Bijlage Beantwoording sv Van Veldhuyzen politiegeweld bij het woonprotest

Raadsinformatiebrief Beantwoording schriftelijke vragen

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 april 2022 Burgemeester Femke Halsema Openbare Orde en Veiligheid Beantwoording schriftelijke vragen van het lid Van Veldhuyzen inzake het politiegeweld bij het woonprotest

Geachte leden van de gemeenteraad, Op 29-09-2021 heeft het college schriftelijke vragen ontvangen van het lid Veldhuyzen inzake politiegeweld bij het woonprotest. Onderstaand treft u de beantwoording van deze vragen aan. Toelichting door vragensteller Bij het woonprotest op zondag 15 september 2021 is er politiegeweld gebruikt tegen demonstranten van het woonprotest en willekeurige voorbijgangers. Verschillende getuigen hebben aangegeven dat de politie excessief geweld heeft gebruikt zonder hier vooraf een waarschuwing over af te geven. Gezien het vorenstaande heeft het lid Veldhuyzen op grond van artikel 84 van het Reglement van orde gemeenteraad en raadscommissies Amsterdam, de volgende schriftelijke vragen aan het college gesteld: Het college kan de gestelde vragen als volgt beantwoorden. 1. Mag een politieagent iemand op het hoofd slaan met en wapenstok? Zo ja, in welke omstandigheden is dit geoorloofd? Zo nee, welke consequenties volgen er wanneer blijkt dat een agent dit wel heeft gedaan? Antwoord De politie heeft het zogeheten geweldsmonopolie. Zij is bevoegd namens de staat geweld te gebruiken. Dat moet uiteraard wel aan regels en voorwaarden voldoen. Die staan beschreven in de Politiewet en in de Ambtsinstructie.

Het gebruik van de wapenstok is geoorloofd om personen op afstand te houden wanneer zij een ambtenaar in zijn taakuitoefening belemmeren of geen gehoor geven aan een bevoegd gegeven bevel of vordering. Het gebruik van de wapenstok is ook geoorloofd om een persoon aan te houden waarvan kan worden aangenomen dat die een wapen bij zich heeft en dit zal gebruiken, of om een persoon aan te houden die zich onttrekt aan aanhouding, voorgeleiding

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 april 2022 Pagina 2 van 7

of andere rechtmatige vrijheidsbeneming. Tenslotte is het gebruik van de wapenstok geoorloofd ter afwending van ernstig gevaar voor eigen of een andermans lijf. Er is geen regel die verbiedt op het hoofd te slaan, maar agenten wordt aangeleerd te slaan op de grote spiergroepen (benen/armen). Indien op het hoofd wordt geslagen, wordt dat in de beoordeling onderworpen aan subsidiariteit en proportionaliteit. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval wordt beoordeeld in hoeverre dit handelen disproportioneel is. De consequentie bij het vermoeden van het onjuist toepassen van geweld kan leiden tot een leertraject, een disciplinair traject of strafrechtelijk traject. 2. Mag een politieagent iemand slaan met een wapenstok terwijl deze persoon met de rug naar de betreffende agent gekeerd staat en wegloopt? Antwoord Zie de beantwoording bij vraag 1 wanneer het geoorloofd is de wapenstok te gebruiken. Er is geen regel die verbiedt om iemand te slaan met een wapenstok terwijl deze persoon met rug naar de betreffende agent gekeerd staat en wegloopt. Indien hier sprake van is, wordt deze handeling in de beoordeling onderworpen aan subsidiariteit en proportionaliteit. 3.

Mogen agenten zonder aankondiging slaan met wapenstokken, mensen insluiten en/of charges uitvoeren? Zo ja, in welke omstandigheden is dit geoorloofd? Zo nee, welke consequenties volgen er wanneer blijkt dat hier wel sprake van is geweest? Antwoord Aan het gebruik van geweld, insluiting en/of charges gaat zo mogelijk een waarschuwing vooraf. Bij charges gebruiken agenten geweld op last van een meerdere. Deze agenten hoeven dan niet afzonderlijk een waarschuwing te geven. Dat doet de meerdere indien daartoe gelegenheid is. Elke geweldsinzet wordt binnen de politie vastgelegd en beoordeeld. Dit gebeurt om meer zicht te krijgen op hoe vaak, waarom en op welke wijze politiegeweld wordt toegepast en om verantwoording af te leggen. Maar ook om kritisch te kijken naar het eigen optreden en daarvan te leren. Een politieambtenaar meldt toegepast geweld schriftelijk en mondeling. De hulpofficier van justitie toetst of de geweldsmelding kan worden afgedaan met een geweldsmutatie of moet worden vastgelegd in een geweldsregistratie. Die kunnen worden voorgelegd aan de commissie geweldsaanwending. Wanneer het geweldgebruik als niet professioneel wordt gekwalificeerd, kunnen eventueel tucht- of zelfs strafrechtelijke maatregelen volgen. Voor het geoorloofd gebruik van de wapenstok: zie de beantwoording van vraag 1.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 april 2022 Pagina 3 van 7

4. Zijn er omstandigheden waarin het is geoorloofd voor politieagenten om geweld te gebruiken tegen een journalist? Zo ja, in welke omstandigheden is dit geoorloofd? Zo nee, welke consequenties volgen er wanneer blijkt dat een agent dit wel heeft gedaan? Antwoord Indien tijdens een politieoptreden het bevel wordt gegeven aan een groep mensen om zich van een locatie te verwijderen, geldt dat in beginsel ook voor journalisten en kan tegen hen geweld gebruikt worden indien zij daaraan geen gehoor geven. Met de Nederlandse Vereniging van Journalisten is het Protocol Persveilig afgestemd over de positie van de pers bij politieoptreden. Daarin staat onder meer dat een journalist in beginsel gevrijwaard is van aanhouding als hij zich als journalist kan legitimeren (perskaart) en zich onthoudt van daden die niet bij zijn beroepsgroep horen. Voor informatie over eventuele consequenties: zie de beantwoording van vraag 3. 5. Zijn er voorafgaand aan het woonprotest afspraken gemaakt binnen de driehoek over de politie-inzet en de mate van geweld die geoorloofd toegepast zou kunnen worden tegen woonprotest demonstranten? Zo ja, welke afspraken zijn er gemaakt? Antwoord In Amsterdam is een algemeen uitgangspunt van de driehoek dat politieoptreden gefaseerd en de-escalerend is, waarbij zoveel mogelijk in verbinding wordt gestaan met de demonstranten.

Dit was ook de afgesproken lijn voor het woonprotest. Verder is het vigerende kraakbeleid van kracht. Samengevat wil dit zeggen dat de politie optreedt bij heterdaadsituaties, waarbij ook het uitgangspunt gefaseerd en de-escalerend wordt gehanteerd. 6. Op basis van welke grond is er besloten om de politie geweld toe te laten passen tegen woonprotest demonstranten en willekeurige voorbijgangers die zich in de Gravenstraat bevonden? Antwoord De demonstratie is ordelijk verlopen. De politie heeft niet ingegrepen op de demonstratie, maar op een groep die zich afsplitste van de demonstratie. Deze groep had volgens de politie het kennelijke doel een pand in de Gravenstraat te kraken. Deze groep gebruikte daarbij geweld en belemmerde het werk van de politie door het opwerpen van barricades. Kraken is strafbaar, evenals het gebruik van geweld. Als onder de ogen van de politie een strafbaar feit wordt gepleegd, dan wordt daar op ingegrepen. De groep is ingesloten en gearresteerd. Toen sympathisanten van de groep het werk van de politie bemoeilijkten en herhaaldelijke waarschuwingen negeerden, was de politie genoodzaakt ook tegen deze groep op te treden. De politie constateerde in de Gravenstraat dat schroeven uit de deur van het pand waren verwijderd en op de plek waar de groep stond is hang en sluitwerk aangetroffen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 april 2022 Pagina 4 van 7

7. Hoeveel geweldsregistraties zijn er gemaakt? Antwoord Er is een drietal geweldregistraties gemaakt en deze zijn voorgelegd aan de commissie geweldsaanwending. Elke geweldsregistratie bevat het optreden van meerdere politieagenten. 8. Hoe zijn deze geweldsregistraties beoordeeld langs de lijnen van rechtmatigheid en professionaliteit? Antwoord De commissie geweldsaanwending heeft zich, naar aanleiding van de inzet van 12 september, over drie dossiers gebogen. De commissie heeft de optredens geëvalueerd en heeft onderzocht waarom op een bepaalde manier gehandeld is en hoe daar lering uit moet worden getrokken. Bij de beoordeling van het toegepaste geweld wordt niet alleen naar het wettelijk kader gekeken, maar ook naar de feiten en omstandigheden die tot het gebruik van geweld hebben geleid. Zie verder de beantwoording bij vraag 9. 9. Zijn er zaken voorgelegd aan de commissie geweldsaanwending? Zo ja, welke? Antwoord In relatie tot het politieoptreden rondom het woonprotest is een drietal geweldregistraties gemaakt en deze zijn voorgelegd aan de commissie geweldsaanwending. Elke geweldsregistratie bevat in dit geval het optreden van meerdere politieagenten. De geweldsaanwendingen betreffen het gebruik van fysiek geweld door aanhoudingsgroepen die in groepsverband en onder last van een meerdere hebben opgetreden.

De commissie heeft het toegepaste geweld in twee gevallen als professioneel beoordeeld. Deze twee gevallen hadden betrekking op het gebruik van de wapenstok. In één dossier is de commissie van oordeel dat een deel van het optreden niet professioneel is geweest en dit betrof het geven van een knietje door een politieagent. Het geven van een knietje is onzorgvuldig, niet zonder risico en is ook geen aangeleerde techniek voor de aanhoudingseenheid en wordt als niet professioneel beoordeeld. De commissie heeft allereerst een transparante weergave van de evaluatie tussen de betrokken agent en zijn commandant ingezien, waaruit blijkt dat de betrokken agent inzicht in zijn eigen optreden heeft laten zien. Het geweld heeft verder niet tot letsel geleid en er is tot slot geen klacht of aangifte gedaan naar aanleiding van deze geweldsaanwending. Om die drie redenen was er geen aanleiding voor een disciplinair of strafrechtelijk vervolg.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 april 2022 Pagina 5 van 7

Deze vaststelling doet echter niets af aan de verplichting dat de politie zelf haar geweldsaanwendingen actief en op transparante wijze blijft monitoren. Zo beveelt de commissie onder meer aan om tijdens de inzet gebruik te gaan maken van bodycams, omdat beeldmateriaal aanvullende informatie kan opleveren. De conclusies van de commissie zijn gedeeld met de Plv. politiechef en hij neemt het door de commissie uitgebrachte advies over. 10. Worden er drugstesten gedaan onder politieagenten, in het bijzonder onder ME’ers en undercover-agenten? Zo ja, hoe vaak gebeurt dit? Antwoord Nee, dat gebeurt niet. Dat is bij wet verboden. 11. Welke voorwaarden zijn er verbonden aan de inzet van paarden tijdens charges? Antwoord Per inzet wordt gekeken welke kwaliteitsgroepen (waaronder de bereden politie valt) van meerwaarde kunnen zijn in het handhaven van de openbare orde. Op het moment dat bepaalde bezoekersstromen elkaar niet mogen kruisen of een plein te druk zou worden, kan de bereden politie met de paarden een complete straat tijdelijk afzetten, of de groepen een bepaalde kant op sturen c.q. drijven. Doordat zij een hoge zitpositie hebben, goed overzicht kunnen bewaren en zo ingezet kunnen worden voor crowdmanagement. Ze zijn opvallend aanwezig en kunnen in gebieden komen die met een auto niet of nauwelijks toegankelijk zijn.

Op welk moment zij worden ingezet is uiteraard situationeel afhankelijk. Zeker in ME-verband is de inzet van paarden een voor de politie bewezen effectief middel. Een dergelijke inzet bestaat dan altijd uit minimaal 6 ruiters inclusief een commandant. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het feit dat een paard een kuddedier is. De paarden worden gebruikt om snel mensenmassa’s te verplaatsen, te begeleiden of om een groep in te sluiten. Ook kan er door het gebruik van paarden een veilige werkruimte worden gecreëerd voor de politiemensen te voet. Los van de inzet bij ME-optreden, zijn politieruiters via hun paard goed benaderbaar en hebben zij als voordeel dat zij hoog zitten en zo een goed overzicht hebben. Over de inzet van levende have bij politieoptreden kunt u meer lezen in een brief aan de raad d.d. 29 januari 2021. 12. Klopt het dat er een of meerdere demonstranten zijn gearresteerd op of rondom het Westerpark? Zo ja, wat was hiervoor de aanleiding? Antwoord Er zijn in totaal 59 mensen gearresteerd. 13 personen worden verdacht van zwaardere vergrijpen zoals zware mishandeling, het voorhanden hebben van vuurwerk en openlijke geweldpleging. Deze zaken zijn heen gezonden naar het openbaar ministerie.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 april 2022 Pagina 6 van 7

39 personen hebben een boete gekregen voor het verstoren van de openbare orde en 7 personen zijn aangehouden voor het niet kunnen tonen van een identiteitsbewijs. Zij zijn allen dezelfde dag nog heengezonden. 13. Beoordeeld de burgemeester het handelen van de politie tijdens het woonprotest als proportioneel en professioneel? Antwoord Ik heb kennisgenomen van het advies van de commissie geweldsaanwending en zie geen aanleiding om tot een andere conclusie te komen. Daarmee sluit ik me aan bij de conclusie dat het politieoptreden professioneel was, met uitzondering van het eerder in deze beantwoording genoemde geval. Nu is van belang dat de adviezen en aanbevelingen van de commissie binnen de politie opvolging krijgen en ik heb er vertrouwen in dat dit zal gebeuren. 14. Is de burgemeester bereid om afspraken te maken binnen de driehoek om met grote terughoudendheid met ontruimingen om te gaan en nooit te ontruimen voordat er overleg is geweest met de krakers? Zo nee, waarom niet? Antwoord Kraken is strafbaar en het kraakverbod wordt ook in Amsterdam gehandhaafd. De bevoegdheid om gekraakte panden te ontruimen, is o.g.v. de wet een zelfstandige bevoegdheid van het OM. Alvorens wettelijke bevoegdheden te kunnen gebruiken, hoeft het OM natuurlijk niet eerst te overleggen met degenen, die een strafbaar feit begaan.

In een reguliere procedure (als er geen sprake is van heterdaad) is het al zo dat er een rechtswaarborg is ingebouwd. Krakers worden eerst aangeschreven over het voornemen van het OM het pand te ontruimen. Krakers kunnen dit in een kort geding laten toetsen door een onafhankelijke rechter. Als er geen sprake is van heterdaad, wordt er in beginsel niet ontruimd voor leegstand. Alleen panden waar een eigenaar een concrete bestemming voor heeft, worden ontruimd. 15. Wat is de reden dat politieagenten antifascistische en antinazi beelden af hebben gepakt van een woonprotest demonstrant? Het gebeurt regelmatig dat de politie dergelijke antifascistische en antinazistische T-shirts etc. vordert van demonstranten, waarom gebeurt dit? Heeft het OM dit bepaald? Zo ja, waarom? Waarom wordt hier prioriteit aan gegeven door de politie? Wat is de positie van de burgemeester hieromtrent? Antwoord Indien sprake is van strafbare gedragingen of uitingen, is de officier van justitie bevoegd om tot vervolging over te gaan. Het is vervolgens aan de rechter om te constateren of de uiting of gedraging strafbaar is. In dat proces heb ik als burgemeester geen rol.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 april 2022 Pagina 7 van 7

Het OM beoordeelt, op basis van de door de politie aangedragen beelden en/of teksten en/of gebaren, uitlatingen op mogelijke strafbaarheid. De officier van justitie neemt in de beoordeling naar de mogelijke strafbaarheid de context waarin de uiting is gedaan alsmede de in het geding zijnde belangen mee in de weging en waardering van de omstandigheden van het geval. De officier heeft een tweetal afbeeldingen op T-shirts gedragen door demonstranten tijdens het woonprotest als mogelijk strafbaar beoordeeld. De afbeeldingen betroffen beiden beledigende uitlatingen tegen politieambtenaren. Wij verwachten u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam, Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl