Bijlage 6. Memo ontwerpende principes (2021).pdf

Memo Ontwerpende principes governance Waternet Aan BOGO

Datum 23 augustus 2021 Contactpersoon R.T. van Houten renze.van.houten@ waternet.nl

Ontwerpende principes t.b.v. governancevarianten Waternet

Inleiding Dit memo geeft een beschrijving van ontwerpprincipes zoals randvoorwaarden, uitgangspunten en ‘toetsingscriteria’ waarvan de impact per governancevariant in het onderzoek (kwalitatief) in beeld wordt gebracht. De beschrijving is bedoeld voor de structurele herijking van de huidige vorm van samenwerking. Het document is één van de bouwstenen om tot een herijkte governance van de samenwerking tussen waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) en gemeente Amsterdam te komen, en is in samenwerking tussen de Coördinatiegroep, team AGV en team Amsterdam tot stand gekomen. Het is aan waterschap AGV, gemeente Amsterdam en in navolging daarop de Stichting Waternet om op basis van die impactanalyse tot een (gezamenlijke) afweging te komen van de beste passende governancevariant(en). De best passende variant(en) wordt/worden op basis van een bestuurlijk principebesluit nader uitgewerkt in een (kwalitatief en kwantitatief) ‘organisatieontwerp’, als basis voor de definitieve keuze en bestuurlijke besluitvorming. In alle te beschouwen governancevarianten neemt de bestaande variant (het huidige Waternet) een bijzondere positie in. Allereerst omdat deze variant reeds bestaat en tot in detail bekend is. Ten tweede omdat deze variant als vertrekpunt kan dienen voor de andere varianten, zeker vanuit de optiek van ‘versterking’ of ‘verbetering’ van de huidige situatie.

Definities Randvoorwaarde: Randvoorwaarden zijn de eisen waaraan moet worden voldaan om tot een acceptabele governance variant te komen. Ze vormen een dwingend kader waarbinnen de keuze voor een variant kan worden gemaakt. Uitganspunten: Een uitgangspunt is datgene wat als de basis of als vertrekpunt wordt gezien. Het biedt onder meer houvast bij de ontwikkeling van doelen, gedachten, ideeën, of keuzes. Vaak ingegeven door een wens of overtuiging. Gedurende het proces kán een uitganspunt worden losgelaten, in tegenstelling tot een randvoorwaarde. Criterium: Een criterium is in dit memo omschreven als een kenmerk, waarde of maatstaf op grond waarvan beoordeling van of beslissing over een governance variant plaatsvindt. Het vormt een soort beoordelingsruimte om tot een besluit te komen.

Classificatie: Openbaar

Doorkiesnummer 020-608 21 40 Ons kenmerk CG 01 Onderwerp Criteria toetsing governance varianten Waternet

Memo In deze notitie wordt beschreven welke randvoorwaarden (paragraaf 1) , uitgangspunten (paragraaf 2) en criteria (paragraaf 3) aan de orde zijn voor dit traject. Aan het eind wordt aangegeven dat daarnaast de veranderconsequentie relevant is voor de uiteindelijke afweging (paragraaf 4).

Datum 23 augustus 2021 Ons kenmerk CG 01 Pagina 2 van 5

(1) Randvoorwaarden Er zijn twee randvoorwaarden benoemd die voor beide opdrachtgevers van toepassing zijn bij de keuze tussen governance varianten. a.

Opheffen geconstateerde tekortkomingen Randvoorwaarde is dat de governancevariant de constateringen en aanbevelingen van de Rekenkamer en de gemeentelijke verkenning adresseert, alsmede de eisen die ILT stelt aan (de versterking van) de governance van Waternet; Is in voldoende mate sprake van integrale gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de taken die aan Waternet zijn gemandateerd, en die voldoet aan de code voor Good Governance?

b.

Voldoen aan bestaande wet- en (eigen) regelgeving In de uiteindelijke bestuurlijke besluitvorming bij de gemeente zullen de organisatievarianten, c.q. de voorkeursvariant getoetst moeten worden aan de Drinkwaterwet en het beleidskader ‘Nota verbonden partijen 2021’, waarin o.a. (onafhankelijk) toezicht, transparantie, integriteit en MVO-doelstellingen gelden als uitgangspunten.

In de uiteindelijke bestuurlijke besluitvorming bij het waterschap zullen de organisatievarianten, c.q. de voorkeursvariant getoetst moeten worden aan de Waterwet en het beleidskader ‘Deelnemingenbeleid AGV 2020’ van het waterschap, waarin o.a. borging publiek belang, (onafhankelijk) toezicht, financiering, politieke verantwoording en integriteit gelden als uitgangspunten. (2) Uitgangspunten Beide deelnemers hebben eigen wensen of expliciete uitgangspunten. Door deze met elkaar te delen kan er ook in het belang van de ander nagedacht worden bij het ontwerp en de beoordeling van de verschillende governancevarianten. a.

Vanuit de gemeente Amsterdam Overdracht nutsinfra (Activa/Passiva) aan Waternet. Specifiek voor Amsterdam is van belang of en in hoeverre de variant kan voorzien in de mogelijke wens van de gemeente om balansverkorting toe te passen en haar schuldpositie te verminderen, welke mogelijk zou kunnen worden gerealiseerd door het overdragen van een alle gemeentelijke watertaken gerelateerde activa en passiva aan deze organisatievariant.

b.

Vanuit waterschap AGV Versterken rol overheid. Specifiek voor AGV is van belang in welke mate de variant bijdraagt aan een beter functioneren, heldere positionering en aan een eenduidige identiteit van het waterschap AGV als eigenstandige overheid. En in hoeverre de variant bijdraagt aan beter zichtbaarheid en herkenbaarheid van het

Classificatie: Openbaar

Memo waterschap als bestuurslaag die aanspreekbaar is en verantwoording aflegt aan haar inwoners over politieke keuzes en de uitvoering daarvan. (3) Toetsingscriteria voor beide deelnemers van belang: In totaal onderscheiden we vier toetsingscriteria die nader in detail zijn beschreven en voor beide deelnemers van belang zijn. a. (Be)sturing, zeggenschap en verantwoording In welke mate draagt de variant bij aan een sterke (be)sturing op de watertaken, een krachtige zeggenschap van de deelnemers en verantwoording aan de deelnemers? Blijkende uit: •

•

Een heldere taakverdeling van bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor zowel de zeggenschapsrelatie van de deelnemers als de opdrachtgever-opdrachtnemer relatie/mandaat en een daarmee verband houdende heldere bestuurlijke en ambtelijke rolverdeling; Democratische legitimiteit: rekening en verantwoordingsmogelijkheid, waaronder een tijdige, juiste en volledige informatievoorziening, richting deelnemers en daarbij betrokken democratische organen;

•

Mogelijkheden borging van sturing op publiek belang, ook bij veranderende omstandigheden;

•

Mogelijkheden borging van robuustheid (minder kwetsbaar), integraliteit en kwaliteit in de organisatie zodat een doeltreffende (effectieve) uitvoering van de betreffende watertaken wordt bereikt;

•

De mate van integrale benadering van de watercyclus.

b. Doelmatigheid In welke mate draagt de variant bij aan een doelmatige (efficiënte) uitvoering van de betreffende watertaken, doordat een bepaalde robuustheid, integraliteit en kwaliteit in de organisatie kan worden geborgd en waarbinnen de complexiteit van opdrachtgever- en opdrachtnemersrol naast bestuurlijke zeggenschap van deelnemers worden gereduceerd? •

•

•

Goede kwaliteit van de uitvoering van de waterschapstaken en de watertaken van de gemeente Amsterdam (drinkwatertaken, riool- en grondwatertaken en binnenwaterbeheertaken van Amsterdam). Een (onder meer voor burgers) betaalbare uitvoering van de watertaken en (toekomstige) wateropgaven. Duidelijke overeengekomen doelstelling, beheersbare (financiële) risico’s en oog voor kansen, efficiënte inrichting van de watercyclus en uitvoering gericht op het behalen van de doelen. Een heldere financiële inrichting en goede beheersing van risico’s.

c. Toekomstbestendigheid In welke mate is de variant toekomstbestendig en biedt het een sturingsmodel waarbij de belangenvertegenwoordiging past bij de verantwoordelijkheden van de

Classificatie: Openbaar

Datum 23 augustus 2021 Ons kenmerk CG 01 Pagina 3 van 5

Memo deelnemers? En past deze binnen (toekomstige) wettelijke en beleidskaders, en wordt daarmee de continuïteit van de taakuitvoering geborgd? In welke mate heeft de variant een bepaald adaptief vermogen waarbij deze rekening houdt met mogelijke nieuwe taken en of partners (bijvoorbeeld a.g.v. energietransitie en klimaatadaptatie) en waarbij duurzaamheidsdoelen maximaal worden bevorderd. •

Waarborging van continuïteit in uitvoering van de waterschapstaken, de openbare (drink)watervoorziening en uitvoering van watertaken gemeente Amsterdam;

•

Toekomstbestendige financiële, personele, juridische en evt. beleidsmatige inrichting per variant;

•

De mogelijke borging en sturing van publiek belang en daarmee verbandhoudend: de aansluiting bij de strategische agenda, doelstellingen, beleidskaders en visie van de deelnemers;

•

Borging van (toekomstige) samenwerkingsrelaties met overige stakeholders, betrokken medeoverheden en creatie van meerwaarde door samenwerking: bevorderen van goede samenwerking binnen de waterketen en primair met het waterschap (AGV), o.a. rekening houdend met samenhang in taken gemeente en waterschap én (waar nodig en gewenst) meerwaarde van samenwerking behouden (borging). Dit is o.m. van belang voor de samenwerking met Waternet en andere partners in de waterketen en industriële sector.

d. Fiscaal-juridisch In welke mate draagt de variant bij aan de fiscaal (BTW/ Vpb) aantrekkelijke/ juridisch geaccepteerde organisatievorm, met het oog op de daarin ondergebrachte taken? •

Btw-koepelvrijstelling;

•

Juridische risico’s: aanbestedingsrecht, wetgeving voor water gerelateerde onderwerpen, markt en overheid, rechtspersonenrecht etc.

(4) Veranderconsequenties De keuze voor een andere governancevariant dan de bestaande variant, leidt tot een veranderimpact in termen van een langdurig veranderproces, door de wijziging van juridische structuren, organisatievormen, werkgeverschap, processen en systemen (interne gerichtheid), door forse incidentele project-, desintegratie- en frictiekosten en door een afbreukrisico in termen van werkgeverschap (verlies kwaliteit en afnemende arbeidsmarktpositie). Deze consequenties zijn geen criterium omdat er bij de selectie niet op wordt gestuurd maar een gevolg zijn van de gemaakte keuze voor een variant. Het is relevant om deze consequenties vooraf te onderkennen. Per variant worden onderstaande onderwerpen beschreven. •

Benodigde veranderingen voor juridische structuur, organisatievorm, werkgeverschap, processen en systemen;

•

Gepaard gaande kosten bij die verandering – incidentele (project-, desintegratie-, en frictie-) kosten;

Classificatie: Openbaar

Datum 23 augustus 2021 Ons kenmerk CG 01 Pagina 4 van 5

Memo •

Vanuit werkgeversperspectief (zoals mogelijk verlies kwaliteit en afnemende arbeidsmarktpositie)

Datum 23 augustus 2021

•

Risico’s vanuit werkgeversperspectief (zoals mogelijk verlies kwaliteit en afnemende arbeidsmarktpositie)

Ons kenmerk CG 01 Pagina 5 van 5

Classificatie: Openbaar