Bijlage 6 - VO inrichtingsplan openbare ruimte

VO Inrichtingsplan BPAO 2 Amsterdam, 2 november 2020 www.must.nl www.tauw.nl

Voorontwerp inrichtingsplan Business Park Amsterdam Osdorp fase 2

Inhoud

3. Gebiedsconcept processen 43 • Mobiliteit en parkeren 44 • Verbindingen met de omgeving 45 • Leefbaarheid 47

RAPPORT Voorontwerp Inrichtingsplan BPAO fase 2

4. Circulair werkmilieu 50 • Bouwen met klei 51 • Nature based solutions 53 • Klimaatadaptatie 54 • Materiaalgebruik 56 • Energietransitie 57 • Biodiversiteit 58

Projectbeschrijving - Oogsten tussen de bedrijven door 3 1. Visie totaalconcept 6 2. Deelgebieden 11 • Waterpark 14 • Ontsluitingsweg Bromostraat 21 • Overgang natuurzone Groene As 26 • Overgangszone polderlandschap 29 • Overgang Lutkemeerweg 33 • Verbindingen Lutkemeerweg en polders 36

5. Technisch ontwerp openbare ruimte 61 • Verhardingen 63 • Watergangen 65 • Bruggen 65 • Fasering grondbalans 66 Afsluiting - Amsterdams Circulair Werkmilieu 68

• Etnastraat 40 Colofon 72 Bijlage- Technische doorsneden en nul-tekening 2

Oogsten tussen de bedrijven door PROJECTBESCHRIJVING Business Park Amsterdam Osdorp fase 2

Business Park Amsterdam Osdorp fase 2 (BPAO2) wordt hét Amsterdamse bedrijventerrein dat volop ruimte biedt voor biodiversiteit, circulariteit, slim energiegebruik, klimaatadaptatie en lokale sociale structuren.

Met dit navolgende inrichtingsplan voor de openbare ruimte wordt deze doelstelling verder geconcretiseerd en wordt het streven naar een duurzaam bedrijventerrein tastbaar.

Het nieuwe bedrijvenpark ligt midden in de Lutkemeerpolder. Het is de laatste grote

Duurzame waarden Door de structurele inzet op duurzame waarden biedt het inrichtingsplan voor de openbare ruimte een lonkend perspectief

transformatie in deze polder. In het stedenbouwkundig plan wordt ingezet op een bijzonder zorgvuldige inpassing van het bedrijventerrein in de kwetsbare omgeving.

waarbij de waarden die door het bebouwen van de polder verloren gaan ruimschoots worden gecompenseerd. De unieke bodem met schone vruchtbare klei wordt gekoes3

terd en ingezet om in het hele plangebied unieke plekken te maken voor mens, dier en plant. Het gebied krijgt een grotere biodiversiteit met een rijkere flora en fauna. Er komt structureel ruimte voor voedselproductie in de vorm van een boomgaard, die een belangrijke rol speelt in verbinding met de sociale structuren van de Tuinen van West. En niet in de laatste plaats is bij het uitwerken van het ontwerp gestuurd op circulair materiaalgebruik.

Het watersysteem is met grote zorgvuldigheid ontworpen zodat het klimaatadapatief wordt en niet opgehoogd hoeft te worden met gebiedsvreemd zand. Daarnaast wordt alles in het werk gesteld om het water schoon en zichtbaar af te voeren; een extra kwaliteit voor mens, dier en plant. Bovendien wordt samen met Waternet ingezet op aquathermie waarbij de warmte in de zomer ondergronds wordt opgeslagen en in de winter benut kan worden voor de verwarming van de bedrijven. Hoge ambities Het plan is ontworpen in opdracht van de GEM Lutkemeer C.V., een publiek-private samenwerking tussen Schiphol Area Development Company (SADC, 80%) en de gemeente Amsterdam (20%). Beide partners hebben hoge duurzaamheidsambities die in het bijzonder gerealiseerd dienen te worden voor dit plangebied. BPAO2 is bijvoorbeeld aangewezen als pilotgebied Circulaire Werklocaties binnen de Metropoolregio Amsterdam.

Schematische weergave van de opbouw van het plan met per deelgebied andere biotopen voor plant, dier en mens.

4

Om de hoge ambities op het gebied van

cipatie en omgevingsmanagementproces zijn

duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit waar te kunnen maken is het navolgende Voorontwerp Inrichtingsplan Openbare Ruimte (VO-IP) aanzienlijk gedetailleerder dan gebruikelijk. Ruimtelijk ontwerp, civiele techniek, ecologie, materiaalgebruik en beheer zijn in nauwe samenhang met elkaar ontworpen, omdat dit de enige manier is om het kwaliteitsniveau te kunnen borgen. Daarmee ligt er een solide basis om besluiten te kunnen nemen over de inrichting van het plangebied en de uitvoering voor te bereiden.

zorgvuldig meegenomen en toegepast in het ontwerp. Dit VO-IP zal met de stakeholders, Tuinen van West, Parkmanagement BPAO1, Staatsbosbeheer, Waternet, Nutspartijen en omwonenden worden teruggekoppeld en daar waar mogelijk bij de verdere uitwerking van de plannen worden verrijkt aan de hand van de reacties. Kortom, met dit ontwerp voor BPAO fase 2 wordt niet alleen een passend antwoord gegeven op de ambitieuze vraag, maar ontvouwt zich ook een lonkend perspectief voor de bedrijvenparken van de toekomst.

Trots Het team van TAUW en MUST is trots op het resultaat dat alleen maar bereikt kon worden door intensieve onderlinge samenwerking en afstemming en steun van GEM Lutkemeer, SADC en Gemeente Amsterdam. De hoge ambities op het gebied van duurzaamheid vroegen ook om nieuwe samenwerkingsvormen tussen een groot aantal disciplines die elkaar in reguliere planprocessen zelden tegenkomen. De opbrengsten van het parti5

Visie totaalconcept

Om de duurzame doelstellingen voor de ontwikkeling van Business Park Amsterdam Osdorp fase 2 (BPAO2) richting te kunnen geven zijn vier ontwerplijnen geformuleerd. Deze zijn gebaseerd op verschillende beleidsdoelstellingen van de gemeente Amsterdam, ambities van SADC, het participatieproces en de specifieke karakteristieken van de locatie in de Lutkemeerpolder. De eerste is duurzaam materiaalgebruik en omgang met de bodem vanuit de principes van een circulaire economie door een circulaire inrichting. De tweede is een slim ingerichte openbare ruimte voor een energieleverend businesspark dat bijdraagt aan de energietransitie door energie SMART.

Beeld: schematische weergave verkenning samenhang ontwerplijnen en ontwerpingrepen.

6

De derde ontwerplijn is een gastvrij gebied, nauw verbonden met de stedelijke en landschappelijke omgeving door lokale kracht. En de laatste is een aanzienlijke toevoeging van attractieve nieuwe biotopen voor plant, dier en mens om de biodiversiteit te versterken. Met het ontwerp voor de openbare ruimte zijn deze vier ontwerplijnen geconcretiseerd in maakbare en toetsbare ingrepen. Daarbij is telkens gezocht naar de meest optimale vertaling, passend bij de ruimtelijke context en de functionele eisen. Dit betekent dat de ontwerplijnen langs de hoofdontsluitingsweg van het plangebied een andere vertaling hebben gekregen dan in het centraal gelegen Waterpark of de ecologische zone langs de rand.

Circulaire inrichting Het hele plan zet in op maximaal duurzaam materiaalgebruik en omgang met de bodem vanuit de principes van een circulaire economie. Daarom is de ontwikkeling van het gehele plan letterlijk vanuit de specifieke eigenschappen van de bodem opgebouwd. De bodem zal zoveel als mogelijk onberoerd blijven. Dit betekent bijvoorbeeld dat het terrein niet intergraal wordt opgehoogd met zand van buitenaf. De huidige kleibodem is de basis voor het bouwen en inrichten van de openbare ruimte. Het hele plan is vanuit het bodem- en (grond)water ecosysteem ontworpen. Daarom is er bijvoorbeeld, op basis van de bodemgesteldheid, een zeer zorgvuldig plan gemaakt voor de waterhuishouding. Zodat het plangebied ook zonder integrale ophoging geen wateroverlast ondervindt bij zware regenval. Een ander mooi voorbeeld is de fundering van de Bromostraat die wordt opgebouwd met een mixed-in-place oplossing. Daarmee gebruiken we gebiedseigen grond als funderingsbed, komt er géén 7

Circulaire stromen binnen het plangebied.

zandbed onder de wegfundering en kan de aan te brengen asfaltverharding dunner worden aangebracht. Maar wij zorgen er ook voor dat iedere kubieke meter klei die wordt afgegraven ook weer terugkomt in het plangebied om de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren. Denk aan het hergebruik van de SKAL-gecertificeerde vruchtbare toplaag voor de boomgaarden in het plan en

ophogingen in de ecologische zones die zorgen voor optimale groeicondities en de diversiteit voor flora en fauna vergroot. Minstens zo belangrijk is dat bij het ontwerp van iedere ingreep steeds is gekeken naar het meest duurzame materiaalgebruik. Denk daarbij aan de beoordeling van de levensduur, het noodzakelijke onderhoud, de kansen om het materiaal opnieuw te gebruiken en het vermijden van gebruik van maagdelijke grondstoffen. Zo is er gestuurd op het voorkomen van toepassing van beton, bijvoorbeeld door kolkloos te ontwerpen en te werken met natural based solutions zoals wadi’s en de aanleg van natuurvriendelijke oevers.

Energie SMART Een slim ingerichte openbare ruimte voor een energieleverend businesspark dat bijdraagt aan de energietransitie is de tweede gekozen ontwerplijn. Hierbij wordt ingezet op twee hoofddoelstellingen: een duurzame elektriciteitsopgave en realisatie van een

duurzame warmte- en koudevoorziening. Voor de elektriciteitsopwekking worden de daken van de bedrijven benut. Dit is vastgelegd in de uitgiftevoorwaarden voor de kavels, buiten scope van dit VO-IP. Hiernaast zal in de fase woonrijpmaken ingezet worden op een gelijkspanningsnet met uiterst zuinige openbare verlichting oplossingen.

Energie SMART binnen het plangebied.

8

De levering van warmte wordt op gebiedsniveau opgepakt. Voor de aanleg van een warmte- en koudeopslagvoorziening (WKO) is een intentieverklaring tussen GEM Lutkemeer C.V. en Waternet opgesteld, waarin is afgesproken dat een pilot gedraaid gaat worden om de warmte- en koudeopslag als Nutsvoorziening voor het gehele gebied mogelijk te maken. Hiermee ontstaat het gewenste praktijkvoorbeeld om het proces rond de realisatie van een warmte- en koudeopslag als nutsvoorziening door Waternet en Gemeente Amsterdam verder te ondersteunen. In dit VO-IP zijn de ruimtelijke voorzieningen hiervoor mogelijk gemaakt waarmee BPAO2 een relevante bijdrage levert aan de grotere energietransitie opgave.

Lokale kracht De Lutkemeerpolder en omgeving speelt een belangrijke rol voor buitenrecreatie, sport en sociale contacten. Door de inrichting van de openbare ruimte in BPAO2

het bedrijvenpark bij elkaar komt, maar het is ook de sociale ontmoetingsplek in het gebied. Door een hoogwaardige inrichting is het Waterpark een aantrekkelijke plek om te verblijven, zowel voor de medewerkers en bezoekers van bedrijven als omwonenden en bezoekers uit de omliggende wijken.

Versterking van lokale kracht binnen het plangebied.

wordt deze lokale kracht verder geactiveerd. Twee kernkwaliteiten van de polder spelen daarbij een cruciale rol: water en voedsel. In het hart van het plangebied ligt het Waterpark. Dit is niet alleen de plek waar een groot deel van het watersysteem van

Daarnaast is ingezet op een openbare ruimte die voedselrijk is. Langs de Bromostraat, de centrale ontsluitingsweg van het gebied, komt een langgerekte laagstamboomgaard die voor iedereen toegankelijk en te benutten is. De bloesem in het voorjaar en het fruit in de oogstmaanden geven het bedrijventerrein niet alleen een uniek karakter, maar zorgen er ook voor dat mensen vanuit de omliggende wijken graag een bezoek aan het gebied brengen. Of de lokale kracht ook ingezet kan worden om het beheer van de fruitboomgaard te organiseren is een belangrijke vraag voor het vervolg in het realisatieproces, waarbij koppeling met de zorgboerderij of via de gebiedsmanagers van Nieuw-West met haar bewoners bijzondere kansen biedt. 9

Een fijnmazig netwerk van voet- en fietspaden zorgt ervoor dat de bestemmingen in het gebied goed bereikbaar zijn voor de omwonenden en bezoekers uit de omliggende wijken. Daarbij heeft iedere route zijn eigen specifieke ruimtelijke karakteristiek, waardoor deze niet alleen aantrekkelijk zijn, maar ook goed herkenbaar. Er is bijvoorbeeld een route met een karakteristieke polderatmosfeer door de hoge populieren die een hele andere sfeer heeft dan de route door het Waterpark. Gemeenschappelijke factor is het groene karakter van elke route door het grote aantal bomen dat zal worden aangeplant.

Biodiversiteit De Lutkemeerpolder is onderdeel van de Tuinen van West, een belangrijke landschappelijke scheg van Amsterdam. De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in het vergroten van de biodiversiteit in dit deel van de stad. Met het plan voor de inrichting van de openbare ruimte van BPAO2 wordt een substantiële bijdrage geleverd

aan een nog verdere vergroting van de biodiversiteit omdat dit een van de belangrijkste bouwstenen is voor een gezonde leefomgeving. Hierbij dient gerealiseerd te worden dat het plangebied op dit moment nagenoeg geheel bestaat uit akkerland dat op zich-

Focus op ecologie en biodiversiteit binnen het plangebied.

zelf weinig biodiversiteit kent. In het gebied wordt 8,26 hectare groen gerealiseerd, dat zo is ontworpen dat het ten aanzien van de biodiversiteit aanzienlijk beter zal presteren dan het huidige akkerland. In het plan is continu nagedacht over de biotopen die specifieke soorten planten en dieren nodig hebben. Overal is maximaal ingezet op rijke gradiënten, want juist in overgangszones ontstaat de grootste biodiversiteit. Denk aan mooie geleidelijke overgangen van nat naar droog, door oevers gevarieerde hellingen te geven en ook onder water ondiepe zones (vooroevers) aan te leggen. Voeg daarbij de micro dynamiek in het waterpeil (na een regenbui) en de verbetering van de waterkwaliteit door watercascades en er ontstaat een ongekende rijkdom aan vestigingscondities voor oeverplanten, insecten, vissen, amfibieën, vogels en kleine zoogdieren. Om deze rijkdom alle rust en ruimte te geven om tot volle wasdom te komen zijn er in het plangebied ook zones aangewezen die moeilijk toegankelijk zullen zijn voor mensen. Denk bijvoorbeeld aan de 10

zone die grenst aan het natuurgebied van Staatsbosbeheer. Tenslotte is biodiversiteit gebaat bij goede ecologische verbindingen. Daarom is vanuit het perspectief van verschillende doelsoorten goed gekeken naar cruciale verbindingen door het plangebied. Zo speelt het Waterpark een belangrijke rol als verbindende schakel voor vleermuizen die nestelen in de hoge bomen van Herdenkingspark Westgaarde en foerageren in de natuurzone langs de ringvaart van de Haarlemmermeer. Door de bomen in het Waterpark kunnen de vleermuizen eenvoudig navigeren.

De vier ontwerplijnen vormen de rode draad voor de ontwerpkeuzes die zijn gemaakt bij het ontwerp van de openbare ruimte. Het plangebied kent echter een groot aantal verschillende sferen en functies. De ontwikkeling

Deelgebieden

moet immers goed aansluiten op de omgeving en op de functionele prestaties in het gebied. Dit wordt onder andere bereikt door de inrichting van de openbare ruimte goed af te stemmen op de specifieke kwaliteiten van de omgeving. Daarom zijn er 7 deelgebieden gedefinieerd: 1. Waterpark 2. Ontsluitingsweg Bromostraat 3. Overgang natuurzone Groene As 4. Overgangszone polderlandschap 5. Aansluiting Lutkemeerweg 6. Verbindingen Lutkemeerweg en polders 7. Etnastraat

Zicht richting plangebied vanaf de Ringdijk

11

In ieder deelgebied zijn de vier ontwerplijnen op een andere manier uitgewerkt. De aard en identiteit van de deelgebieden verschillen van elkaar. Waar biodiversiteit in relatie tot de omgeving in de randgebieden sterk de identiteit bepaald, komt toegankelijkheid en voedselproductie tot wasdom in de kern van het plangebied. Waar het gebied naar omgeving groen en introvert is (het groen schermt het zicht op de bedrijfsbebouwing af) is het juist gevarieerd en expressief in het hart. Hier wordt de circulariteit van het watersysteem naar een hoger niveau getild en krijgt de ontsluitingsweg, door de inrichting als boomgaard een unieke kwaliteit.

1. Waterpark 2. Ontsluitingsweg Bromostraat 3. Overgang natuurzone Groene As 4. Overgangszone polderlandschap 5. Aansluiting Lutkemeerweg 6. Verbindingen Lutkemeerweg en polders 7. Etnastraat

Deelgebieden binnen het plangebied.

12

Voorontwerp inrichtingsplan

13

1. Het waterpark Het waterpark is dé ontmoetingsplek en hét visitekaartje van het business park. Bedrijven hebben hun hoofdentrees aan het park gericht. De beleving van water staat centraal. In het waterpark komt het hemelwater van de daken en het terrein samen en zorgt een ecologisch systeem voor een verhoogde waterkwaliteit. Strategisch geplaatste boomgroepen zorgen met hun bladerdak niet alleen voor ontmoetingsplekken met licht en schaduw, maar vormen ook de route voor vleermuizen in de verbinding tussen Westgaarde en het westelijk gelegen natuurgebied Groene As. Het waterpark verbindt met een voetpad de Lutkemeerweg met het waterpark en maakt verderop de verbinding naar het natuurgebied de Groene As.

Het waterpark is de centrale ontmoetingsplek en de plek waar de waterstromen bij elkaar komen.

14

Deelgebied het waterpark.

15

Tussen de twee assen van de Bromostraat wordt ook een fietspad aangelegd. Er is bewust gekozen om in het waterpark niet de Lutkemeerweg met een fietsverbinding te verbinden, om doorgaand verkeer (mede brommers) te vermijden. Het waterpark is een hoogwaardige verblijfsruimte waar gebruikers van het gebied elkaar kunnen ontmoeten en/of kunnen genieten van het water, de rust en de koelte onder de bomen.

Het waterpark is de watermachine van het gebied, waar het hemelwater van de omgeving op afstroomt.

16

KLEINE FLUCTUATIES Kleine vertraging voor fluctuatie en ecologische oever, minimaal zichtbare fluctuatie

WADI Waterafvoer binnen 24 uur

SIERWATER

SIERWATER

EMELWA ER H TE VO RD F A A

BORRELGLAS Altijd water tot rand

BUFFER Vertraagde wadi voor zichtbaar fluctuatie

EROVER OF ERLANGS Hemelwater afvoer zichtbaar en beleefbaar maken

OV E

R

SECUNDAIR

UNDAIR N SEC AA R

P

R AI M RI

G

SECUNDAIR

G AN

HOOFDWATERGANG Kleine vertraging voor fluctuatie en ecologische oever

K

Ontwerpuitgangspunten voor het waterpark.

17

Doorsnede van het waterpark (2B)

18

Sfeerbeeld van het waterpark.

19

Verbeelding van het waterpark met op de voorgrond de borrelglazen en hemelwaterafvoer.

20

2. Ontsluitingsweg Bromostraat De Bromostraat is de drager van het gebied als ontsluitingsweg en ingericht als laagstamboomgaard. De Bromostraat is primair ingericht voor het optimaal ontsluiten van het bedrijvenpark. Tegelijkertijd draagt het bij aan een veilige en aantrekkelijke openbare ruimte voor gebruikers. Het gebied is ingericht op 50km/h met ruim opgezette vrijliggende fietspaden en voetpaden. Er zijn geen openbare parkeergelegenheden om verrommeling en sociale onveiligheid te voorkomen. Er zullen snelheidsbeperkende voorzieningen worden toegevoegd om straatraces te ontmoedigen. Samen met het waterpark is hier ingezet op een hoge kwaliteitswaarde gericht op verblijf en beleving. De laagstamboomgaard geeft het Business Park een uniek eigen karakter waaruit de verbinding met de Tuinen van West en het meervoudige gebruik van de openbare ruimte een impuls krijgt. Onze inschatting is dat de bewoners van Nieuw West geneigd zijn op voedsel af te komen, eerder dan sport of recreatie. De aanwezige

De Bromostraat is de centrale ontsluitingsweg én laagstamboomgaard.

21

Deelgebied de Bromostraat.

22

K&L KANT

BO M

ENKANT

Ontwerpuitgangspunten voor de Bromostraat.

voedselrijke bodem wordt optimaal benut in haar waarde en het geeft een bijzonder mooi beeld gedurende de bloei en oogst periodes. We combineren de laagstamboomgaard met grotere solitaire bomen om de structuur van de Bromostraat te markeren en als zichtonderbreking op de hoge opgaande bedrijfspanden. Watergangen en wadi’s die de Bromostraat omzomen zijn ingericht met natuurvriendelijke oevers en bloemrijke mengsels om de biodiversiteit en belevingswaarde te versterken. Het fietspad en het trottoir worden uitgevoerd met een elementenverharding om de onderliggende duurzaamheidsstrook voor de ondergrondse infrastructuur toegankelijk te houden. Alle ondergrondse infrastructuur wordt hierin voorzien, waarmee de weg haar ontsluitingsdoel optimaal kan vervullen en vanuit circulaire principes kan worden opgebouwd. Ter plaatse van de toekomstige zorgboerderij is gekozen voor een meer open overgang om het zicht hierop 23

te behouden en verbindingen tussen de zorgboerderij en haar schakelfunctie tussen BPAO 1 en 2 te versterken. Lokale Kracht is in dit deelgebied de grote drijver van het ontwerp geweest, door de lokale bodemkwaliteit, Tuinen van West, toekomstige zorgboerderij, BPAO fase 1 en bewoners van Nieuwe West te dienen en te verbinden. De Bromostraat en het waterpark bepalen samen het karakter van het Business Park Amsterdam Osdorp 2, voor de gebruikers en haar bezoekers.

Doorsnede van de ontsluitingsweg Bromostraat (6A)

24

Verbeelding van de ontsluitingsweg Bromostraat waar o.a. de bomenlaan en laagstamboomgaard te zien zijn. 25

3. Overgang natuurzone Groene As De overgang tussen business park en de natuur ten westen van het plangebied is ontworpen om de ecologische waarde van het natuurgebied te versterken. Een andere top ontwerpeis is dat het zicht op het bedrijfsterrein wordt ontnomen, waarmee de natuurbeleving voor de recreanten geborgd blijft. Hier geldt versterken van ecologische waarden en biodiversiteit als kern van het deelgebied. De natuurzone is daarmee niet toegankelijk voor publiek en is alleen via een karrespoor voor het beheer te bereiken. Met het aanbrengen van een diversiteit aan beplantingslagen vanaf de oeverzone van de westelijke watergang naar een houtwal wordt hier maximaal ingezet op biodiversiteit. Dit is mogelijk door het geleidelijk vanuit de watergang laten oplopen van het talud naar een hogere grondwal. Deze grondwal is een belangrijke schakel in het grondstromenplan en geeft invulling aan gefaseerde ontwikkeling van het bedrijventerrein. Met dit ontwerp wordt een robuuste afscheiding met het bedrijventerrein gerealiseerd en ontstaat er een sociaal veilige leefomgeving.

De overgang naar de natuurzone Groene As is volledig gericht op een rijke biodiversiteit.

26

Deelgebied overgang natuurzone Groene As.

27

Doorsnede overgang natuurzone Groene As (4A)

28

4. Overgangszone polderlandschap Hier is gekozen voor een functionele afscheiding als inrichting, waarbij het uitgangspunt ‘teruggeven aan de polder of natuur waar kan’ is gehanteerd. Ecologische waarde en stimulering van biodiversiteit staan hier centraal, waarbij het gebied daarom niet toegankelijk is gemaakt voor mensen. De hoge bomen in samenspel met lage begroeiing, die aan de binnenzijde van de watergang zijn geplaatst, vormen een groen scherm om zo de bebouwing aan het zicht van zijn omgeving te ontnemen. De watergang vormt de buitenrand van het business park en vormt een natuurlijke afscheiding van het gebied. Het deel van het plangebied buiten de watergang blijft akkerland, waarmee invulling wordt gegeven aan de wens om een betere inpassing van het bedrijventerrein in de polder te realiseren. De strook in het noordwesten sluit aan op de overgangszone natuurzone Groene As en wordt teruggegeven aan de natuur als een plas-dras-natuurzone, waarmee het zowel de polder als het natuurgebied in biodiversiteit versterkt.

Door de dichte beplanting is de bebouwing niet zichtbaar vanuit de polder.

29

ERG OV

ANG POLD ER

Deelgebied overgangszone polderlandschap.

O EN E B U F F E R GR

30

Doorsnede van de overgangszone polderlandschap (5B)

31

Uitzicht op de akkers en overgangszone polderlandschap, met links de historische dijk in beeld.

32

5. Overgangszone Lutkemeerweg Dit gebied bestaat alleen uit de primaire watergang, welke onderdeel is van de ringsloot. In de beperkte openbare ruimte tussen de kavels van het Business Park en de bebouwing aan de Lutkemeerweg zorgt de watergang voor de natuurlijke scheiding. De plangrens is hier enkele meters naar binnen gekomen (minder uitgeefbaar terrein) vanwege de ambitie om materiaalgebruik te minimaliseren, biodiversiteit te stimuleren en ruimtelijke kwaliteit te maximaliseren. Hiermee kunnen we aan beide zijde kwalitatieve natuurlijke oevers realiseren en wordt ook voorkomen dat de bewoners en gebruikers van de kavels Lutkemeerweg oeverbeschoeiingswerkzaamheden aan hun perceelsgrens krijgen (overlast reductie). De natuurlijke oevers aan de zijde van het Business Park worden waar mogelijk aangevuld met hoger groen. Het zicht ontnemende groen en bomen, voor de bewoners aan de Lutkemeerweg, wordt op de bedrijfskavels gerealiseerd met de 10% groenregeling Deze zijn vastgelegd in de kaveluitgifte voorwaarden. Het ontwerp levert een goed te

Een watergang en een groene randzone vormen de overgang naar de woningen aan de Lutkemeerweg.

33

onderhouden watergang, die een robuuste veilige afscheiding met het bedrijventerrein levert en voorziet in een mooie en ecologische waardevol biotoop.

Deelgebied overgangszone Lutkemeerweg.

34

Doorsnede overgangszone Lutkemeer (7)

35

6. Verbindingen Lutkemeerweg en polders Dit deelgebied bestaat uit twee delen aan weerszijde van de Bromostraat, die het bedrijventerrein verbinden met rustplaats Westgaarde en de Lutkemeerweg aan de ene zijde en het natuurgebied de Groen As aan de andere kant. In het ontwerp houden we rekening met een eventueel toekomstige langzaamverkeersroute van Westgaarde naar de Tuinen van West en de Raesberg, door een fiets- en voetpad aan te leggen. Langs deze route is de openbare ruimte ingericht met een strakke laan van de hoge Italiaanse populieren als een kenmerkend beeld in het landschap. De hoge bomen geven compensatie aan de uitgestrekte bedrijfshallen. Voor de inrichting van de wadi’s, watergangen en het overige groen is aangesloten op het ontwerp van de Bromostraat. Het ontwerp van dit deelgebied gaat echt floreren als de verbindingen met de omgeving gelegd gaan worden, deze vallen buiten scope van het plangebied.

Een nieuwe recreatieve (fiets)route verbindt de Lutkemeerweg met de polders van de Tuinen van West. 36

Deelgebied verbinding Lutkemeerweg en polders.

37

IAAL VEILIG SOC

H ERK

ENNING

Referentiefoto van hoge Italiaanse populieren die de recreatieve route accentueren.

38

Doorsnede recreatieve verbinding van Lutkemeerweg naar polder (3A)

39

7. Etnastraat De Etnastraat ligt er als bestaande ontsluitingsweg al, maar zal door de aansluitingen van de Bromostraat en de aanleg van ondergrondse infrastructuur (duurzaamheidstrook) plaatselijk wijzigen. Hiernaast willen we de verbinding tussen BPAO fase 1 en 2 versterken door de bestaande groenstructuur een kwaliteitsimpuls te geven die aansluit bij de verhoogde ambitie van fase 2. Hiervoor is een verdichtingsplan opgesteld die bedoeld is om door te trekken naar het deel Etnastraat van BPAO1. Met het aanbrengen van zo’n 330 bomen op de al aanwezige bomen met een grote diversiteit aan typen, snelle en langzame groeiers, grote en kleine soorten wordt een waar Arboretum gerealiseerd. Dit alles sluit aan op de ambitie uit de Groenvisie 2020. Omdat we hier rekening moeten houden met een objectvrije zone vanwege het watertransportleidingentracé is aanplant van bomen niet in de gehele groenzone tussen Etnastraat en plangebied mogelijk.

De bestaande Etnastraat krijgt aanzienlijk meer bomen en ruimte voor kunstwerken.

40

De twee toegangsbruggen tot het gebied vormen markante entrees en worden momenteel circulair en natuur inclusief ontworpen. De 20 bestaande parkeerplaatsen die door de aansluiting op de Bromostraat vervallen, worden aan de zuidzijde tegen de voorzieningenkavel teruggebracht en voorzien in de parkeerbehoefte voor recreanten van het gebied.

Referentiebeeld van een kleurrijk arboretum.

Deelgebied Etnastraat.

41

Doorsnede over de Etnastraat (1)

42

Gebiedsconcept processen

43

Met dit inrichtingsplan wordt invulling gegeven aan een aantrekkelijke openbare ruimte, waar meervoudig gebruik en een (sociaal) veilige leefomgeving is vormgegeven.

Door in BPAO2 verbindingen met de omgeving mogelijk te maken, door toevoeging van betere verbindingsroutes met de woonwijken van Nieuw West, kan het gebied een bijdrage leveren aan het gebiedsconcept van de Tuinen van West. Ook de verbinding tussen BPAO 1 en 2 is vormgegeven. Zo krijgt de Etnastraat een kwaliteitsimpuls en worden ontmoetingsplekken en een levendige openbare ruimte met voorzieningen toegevoegd. Door wijzigingen in de Etnastraat bij de aansluitingen met de Bromostraat, een aantrekkelijkere leefomgeving en de verlegging van parkeerplaatsen dichter bij de voorzieningen kavel zal de sociale veiligheid verbeteren. Het Business Park Amsterdam Osdorp 2 is vanuit het waterpark en de Bromostraat ontworpen vanuit meervoudig gebruik voor verkeer en verblijf voor werknemers, omwonenden en recreanten. De overgangszones van het business park daarentegen zijn ingericht om het bedrijventerrein robuust en veilig af te scheiden, maar tegelijkertijd de ecologische en biodiversiteit

waarde te versterken. Hiermee wordt een zorgvuldige inpassing van het gebied in het landschap vormgegeven. Dit komt sterk terug in de overgangszone Groene As en het ontwerp van de overgangszone polderlandschap.

Mobiliteit en parkeren Er ligt een belangrijke focus op duurzame mobiliteit in het plangebied. Enerzijds door bij de uitgifte van de bouwgrond samen met de ondernemers toe te werken naar vervoer op emissievrije energiebronnen. Anderzijds door het gebied zo in te richten dat bezoekers en werknemers gestimuleerd worden om de fiets te pakken of te lopen. Desondanks moet het bedrijvenpark natuurlijk goed ontsloten worden voor vrachtverkeer. De hoofdontsluiting is de Etnastraat, die het plangebied verbindt met de stad en de regio. In de eerste fase van BPAO is deze 44

straat al aangelegd. De bestaande weginrichting blijft ongewijzigd. Vanaf de Etnastraat komt een gebiedsontsluitingsweg: de Bromostraat. Deze straat ligt als een U-vormige lus door het hele bedrijvenpark en ontsluit alle kavels. De Bromostraat wordt ingericht op een ontwerpsnelheid van 50km/uur, omdat de weg ook geschikt moet zijn voor Langere en zwaardere vrachtwagencombinaties (LZV’s). De rijbaan is 6,7 meter breed. Omdat de Bromostraat lang en recht is moeten er maatregelen genomen worden om de snelheid te remmen, illegale straatraces te ontmoedigen en tegelijkertijd het vrachtverkeer zo min mogelijk te hinderen. Daarom zullen er snelheidsremmende plateau’s komen die breed genoeg zijn om personenauto’s te vertragen en smal genoeg zijn zodat vrachtauto’s met een bredere wielbasis er geen last van hebben. In het wegprofiel van de Bromostraat is geen ruimte voor parkeerplaatsen. Uitgangspunt is dat alle werknemers en

bezoekers van de bedrijven op eigen terrein parkeren. Langs de Etnastraat worden 20 formele parkeerplaatsen gerealiseerd voor recreanten die een bezoek brengen aan het gebied en de natuurzone langs de Ringvaart van de Haarlemmermeer. Om duurzame mobiliteit te stimuleren ligt er door het gehele plangebied een samenhangend netwerk van fietspaden. Vanwege de verkeersveiligheid wordt er langs de Bromostraat een gescheiden fietspad gerealiseerd. Het fietspad is ontworpen voor twee richtingen met een breedte van 3,5 meter. Dit is ruim voldoende voor een fietspad dat niet hele grote intensiteiten zal kennen omdat het hoofdzakelijk gebruikt zal worden voor bestemmingsverkeer. Naast het fietspad ligt het voetpad van 1,5 meter. Het fietspad ligt aan de buitenzijde van de U-vormige Bromostraat zodat de belangrijkste fietsroutes bereikt kunnen worden zonder het autoverkeer te kruisen. Bovendien ligt het fietspad dan aan de straatzijde waar de meeste kleine kavels

uitgegeven zullen worden, zodat de meeste entree’s van bedrijfskavels direct vanaf het fietspad bereikt kunnen worden. Omdat de Bromostraat een grote lengte heeft komt er halverwege een kortsluiting voor fietsers. Dit is het fietspad door het Waterpark die er niet alleen voor zorgt dat werknemers en bezoekers makkelijk de kortste route kunnen kiezen, maar er ook voor zorgt dat de publieke voorzieningen in het Waterpark goed per fiets bereikbaar zijn. Het is goed mogelijk dat er op termijn een buslijn wordt doorgetrokken naar BPAO fase 2. Deze zal gebruik maken van de bestaande haltereserveringen langs de Etnastraat. Op de Bromostraat komen geen haltereserveringen omdat deze in de praktijk misbruikt worden als stortplaats voor afval of parkeerplek voor trailers. Bovendien is de verkeersintensiteit op de Bromostraat zo laag dat het goed mogelijk is om de bus op de rijbaan te laten halteren.

45

Verbindingen met de omgeving De openbare ruimte op het bedrijventerrein wordt nadrukkelijk ingezet als schakel tussen verschillende gebieden en bestemmingen in de omgeving. Maar de openbare ruimte ontsluit natuurlijk ook de de kavels. In het ontwerp onderscheiden wij vier soorten verbindingen: 1. Verbinding met BPAO fase 1 De Etnastraat is de belangrijkste verbinding tussen beide ontwikkelfases van Business Park Amsterdam Osdorp. Op dit moment bestaat de straat uit twee delen: het deel over fase 1 met laanbeplanting en het deel door de polder met hoofdzakelijk knotwilgen. Om ervoor te zorgen dat beide plandelen ook ruimtelijk goed met elkaar worden verbonden zal de laanbeplanting uit fase 1 doorgezet worden in het deel van de Etnastraat ter hoogte van fase 2. Tegelijkertijd zal er zowel in fase 1

als fase 2 een aanzienlijk aantal bomen toegevoegd worden in de groenzone ten oosten van de Etnastraat. 2. Fietsverbindingen met de omgeving De voet- en fietspaden in het plangebied zijn zorgvuldig afgestemd op het netwerk in de omgeving. Het fietspad langs de Etnastraat is en blijft onderdeel van het Amsterdamse Hoofdnet Fiets, de snelle directe verbinding tussen Osdorp en het fietspad over de dijk langs de Ringvaart van de Haarlemmermeer. Aan de oostkant van het plangebied komt een nieuwe fietsverbinding tussen de Bromostraat en de Lutkemeerweg. Daarmee wordt het gebied ook vanuit het noordoosten heel goed bereikbaar voor fietsers. Dit zowel voor werknemers die in Slotermeer en Geuzenveld wonen als voor recreanten die via het Hoofdneten Plusnet fiets uit de Tuinen van West op de Lutkemeerweg kunnen komen. Deze verbinding wordt nog extra kansrijk als het fietspad via de oostkant van de Bromostraat kan worden doorgetrokken

naar het fietspad bij de Raesberg. Hier ligt ook de reservering voor een nieuwe zorgboerderij of stadslandgoed. Dan ontstaat er een samenhangend recreatief netwerk voor fietsers die de belangrijkste bestemmingen in dit deel van de Tuinen van West goed met elkaar verbindt.

Lutkemeer, of dat er nog een tweede brug gerealiseerd wordt. Aan de andere zijde sluiten de wandelpaden heel mooi aan op de struinpaden over de Wijsentkade en het struinpad over de graslanden van de Osdorper Bovenpolder.

3. Wandelverbindingen met de omgeving Het recreatieve netwerk is ook gebaat met een aantrekkelijk en fijnmazig wandelnetwerk. Het centraal gelegen Waterpark wordt via een padennetwerk direct verbonden met de Lutkemeerweg en de natuurzone en het hondenuitlaatgebied ten noordwesten van het plangebied. Ook de route langs het oostelijke deel van de Bromostraat is een belangrijke schakel in het wandelnetwerk tussen de Raesberg en de Lutkemeerweg. Vanaf de Lutkemeerweg is er nu al een wandelbrug naar Herdenkingspark Westgaarde. Het zou mooi zijn als deze brug op een plek komt te liggen die beter aansluit op de wandelroutes in de

4. Verbindingen tussen openbare ruimte en kavels Het is op dit moment nog niet duidelijk hoe groot de kavels zullen zijn die worden uitgegeven en hoe de bedrijven op het kavel de logistieke stromen zullen organiseren. Daarom is er in het ontwerp voor de openbare ruimte nog geen oplossing getekend voor de aansluiting tussen de Bromostraat en de inritten op de kavels. Wel zijn er principes geformuleerd voor de inpassing van de aansluiting naar het kavel.

46

Kunstwerk ‘Speelplastieken’ van Jos Wong Lun Hing op de oorspronkelijke plek: het Delflandplein, Amsterdam 1969.

Leefbaarheid Duurzaamheid wordt vaak alleen vertaald naar technische maatregelen. In het ontwerp voor de openbare ruimte is ook nadrukkelijk nagedacht over de sociale duurzaamheid:

een aantrekkelijke en veilige leefomgeving die sociale verbindingen stimuleert. In

alleen maar zin als er ook een reden is om naar het gebied toe te gaan. Daarom is

de voorgaande paragrafen is al duidelijk gemaakt dat er veel wordt geïnvesteerd in het leggen van goede fysieke verbindingen met de omgeving. Maar dat heeft natuurlijk

in het ontwerp voor de openbare ruimte veel aandacht voor ontmoetingsruimte en functies die sociale verbindingen stimuleren. Het Waterpark is de centrale

47

ontmoetingsruimte die zowel voor de bedrijven als de bezoekers aantrekkelijk is. Dit park is hoogwaardig ingericht en vraagt een intensief en hoog beheerniveau. Daarom zal het Waterpark door het Parkmanagement onderhouden worden. Er is ruimte om een paviljoen te realiseren. Denk aan een ontmoetingskamer of break-out-room voor de omliggende bedrijven of een kleinschalige lunchkiosk. De inrichting van het Waterpark nodigt uit om te verblijven. Er zijn zitelementen en formele en informele wandelroutes. Door de herplaatsing van de kunstwerken die nu verspreid langs de Etnastraat staan, krijgt het Waterpark ook een bijzonder zit- en speelelement.

Kunstwerk ‘Speelplastieken’ van Jos Wong Lun Hing op de oorspronkelijke plek: het Delflandplein, Amsterdam 1969.

omliggende wijken.

De laagstamboomgaard langs de Bromostraat moet de lokale kracht van de Tuinen van West en Nieuw West activeren. Het is in het bloesemseizoen en het oogstseizoen een attractie die

betrokkenheid organiseert. In de aanleg en opstartfase zal de boomgaard beheerd worden door het Parkmanagement. Maar het is goed voorstelbaar als het beheer en de exploitatie van de boomgaard op termijn wordt overgenomen door partijen die ook

veel bezoekers uit de omgeving kan trekken. Maar uiteindelijk is het vooral ook bedoeld als element dat collectiviteit en

al elders in de Tuinen van West actief zijn en goed de verbinding kunnen leggen met de omwonenden en de bewoners uit de

Etnastraat. Het ligt voor de hand om het beheer van de ecologische zones samen met Staatsbosbeheer op te pakken. Maar

48

Eenzelfde betrokkenheid kan mogelijk ontstaan bij de ecologisch ingerichte randen van het plangebied en het arboretum met beeldentuin langs de

het is ook goed mogelijk dat er vanuit de Tuinen van West een groep ondernemers of een maatschappelijke organisatie het ecologisch beheer gaat doen, mogelijk in combinatie met educatie. Het arboretum langs de Etnastraat kan heel goed samen met de twee hoveniers verder ingericht worden. Zo is de straat niet alleen de ontsluiting voor hun bedrijven, maar ook de showroom. Daarnaast zien wij kansen om langs de Etnastraat een open lucht depot voor kunst uit de openbare ruimte te maken. Hier is de gemeente Amsterdam de logische partner, maar kan misschien wel een groep bewoners of ondernemers uit het gebied optreden als curator.

eigenaars op zoek gaan naar een pachter die het akkerland op een eigentijdse en duurzame wijze in exploitatie neemt. Daarbij is een samenwerking denkbaar met de toekomstige ondernemer van de zorgboerderij aan de Lutkemeerweg of de nieuwe ondernemer op het kavel bij de Raesberg. Maar misschien is er wel een ondernemer op het bedrijventerrein die ook kansen ziet om voedselproductie en voedseldistributie te combineren.

En tenslotte is er nog het akkerland aan de oostrand van het plangebied. Het plan is zo ontworpen dat de ruimte tussen de Wijsentkade en het bedrijventerrein maximaal open blijft, beschikbaar als akkerland. Een deel van de grond is in eigendom van de GEM Lutkemeer, een ander deel is van de Gemeente Amsterdam. Gezamenlijk kunnen de

49

Circulair werkmilieu

Voor u ligt een ontwerp dat bijzonder presteert voor een bedrijventerrein en openbare ruimte. Het ontwerp is klimaatadaptief en er zijn circulaire principes in ontwerp-, vooraanleg- en beheersfase vormgegeven.

BPAO fase 2 en haar duurzaamheidsprestaties bij de inrichting van de openbare ruimte

De invulling van het plan verstevigdt de biodiversiteit, nodigt uit tot sociale activiteit en voorziet in een bijdrage aan de energietransitie (leeromgeving). Het is ontworpen met respect voor het bodem en (grond)water ecosysteem. Het is daarmee een ontwerp dat de stakeholders en specialisten heeft uitgedaagd. Maar dat weerhouden Waternet, Gemeente Amsterdam, SADC en de GEM Lutkemeer er niet van om er gezamenlijk de schouders onder te zetten en de uitdaging aan te gaan!

De vruchtbare 0,5 meter bovenlaag is duidelijk zichtbaar in het terrein

50

Met integrale oplossingen hebben we synergiekansen benut, zoals de inzet van groen voor aspecten als wateroverlastbestrijding, demping van hittestress, versterking van biodiversiteit, voedselproductie en belevingswaarde. Of de toepassing van hemelwaterafvoer via wadi’s, om materiaalgebruik te voorkomen, bodem-(grond)water ecosysteemdiensten te benutten, ruimte en kwaliteit voor groen te verhogen en droogte te bestrijden. Het VO Inrichtingsplan Business Park Amsterdam Osdorp fase 2 geeft vanuit de vier ontwerplijnen invulling aan duurzaamheidsambities, waarvan hier een beschrijving volgt.

Bouwen met klei Ons ontwerp is maximaal gebaseerd op het werken met de bestaande bodem (lokale kracht) met als doel haar kwaliteit zo hoogwaardig mogelijk te benutten. Dit heeft geleid tot een uiterst bijzonder ontwerp, waarbij we alleen ophogen met

Principe diagram circulaire werking binnen plangebied.

51

gebiedseigen grond onder de infrastructuur tot -4,35m NAP om aan de eisen van voldoende drooglegging te voldoen en daarmee een integrale ophoging voorkomen. Hieraan is in samenhang met geohydrologie, geotechniek, fasering en grondbalans, uitvoerig modelmatig gerekend. De bodemopbouw wordt minimaal verstoord en de vrijkomende bovenste vruchtbare ca. 0,5m grond is geen afvalproduct maar zetten we in als vruchtbare grond voor de boomgaard. Dit voorkomt op zijn minst ruim 90.000 ton aan inzet van primaire grondstof (zand), bomengrond, of erger nog, de inzet van laagwaardig verontreinigd ophoogmateriaal (met puin, glas, plastic, bijmengingen, etc.). Door hergebruik van alle vrijkomende grond besparen we indicatief gerekend al snel 3.000 ton CO2 uitstoot met bijbehorende referentie Milieu Kosten Indicator (MKI) van ca. EUR 500.000. Daarbij wordt ook de uitstoot van stikstofdioxide (NO2) van alle vrachtbewegingen sterk verminderd, evenals de belasting op de

bestaande infrastructuur, en komt het de verkeersveiligheid ten goede. We mogen het als revolutionair beschouwen dat dit in de diepste polder van Amsterdam gerealiseerd wordt; een showcase voor het Nederland van de toekomst! Een gesloten grondbalans die dynamisch kan meebewegen met de fasering en is gericht op kwaliteitsbehoud van de bodem en grondsoorten, is gedurende dit ontwerpproces vormgegeven. Alle grond die vanwege het graven van watergangen vrijkomt binnen het plangebied wordt ook weer toegepast voor de inrichting van de openbare ruimte van het business park. De grondwal aan de westzijde vormt een belangrijke dynamische en flexibele schakel in de fasering van het grondstromenplan. De exacte hoogte ervan wordt mede bepaald door de beschikbaarheid van gebiedseigen klei vanuit de grondbalans en kan gezien haar ligging over de gehele lengte van het terrein, mooi meebewegen met de gefaseerde ontwikkeling.

52

Ophoging van de houtwal met klei varierend tot 2 meter hoogte.

Mixed-in-place wegfundering De fundering van de rijbaan van de Bromostraat wordt, afwijkend op de Puccini-methode, opgebouwd met een mixed-in-place toepassing die als geostabilisaat functioneert. De mixed-inplace wordt met de gebiedseigen grond en een beperkt additief Geosta®, cement en water vermengd tot zogenoemde

grondbeton. Dit systeem voldoet aan alle wet- en regelgeving. Daarmee gebruiken we gebiedseigen grond als funderingslaag, komt er géén funderingsbed van zand of puin onder de wegfundering en kan de aan te brengen asfaltverharding met een 3 cm dunnere asfaltlaag worden aangebracht dan normaal, waarmee we veel asfalt besparen. Dit systeem is mogelijk omdat er geen kabels en leidingen onder de weg liggen. Deze komen in een 4 meter brede duurzaamheidsstrook in de zijberm van de de Bromostraat. Alleen voor het voet- en fietspad langs de Bromostraat lijkt de aanvoer van gebiedsvreemd zand onvermijdelijk. Dit pad ligt bovenop de duurzaamheidstrook dat afgedekt moet worden met een zandcunet van 30 cm. De duurzaamheidsstrook moet immers te allen tijde toegankelijk zijn. Het opbreken van een mixed-in-place fundering is daarbij niet wenselijk. Door slim te ontwerpen is het wel gelukt om de hoeveelheid zand te beperken tot maximaal 3% van de totale grondbalans.

Nature based solutions Met het VO IP kiezen wij voor het gebruik van natuurlijke principes, aansluitend op het ontwerpen vanuit het bodem-(grond) water ecosysteem. Dit komt tot uiting in de volgende uitwerkingen: • Er is gekozen om niet met een hemelwaterafvoersysteem (HWA) en kolken het hemelwater afvoersysteem vorm te geven. Er wordt kolkloos en trottoirbandloos ingericht, waarbij een systeem van bermen, greppels en wadi’s de afvoer, infiltratie en berging voorzien. Hiermee ontstaat direct een impuls voor de ecologische kwaliteiten van het groen en de klimaatbestendigheid. • Al het hemelwater wat neerslaat op de verharding in het gebied (van zowel de openbare ruimte als de kavels) stroomt via zuiverende begroeide wadi’s of via de berm af naar het oppervlaktewater

53

richting het waterpark. • In het waterpark krijgt het water een extra kwaliteitsimpuls door beluchting via spuwers, watertrappen en ‘borrelglazen’. Dit zijn grote waterkuipen met een waterpeil dat 0,5m hoger is dan het oppervlaktewater. Enerzijds worden ze gevuld met hemelwater afkomstig van de aangrenzende daken van de bedrijven en anderzijds via Bosmanmolentjes (op basis van windenergie) die water uit het waterpark omhoog pompen in de ‘borrelglazen’ en daarmee kracht geven aan het duurzaamheidsbeeld van het business park. • Ook de zuiverende werking van beplanting in de natuurvriendelijke oevers dragen sterk bij aan de waterkwaliteit, waarmee we streven naar een hoger waterkwaliteitsniveau dan de normen van Waternet en de eisen van de Kaderrichtlijn Water.

• Met de fluctuaties van het waterpeil in het Waterpark ontstaat een grotere biodiversiteit rond de waterspiegel. Deze fluctuatie verkrijgen we door overgang van het water in het waterpark naar het primaire watersysteem te vernauwen.

Klimaatadaptatie Het klimaat verandert. We nemen grotere weersextremen waar zoals grotere neerslag in kortere tijd, langere periodes van droogte en hogere piektemperaturen. Dit maakt duidelijk dat het meer dan ooit noodzakelijk is om bij een goed ontwerp rekening te houden met extremere klimaatomstandigheden. Voor een Business Park is, anders dan in een bewoonde omgeving, met name de situatie overdag maatgevend. Bij veel bedrijventerreinen wordt weinig tot géén rekening gehouden met klimaatomstandigheden en heeft het functionele gebruik de prioriteit. Voor

BPAO2 is juist vergaand ingezet op klimaatadaptatie met als doel een gezonde leef- en werkomgeving. Zo hebben we voor het bepalen van de indeling van het ontwerp, het gebied geohydrologisch doorgerekend op een piekbui in het toekomstig klimaatscenario conform het KNMI 2014 WH2050-scenario met een neerslagintensiteit van 8,42 mm/dag voor een periode van 10 dagen (17 % extra ten opzichte van de extreme bui nu). Mede op basis daarvan is het planpeil ter plaatse van de infrastructuur bepaald. Dit alles is vastgelegd in het waterstructuurplan voor BPAO2, waarin is getoetst op de geldende wet- en regelgeving, zoals bijvoorbeeld op het Waterbeheerplan 2016-2021 “Waterbewust en waterrobuust” van Waternet en het Waterplan Nieuw-West. Ten aanzien van de klimaatthema’s wateroverlast, droogte en hitte zijn de volgende punten van het VO IP interessant om te benoemen: Wateroverlast We hebben met het ontwerp van het

54

watersysteem ingezet op optimale benutting van de natuurlijke watercyclus en het ontwerp robuust ingericht voor toekomstige intensieve regenbuien die eens in de 100 jaar voorkomen met 70mm regen in één uur als maatgevende bui. Het systeem is robuust gemaakt door de aanleg van extra wateroppervlak (4,33 hectare wateroppervlak met het VO IP ten opzicht van 2,02 hectare nu) met een berekende peilstijging bij een extreme bui (60mm per uur) die 0,28m lager is ten opzichte van de huidige situatie. Dit is in combinatie met het handhaven van het huidige waterpeil van -5,70m NAP gunstig voor de bebouwing in de omgeving. Dat betekent een robuuster watersysteem die een hogere bui-intensiteit aankan. Daarbij zorgen de 1.885 strekkende meter wadi’s in het plangebied voor een vertraagde afvoer naar het oppervlaktewater. Langs de gehele lengte van de Etnastraat en Bromostraat is voorzien dat het hemelwater over maaiveld en via bermen en deels wadi’s afstroomt naar het oppervlaktewater.

Droogte Gezien de geohydrologische situatie en de hoeveelheid aanwezig oppervlaktewater met een gereguleerd waterpeil van -4,70m NAP is droogte weliswaar aandachtpunt maar voor deze locatie niet het meest cruciale aspect. Omdat infiltratie in dit gebied moeilijk is voorzien we met de aanleg van wadi’s op het langer vasthouden van hemelwater in het gebied. Het doel van de wadi’s is om het hemelwater tijdelijk te bergen en het daarna vertraagd af te voeren richting het oppervlaktewater. Daarnaast zorgt het aanbrengen van grote aantallen bomen ervoor dat verdamping wordt verminderd. Bomen houden water vast en zorgen ervoor dat water getemporiseerd wordt afgevoerd. Voor dit thema is het ontwerp niet specifiek in modellen getoetst. Hitte Bedrijventerreinen staan bekend als hitteeilanden vanwege de grote hoeveelheden verharde oppervlakken. In BPAO2 worden daarom veel bomen geplant, zo gepositioneerd dat ze de bedrijfsactiviteiten

Principewerking watermachine als buffer en filter van het regenwater binnen het plangebied.

55

op de kavels niet in de weg staan. Het grote aantal bomen dragen met schaduwwerking bij aan een stevige vermindering van de beleving van hittestress. Werknemers en bezoekers zullen met name in het openbaar toegankelijke Waterpark veel

schaduwplekken langs het water vinden, waarmee de afstand tot koelte binnen het plangebied gering is. Ook langs de Bromostraat wordt de laagstamboomgaard afgewisseld met hogere bomen voor voldoende schaduwwerking. De kans voor toepassing van licht-reflecterend asfalt wordt verder uitgewerkt in de volgende planvormingsfasen. Tenslotte zal de toepassing van groene gevels op de bedrijfsgebouwen een bijdrage leveren aan een verminderde warmte-uitstraling vanaf de gevels. De verplichting om op sommige plekken groene gevels te maken is opgenomen in de uitgiftevoorwaarden voor de kavels en valt dus buiten de scope van dit VO IP. Het optreden van hittestress in relatie tot het ontwerp is overigens niet specifiek in modellen getoetst.

Materiaalgebruik Bomen functioneren goed tegen hittestress en zorgen tegelijkertijd voor verblijfsplekken.

Door de inzet op natural based solutions is het gebruik van primaire grondstoffen en materialen sterk gereduceerd. Hiernaast

56

is bij elke stap nagedacht of iets lichter of minder kan. Op basis van de studie Circulaire werklocatie MRA is aangegeven dat het reduceren van beton voor dit bedrijven terrein de belangrijkste opgave is, waar we veel bereikt hebben. Hiermee wordt een hoge CO2-uitstoot bij productie en vervoer en het gebruik van primaire grondstoffen voorkomen. Ten aanzien van materiaalgebruik zijn de volgende circulaire prestaties relevant om te benoemen: • Door al het hemelwater natuurlijk te laten afstromen, besparen we veel materiaalgebruik zoals beton, gietijzer of plastics, doordat we géén hemelwaterafvoersysteem (HWA) met buizen en bijbehorende straatkolken meer hoeven aan te brengen. In een indicatieve MKI-berekening ten opzichte van een conventionele situatie waarbij in de Bromostraat zo’n 116 benodigde kolken van beton en gietijzer zouden komen, is de referentie MKI: EUR 5.664. Dit levert een besparing van 32.508 kg CO2 op.

• De rijbaan wordt uitgevoerd zonder kantopsluitingen wat zo’n 2.900 betonbanden bespaard. Het niet toepassen van deze betonbanden als kantopsluiting geeft in een indicatieve berekening een referentie MKI van EUR 32.701 en een bijbehorende besparing van 268.947 kg CO2. • De aanleg van de vuilwaterafvoer, waarvoor Waternet verantwoordelijk is, zit momenteel in een lopend proces. Normaal gesproken is het standaard uitgangspunt gezien de aansluiting op omliggende systemen, de aanleg van een onderheid betonnen vrij verval riool. Echter, door inzet van ons proces en de samenwerking met Waternet hierin zijn we gekomen tot een goedkopere en duurzamere oplossing, waarmee we het ruimtelijk ontwerp en de wegconstructie met de beoogde circulaire doelstellingen mogelijk maken. De besparing die dit oplevert is EUR 1,5 miljoen in aanleg. We voorkomen daarbij enorme graafwerkzaamheden, de aanleg van een

fors zandbed en toepassing van 365 ton beton. De berekende MKI voor toepassing van een persleiding is met EUR 14.347 dan ook een stuk gunstiger dan die voor een onderheid transportriool (MKI van EUR 21.593). • In de woonrijpfase is er de kans om wegmeubilair zoals typen lichtmasten, verkeersborden of hekwerken van bruggen uit te voeren met een duurzaam biobased materiaal.

Energietransitie Met betrekking tot de energietransitie is in het plan het volgende opgenomen. Warmte-koude Elektriciteit wordt op kavel niveau geregeld, warmte-koude op gebiedsniveau, waarbij een gasloos business park het uitgangspunt is. Hiervoor wordt een warmte-koude-opslag (WKO) -systeem als nutsvoorziening voorzien. Hiermee wordt 57

de lokale kracht benut met Waternet als lokale samenwerkingspartner en lokale bronnen (mogelijk ringvaart, drinkwaterleiding, aquifers in de ondergrond). Op de voorzieningenkavel dient rekening gehouden te worden met een ruimtereservering van 10x10m voor de inpassing van een WKO-installatie. Kabels en leidingen De kabels en leidingen worden langs de Etnastraat en Bromostraat in een daarvoor bestemde 4 meter brede duurzaamheidsstrook aangebracht waarbinnen ook de WKO-leidingen passen. Om maximale flexibiliteit mogelijk te maken en graafrust te garanderen is een voorstel gedaan voor een kabelen leidingengoot of een systeem van mantelbuizen in combinatie met doorvoerputten. Hiervoor is de benodigde wenstracéprocedure in gang gezet. De ruimtereservering biedt ook ruimte aan nieuwe netwerken zoals DC-netwerken die mogelijk in een later stadium worden

geïntroduceerd in het gebied. Ook zullen energiebedrijven concrete invulling gaan geven aan de teruglevering vanuit de zonnepanelen die op de daken van bedrijven worden geïnstalleerd, waarvoor binnen de duurzaamheidsstrook ruimte beschikbaar is en daarmee adapatief is t.a.v. verschillende toekomstige behoeften en ontwikkelingen als gevolg van de energietransitie en digitalisering.

Biodiversiteit De huidige agrarische kavels kennen een lage diversiteit aan soorten, zoals ook uit de soortgerichte onderzoeken is gebleken. De akkers zijn op de productie van gewassen gericht. De prestaties van een hoge diversiteit aan beplanting en een voedselrijk gebied sluit uitstekend aan op de Groenvisie Amsterdam (2020) die nu ter inzage ligt. Bij ons ontwerp hebben we voor de stimulering van biodiversiteit een aantal belangrijke ontwerpuitgangspunten gehanteerd:

Een aantal voorbeelden van ingrepen die de ecologie en biodiversiteit bevorderen: natuurlijke oevers, bloemrijke wadi’s en een houtwal.

58

• Zorg dat aanwezige soorten die afhankelijk zijn van de inrichting van ons gebied gefaciliteerd worden in hun behoefte. Dit heeft geleid tot een robuust en hoog kwalitatief watersysteem (biotoop), goede groenvoorzieningen, de blauwe verbindingszone van Westgaarde naar de Groene As, een groene langzaamverkeer route naar de Tuinen van West en de houtopstand en natte natuurzone in de overgangszone Groene As. Daarbij hebben we ook voorzien in vliegroutes voor vleermuizen, de bestaande Etnastraat verrijkt en het gebied aangevuld met het Waterpark. • Verstevigen van aanwezige ecologische kwaliteiten waar zinvol. Dit is bijvoorbeeld gerealiseerd met de natuur langs de gehele gebiedsrand in de overgangszone Groene As en de overgang naar de Polder in het noorden. • Variëren met passende landschapselementen (biotooptypen) in een robuuste structuur die leidt tot diversiteit van het systeem en daarmee biodiversiteit. Hierbij geldt dat we ons dus niet richten

op soorten gericht op akkerland maar vrijheden hebben benut voor meer biodiversiteit. In het beplantingsplan wordt ervoor gekozen om zoveel mogelijk met inheemse soorten te werken, waar dat kan. Denk aan inheems bloemrijk gras en waterplanten voor oeverzones. We kiezen voor andere beplantingssoorten wanneer dat invulling geeft aan de projectdoelstellingen zoals bij het natuurlijk visueel afschermen van de gebouwen bij de overgangszone naar de polder. Gezien de hoogte en het winterbeeld is hier bijvoorbeeld gekozen voor de moerascipres om een goede groene afscherming te realiseren. Met de Italiaanse populieren in het plangebied geven we invulling aan de ‘leegte in de hoogte’. Kortom, alle beplanting binnen het gebied is grondig doordacht, rekening houdend met afmetingen, soortendiversiteit, groeiseizoen, open-dichtheid, snel- of langzaam groeiend, inheems of niet, functie en kosten. Dit plan is in een excel sheet separaat beschikbaar.

59

De diversiteit aan soorten komt ook terug in de gelaagdheid van beplanting in het ontwerp: • Ecologische oevers met flauwe taluds door het hele plangebied voor gevarieerd leven op de grens van land en water; • Begroeide wadi’s langs de Bromostraat als verblijf- en foerageergebied voor amfibieën, insecten en kleine zoogdieren; • Houtwallen in de overgangszones naar de Groene As voor een dichte afscherming van het business park in zomer en winter; • Bomenrijen als richtinggevende structuur die tevens vleermuisroutes markeren; • Grote solitaire bomen in het waterpark; • De fluctuaties in het waterpeil van het waterpark geven een grotere soortenrijkdom aan de oevers. Deze fluctuaties realiseren we door de toegang van het primaire water op het secundaire water van het waterpark en vice versa te vernauwen waardoor een licht stuwend effect ontstaat.

Groen en voedselrijk De diversiteit aan soorten verhoogt niet alleen de beeldkwaliteit en de belevingswaarde van het gebied, het zorgt ook dat de voedselrijkheid voor mens en dier wordt versterkt.

noordoost geplaatst waarmee zij optimaal gepositioneerd staan ten opzichte van de zon met voldoende onderlinge afstand voor bezonning en onderhoud- en oogstwerkzaamheden. • De voedselrijke houtwallen voor vogels en kleine zoogdieren over de gehele lengte van de overgangszone Groene As en de beplante wadi’s voor kleinere diersoorten en insecten zijn gericht op voedsel voor fauna. • De paddenpoel in het plas-drasgebied in de overgangszone naar de polder is voor de aanwezige rugstreeppad en andere amfibieën een aantrekkelijke vestigingsplaats. Ook bij de Etnastraat is een paddenpoel voorzien.

Laagstam fruitbomen in de Fruittuinen van West.

• Laagstamboomgaard met ca. 2.300 laagstammige (lei) fruitbomen voor voedselproductie in de Bromostraat. De bomen zijn in rijen van zuidwest naar

De laagstamboomgaard vormt met de aanleg van zo’n 2.300 fruitbomen een grootschalig publiek voedselproject. Voor beheer en onderhoud van de boomgaard geldt dat deze door de gemeente als houtopstand alleen rondom beheerd wordt.

60

Het beheer om de voedselproductie hoogwaardig te houden zal door participatie vormgegeven worden. Te denken valt aan parkmanagement, de zorgboerderij of betrokken burgerinitiatieven vanuit Nieuw West. Het overige beheer van het groen voldoet, met uitzondering van het Waterpark aan het Puccini beheersregime C. Daarnaast is er de potentie om geprojecteerde objecten, zoals de vaste bruggen binnen het projectgebied natuur inclusief te ontwikkelen en bijvoorbeeld faunavoorzieningen in het plangebied aan te brengen.

Technisch ontwerp openbare ruimte

Het gehele ontwerp is voortdurend afgestemd en getoetst aan de eisen en wensen ten aanzien van beheer en onderhoud. De toegankelijkheid en flexibiliteit is daarbij steeds een belangrijk uitgangspunt. Het resultaat daarvan, waarin we alle ontwerpkeuzes doorvertaald hebben in een technische plattegrond, is hier in beeld weergegeven en wordt tevens in groot formaat op A0 separaat geleverd.

61

Technische tekening ontwerp VO IP BPAO2 Separaat is deze tekening in A0 beschikbaar En in de bijlage zijn de technische doorsnedes opgenomen die op deze tekening staan aangegeven.