Bijlage 7. Brf ILT aan WH en SB m.b.t. herijking bestuurlijke structuur.pdf

GeCo

> Retouradres Postbus 16191 2500 BD Den Haag

College van B&W T.a.v. wethouder M. van der Horst Amstel 1, 1011 PN Amsterdam Stichtingsbestuur Waternet T.a.v. wethouder M. van der Horst, dijkgraaf J. Sylvester en dhr. M. den Blanken Postbus 94370, 1090 GJ Amsterdam

ILT Toezicht publieke instellingen Bedrijven Postbus 16191 2500 BD Den Haag Contactpersoon M. Webbers – van der Veen Senior inspecteur M +31(0)6-50159117 marianne.webbers@ILenT.nl Ons kenmerk 642833/2024

Datum Betreft

24 april 2024 Reactie bij tussenresultaat herijking bestuurlijke structuur

Geacht bestuur, In 2021 zijn zowel door de ILT als door de Rekenkamer Metropool Amsterdam kwetsbaarheden geconstateerd in de bestuurlijke structuur rondom Waternet. De ILT heeft hierover een verbeterafspraak gemaakt ten aanzien van besturing van de drinkwatertaak, met de gemeente Amsterdam en het stichtingsbestuur van Waternet 1. Verbetering van de geconstateerde kwetsbaarheden is nodig om de risico’s in de besturing en het interne toezicht weg te nemen. Die verbetering vindt plaats door versterking van besturing en toezicht, mede via herijking van de bestuurlijke structuur rondom Waternet. Hiervoor werkt de gemeente Amsterdam samen met het Waterschap AGV sinds 2021 aan een governance traject voor herijking van de bestuurlijke structuur. Zoals eerder toegelicht gaat de ILT na of de kwetsbaarheden in de besturing van en het toezicht op de drinkwatertaak met een nieuwe structuur definitief worden weggenomen. Kort gezegd dient de ILT namens de Minister te beoordelen of die nieuwe structuur voldoet aan de eisen die de Drinkwaterwet stelt. In 2023 is de gemeente Amsterdam samen met Waterschap AGV en de directie van Waternet op risico’s gestuit die groter en lastiger oplosbaar bleken te zijn dan voorheen werd gedacht. Daarop heeft u opdracht gegeven tot aanvullend technisch onderzoek, waaronder mogelijkheden van juridische c.q.

feitelijke ontvlechting van activiteiten die Waternet verricht. Daarnaast heeft Waternet een Syntheserapport opgesteld waarin een beschrijving is opgenomen van meerdere varianten die individueel zijn getoetst aan diverse criteria, die door Waternet zijn afgeleid vanuit wetgeving en uit geconstateerde tekortkomingen door de ILT en de Rekenkamer Metropool Amsterdam. In deze brief geven wij u een reactie op de twee bovengenoemde rapportages en wijzen wij u op de onderstaande aandachtspunten. De ILT heeft deze rapportages niet geverifieerd of beoordeeld op juistheid. In een overzichtstabel bij het

1

Zie ‘Aanpak tekortkomingen governance Waternet’ aan de ILT (29 april 2021). Pagina 1 van 3

syntheserapport staat een analyse van varianten; voor wat betreft die analyse van varianten doen we geen inhoudelijke uitspraak. Algemene reactie Belangrijk is dat met een nieuwe structuur een robuuste, toekomstbestendige en (financieel) levensvatbare organisatie kan ontstaan met een centrale aansturing. Waarbij intern toezicht, onmiddellijke aansturing, en ook de bestuursinvulling belangrijke elementen zijn om te komen tot een adequaat functionerende organisatie.

ILT Toezicht publieke instellingen Bedrijven Datum 24 april 2024 Ons kenmerk 642833/2024

Met onmiddellijke aansturing wordt bedoeld dat de stichting of de rechtspersoon waarin het drinkwaterbedrijf is ondergebracht, op alle aspecten van eigendom, beheer en exploitatie moet kunnen worden aangesproken en formeel en de facto de exploitant van het drinkwaterbedrijf moet zijn. De exploitatie van een drinkwaterbedrijf mag niet aan een derde partij worden uitbesteed en dient te allen tijde de volledige verantwoordelijkheid te blijven van de drinkwatervennootschap c.q. -rechtspersoon, waarop het bestuur van die rechtspersoon in voorkomende gevallen aangesproken moet kunnen worden door de toezichthouder (ILT) en andere derden. Het is van belang dat u een variant kiest die zal bijdragen aan de noodzakelijke bestuurlijke slagvaardigheid en wendbaarheid in geval van het ontstaan van nieuwe vraagstukken. Aandachtspunt eigendom en exploitatie Om kwetsbaarheden in de huidige bestuurlijke structuur weg te nemen is een inrichting van de besturing noodzakelijk die voldoet aan uitgangspunten uit de Drinkwaterwet en daarmee samenhangende regelgeving. De wetgever gaat er van uit dat eigendom en bedrijfsvoering (beheer en exploitatie) van het drinkwaterbedrijf in één hand liggen (art. 15 Dww).

Beheer en exploitatie omvatten in elk geval de verantwoordelijkheid voor operationele aspecten van winning, productie en distributie van drinkwater, en voor de daarvoor benodigde assets, financiën en controle, juridische zaken, enzovoort. Daarbij hoort ook de beslissingsbevoegdheid over het wel of niet eventueel uitbesteden van de uitvoering van ondersteunende taken. Met name de Drinkwaterwet somt een aantal eisen op waaraan de zeggenschap over een drinkwaterbedrijf moet voldoen. Ook in de nieuwe organisatievorm en organisatiestructuur dient bijvoorbeeld te worden voldaan aan de in artikel 1 van de Drinkwaterwet opgenomen definitie van ‘gekwalificeerde rechtspersoon’. De nieuwe of gewijzigde statuten dienen te worden getoetst aan de desbetreffende bepalingen in wet- en regelgeving 2. Het uitgangspunt dat eigendom en bedrijfsvoering (beheer en exploitatie) in één hand liggen is een eis die in de Drinkwaterwet wordt gesteld met het oog op doelmatigheid, continuïteit en kwaliteit. Het mogen uitbesteden van de kerntaak of delen daarvan zou een onwenselijke ontwikkeling vormen vanwege een verlies aan publieke verantwoordingsmogelijkheden en een toename van bestuurlijke en organisatorische complexiteit door een verdere opdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden.

2 Breder gaat het om Drinkwaterregelgeving, in samenhang met andere wet- en regelgeving die op deze onderwerpen van toepassing is (zoals het vennootschaps-, het vermogens- en het aansprakelijkheidsrecht). Pagina 2 van 3

Aandachtspunt ontvlechting In de uitwerking van een proces voor de ontvlechting, zien we een gefaseerd meerjarig proces qua uitwerking om te komen tot een volledige ontvlechting van de drinkwater- en waterschapstaken. Uit deze varianten valt nu nog niet op te maken waar de eigendom van het drinkwaterbedrijf precies komt te liggen en waar de aansturing van de exploitatie van het drinkwaterbedrijf is belegd. Om te kunnen aangeven of aan de uitgangspunten van de Drinkwaterwetgeving wordt voldaan moet dit duidelijker en gedetailleerder worden uitgewerkt.

ILT Toezicht publieke instellingen Bedrijven Datum 24 april 2024 Ons kenmerk 642833/2024

Aandachtspunt nieuwe stichtingsvorm In de uitwerking van varianten voor een nieuwe stichtingsvorm is door u aangegeven dat dit spanning kan geven met de bedoeling van de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen. Op basis van de uitwerking lijken varianten voor een nieuwe stichtingsvorm niet te kunnen voldoen aan het principe dat eigendom en bedrijfsvoering (beheer en exploitatie) van de drinkwatertaak in één hand komen te liggen. In deze varianten zien we dat nu nog niet precies is aangegeven hoe een centrale aansturing en toezicht ten aanzien van de drinkwatertaak er uit zou zien. Het aanstellen van een directeur drinkwater leidt op zichzelf nog niet tot de door de Drinkwaterwet voorgeschreven centrale bestuurlijke aansturing. Stichting Waternet is thans aan te merken als gekwalificeerde rechtspersoon in de zin van artikel 1 Dww. Of een nieuwe stichting opnieuw als gekwalificeerde rechtspersoon wordt aangemerkt in een besluit van de minister dient dan opnieuw beoordeeld te worden. Verwacht proces We begrepen dat op 21 mei 2024 een voorgenomen besluit wordt gevormd over een nieuwe bestuursstructuur van Waternet c.q. het drinkwaterbedrijf, om dit vervolgens voor te leggen aan de gemeenteraad.

Uiteindelijk zal een dergelijk besluit na verdere uitwerking, om uitgevoerd te kunnen worden, moeten leiden tot een uiteindelijke beoordeling en goedkeuring door de ILT namens de minister van IenW. Vooraf aan een formele indiening van een voorstel tot wijziging ten aanzien van de bestuurlijke/organisatorische structuur waarin het drinkwaterbedrijf zich nu bevindt, geven wij u de suggestie mee om uitgewerkte conceptstatuten en reglementen dan wel andere relevante besluiten of stukken aan ILT toe te sturen met betrekking tot voorgenomen wijzigingen. Dit is van belang om vooraf te kunnen nagaan of conceptstatuten aan de vereisten voldoen, maar ook om een beeld van de inrichting van de besturing te kunnen vormen.

Met vriendelijke groet,

Dhr. S. A. Backx Afdelingshoofd Toezicht Publieke Instellingen

Pagina 3 van 3