Bijlage 7. Emancipatiemonitor 2025 - Gezondheid.pdf

Emancipatiemonitor 2025: Gezondheid Gezondheid Onderzoek en Statistiek

In opdracht van: Projectnummer: Auteur: E-mailadres:

afdeling Diversiteit 240263 Ellen Lindeman (O&S), met medewerking van Marijn Julius (GGD) e.lindeman@amsterdam.nl

Bezoekadres: Post: Telefoon: Website:

President Kennedylaan 923 Postbus 658 1000 AR Amsterdam 020 251 0333 onderzoek.amsterdam.nl

Foto voorzijde:

Sportende ouderen in De Mirandabad, fotograaf Denzel van Engel (2024)

Amsterdam, februari 2026 3

Inhoud

Inhoud

2

Samenvatting

3

Inleiding

4

1

Vrouwen leven langer dan mannen en meer jaren in slechte gezondheid

5

2

Vrouwen voelen zich iets minder vaak gezond dan mannen

6

3

Vrouwen ervaren vaker mentale klachten dan mannen

8

3.1 3.2 3.3

8 9 9

Vrouwen hebben vaker angst- of depressiegevoelens Vrouwen voelen zich minder vaak kalm en energiek Vrouwen voelen zich iets minder vaak sterk eenzaam

4

Vrouwen ervaren vaker beperkingen vanwege hun gezondheid dan mannen 11

5

Preventieve factoren: chronische stress en voldoende bewegen

13

5.1 5.2

13 14

6

Vrouwen ervaren vaker chronische stress dan mannen Vrouwen bewegen iets minder vaak dan mannen

Vrouwen ontvangen vaker hulp vanwege de gezondheid dan mannen

Literatuurlijst

16 18

Samenvatting

Deze deelrapportage van de Emancipatiemonitor kijkt naar de gezondheid van Amsterdamse vrouwen. Daarbij wordt de gezondheid van vrouwen vergeleken met die van mannen en wordt gekeken naar verschillen tussen groepen vrouwen. Ook is er aandacht voor eventuele verschillen tussen vrouwen in Amsterdam en vrouwen in Nederland gemiddeld. De cijfers komen veelal uit de Gezondheidsmonitor van de GGD en gaan over inwoners van de gemeente Amsterdam van 18 jaar en ouder. Amsterdamse vrouwen leven gemiddeld vier jaar langer dan mannen maar meer jaren in slechte gezondheid. Zij voelen zich iets minder vaak gezond en ervaren vaker beperkingen dan mannen. Ook ontvangen vrouwen vaker (informele en professionele) hulp vanwege de gezondheid. De verschillen tussen vrouwen naar opleiding zijn groot: nog niet de helft van de vrouwen met maximaal een mbo-1-opleiding voelt zich gezond, tegenover acht op de tien vrouwen met een afgeronde hbo-/wo-opleiding. Amsterdammers hebben vaker een hoog risico op een angststoornis of depressie dan landelijk. Vrouwen ervaren vaker angst- en depressiegevoelens dan mannen. Jonge vrouwen (18-34 jaar) ervaren het vaakst deze gevoelens. Amsterdamse vrouwen voelen zich iets minder vaak ‘sterk eenzaam’ dan mannen, maar beide groepen vaker dan landelijk. Stresspreventie en voldoende bewegen zijn onderdelen van een gezonde leefstijl.

Iets meer dan een kwart van de Amsterdamse vrouwen ervaart langer dan drie maanden stress, dat is meer dan onder mannen. Jonge vrouwen (18-34 jaar) ervaren relatief vaak chronische stress. Verder bewegen Amsterdamse vrouwen, vooral jonge vrouwen, minder vaak dan mannen, maar Amsterdamse vrouwen en mannen bewegen wel vaker dan vrouwen en mannen landelijk. Op verschillende aspecten van gezondheid zien we dat vrouwen met een basisopleiding en vrouwen met een migratieachtergrond van buiten Europa een relatief slechte gezondheid hebben, evenals bewoners van de stadsdelen Zuidoost en Noord.

3

Inleiding

Eind 2024 is de landelijke Emancipatiemonitor uitgebracht door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), waarin recente gegevens over de positie van vrouwen en mannen op diverse terreinen worden gepresenteerd. Uit deze monitor blijkt dat ongelijkheid tussen vrouwen en mannen op een aantal terreinen blijft bestaan (CBS, 2024). Ook in Amsterdam zagen we in de laatste Amsterdamse Emancipatiemonitor ongelijkheid tussen vrouwen en mannen (O&S, 2018). De afdeling Diversiteit van de gemeente Amsterdam heeft Onderzoek en Statistiek (O&S) gevraagd een aantal van deze cijfers te updaten en een nieuwe Emancipatiemonitor te ontwikkelen. Deze monitor bestaat uit deelrapportages die ingaat op de domeinen bevolking, onderwijs, werk en inkomen, veiligheid, politieke participatie en gezondheid. In deze deelrapportage wordt gekeken naar de gezondheid van Amsterdamse vrouwen. Hoe is het gesteld met de gezondheid van Amsterdamse vrouwen? Waarin verschilt die van Amsterdamse mannen en komen die verschillen overeen met landelijke verschillen? Daarbij kijken we ook naar achtergrondkenmerken - zoals leeftijd, afgeronde opleiding en migratieachtergrond - en naar verschillen tussen de stadsdelen. Ook zal er aandacht zijn voor de (mentale) gezondheid van jongvolwassenen (16 tot en met 25 jaar). Er zijn geen cijfers beschikbaar over Amsterdammers die zich niet identificeren als man of vrouw.

Methode De cijfers in deze rapportage zijn voor een groot deel gebaseerd op resultaten uit de enquête van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 (GGD Amsterdam, 2025a en landelijk RIVM, 2025). Deze gegevens zijn niet beschikbaar voor opsplitsing naar migratieachtergrond. Daarom maken we, zo mogelijk, op een aantal indicatoren de opsplitsing naar migratieachtergrond op basis van De Staat van de Stad Amsterdam enquête 2024 (O&S, 2025, zie voor een uitleg voor de indeling naar onder andere migratieachtergrond de O&S hokjesgids). Voor landelijke vergelijking is ook gebruik gemaakt van gegevens van het CBS die staan op de side van VZinfo (zie: Levensverwachting | Volksgezondheid en Zorg).

4

1 Vrouwen leven langer dan mannen en meer jaren in slechte gezondheid

Amsterdamse vrouwen leven gemiddeld vier jaar langer dan mannen, met een gemiddelde levensverwachting bij de geboorte van 83,0 jaar tegenover 78,9 jaar voor mannen (periode 2019-2021). Ook landelijk zien we eenzelfde beeld, maar is het verschil kleiner, namelijk drie jaar: 83,3 jaar voor vrouwen en 80,3 jaar voor mannen in 2024 (CBS Statline, 2025). Het verschil is in ruim twintig jaar tijd wel kleiner geworden; toen was het landelijk 81,4 jaar voor vrouwen en 76,9 jaar voor mannen. De gezonde levensverwachting bij geboorte voor Amsterdamse mannen en vrouwen is in die periode (2029-2021) vrijwel gelijk: deze bedraagt 63,5 jaar voor mannen en voor vrouwen 63,7 jaar. De langere levensverwachting voor vrouwen gaat dus gepaard met meer jaren met gezondheidsproblemen, de zogenoemde ongezonde levensjaren (Amsterdam Vitaal & Gezond/O&S, 2025). Landelijk bedroeg de gezonde levensverwachting in 2024 voor vrouwen 62,0 jaar en voor mannen 63,5 jaar (CBS Statline, 2025). Figuur 1.1 Totale levensverwachting, gezonde* en ongezonde levensverwachting bij geboorte, Amsterdamse vrouwen en mannen, 2019-2021 (in jaren) 90 83,0 78,9

80 70

totale levensverwachting 63,7

63,5

60 50 gezonde levensverwachting

40 30 19,3

20

15,3

10 0

vrouwen

ongezonde levensverwachting

mannen

* De gezonde levensverwachting geeft aan hoeveel jaren iemand naar verwachting in goede gezondheid zal leven op een bepaalde leeftijd, onder de voorwaarde dat in de toekomst de huidige kansen op sterfte en op ‘ongezondheid´ op elke leeftijd hetzelfde blijven. Het combineert de huidige sterftekansen met de huidige ervaren gezondheid van een populatie in één getal. Het is een indicator voor de gezondheid van een populatie en geeft inzicht in zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de geleefde jaren. bron: Amsterdam Vitaal & Gezond/O&S

5

2 Vrouwen voelen zich iets minder vaak gezond dan mannen

Van de volwassen Amsterdamse vrouwen ervaart 72 procent een (zeer) goede gezondheid, aldus de Amsterdamse Gezondheidsmonitor (GGD, 2025a). Dat is iets minder dan onder Amsterdamse mannen (75%). De ervaren gezondheid van Amsterdamse vrouwen en mannen wijkt niet af van het landelijk beeld (zie figuur 2.1). In dit hoofdstuk gaan we verder in op verschillen in de ervaren gezondheid in het algemeen, dat kan zowel mentaal als fysiek zijn. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de mentale gezondheid zoals het hebben van psychische klachten en ervaren eenzaamheid. Figuur 2.1 Ervaart (zeer) goede gezondheid naar kenmerken, 2024 (procenten) 72 75 72 76

totaal Amsterdam totaal Nederland 18-34 jaar 35-64 jaar 65 jaar of ouder

60 61 49

po, vmbo, mbo-1 mbo 2-4, havo, vwo hbo, wo Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Weesp

0%

vrouw

79

71 74

84

man

54

64

70

68 70

82 83

75 74

83 85

77 79 75 78 66 73 59 71 77 76 20%

40%

60%

80%

100%

bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en/CBS/RIVM en GGD Amsterdam, bewerking O&S

Kijken we naar verschillen tussen leeftijdsgroepen, dan treedt het verschil tussen vrouwen en mannen in ervaren gezondheid alleen op voor 18- tot en met 34-jarigen. Vrouwen en mannen in de leeftijdsgroepen boven de 34 jaar verschillen niet significant van elkaar. Dat wil zeggen, dat de in de enquête gevonden verschillen tussen die groepen respondenten zo klein zijn, dat ze waarschijnlijk op toeval berusten. Uit de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen van de GGD blijkt dat het verschil tussen vrouwen en mannen van 16 tot en met 25 jaar in hun ervaren gezondheid groot is: 56 procent van de jongvolwassen vrouwen vindt zichzelf goed gezond versus 66 procent van de mannen van die leeftijd (GGD Amsterdam, 2025b).

6

De verschillen tussen vrouwen naar de genoten opleiding zijn groot: nog niet de helft van de vrouwen met maximaal een mbo-1-opleiding voelt zich gezond (49%), tegenover 82 procent onder de vrouwen met een hbo-/wo-opleiding. In Zuidoost en Noord voelen vrouwen zich veel minder vaak gezond dan mannen en ook veel minder vaak dan vrouwen gemiddeld in de stad. In de overige stadsdelen verschillen vrouwen en mannen niet significant van elkaar in hun ervaren gezondheid. In De Staat van de Stad enquête van O&S is ook gevraagd naar de ervaren gezondheid en op basis van deze gegevens kan naar verschillen naar migratieachtergrond worden gekeken. Daaruit blijkt dat vrouwen (en ook mannen) met een migratieachtergrond van buiten Europa zich minder vaak gezond voelen dan andere vrouwen. 61 procent van die vrouwen voelt zich gezond (mannen 62%) versus 77 procent onder vrouwen met een Europese migratieachtergrond (mannen 75%) en 75 procent onder vrouwen zonder migratieachtergrond (mannen 78%). Naast het feit dat (met name jonge) vrouwen zich minder vaak gezond voelen en vrouwen meer jaren gezondheidsproblemen ondervinden dan mannen, speelt ook dat kennis over gezondheid sterk is gebaseerd op mannen. Dit geldt niet alleen voor de geneeskundige praktijk, maar ook voor wetenschappelijk onderzoek.

Door de beperkte aandacht voor sekse- en genderverschillen blijven specifieke klachten, symptomen en problemen van vrouwen onderbelicht, wat doorwerkt in richtlijnen, diagnoses en behandelingen (zie bijvoorbeeld Perez, 2024, ‘Onzichtbare vrouwen’, hoofdstuk 11).

7

3 Vrouwen ervaren vaker mentale klachten dan mannen

3.1 Vrouwen hebben vaker angst- of depressiegevoelens Zes op de tien Amsterdamse vrouwen hadden de afgelopen vier weken angst- of depressiegevoelens (60%, GGD, 2025a). Dat is meer dan onder mannen, waar ongeveer de helft dat had (52%). Ook landelijk zien we een dergelijk verschil tussen vrouwen en mannen. Zowel vrouwen als mannen in Amsterdam geven vaker aan dergelijke psychische klachten te hebben dan landelijk gezien. Figuur 3.1 Had in de afgelopen 4 weken angst- of depressiegevoelens, naar kenmerken, 2024 (procenten) totaal Amsterdam totaal Nederland

41

po, vmbo, mbo-1 mbo 2-4, havo, vwo hbo, wo

51 50

41

Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Weesp

46

38 20%

40%

60 vrouw

48

18-34 jaar 35-64 jaar 65 jaar of ouder

0%

52 51

65 60 66 57 57 58 60

man

65

59 62 53 64 54 53 51 60 55 65 54 62 53 50 60%

80%

100%

bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en/CBS/RIVM en GGD Amsterdam, bewerking O&S

Angst- en depressiegevoelens worden vaker gerapporteerd door de jongere leeftijdsgroepen vanaf 18 jaar dan door de oudere (zie figuur 3.1). Uit de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen blijkt dat jonge vrouwen (16 t/m 25 jaar) vaker angstof depressiegevoelens ervaren dan jonge mannen: 91 procent in de laatste 4 weken versus 81 procent onder mannen. Ook voelen jonge vrouwen zich vaker beperkt door psychische klachten: 26 procent vaak tot voortdurend versus 18 procent onder jonge mannen. Jonge vrouwen ervaren hun mentale gezondheid dan ook minder vaak als positief dan jonge mannen (39% versus 50% (zeer) goed, GGD Amsterdam, 2025b).

8

Aspecten die te maken hebben met de mentale gezondheid van jongvolwassenen hebben zich in de afgelopen jaren in negatieve zin ontwikkeld. Dat geldt voor deze groep sterker dan voor alle andere leeftijdsgroepen. Gevoelens van somberheid namen toe en gevoelens van kalmte namen af. Ook ervaarden jongvolwassenen hun algemene gezondheid minder vaak als goed en daalden hun ervaren geluk. Voor jongvolwassenen en vrouwen speelt hun (mentale) gezondheid de grootste rol bij de mate waarin zij geluk ervaren, zo blijkt uit onderzoek (O&S, 2024). Naast leeftijd speelt ook opleiding een rol bij het mentale welzijn. Vrouwen met een afgeronde hbo-/wo-opleiding hebben minder vaak angst- en depressiegevoelens dan vrouwen met andere opleidingen. Dat geldt ook voor mannen. In alle stadsdelen, met uitzondering van Zuid, Oost en stadsgebied Weesp, hebben volwassen vrouwen significant vaker deze gevoelens dan mannen. Wat opvalt zijn de relatief lage percentages vrouwen in Weesp (ook mannen) en in Zuid die dergelijke gevoelens ervaren. In De Staat van de Stad Amsterdam enquête is gevraagd in welke mate men zich de afgelopen vier weken neerslachtig of somber voelde. Hierbij kunnen we kijken naar verschillen naar migratieachtergrond.

Vrouwen met een migratieachtergrond van buiten Europa (59%) en van binnen Europa (58%) hebben vaker (soms, voortdurend of altijd) neerslachtige en sombere gevoelens dan vrouwen zonder migratieachtergrond (47%). Hetzelfde geldt voor mannen. Onder Amsterdammers die geen migratieachtergrond hebben, is het verschil tussen vrouwen en mannen het grootst (47% versus 39%).

3.2 Vrouwen voelen zich minder vaak kalm en energiek Een positieve indicator van mentale gezondheid is of men zich ontspannen voelt en energiek. Uit De Staat van de Stad enquête in 2024 komt naar voren dat vrouwen zich de afgelopen vier weken wat minder vaak voortdurend of meestal kalm en rustig voelden dan mannen (63% versus 69%). Ook voelden ze zich minder vaak voortdurend of meestal energiek (49% versus 56%). Vrouwen in de leeftijdsgroep van 35-54 jaar voelen zich het minst vaak voortdurend/meestal kalm en rustig (57%) en energiek (43%). Vooral vrouwen met een basisopleiding (d.w.z. maximaal een mbo-1-opleiding) voelen zich veel minder vaak energiek dan mannen met die opleiding (38 % versus 50%. Ook vrouwen met een migratieachtergrond van buiten Europa voelen zich minder vaak energiek dan mannen met die achtergrond (40% versus 50%). Verder voelen vrouwen in de stadsdelen Zuidoost, West en Zuid zich minder vaak kalm en energiek dan mannen in die stadsdelen. In de overige stadsdelen zien we niet deze verschillen.

3.3 Vrouwen voelen zich iets minder vaak sterk eenzaam Zeventien procent van de Amsterdamse vrouwen voelt zich ‘sterk eenzaam’, aldus de Gezondheidsmonitor. Dat is een iets minder groot aandeel dan onder Amsterdamse mannen (20%). Landelijk zien we niet dit verschil en zijn zowel vrouwen als mannen minder vaak ‘sterk eenzaam’ dan inwoners van Amsterdam (beide 13%, zie figuur 3.2).

9

Figuur 3.2 Voelt zich ‘sterk eenzaam’, naar kenmerken, 2024 (procenten) totaal Amsterdam totaal Nederland

13 13

po, vmbo, mbo-1 mbo 2-4, havo, vwo hbo, wo

0%

vrouw

13 16 15

18-34 jaar 35-64 jaar 65 jaar of ouder Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Weesp

17 20

13 14

man

20 19 21

11 17 12 19

13 15 18 17 18 5

23 28 23 23

23 23

24 25 27

15 20%

40%

60%

80%

100%

bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en/CBS/RIVM en GGD Amsterdam, bewerking O&S

Vrouwen in de middelste leeftijdsgroep (35-64 jaar) zijn vaker ‘sterk eenzaam’ dan vrouwen in de andere leeftijdsgroepen. In de jongste leeftijdsgroep volwassenen, van 18-34 jaar, verschillen vrouwen van mannen in de mate waarin ze zich ‘sterk eenzaam’ voelen: 15 procent versus 20 procent. In de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) komt naar voren dat jonge vrouwen (16 t/m 25 jaar) zich vaker sterk emotioneel eenzaam voelen dan jonge mannen (26% versus 21%, GGD Amsterdam, 2025b). Emotionele eenzaamheid uit zich in het gemis aan relaties met een hechte band. Vrouwen, maar ook mannen, met een hbo-/wo-opleiding zijn minder vaak ‘sterk eenzaam’ dan Amsterdammers met andere opleidingen. Het hoogste aandeel ‘sterk eenzaam’ zien we onder vrouwen en mannen met een mbo-opleiding. Inwoners van de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West voelen zich vaker ‘sterk eenzaam’ dan in de rest van de stad. In stadsdeel West en stadgebied Weesp voelen minder vrouwen zich vaker ‘sterk eenzaam’ dan mannen. In De Staat van de Stad enquête van O&S is aan inwoners van de gemeente Amsterdam van 18 jaar en ouder gevraagd hoe vaak men zich de afgelopen 12 maanden eenzaam heeft gevoeld. Ongeveer even veel vrouwen als mannen voelen zich vaak of (bijna) altijd eenzaam (respectievelijk 13% en 14%).

Vrouwen met een migratieachtergrond zijn vaker ‘vaak’ of ‘(bijna) altijd’ eenzaam dan zij zonder migratieachtergrond. Hetzelfde geldt voor mannen. Zo voelt 16 procent van de vrouwen met een migratieachtergrond van buiten Europa zich ‘vaak’ of ‘(bijna) altijd’ eenzaam, 15 procent van hen met een migratieachtergrond van binnen Europa en 10 procent van hen die geen migratieachtergrond hebben. Bij mannen is dit respectievelijk 18, 15 en 9 procent.

10

4 Vrouwen ervaren vaker beperkingen vanwege hun gezondheid dan mannen

In de enquête van de Gezondheidsmonitor van de GGD gaven bijna drie op de tien Amsterdamse vrouwen aan een half jaar of langer (ernstige) beperkingen te ervaren in het dagelijks leven vanwege problemen met de gezondheid (29%, GGD 2025a). Dat is vaker dan onder Amsterdamse mannen, waarvan 24 procent dat aangaf (zie figuur 4.1). Landelijk zien we ook dat vrouwen vaker langdurig beperkt zijn vanwege gezondheidsproblemen dan mannen. Amsterdamse vrouwen (en mannen in minder mate) zijn minder vaak langdurig beperkt vanwege gezondheidsproblemen dan landelijk gezien. Figuur 4.1 Ervaart langdurige beperking in dagelijks leven vanwege gezondheidsproblemen, naar kenmerken, 2024 (procenten) 29 24 33 26

totaal Amsterdam totaal Nederland po, vmbo, mbo-1 mbo 2-4, havo, vwo hbo, wo 18-34 jaar 35-64 jaar 65 jaar of ouder Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Weesp 0%

18 15

22

26

32

vrouw 42

49

man

19 24

31 46 43

21 18

28 27 33 27 28 19 28 22 30 29 33 24 29 19

20%

40%

60%

80%

100%

bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en/CBS/RIVM en GGD Amsterdam, bewerking O&S

Vrouwen met maximaal een mbo-1-opleiding ervaren relatief vaak beperkingen vanwege hun gezondheid (49%), evenals vrouwen in de leeftijd van 65 jaar en ouder (46%). Bijna de helft van hen ervaart een dergelijke beperking in het dagelijks leven, terwijl dat voor ongeveer twee op de tien vrouwen met een hbo-/wo-opleiding en vrouwen van 18- t/m 34 jaar geldt. In vrijwel alle onderscheiden leeftijdsgroepen zien we dat vrouwen significant vaker beperkingen ervaren dan mannen. In de leeftijdsgroep van 65 jaar en ouder is er geen significant verschil tussen vrouwen en mannen. Voor Centrum, West, Nieuw-West, Noord en Weesp is er ook geen significant verschil.

11

In De Staat van de Stad enquête is gevraagd naar in hoeverre men in de dagelijkse bezigheden thuis belemmeringen ervaart als gevolg van eventuele langdurige (ouderdoms)ziekte, aandoening of handicap. Hierbij kunnen we kijken naar verschillen naar migratieachtergrond. Vrouwen met een migratieachtergrond van binnen Europa hebben minder vaak dergelijke belemmeringen dan vrouwen zonder migratieachtergrond (17% versus 26%) of van buiten Europa (25%). Dergelijke verschillen zijn er ook onder mannen (respectievelijk 12%, 21% en 18%) en hangen samen met dat inwoners met een migratieachtergrond van binnen Europa minder vaak 65 jaar of ouder zijn. Voor alle de hierboven genoemde groepen geldt dat vrouwen vaker dergelijke belemmeringen ervaren dan mannen.

12

5 Preventieve factoren: chronische stress en voldoende bewegen

Een gezonde levensstijl kan bijdragen aan een goede gezondheid. In deze rapportage kiezen we ervoor om daarbij te kijken naar vrouw-man-verschillen in de ervaren stress en in het voldoende bewegen. Stresspreventie is een onderdeel van een gezonde leefstijl. Chronische stress heeft een aantoonbare invloed op de hersenen en daarmee op de mentale gezondheid. Op de lange termijn kan deze chronische stress leiden tot fysieke en mentale problemen (bron: website Trimbos). Een gezonde levensstijl zit ook in voldoende sporten en bewegen, wat minder kans op gezondheidsklachten geeft. Voldoende bewegen gaat overgewicht tegen en chronische ziektes zoals hart- en vaatziekten en diabetes. Ook is het goed voor de ontwikkeling van de hersenen en de mentale gezondheid, onder andere omdat bewegen stressregulatie verbetert (bron: website Rijksoverheid).

5.1 Vrouwen ervaren vaker chronische stress dan mannen Chronische stress wil in de Gezondheidsmonitor van de GGD zeggen dat men langer dan drie maanden veel stress ervaart. Iets meer dan een kwart van de Amsterdamse vrouwen ervaart chronische stress (26%), dat is meer dan onder mannen (18%). Jonge vrouwen (1834 jaar) ervaren relatief vaak chronische stress (32%). In de stadsdelen Centrum, West, Zuid en Oost zien we een significant vrouw-man-verschil, waarbij in die stadsdelen meer vrouwen dan mannen chronische stress ervaren. Figuur 5.1 Ervaart chronische stress, naar kenmerken, 2024 (procenten) totaal Amsterdam

18

po, vmbo, mbo-1

18

mbo 2-4, havo, vwo

18

hbo, wo

18

18-34 jaar

Centrum

8

19

11

19

Nieuw-West Oost

20 14 17

Noord Zuidoost

18

Weesp

18

0%

30 25 32

man

26

25

13

West Zuid

vrouw

26

21

35-64 jaar 65 jaar of ouder

26

20%

30 26 24 25 27 25 25 25

40%

60%

80%

100%

bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en/CBS/RIVM en GGD Amsterdam, bewerking O&S

13

Ook in de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen (16 t/m 25 jaar) komt naar voren dat vrouwen zich vaker (heel) gestrest voelen dan mannen: 62 procent van hen is (heel) vaak gestrest, versus 40 procent onder mannen. Zij voelen de meeste stress op het gebied van studie of school (47% versus 26% onder mannen) en door eisen die ze aan zichzelf stellen (39% versus 19%) (GGD Amsterdam, 2025b). Vergelijking met landelijke cijfers is niet voor de indicator chronische stress mogelijk maar wel voor recent ervaren stress. Bijna een derde van de Amsterdamse vrouwen ervaarden (heel) veel stress de afgelopen maand (32%). Dat is meer dan onder mannen in de hoofdstad (23%). Dergelijke verschillen zien we ook landelijk: 23 procent van de vrouwen en 17 procent van de mannen ervaarden (heel) veel stress de afgelopen 4 weken. Amsterdammers ervaren dus vaker (heel) veel stress dan gemiddeld in het land.

5.2 Vrouwen bewegen iets minder vaak dan mannen Iets meer dan de helft van de Amsterdamse vrouwen (56%) voldoet aan de beweegrichtlijn. Zie figuur 5.2 voor een uitleg van de beweegrichtlijn. Dat is wat minder vaak dan onder Amsterdamse mannen (61%, zie figuur 5.2). Zowel vrouwen als mannen in Amsterdam voldoen vaker aan de beweegrichtlijn dan hun gendergenoten landelijk (respectievelijk 8 en 10 procentpunten meer). Figuur 5.2 Voldoet aan beweegnorm*, naar kenmerken, 2024 (procenten) 56

totaal Amsterdam totaal Nederland

47 36

po, vmbo, mbo-1 mbo 2-4, havo, vwo hbo, wo

vrouw

48

57

64 67 64

18-34 jaar 35-64 jaar 65 jaar of ouder

42

Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Weesp

0%

43

61

51

56 59 46

47

65 71 64 69 53 57

45

20%

40%

man

69

50 51 52 55 57

60%

63 66 62

80%

100%

* Volgens deze norm moeten volwassenen van 18 jaar of ouder wekelijks minstens 150 minuten per week matig of zwaar intensief bewegen, verspreid over diverse dagen. Daarnaast wordt aangeraden om minimaal twee keer per week bot- en spierversterkende activiteiten te doen. Mensen van 65 jaar of ouder dienen hiernaast ook nog balansoefeningen te doen. bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en/CBS/RIVM en GGD Amsterdam, bewerking O&S

14

Kijken we naar achtergrondkenmerken van vrouwen (zie figuur 5.2), dan voldoen vrouwen met maximaal een mbo-1-opleiding relatief weinig aan de beweegnorm (36%), evenals vrouwen van 65 jaar of ouder (42%). Jonge vrouwen (18-34 jaar) en vrouwen met een hbo/wo-opleiding voldoen juist relatief vaak aan de beweegnorm (beide 64%). Uit de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen blijkt dat jonge vrouwen, in dat geval van 16 t/m 25 jaar, minder vaak bewegen en sporten dan mannen (GGD Amsterdam, 2025b). De in de enquête gevonden verschillen tussen vrouwen en mannen binnen de stadsdelen zijn klein en niet significant.

15

6 Vrouwen ontvangen vaker hulp vanwege de gezondheid dan mannen

Vrouwen ontvangen vaker hulp vanwege hun gezondheid dan mannen, zo blijkt uit De Staat van de Stad enquête 2024. Dat kan vanuit hun eigen netwerk en/of professionele hulp zijn. Vijftien procent van de volwassen vrouwen heeft in de afgelopen 12 maanden vanwege de gezondheid hulp gehad bij huishoudelijke activiteiten, de persoonlijke verzorging of de verpleging tegenover 10 procent van de mannen. Kijken we alleen naar de respondenten die hun eigen gezondheid matig of (zeer) slecht vinden, dan blijft dit verschil tussen vrouwen en mannen bestaan (respectievelijk 30% versus 21% van hen krijgt hulp). Zowel vrouwen als mannen met maximaal een mbo-1-opleiding ontvangen vaker hulp vanwege de gezondheid dan vrouwen en mannen met andere opleidingen (zie figuur 6.1). Logischerwijs ontvangen oudere respondenten vaker hulp vanwege de gezondheid dan jongere en ook daarbinnen vrouwen vaker dan mannen. Kijken we naar migratieachtergrond, dan ontvangen vrouwen met een migratieachtergrond van buiten Europa het vaakst hulp vanwege de gezondheid. Deze verschillen hangen samen met verschillen in de gezondheid van deze groepen (zie afbeelding 2.1).

Figuur 6.1 Heeft de afgelopen 12 maanden hulp ontvangen vanwege de gezondheid, 2024 (procenten) totaal Amsterdam po, vmbo, mbo-1 mbo 2-4, havo, vwo hbo, wo 18-34 jaar 35-64 jaar 65 jaar of ouder geen migratieachtergrond Europa buiten Europa Centrum West Nieuw-West Zuid Oost Noord Zuidoost Weesp 0%

10

6

15

21 18 14 9 12

vrouw

11 7 13 8 22 16

man

14 10 12 9 16 11

7 8 7

13 12 11 16 15 14 13 17 14 19 13 11 11 20%

40%

60%

80%

100%

bron: O&S, De Staat van de Stad enquête

We zagen al eerder dat in Zuidoost en Noord vrouwen zich minder vaak gezond voelen dan mannen en minder vaak dan vrouwen gemiddeld. Zij ontvangen dan ook relatief vaak hulp

16

vanwege de gezondheid. De verschillen tussen vrouwen en mannen zijn groot in Nieuw-West en Zuid en er zijn geen verschillen tussen hen in ontvangen hulp in Weesp, Centrum en Oost. Onder hen die hulp ontvangen vanwege de gezondheid, gaat het het vaakst om hulp vanuit het eigen netwerk, zoals gezinsleden, familieleden, vrienden, kennissen of buren. Bij vrouwen die hulp ontvangen is dat 64 procent, bij mannen 58 procent. In het deelrapport over Werk en Inkomen wordt ingegaan op het verrichten van onbetaald werk, waaronder het geven van mantelzorg, door vrouwen en mannen. Ongeveer een derde van de hulpontvangers, vrouwen en mannen, krijgt (ook) professionele hulp zoals hulp bij het huishouden via de gemeente. Vrouwen krijgen wat vaker dan mannen (ook) hulp van particulieren zoals een schoonmaker die zij zelf regelen en betalen: 18 procent van de vrouwen die hulp ontvangen tegenover 12 procent onder mannen die hulp ontvangen.

17

Literatuurlijst

Amsterdam Vitaal & Gezond/O&S. (2025). Gezonde levensverwachting in Amsterdam 20192021 | Website Onderzoek en Statistiek CBS, Centraal Bureau voor de Statistiek. (2024). Emancipatiemonitor 2024 | CBS CBS Statline. (2025). Geraadpleegd via VZinfo.nl: Levensverwachting | Volksgezondheid en Zorg Een Tegen Eenzaamheid. Eenzaamheidsschaal van De Jong-Gierveld | Eén tegen eenzaamheid Gezondheidsraad, website. Beweegrichtlijnen 2017 | Advies | Gezondheidsraad GGD Amsterdam. (2025a). Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. Opgehaald van Swing Viewer - Begin een nieuwe presentatie GGD Amsterdam (2025b). Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen Amsterdam 2024. Tabellenboek. Publicaties | Jongvolwassenen 16-25 jaar | Gezondheid in Beeld O&S, Onderzoek en Statistiek gemeente Amsterdam. (2018). Monitor Vrouwenemancipatie 2017 | Website Onderzoek en Statistiek O&S. (2024). Dalend ervaren geluk en vertrouwen in de toekomst | Website Onderzoek en Statistiek O&S. (2025). De Staat van de Stad Amsterdam XIII. Dossier: Staat van de stad | Website Onderzoek en Statistiek Perez, C.C. (2024). Onzichtbare vrouwen. Uitgeverij Promotheus. RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2025). Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. Opgehaald van StatLine - Gezondheidsmonitor; bevolking 18 jaar of ouder, regio, 2024 Rijksoverheid, website.

Sport en gezondheid | Sport en bewegen | Rijksoverheid.nl Trimbos, website. Invloed op mentale gezondheid - Trimbos-instituut

18