Bijlage 7 PvA Orde, creativiteit en richting

Plan van aanpak De Nieuwe Meervaart “Orde, Creativiteit en Richting” Fase: Datum: Opsteller: E-mail:

Verkenning (Plaberum 2017 jargon) / Initiatief (bouwjargon) versie 3. Definitief. 27 januari 2019 (PMB gemeente Amsterdam) @amsterdam.nl

Ik lees de roman Tonio van A. F. Th. van de Heijden, een van Nederlands beroemdste romanciers en schrik. Al jaren woon ik prettig in Amsterdam West maar hij schets zijn beeld: “Vanaf de Plesmanlaan naar rechts de karakterloze eenvormigheid van Osdorp in”……..……op de weg terug: “vanaf de Plesmanlaan richting bezielde wereld”. Een treurig beeld, alsof dit deel van Amsterdam geen ziel heeft. Ergens heeft hij een punt. West is “sober en doelmatig” wellicht Oer-Nederlands ondanks de internationale bevolkingssamenstelling. Het heeft niet de allure en visuele historie van de binnenstad of Amsterdam zuid of de rafeligheid van Amsterdam Noord. Qua allure, kwaliteit en bezieling mag ‘t wel een onsje meer, zeker nu het stadsdeel vernieuwd. Amsterdam west heeft wel degelijk een ziel en de Meervaart draagt daar aan bij. Ik stel mij voor: een Nieuwe Meervaart als lichtend baken voor de vernieuwing van West. Als Amsterdam in 2025 750 jaar bestaat kan een nieuw gebouw voor de Meervaart hét cadeau zijn van de stad om de allure van Amsterdam ten westen van de ringweg aan te laten sluiten bij de binnenstad.

Inleiding De gemeente Amsterdam en Theater de Meervaart hebben de wens uitgesproken een verkenning en haalbaarheidsonderzoek uit te voeren naar mogelijke nieuwbouw voor de Meervaart met het uiteindelijke doel dat nieuwe gebouw te realiseren. Over een eventuele toekomst van de Meervaart wordt al langer nagedacht. De Amsterdamse kunstraad heeft de gemeente in 2018 geadviseerd een iconisch gebouw in of aan de Sloterplas te realiseren (AKR 2017). Deze ambitie is stoer en het proces om te komen tot realisatie moet zorgvuldig worden begeleid De gemeente Amsterdam heeft tevens de wens de stadsdelen te versterken en kunst en cultuur over de stad te verspreiden. Voordat gestart zou kunnen worden met een project en bijvoorbeeld de selectie van een architect of de realisatie moeten een aantal stappen zijn gezet en een aantal belangrijke intergemeentelijke besluiten genomen zijn die richting geven aan gemeentelijke beleid. Ook de Meervaart heeft een stevige taak. Het ontwerp van deze taak, het proces en de begeleiding van de processtappen is onderdeel van dit plan van aanpak. Voor dit document wordt als werktitel “De Nieuwe Meervaart” gekozen.

Dit plan van aanpak De ondertitel van dit plan is “Orde, Creativiteit en Richting”. “Orde” omdat gemeentelijke processen methodes en procedures zo slim mogelijk gevolgd moeten worden, “Creativiteit” omdat bij de start van omvangrijke bouwprojecten nog alles ontworpen moet worden en “Richting” omdat de ambitie moet worden gedefinieerd en het proces tot realisatie in beeld moet komen. Om te overzien wat het proces kan zijn en om te kunnen sturen. I de vorm van een aantal voorstellen wordt hieronder de eerste stap gezet naar structurering.

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart Orde Dit eerste jaar (2019) van een eventueel project is uiterst onzeker. Op diverse borden zal worden geschaakt en de uitkomt van een aantal processen is onzeker. Goedkeuring op een investeringsbudget, goedkering op de toekomstige exploitatie, een definitieve locatie, het afstemmen van afhankelijke processen tussen CNW en MV kennen nog een grote mate van onzekerheid. Een gecoördineerde aanpak t.b.v. het wegnemen van onzekerheden is een van de essenties van dit plan van aanpak. Dit plan van aanpak beslaat een beperkt deel van een eventueel langer proces om te komen tot een gebouw voor De Nieuwe Meervaart maar kijkt wel verder. Na de verkenning in 2019 volgen in hoofdlijn een ontwerpproces, aanbesteding(en), uitvoering, oplevering, opening en dan: THEATER!! Het volgen van gemeentelijke processen schept orde. Het werk van 2019 betreft in essentie de acties die noodzakelijk zijn om te kunnen komen tot de aanbesteding en selectie van een architect, het ontwerpteam en of een ontwikkelteam. In bouwjargon wordt deze fase de initiatieffase / haalbaarheidsfase genoemd. Idealiter loopt deze fase gelijk met de fasering voor de ontwikkeling van het Centrumgebied Nieuw West. Onderzocht moet worden of dat haalbaar is en of de Meervaart mee kan in de besluitvorming van fase 2 van de planontwikkeling.

Vanuit het Plaberum gebruiken we daar de termen “Verkenning” en “Haalbaarheid”. Zorgvuldige afstemming tussen gebiedsontwikkeling en gebouwontwikkeling is geboden en daarom onderdeel van de voorgestelde aanpak. Dit plan schets in hoofdlijn en op een aantal cruciale thema’s een te doorlopen proces van circa een jaar. Dit is een grove en optimistische(?) inschatting. Omdat we aan het begin staan van een lang proces is het beeld van dit proces nog niet geheel duidelijk. Het komende jaar is daarom ook bedoeld om stap voor stap het proces en het project te definiëren en te komen tot de hieronder genoemde output. Om een beeld te geven van de activiteiten. De Meervaart zal haar toekomstpannen en die van haar partners vorm geven in een programmeringsvisie en plan, een toekomstige locatie moet stedenbouwkundig verankerd worden door CNW, er moet politieke overeenstemming komen over de programmering, de ruimtelijke maatschappelijke en sociale impact, de investering, de exploitatie en de financiering. Ook het toekomstig eigenaarschap moet worden bepaald, de opdrachtgeversrol en de projectorganisatie moeten vorm krijgen. Ruimtelijke en bouwkundige vergunningen zullen worden voorbereid en de interne en externe communicatie moet worden ontworpen en uitgevoerd. Een stuurgroep en werkgroepen.

Ten behoeve van de sturing van processen worden werkgroepen opgericht voor het ontwerpen van de programmering en de gebouw gebonden eisen. Ten behoeve van de overall sturing wordt een stuurgroep opgericht waarover hieronder meer. Creativiteit Omdat het project nog vorm moet krijgen is de voorgestelde aanpak ook creatief en flexibel. Het ontwerpen van de toekomstige programmering, het betrekken van de bevolking in participatie, het ontwerpen van een architectonisch kader, het definiëren van de ambitie, het ontwerpen van het proces het vinden van de juiste locaties is een creatief proces. De nodige ruimte voor bijsturing en een flexibele houding is tevens onderdeel van deze aanpak. 2

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart Ten behoeve van inspiratie, dwarskijken en creativiteit wordt de danktank die het afgelopen jaar actief was qua samenstelling breder. Waarover hieronder meer. Richting Diverse gremia geven richting aan een mogelijke ontwikkeling: de Meervaart en haar partners, Amsterdam, het stadsdeel en het project CNW, en, afhankelijk van de mate van participatie, de bewoners. De Meervaart door haar ambities te definiëren en het ontwerp van toekomstige programmering. Amsterdam en Stadsdeel Nieuw West door het definiëren van haar ambities. De projectgroep Nieuw West o.a. door de keuze van de locatie en de inrichting van de openbare ruimte. Gezamenlijk door het definiëren van het karakter van het gebouw een duurzame en architectonische ambitie. Wordt de nieuwe Meervaart het icoon van Amsterdam West? Kunnen we de nieuwe Meervaart openen in 2015 als Amsterdam 750 jaar bestaat? Wordt de Nieuwe Meervaart het eerste circulaire theater van de wereld? Participatie Gezien de wens van het gemeentebestuur en het belang van het project voor het stadsdeel is de betrokkenheid van bewoners gewenst. Samen met communicatie adviesbureau EMMA zijn de eerste gesprekken in de vorm van Talkshows met betrokkenen gehouden. De eerste uitkomsten geven richting aan het “verhaal” achter de vernieuwing van de Meervaart.

Onderdeel van de werkzaamheden in 2019 is het verder uitwerken van bewonersparticipatie en de betrokkenen participatie. Bureau Emma is in principe voor dit traject door CNW aangesteld. In de komende weken zal in overleg met EMMA, de Denktank, de Meervaart en de opdrachtgever dit aspect verder uitgewerkt worden. De Meervaart heeft en is het ideale podium om de inbreng van de bevolking, partners en betrokkenen te ontwerpen en realiseren. Uitgangspunten (input) In de afgelopen jaren is diverse malen gesproken en of onderzoek gedaan naar kansen voor een toekomst voor de Meervaart. Ten behoeve van dit plan van aanpak zijn de belangrijkste documenten verzameld. Zij dienen als uitgangspunt voor een vervolg. Deze documenten zijn opgenomen in Appendix 1.

3 projecten, 3 processen De ontwikkeling van een cultuurgebouw gaat niet alleen over de ontwikkeling van onroerend goed. Naast (1) het gebouw dient de Meervaart haar (2) programma te ontwikkelen en het stadsdeel (3) een locatie. In dit plan van aanpak gaan we uit van de begeleiding van deze drie deelprojecten die begrijpelijkerwijs sterke relaties kennen en integraal behandeld moeten worden. Output Meer concreet zal in het komende jaar gewerkt worden aan de volgende documenten - onder management en coördinatie van de kwartiermaker. Er zijn ook meer gezamenlijke taken te definiëren (tussen haken eindverantwoordelijke).

3

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart

Programmaontwikkeling: Dit is de essentiële en existentiële taak van de Meervaart en gaat in essentie over wat de Meervaart is, wat zij presenteert, leert, betekent, met wie de Meervaart presenteert, met wie zij samenwerkt, voor wie de Meervaart presenteert en de manier waarop de Meervaart dit wenst te doen. Wat daar voor nodig is in fysieke zin is een afgeleide. De inhoud is de rechtvaardiging voor de investering. -

Programmeringsplan & toekomstbeeld van de Nieuwe Meervaart (MV) Samenwerkingsovereenkomst partners (MV) Exploitatiebegroting van de Nieuwe Meervaart (MV)

Gebouwontwikkeling: De ontwikkeling van een gebouw gebeurd altijd met een tijdelijke (project)organisatie. Deze organisatie zal de komende tijd opgezet worden en past zich aan fasering en wat er nodig is. -

Voorjaarsnota en voorbereidingskrediet (K&C) Programma van eisen (MV) + architectonisch ambitiedocument. (MV)

Gebiedsontwikkeling: De locatie is nog niet bekend en een aantal potentiele locaties in het plangebied moeten nader onderzocht worden. Er leven bij partijen voorkeuren maar er is nog geen definitieve leuze. Dit deelproject gaat de stappen van het PLBERUM 2017 doorlopen en de eerste documenten daarvoor nodig worden in 2019 opgesteld. -

Nader onderzoek naar mogelijke locaties (CNW) Principenota rondom de locatiekeuze (CNW) Organisatievoorstel (CNW) + toekomstbeeld processtappen (CNW)

4

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart Gezamenlijke werkzaamheden - Communicatieplan en communicatie - Participatieplan en participatietraject - Planning (MV - CNW) Uitkomsten De bovenstaande documenten zijn noodzakelijk om tijdig te komen tot bestuurlijke besluitvorming in het stadsdeel, de centrale stad en bij de Meervaart met als beoogde uitkomst o.a.: -

Goedkeuring op ’t Programmeringsplan 2030 (de Meervaart + K&C), Een voorbereidingskrediet voor de ontwikkeling van een gebouw - als onderdeel van de voorjaarsnota (K&C) Principebesluit over een locatie (CNW). Goedkeuring programma van eisen (MV)

Voor de begeleiding van het proces om te komen to beoogde output / uitkomsten zal door het Stadsdeel een kwartiermaker worden aangesteld, waarover hieronder meer.

De opdrachtgever Normaliter worden bouwprojecten geïnitieerd door de dienst of Resultaat verplichtte Eenheid (RvE) met een huisvestingsvraag. Onderwijsgebouwen vanuit de RvE sociaal en gebouwen voor Kunst en Cultuur (K&C) vanuit de RvE Economie en ruimte. Omdat er nog geen krediet of voorbereidingskrediet is bij Kunst en Cultuur is vanuit het project Centrumgebied Nieuwe West het genereuze aanbod gedaan de voorlopige financiering vanuit de gebieds-ontwikkeling te doen. Daarmee is opdrachtgever voor de hieronder genoemde kwartiermaker en de onderhavige fase van de planontwikkeling. De belangrijkste spelers & de stuurgroep Bij de gesprekken over “De Nieuwe Meervaart” waren en zijn een aantal belangrijke spelers betrokken. Zo zijn naast de Meervaart, de wethouder Kunst en Cultuur, de afdeling kunst en cultuur, het stadsdeel, de wethouder ruimtelijke ordening, de projectorganisatie Centrumgebied Nieuw West, de grondeigenaar, Grond en ontwikkeling en Ruimte en Duurzaamheid belangrijke spelers. Afhankelijk van gemeentelijke keuzes kan een andere RvE een rol krijgen (te denken aan vastgoed) en / of de markt een rol krijgen, in meer of mindere mate de bevolking worden betrokken. De spelers hebben allen hun eigen rol, positie, verantwoordelijkheid en visie.

Om een project als De Nieuwe Meervaart vorm te geven dienen de belangen en visies van deze “Key Players” bijeen gebracht te worden. Het bij elkaar brengen van deze belangen is cruciaal bij de start van het proces en om te komen tot een project. De rol van kwartiermaker is daarom voorgesteld om in gezamenlijkheid het proces te ontwerpen, draagvlak te creëren, draagvlak te versterken etc. kortom te komen tot een project. Voorstel 1: Een stuurgroep wordt opgericht. De kwartiermaker heeft een onafhankelijke positie te opzichte van de “Key Players” en treed op in het belang van de gezamenlijke partners (de spelers): de hieronder genoemde diverse gemeentelijke gremia en de Meervaart. Tegenstijdige visies en knelpunten vanuit het werkveld worden aan de stuurgroep ter beoordeling, debat en sturing voorgelegd.

5

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart De kwartiermaker informeert de stuurgroep over het proces, de voortgang, vraagt om belangenafweging, vraagt om advies. Uiteindelijk geeft de stuurgroep in gezamenlijkheid goedkeuring of advies over bovengenoemde producten. De stuurgroep leden informeren - indien nodig - hun wethouder of bespreken de wijze waarop gezamenlijk richting de het bestuur en of de politiek wordt geacteerd t.b.v. besluitvorming. Voorstel is vertegenwoordiging van de Meervaart, G&O, Stadsdeel NW, CNW en K&C uit te nodigen als leden van de stuurgroep. De Meervaart. In eerste instantie gaat het over de Meervaart en haar visie. De Meervaart heeft zich, het advies van de Kunstraad volgend het afgelopen jaar uitgesproken voor nieuwbouw in of aan de Sloterplas waardoor ruimte ontstaat voor nieuwe ontwikkelingen in het Centrumgebied. Daartoe zijn, samen met CNW, in 2018 al diverse onderzoeken gedaan waaronder een financiële toets, diverse locatiestudies en een architectonische verkenning door UNstudio. In de komende maanden is het de belangrijkste taak van de Meervaart een visie op te stellen en een beeld te schetsen van haar toekomst. We noemen dit het programmeringsplan 2030 waarin de ambitie van de Nieuwe Meervaart en haar partners zal worden geschetst.

Dit zijn per 2019 Dansgezelschap ICKAmsterdam (https://www.ickamsterdam.com/nl/over/ick), Urban Dansgezelschap ISH, de balletacademie en diverse makers die al verbonden zijn aan de Meervaart waaronder Cie. Jakop Ahlbom. In tweede instantie kan dan – in het tweede helft van 2019 - een programma van Eisen worden opgesteld. Op 1 februari 2019 treed een nieuwe directeur aan bij de Meervaart. Voorstel 5. Het voorstel is de nieuwe directeur en de adjunct directeur uit te nodige als eden van de stuurgroep en De spelers uit de kunstenwereld: Kunst en Cultuur centrale stad en stadsdeel De Meervaart en haar programmering valt onder de verantwoordelijkheid van de wethouder kunst en cultuur, Touria Meliani. Een deel van de financiering van de programmering van de Meervaart is opgenomen in het Amsterdamse Kunstenplan en de Meervaart is een van de vier stedelijke cultuurhuizen. Voorstel 6. Het voorstel is om vertegenwoordiging van Kunst en Cultuur van de centrale stad en het stadsdeel uit te nodigen in de stuurgroep: Olga Leijten en . De spelers uit de fysieke wereld. De Projectgroep Centrumgebied Nieuw West & Grond en ontwikkeling De transitie van het Centrumgebied Nieuw West is geen grootstedelijk project maar valt wel onder de verantwoordelijkheid van grond en ontwikkeling en de wethouder ruimtelijke ordening , Marieke van Doornik.

Plannen en voortgang van de ontwikkelingen in het plangebied worden zowel aan het bestuur van Nieuw West voorgelegd als aan Team GO en besproken. Zo worden de plannen voor de tweede fase van het plangebied – waaronder de Meervaart valt – nu door de projectgroep CNW voorbereid met als doel voor het einde van 2019 te komen tot (positieve) besluitvorming.

7

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart

Scope De projectscope is vanwege de diversiteit van de stakeholders en hun belangen niet eenvoudig te definiëren, althans niet eenduidig. De scope voor organisatie van de Meervaart zal anders zijn dan de scope vanuit de visie en belangen van de gebiedsontwikkeling. Daarnaast zal de scope in de loop der tijd onderhevig zijn aan verandering bijvoorbeeld door de visie van een nieuwe directie van de Meervaart en of eventuele kaders vanuit gemeentelijk of provinciaal ruimtelijk beleid. Tenslotte is het fysieke project “De Nieuwe Meervaart” nog niet geheel gedefinieerd als een helder project. Het onderhavige proces heeft als doel te komen tot een heldere projectomschrijving. Het proces heeft met andere woorden als doel de projectkaders in termen van omvang en kwaliteit, locatie, financiën, organisatie, tijdspad, communicatie etc. te bepalen. Daarom beperken we de omschrijving van de scope – voor dit plan van aanpak - tot een beschrijving van scope van het bouwproject zoals we het nu zien en de beschrijving van het te doorlopen proces. De scope van dit plan van aanpak is om, in eerste instantie, tezamen met de bovengenoemde spelers de kaders te bepalen van het bouwproject De Nieuwe Meervaart en de diverse nevenprojecten om in tweede, wellicht derde en vierde instantie- te kunnen komen tot het uiteindelijke doel, de realisatie.

Inzet en kosten De inzet van de kwartiermaker zal afhankelijk zijn van de wens van opdrachtgever en spelers: gaan we vaart maken? Moeten we vaart maken? De wisseling van directie van de Meervaart zal invloed hebben op richting en programmering maar wellicht nog niet op de voortgang. Er moet – ook aan gemeentelijke kant - nog veel in kaart gebracht worden om de stuurgroep nuttig werk te laten doen. Veel activiteiten kunnen worden uitgevoerd met intergemeentelijke collega’s, de experts van CNW en de Meervaart of ingehuurde kracht. PMB advisering (kwartiermaker en stagiair)  Kwartiermaker: 6 maanden 2 - 2,5 dagen in de week ten behoeve van de opstart van het proces en het definiëren van het project. (afhankelijk van de gewenste snelheid) daarna 6 maanden 1 - 1,5 dagen in de week. (afhankelijk van de intensiteit en voortgang)  Stagiaire: 6 maanden 2 dagen per week. Startdatum 1 mei 2019. Kosten worden gedekt door het stagebureau van de gemeente Amsterdam. Externe advisering  Advisering over toekomstige programmering de Meervaart: 25.000, Onderzoek naar interne configuratie i.r.t. locatie analyses: 20.000, Opstellen ruimtelijk – technisch – logistiek - duurzaam - architectonisch programma van eisen. 30.000, Advisering over de communicatie.

(ombouwen opdracht EMMA?) Voorstel 12: Het voorstel is PMB opdracht te verlenen en eventuele opdrachten voor externe adviseurs voor te bereiden i.o.m. projectgroep CNW en opdrachtgever.

Afsluiting. Bij de start van een omvangrijk en uniek project als de Meervaart kan een plan van aanpak nooit compleet of volledig zijn. Ik ken de toekomst niet en heb mij zo veel mogelijk beperkt tot de componenten Organisatie, Governance en het definiëren van de output. Daarnaast staat veel 9

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart informatie in de in de Appendix opgenomen documenten en sites die ik in dit document niet wilde herhalen. Ten behoeve van een soort volledigheid neem ik staccato een aantal aandachtspunten, acties en thema’s op die de komende maanden onderdeel zullen zijn van het werk en of meegenomen moeten worden in afwegingen.            

Het achterliggende verhaal. Waarom nieuwbouw? Waarom is het huidige gebouw niet goed genoeg? Waarom niet of wel op de huidige locatie. Organiseren van het participatieproces. Waarom streven we naar het maken van een ICOON voor west en wat kunnen we daaronder verstaan. Locatie onderzoek, afwegingen en keuze. Een architectonisch en ruimtelijk ambitieplan. Op te stellen i.s.m. spelers en vast te leggen in beeld en woord. Onderzoek naar cruciale ruimtelijk juridische procedures. Een MER? Hoofd groenstructuur, water. Onderzoek naar de planningsprocessen van de spelers. De rol van de raad van toezicht van de Meervaart. Het opstellen van een intern en extern communicatieplan en dit opstellen samen met de Meervaart, Stad en Stadsdeel. Een onderzoek naar het toekomstige organisatiemodel: traditioneel of geïntegreerd in een vorm van PPS of anderszins. Een onderzoek naar de aanbestedingsvorm en het opstellen van een leidraad. De toekomstige exploitatie. Een advies over HUUR of EIGENDOM en de rol van de gemeente daarin. En het opdrachtgeverschap tijdens het ontwerp en de uitvoering.

10

Plan van aanpak de Nieuwe Meervaart

Appendix 1: Startdocumenten AMSTERDAMSE KUNTRAAD. Advies Culturele Investeringsrekening Amsterdam (31 oktober 2017). https://www.kunstraad.nl/advies/hoofdlijnen-2017-2020/ Gemeente Amsterdam Stadsdeel Nieuw West. Uitwerkingsplan Uitbreiding Meervaartcomplex (21 juni 2013) https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/847899/uitwerkingsplan meervaart centrum nieuwwest webversie.pdf Gemeente Amsterdam. Ruimte en Duurzaamheid. Locatie vergelijking Nieuwbouw De Meervaart CNW. 8 februari 2017. Gemeente Amsterdam. Ruimte en duurzaamheid. Aantekeningen collegiaal overleg (16 maart 2018) Kunst en cultuur (investeringskosten kengetallen Kunst en Cultuurprojecten Amsterdam (23 November 2018). https://drive.google.com/open?id=1bjViORXKjCYuXlY-SYD9GDAEYhyoqVDb BNN adviseurs: kwaliteitsniveaus en referentieprojecten (zonder datum). https://drive.google.com/open?id=1qTbP7RXi7N4C7cRQUjAli34BzPM5jFiB Meervaart i.s.m. Centrum Nieuw West. Maken leren en presenteren in de nieuwe Meervaart aan de Sloterplas. (zonder datum). (Visiedocument.) https://drive.google.com/open?id=1VwZ1V52bJ ZHrgOS2pgoHkVP6GpwY3cW UNS UNSTUDIO, Design Update Theater de Meervaart (26 april 2018). https://drive.google.com/open?id=1vt5HMqPvg7dvm10jXB m6vajENdwIaMC UNS UNSTUDIO, Haalbaarheidsstudio (30 mei 2018). https://drive.google.com/open?id=1QUJ13tSiznedudh7xbw7cAnF0I9rTRuG

11