door BPS worden ervaren. Door andere casussen erbij te betrekken zal een vollediger beeld ontstaan van de voorlopige werking, successen en obstakels van de huidige BPR-proeftuin. Daarnaast is onze onderzoeksperiode (maart-mei 2023) een relatief korte momentopname. Zo zijn de werkgroepen van eind mei bijvoorbeeld niet geobserveerd.

Omdat het Schinkelkwartier nog volop in ontwikkeling is, en het planvormingsproces zich over de komende jaren verder zal uitvouwen, zal vervolgonderzoek wenselijk zijn, om te onderzoeken hoe BPS zich in het vervolg van het planvormingsproces zal verhouden tot de gemeente, en of er nieuwe obstakels en kansen aan bod zullen komen, ook met de eventuele volledige implementatie van buurtplatformrecht in het vooruitzicht.

44

Bronnen en referenties Bewoners Schinkelkwartier (2022, 4 mei). Nieuw Groen!. Geraadpleegd op 6 juni 2023 van http://www.schinkelkwartier.amsterdam/uncategorized/nieuw-groen/ Bewoners Schinkelkwartier (z.d.). Buurtvisie Schinkelkwartier. Geraadpleegd op 6 juni 2023 van http://www.schinkelkwartier.amsterdam/wp-content/uploads/2021/11/BuurtvisieSchinkelkwartier.pdf De Kaskantine (z.d.) Groene Zienswijze op de Conceptnota Schinkelkwartier. Geraadpleegd op 6 juni 2023 van https://www.kaskantine.nl/uploads/3/9/9/8/399840/zienswijze_op_de_conceptnota_sch inkelkwartier_11_.docx.pdf Flyvbjerg, B. (2006) Five Misunderstandings About Case-Study Research, Qualitative Inquiry, 12(2), 219-245. Gemeente Amsterdam (z.d.¹) Samen werken aan een democratische stad. Geraadpleegd op 6 juni 2023 van https://www.amsterdam.nl/bestuurorganisatie/invloed/democratisering/#h4013db3a-ba40-4ce2-9716-b9d9b6447b4c Gemeente Amsterdam (z.d.²). Schinkelkwartier: van werkgebied naar stadswijk. Geraadpleegd op 6 juni 2023 van https://www.amsterdam.nl/projecten/schinkelkwartier/ Kruyswijk, M. (2021, 18 februari). Schinkelbuurt in verzet: graag een nieuwe brug, maar niet hier. Geraadpleegd op 6 juni 2023 van https://www.parool.nl/amsterdam/schinkelbuurtin-verzet-graag-een-nieuwe-brug-maar-niet-hier~b7e43421/ Stichting WOON (2022, 5 april). Amsterdam oefent met Buurtplatformrecht.

Geraadpleegd op 6 juni 2023 van https://www.wooninfo.nl/nieuws/2022/04/amsterdam-oefent-metbuurtplatformrecht/ Stichting WOON (2022, 23 september) Buurtplatformrecht: het recht om je te organiseren. Geraadpleegd op 6 juni 2023 van https://www.wooninfo.nl/nieuws/2022/09/buurtplatformrecht-het-recht-om-je-teorganiseren/ Tertium (z.d.) Schinkelhaven in Amsterdam. Geraadpleegd op 7 juni 2023 van https://www.tertium.nl/portfolio/schinkelhaven/

45