bijlage 5 Ontwikkelstrategie de Oeverlanden 26102021.pdf

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

Natuurwaardenkaart, Gemeente Amsterdam, 2016

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

29

met 4 stippen. In het kader van het Natuurlijk Tuinieren is Ons Buiten bijvoorbeeld al een aantal jaren bezig met het aanleggen van zgn. verlandingsoevers, waardoor amfibieën eenvoudig in en uit de sloten kunnen komen. Daarnaast zijn er bij die verlandingsoevers in de sloten waterplanten geplant die het water zuiveren. Op afbeelding 5 staan de huidige natuurwaarden weergegeven. Het beeld is mede gebaseerd op de inventarisatie van waardevolle en kwetsbare natuur door vereniging De Oeverlanden Blijven! en de resultaten van het onderzoek dat bureau Waardenburg in opdracht van stadsdeel Nieuw West heeft gedaan (2021).

4.3 Bereikbaarheid en ontsluiting

De Oeverlanden zijn bereikbaar via vijf onderdoorgangen onder de A4 en de Ringweg A10: aan de oostzijde bij de Schinkel, in het midden bij de Johan Huizingalaan, het Christoffel Plantijnpad en de Anderlechtlaan en aan de westzijde bij de Ringvaart. De onderdoorgangen hebben met elkaar gemeen dat ze, vooral door de grote overspanning en de anonieme en vooral functionele vormgeving, onaantrekkelijk zijn en door wandelaars en fietsers als (sociaal) onveilig worden ervaren. Daarnaast is het bij alle onderdoorgangen onduidelijk waar de weg je naartoe leidt: de verbinding tussen de bestaande stad en De Oeverlanden is niet zichtbaar en herkenbaar en, mede daardoor, bij veel mensen nog onbekend. Als je de infrastructuurbundel bent gepasseerd, dan kom je in de Oeverlanden met een onlogische padenstructuur waar routes voor fietsers, wandelaars en automobilisten niet op elkaar zijn afgestemd.

Afbeelding 5

30

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

4.4 Recreatief gebruik

In de zomermaanden vaart in het weekeinde een pontje van De Oeverlanden naar het Amsterdamse Bos. Als fietsers op andere tijden van het Amsterdamse Bos naar De Oeverlanden willen, dan is de enige route via de sluizen over de Schinkel en het jachthavengebied nabij de Zuidas (in het oostelijk deel van het Nieuwe Meer) en of aan de westzijde via de Ringvaartdijk. De ontsluiting van De Oeverlanden met het openbaar vervoer is gewijzigd door de komst van de Westtangent en het mede daardoor verdwijnen van de halte Oeverlanden. De bussen die door het gebied rijden komen vanuit het centrum en of van station Sloterdijk en hebben als bestemming Schiphol. De busverbindingen worden vooral gebruikt door doorgaande reizigers. Mensen met bestemming De Oeverlanden komen weinig met het openbaar vervoer. Door de goede busverbinding naar Schiphol en de aanwezigheid van gratis parkeerplaatsen wordt de halte Oude Haagseweg ook veel gebruikt door personeel van bedrijven op en nabij de luchthaven en wordt de auto (gratis en soms langdurig) geparkeerd op de Oude Haagseweg.

Bezoekers de Oeverlanden in percentage per leeftijdsgroep

Grote Groenonderzoek, Gemeente Amsterdam, 2018

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

31

5. RELEVANTE ONTWIKKELINGEN

Schinkel en Oeverlanden, Your Captain luchtfoto’s, 2020

5.1 Inleiding

De Oeverlanden zijn momenteel perifeer gelegen. Maar daar komt de komende jaren snel verandering in. Vanwege de grote bouwopgave die Amsterdam heeft, zijn rond De Oeverlanden stedelijke ontwikkelingen in voorbereiding of in uitvoering. In het Schinkelkwartier en Verdi (westkant Zuidas) worden forse uitbreidingen van het aantal woningen en vierkante meters werkruimte (kantoren en bedrijfsruimten) voorbereid. Ook elders in Nieuw West worden stedelijke verdichtingsprojecten voorbereid of uitgevoerd. In het kader van het MIRT-onderzoek Zuidwest Amsterdam – Schiphol – Hoofddorp (ZWASH) worden met het Rijk en de regio de verbindingen tussen Hoofddorp, Schiphol en Station Zuid onderzocht. Onderdeel van deze studie is een mogelijke doortrekking van de Noord-Zuid lijn richting Schiphol langs de A4.

5.2 Omgevingsvisie Amsterdam 2050

Een, zeker voor de ruimtelijke inrichting van Amsterdam, bepalend beleidsdocument is de Omgevingsvisie Amsterdam. In de vastgestelde Omgevingsvisie is ‘rigoureus vergroenen’ één van de vijf strategische keuzes die het bestuur voor de komende 30 jaar neemt. Dat betekent een operationalisatie van ‘verdichten kan niet zonder vergroening’. In de qua bevolkingsomvang en functies verdichtende stad moet er meer ruimte gecreëerd worden voor mensen, planten en dieren. Resultaat moet zijn meer biodiversiteit, minder hittestress en meer wateropvang. In de Omgevingsvisie zijn De Oeverlanden aangeduid als landschapspark waar natuurwaarde versterkt en de recreatiemogelijkheden verbreed moeten worden.

Door toegenomen verstedelijking en een groeiende behoefte aan parken in de nabijheid van de woonomgeving komen De Oeverlanden steeds meer en ook in een versneld tempo in het vizier van de Amsterdammer. Het vraagstuk om de volkstuinen maar ook andere minder openbare delen van het gebied meer toegankelijk te maken voor alle Amsterdammers en een aanbod te creëren van activiteiten die de verenigingen overstijgt, is een interessante maar pittige uitdaging voor volkstuinen, sportparken, gemeente en bezoekers. Is dat een bedreiging voor de groenfunctie van het gebied? Integendeel. Verdichten van de stad kan immers niet zonder vergroening. Dat betekent dat de groene waarde van De Oeverlanden nog meer betekenis krijgt. Alleen zal, hoe we het ook wenden of keren, de gebruiksdruk op het gebied toenemen.

Klimwand Streekpark Klein Oisterwijk, kleinoisterwijk.nl, 2021

SUProute Weerribben, leersup.nl, 2019

Belangrijk thema binnen de Omgevingsvisie is dat Amsterdam zó wordt ingericht dat het Amsterdammers uitnodigt tot bewegen, spelen en sporten. De Oeverlanden spelen hierin een belangrijke rol: het biedt Amsterdammers de mogelijkheid te sporten en te bewegen in een natuurlijke, gezonde omgeving. Hoewel sportvoorzieningen strikt genomen niet alleen maar ‘groen’ zijn, maken ze wel een onlosmakelijk onderdeel uit van de groene en recreatieve netwerken in en rond de stad. De inpassing van het type sportfaciliteiten is maatwerk per landschapspark. Uitgangspunt is dat sport een positieve bijdrage levert aan de beleving van het landschapspark en deze zorgvuldig is ingepast zodat het karakter van het specifieke landschap niet wordt aangetast. Daarnaast worden in de Omgevingsvisie verschillende zones aangeduid

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

33

als potentiele ontwikkelgebieden. Ook de zone tussen de Oude Haagseweg en de A4 is hiervoor aangewezen. De locatie ten oosten van de Rijkshemelvaart is één van de laatste relicten van de Riekerpolder waar de historische verkaveling nog zichtbaar is. De oorspronkelijke richting van de slootverkaveling kan ons opnieuw richting en sturing geven bij eventuele toekomstige gebiedsontwikkeling. De weilandjes zijn daarnaast een belangrijk onderdeel binnen de ecologische verbindingszone van de Ringvaart naar het Nieuwe Meer en de Schinkel. De lage ligging ten opzichte van het Nieuwe Meer maakt dit polderrelict zeer geschikt als aanvullende schakel in het totale water ecosysteem, bijvoorbeeld als inundatiegrasland en daarmee opgroeigebied van jonge vis.

5.3 Toenemend gebruik parken

Uit het Groot Groenonderzoek (2018) blijkt dat het gebruik van het woonomgevingsgroen en de parken in Amsterdam, zoals verwacht, is toegenomen. Het gebruik van de recreatiegebieden (behalve in Waterland) is trendmatig afgenomen. Deze belangrijke conclusies uit het recente Grote Groenonderzoek 2018 passen in het beeld van toenemende verstedelijking waarbij er sprake is van verschillende claims op de openbare ruimte enerzijds, en een groeiende stedelijke bevolking die op haar beurt meer dan ooit uithuizig gedrag vertoont (zowel in werk-, zorg als vrijetijd). Door dit gevarieerde uithuizig gedrag krimpen tijd-ruimtebudgetten van stedelijke huishoudens waardoor nabijheid van voorzieningen en dus ook groen belangrijker dan ooit wordt. Daarbij gaat het niet alleen om kwantiteit, maar ook om kwaliteit van het groen. Het groene recreatiegedrag laat meer en meer een gevarieerder activiteitenprofiel zien. Dat betekent ten eerste dat bij herinrichting van groengebieden (vooral de parken en het woonomgevingsgroen) multifunctioneel gebruik (sporten, spelen, rust zoeken, buiten zijn) van het groen en de voorzieningen in het groen een dwingende ontwerpopgave is. Nieuw in de reeks van Grote Groenonderzoeken is de constatering dat de combinatie van groen en water een sterke aantrekkingskracht heeft op de Amsterdamse bevolking, zowel op buurt- als stedelijk niveau.

34

5.4 Schinkelkwartier

Schinkelkwartier was tientallen jaren een blinde vlek op de kaart van Amsterdam. Een geïsoleerd gebied aan de rand van de stad, doorsneden door spoordijken, snelwegen en watergangen. Een ideale vestigingsplaats voor bedrijven of functies die veel ruimte in beslag nemen, zoals sportvelden, productiebedrijven, kantoren, zorginstellingen, datacentra en bouwmarkten. Door de ontwikkeling van de Zuidas ligt Schinkelkwartier inmiddels op een strategische locatie tussen Zuidas en Schiphol. Hier zijn bij uitstek kansen voor het ontwikkelen van een stedelijk gebied, waarin groen, economie en wonen elkaar versterken. Vastgoedeigenaren, ontwikkelaars, beleggers en corporaties zien dat ook en nemen steeds vaker het initiatief tot functiemenging en verdichting.

Projectnota Schinkelkwartier, Gemeente Amsterdam, 2020

In de projectnota Schinkelkwartier zijn de ambities van het gemeentebestuur geformuleerd: het transformeren van een geïsoleerd werkgebied tot een levendige, inclusieve en duurzame stadswijk die goed verbonden is met de omgeving. Naast transformatie, verdichting en bouwen wordt in de gebiedsontwikkeling ook ingezet op meer groen, het versterken van groene gebieden en het realiseren van nieuwe groene zones voor de nieuwe bewoners, werknemers en bezoekers. De uitdaging is om het groen in Schinkelkwartier juist met Oeverlanden te verbinden.

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

De ontwikkeling van het Schinkelkwartier tot een nieuwe stadswijk betekent een groei van het aantal bezoekers van De Oeverlanden. De nieuwe bewoners gaan het gebied gebruiken om te recreëren: ontmoeten, ontspannen, sporten en van de natuur genieten. De werknemers van de huidige en vooral ook van de nieuwe bedrijven gebruiken De Oeverlanden voor een lunchwandeling of als plek om buiten het kantoor afspraken met klanten (of aansluitend op het werk met vrienden) te organiseren. Kortom, de realisatie van het Schinkelkwartier maakt dat het gebied te maken gaat krijgen met een toenemend aantal bezoekers.

Daarnaast zijn er binnen de ontwikkelstrategie volop sport- en speelaanleidingen voorgesteld in de openbare ruimte, gekoppeld aan het groen, het strand, water en de hoofdroutes. Door de hele Oeverlanden is ruimte voor bijvoorbeeld hardlooproutes, bootcamp, yoga en zwemmen. De Riekerkaap en de randen van De Oeverlanden bieden ruimte voor meer formele sportplekken, zoals (beach-) volleybal, (tafel-)tennis en basketbal. Het vinden van de juiste plekken en het ontwerpen van die nieuwe functies wordt in de komende fase door beide projectgroepen gezamenlijk opgepakt. Hierin wordt speciale aandacht gegeven aan de nieuwe entree bij de Johan Huizingalaan, een gezamenlijke ontwerpopgave in de volgende fase.

Door de realisatie van het Schinkelkwartier komen De Oeverlanden in de directe context van de stad te liggen, ondanks de nu nog scheidende werking van de infrastructuur. De zone waar beide gebieden samenkomen, ter hoogte van de infrastructuurbundel A4/A10 en de Johan Huizingalaan, is in de huidige situatie echter een onprettige en ongedefinieerde plek. Het letterlijk en figuurlijk aan elkaar smeden van beide zijden is een belangrijke ontwerpopgave voor de komende jaren waarbij een geheel nieuwe stedelijke omgeving ontstaat. De Johan Huizingalaan wordt, naast de Anderlechtlaan, een belangrijke entree voor De Oeverlanden vanuit Nieuw West en de belangrijkste verbinding naar het Schinkelkwartier. Ook via het Christoffel Plantijnpad is een rechtstreekse verbinding naar De Oeverlanden gewenst, waardoor werknemers van het Innovatie District Nieuwe Meer gemakkelijk het gebied kunnen betreden voor een lunchwandeling en een werkafspraak. In De Oeverlanden is veel ruimte voor (nieuwe) sportmogelijkheden waar ook de nieuwe bewoners en werknemers uit het Schinkelkwartier van kunnen gaan profiteren. Uit de analyse van sportbehoefte en de verkenning van mogelijke locaties binnen De Oeverlanden is gezamenlijk met de projectgroep Schinkelkwartier geconcludeerd dat grootschalige verenigingsvelden voor georganiseerde buitensport lastig inpasbaar zijn binnen De Oeverlanden.

Twee zoeklocaties blijken wel kansrijk voor een clustering van kleine sportvelden voor georganiseerde sport met bijbehorende voorzieningen, te weten het gebied ten westen van de Rijkshemelvaart en de omgeving van de entree bij de Schinkelhoek en het parkeerterrein bij Ons Buiten. Beide locaties worden in een volgende fase verder uitgewerkt op realiteit en haalbaarheid. Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

35

5.5 Verdi

Naast het ontwikkelen van het Schinkelkwartier is het transformeren van Verdi, gelegen aan de westkant van Zuidas, van invloed op de positie en het gebruik van De Oeverlanden. Verdi is een unieke plek waar de stad en het landschap elkaar ontmoeten, een schakel tussen de levendigheid van de Stadionbuurt en de andere buurten in de Zuidas, het groen van het Amsterdamse Bos en De Oeverlanden en het water van het Nieuwe Meer en de Schinkel. Het gebied heeft de potentie te transformeren naar een meer divers gebied met een mix van wonen, kantoren en voorzieningen in een hoge stedelijke dichtheid. Daarnaast heeft Verdi een stevige groenambitie: naast het zorgvuldig omgaan met het bestaande groen wordt ook ingezet op het (kwalitatief) verbeteren ervan. Met de ontwikkeling en transformatie van Verdi wordt een enorme kans benut om een goed bereikbaar en gemengd gebied, grenzend aan het landschap van de Amsterdamse Bosscheg, toe te voegen aan de stad. Bij de transformatie van Verdi wordt vooral aan de westzijde van het gebied ingezet op het stevig verbinden met het Amsterdamse Bos en De Oeverlanden.

5.6 ZuidasDok

ZuidasDok is een van de grootste infrastructurele projecten van Nederland. Het project zorgt voor een betere bereikbaarheid van het zuidelijk deel van Amsterdam en van het noordelijk deel van de Randstad, zowel over de weg als met het openbaar vervoer. ZuidasDok is een samenwerking van Rijkswaterstaat, ProRail en de gemeente Amsterdam. De voorbereidende werkzaamheden voor ZuidasDok hebben consequenties voor De Oeverlanden. Er zijn werkterreinen ten zuiden van de A4 om alle bouwverkeer een plek te geven en de werkzaamheden goed te kunnen voorbereiden en uit te voeren. Samen met de collega’s van ZuidasDok wordt geprobeerd de overlast voor De Oeverlanden de komende jaren zo beperkt mogelijk te houden en daar waar mogelijk al voorinvesteringen te doen om de toekomstige ambities te kunnen realiseren.

5.7 Uitvoeringsstrategie Volkstuinenbeleid

Amsterdam groeit en wordt steeds dichter bevolkt. Al die mensen hebben behoefte aan groene ruimte. Daarom moeten we het beschikbare groen in onze stad slimmer gebruiken. Ook de volkstuinparken horen daarbij. De ruim 40 volkstuinparken (waaronder de nutstuinen) in Amsterdam vormen groene parels in de stad, vol saamhorigheid. De gemeente wil ze behouden voor de toekomst. Wel moeten de gebruiksmogelijkheden voor Amsterdammers verruimd worden. Dat is een van de belangrijkste uitgangspunten in de Uitvoeringsstrategie Volkstuinenbeleid. Het gemeentebestuur kiest met de Uitvoeringsstrategie Volkstuinenbeleid voor behoud van alle Amsterdamse volkstuinparken, gekoppeld aan vernieuwing naar meer openbaarheid, betere toegankelijkheid en meer bruikbaarheid voor meer Amsterdammers. Inversteringsnota Deelplan 2 Verdi, Gemeente Amsterdam, 2020

De overeenkomst tussen Verdi en De Oeverlanden is de ligging aan het Nieuwe Meer en de aanwezigheid van verschillende jachthavens. In beide opdrachten wordt gestreefd naar beter bereikbare oevers voor recreatie en het beter toegankelijk maken van de aanwezige jachthavens. 36

De relatie met de Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden is dat in het projectgebied vijf volkstuinparken liggen: Ons Buiten, Lissabon, Het Oude Bijenpark, Eigen Hof en VAT. Voor deze vijf tuinparken gelden de bovengeschetste doelstellingen. De toegankelijkheid van de parken kan worden vergroot door extra verbindingen of bruggetjes met de omgeving aan te leggen zodat de doorwaadbaarheid van de tuinparken wordt vergroot, een (betere) relatie met de omgeving wordt gelegd en bezoekers een doorgaande route kunnen gebruiken. Dit type

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

voorzieningen heeft een plek gekregen in de ontwikkelstrategie, omdat de realisatie van deze voorzieningen een verbetering betekenen van de gebruiksmogelijkheden van De Oeverlanden voor alle Amsterdammers en daardoor aansluiten bij de bestuursopdracht voor de Oeverlanden. De Uitvoeringsstrategie Volkstuinenbeleid is straks richtinggevend zijn voor de verdere ontwikkeling van de volkstuinparken in Amsterdam en daarmee ook in Landschapspark De Oeverlanden.

5.8 Sportpark Sloten

In maart 2016 is het ‘Ontwikkelingsplan sportpark Sloten’ opgesteld. Hierin is beschreven hoe het park kan transformeren van een verouderd, slecht bereikbaar park en verscholen sportpark naar een vernieuwd, open en transparant park dat door groter aanbod mensen uitnodigt actief te sporten. In 2017 is een start gemaakt met de uitvoering van de transformatie van sportpark Sloten. Stappen die de afgelopen jaren zijn gezet zijn de verhuizing van hockeyclub Xenios van sportpark Sloten West naar sportpark Sloten, de aanleg van 5 nieuwe hockeyvelden, de aanpassing van de toegangsweg en de entree bij de Sloterweg met slagbomen en de definitieve aanleg van parkeervoorzieningen bij de turnhal en het Velodrome op de kop van het sportpark. Naast concrete ingrepen in de huisvesting en sportvelden van de huidige club lopen er op dit moment ook verschillende onderzoeken die bijdragen aan de ambities van de ontwikkelstrategie. Dan gaat het over het vergroten van de toegankelijkheid van het sportpark door de realisatie van een extra voetgangersentree vanaf de Anderlechtlaan en nieuwe voetgangersverbindingen vanaf de Ringvaart naar het sportpark en de Sloterweg. Deze maatregelen betekenen een verbetering van de doorwaadbaarheid van het sportpark Sloten voor wandelaars en verbinden het sportpark aan het omliggende gebied.

Deze maatregelen worden binnenkort nader onderzocht op (technische) haalbaarheid.

Uitvoeringsstrategie Volkstuinenbeleid, Gemeente Amsterdam, 2020

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

37

5.9 Nutsvoorzieningen

De groei van de stad en de opgave om Amsterdam klimaatneutraal te maken in 2050 hebben een grote impact op de elektriciteitsvoorziening van de stad. De elektriciteitsinfrastructuur zal moeten groeien, vanwege de sterk toenemende vraag naar elektrisch vermogen als gevolg van meer datagebruik (datacentra), de groei van de stad en de elektrificatie van industrie, warmte en mobiliteit.

en door de aanleg van kabels en leidingen in de omliggende zones en nabij of onder de toeleidende wegen, zo klein mogelijk te maken. Dat wordt gedaan door alle collega’s die aan deze projecten werken met elkaar te verbinden en door te investeren in tijdelijke maatregelen langs de entrees.

Om tijdig te kunnen voorzien in de groeiende elektriciteitsvraag in Amsterdam, wordt de komende jaren de elektrische infrastructuur fors uitgebreid en vernieuwd. Om vervolgens ook tijdig de locaties voor de nieuwe onderstations te vinden is het traject Locatieonderzoek nieuwe onderstations Amsterdam gestart. Daarnaast is er parallel samen met de netbeheerders Liander en TenneT gewerkt aan een Netstructuurvisie Amsterdam 2050/ Uitvoeringsagenda elektriciteitsnetwerk 2030. De ontwikkeling van een nieuw Liander onderstation én een nieuw TenneT onderstation aan de zuidwestzijde van Amsterdam heeft vanuit het bovenstaande traject hoge prioriteit. Dit heeft te maken met de sterk groeiende vraag in de Zuidas, Schinkelkwartier en (en deel van) Amsterdam Nieuw-West én het gegeven dat de bestaande onderstations Zorgvlied (bij station RAI) en Nieuwe Meer (aan de Anderlechtlaan) bijna aan het maximaal te leveren vermogen zitten. Een uitbreiding van de huidige onderstations aan de Anderlechtlaan betekent de komende jaren dat er veel overlast is voor de omgeving, maar het biedt vooral ook de kans om de entree naar De Oeverlanden via de Anderlechtlaan en ook via de Oude Haagseweg (oostzijde) te herzien en te ontwerpen als groene stadslanen.

Om Tennet en Liander duidelijkheid te geven over de belangrijkste ruimtelijke eisen (op hoofdlijnen) vanuit de gemeente Amsterdam wordt medio 2021 een bouwenvelop geschreven die als leidraad voor het programma van eisen zal gelden. De herontwikkeling van beide toegangswegen zien we als voorinvestering van de ontwikkelingen in de omgeving en als schakels tussen Schinkelkwartier en De Oeverlanden. Voor De Oeverlanden is het belangrijk om de overlast, die er komende jaren is vanwege werkzaamheden op het terrein van Tennet en Liander 38

Onderstation aan de Anderlechtlaan, Gemeente Amsterdam, 2020

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

5.10 (Afval-)overslagpunt

In Amsterdam worden in de nabije toekomst nieuwe (afval-) overslagpunten gerealiseerd. Doel van deze overslagpunten is een beperking te realiseren van het aantal te rijden kilometers met vuilniswagens door de stad en daarmee een bijdrage te leveren aan de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente Amsterdam. Er is stedelijk gezocht naar vier locaties voor overslagpunten, waarvan één locatie voor Nieuw West en Zuid gezamenlijk. Bij voorkeur liggen de overslagpunten aan het water zodat de vrachtwagens het opgehaalde afval op schepen kunnen overzetten, die vervolgens naar het afvalenergiebedrijf (AEB) in Westpoort varen. De exacte locaties voor de overslagpunten zijn nog niet vastgesteld. Wel zijn De Oeverlanden als zoeklocatie aangegeven voor een mogelijk overslagpunt voor Nieuw West en Zuid. Door de projectgroep Oeverlanden – Sloten zijn in het afgelopen jaar 9 verschillende potentiele locaties in en nabij De Oeverlanden onderzocht op verschillende punten. In de afweging van de locaties is gekeken naar het huidige beleidskader op de betreffende plekken (zoals het vigerende bestemmingsplan Nieuw en Meer (onherroepelijk, vastgesteld 26 juni 2013), het bestemmingsplan Dorp Sloten en Ringvaartdijk Oost (onherroepelijk vastgesteld 19 december 2012), de Structuurvisie 2040, inclusief Hoofdgroenstructuur (HGS) en het Gebiedsplan De Aker, Sloten en Nieuw Sloten 2019.

Daarnaast is er gekeken naar de omgeving (zijn er gevoelige functies in de nabijheid aanwezig, ligt het in een specifiek deel van De Oeverlanden wat inpassing van een overslagpunt lastig maakt of niet etc.) en de bereikbaarheid. Tenslotte zijn de ambities die het bestuur aan projectgroep Oeverlanden – Sloten in de bestuursopdracht heeft meegegeven meegewogen in het beoordelen van de gestelde vraag. Uit het afwegingsonderzoek dat de projectgroep Oeverlanden – Sloten heeft gedaan is de eindconclusie gekomen dat een overslagpunt in het gebied De Oeverlanden niet passend is.

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

39

6. VISIE 2040

Oeverlanden, Your Captain luchtfoto’s, 2020

6.1 Kernboodschap

De Oeverlanden zijn een authentiek en bijzonder natuur- en recreatiegebied gelegen aan het Nieuwe Meer in de zuidwestflank van Amsterdam. De functie van het gebied verandert, mede vanwege stedelijke ontwikkelingen in de omgeving en de toenemende recreatiedruk, maar de authenticiteit van het gebied blijft. De ontwikkelstrategie is een richtinggevend visiedocument voor 2040; het beschrijft de gewenste ontwikkelingsrichting voor de komende twintig jaar en het is daarmee een kompas voor de toekomst. De ontwikkelstrategie biedt de gemeente de basis om in dialoog met de omgeving, de juiste keuzes voor De Oeverlanden te kunnen maken. De vaststelling van de ontwikkelstrategie betekent dat De Oeverlanden groen blijven en het authentieke en natuurlijke karakter behouden blijft. Het betekent ook dat er, in de toekomst, in ieder geval geen woningbouw en kantoorontwikkeling wordt toegestaan en dat de enorm gewaardeerde natuurkwaliteiten de basis vormen voor de visie 2040 en de daarin voorgestelde keuzes.

beperking, vanwege het feit dat het omvangrijke plekken zijn die door specifieke doelgroepen grotendeels monofunctioneel worden gebruikt voor één specifiek doel. Vervolgens kent het gebied drie uitzonderlijke en onderscheidende kwaliteiten. Dat zijn de hoge waardering voor het natuurlijk ingerichte gebied, de ligging aan het water en de aanwezigheid van een groep kunstenaarswerkplaatsen. Op basis van de bestuursopdracht, de hierboven beschreven ontwikkelingen, beperkingen en onderscheidende kwaliteiten zijn, in overleg met het kernteam Oeverlanden - Sloten en daaraan verbonden experts, in het voorjaar van 2020 zeven uitgangspunten geformuleerd en in april 2020 door de bestuurlijk opdrachtgevers vastgesteld als leidraad voor het ruimtelijk beeld dat voor De Oeverlanden is opgesteld. zie ook hoofdstuk 3.

6.2 Externe ontwikkelingen en ruimtelijke beperkingen

De visie voor Landschapspark De Oeverlanden is sterk beïnvloed door twee externe ontwikkelingen, twee dwingende ruimtelijke beperkingen en drie krachtige onderscheidende kenmerken van het gebied. Samengevat betreffen de ontwikkelingen enerzijds de ‘oprukkende verstedelijking’ in de vorm van verdichting in de directe omgeving van De Oeverlanden. Dat gaat gepaard met een toenemende recreatieve druk op De Oeverlanden en op de aanwezige natuurwaarden en biodiversiteit. Anderzijds laten Amsterdammers al decennia structureel een toenemend gebruik van parken en het woonomgevingsgroen zien. Deze twee ontwikkelingen versterken elkaar. Een ruimtelijke beperking is de al vaker genoemde infrastructuurbundel direct ten noorden van De Oeverlanden. Momenteel is dit een barrière die de bereikbaarheid en toegankelijkheid frustreert, niet alleen in functionele zin, maar ook qua beleving en onveiligheid. Geluidsbelasting in een gebied dat rust en bezinning aan de stad moet bieden is een tegenstrijdigheid. Het cruisegebied, het sportpark Sloten en verschillende volkstuincomplexen vormen een tweede ruimtelijke

Afbeelding 6

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

41

6.3 Natuurwaarden en waterkwaliteit als grondslag

De vastgestelde uitgangspunten betekenen onder meer dat de aanwezige natuurwaarden in De Oeverlanden de basis vormen voor de ambities en de visie voor 2040 3 . In afbeelding 5 geven de verschillende kleuren weer wat de waarde van het groen is, of er sprake is van kwetsbaarheid en bijzondere waarde voor het gebied en voor Amsterdam. Intensivering van de recreatieve mogelijkheden binnen de biologisch zeer waardevolle gebieden (donkergroen op de onderstaande kaart) is ongewenst, maar daarbuiten zijn wel degelijk opties. Deze constatering heeft ertoe geleid dat de visie in de ontwikkelstrategie uit gaat van een zonering en een afwisseling tussen rust en reuring. De mogelijkheid tot intensivering van het gebruik en het realiseren van recreatieve voorzieningen neemt toe naarmate de kleur van de groene vlekken lichter wordt. In afbeelding 6 zijn de ambities en voorstellen die op het gebied van de natuurwaarden worden gedaan weergegeven.

6.4 Zonering: een afwisseling tussen rust en reuring

De basis voor de visie is zonering, waarin rust wordt afgewisseld met druk(ker)e zones, zie daarvoor hoofdstuk 1.6. Deze zonering is nodig om de natuurwaarden en de biodiversiteit te behouden en verder te ontwikkelen, de kwetsbare zones te ontzien maar daarnaast toch ruimte te bieden aan het groeiend recreatief gebruik van het gebied: - In de luwere zones ligt de nadruk op behouden en ontwikkelen van natuurwaarden en biodiversiteit. De gebruikswaarden zijn stilte en rust. De ruimte die er in deze gebieden voor bezoekers is, is ontworpen vanuit de gedachte dat zij ‘te gast’ zijn en geen bedreiging voor de aanwezige natuurwaarden vormen. - De drukkere en meer intensief te gebruiken zones worden specifiek ingericht op een toenemend recreatief gebruik, er komen voorzieningen of de bestaande aanwezige voorzieningen zijn opengesteld, waardoor de bezoekers zich welkom voelen en zij ten volle van het gebied en de voorzieningen kunnen genieten. Door reuring te faciliteren, ontstaat ook meer ruimte voor rust in andere delen. De ambitie is dat De Oeverlanden in 2040 nagenoeg geen monofunctionele plekken meer kennen. Gebieden die in de huidige situatie helemaal of vooral voor één specifieke doelgroep opengesteld zijn, behouden hun plek maar vergroten in de toekomst het openbare karakter en de toegankelijkheid van de plekken.

De inrichting van het sportpark wordt daarnaast geoptimaliseerd zodat er meer ruimte ontstaat voor georganiseerde veldsport (ook voor de nieuwe bewoners vanuit het Schinkelkwartier) en ook voor nieuwe initiatieven. Het middengebied, het Riekerbos, dat in de huidige situatie volledig als gedooggebied voor cruisers is ingericht, wordt in de komende fase opnieuw en in samenspraak met de betrokken doelgroepen opnieuw ontworpen zodat er ook ruimte komt voor andere gebruikers, zonder dat er onderlinge overlast is.

Paviljoen Aquarius in de Oeverlanden, 2020

3 Om de kwaliteit van de aanwezige natuurwaarden goed te kunnen bepalen is onder meer gebruik gemaakt van het Natuurwaardenonderzoek Noordelijke Oeverlanden te Amsterdam, door Bureau Waardenburg (2021)

42

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

De Ontwikkelstrategie schetst het beeld zoals het gebied zich tot 2040 zou kúnnen ontwikkelen, deze tekening is dus een schets van de ontwikkelstrategie en geen plankaart.

Afbeelding 7

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

43

6.5 De ambities voor Landschapspark De Oeverlanden in 2040

De ontwikkelstrategie beschrijft een groot aantal ambities die de gewenste kwaliteitsverbetering van zowel natuurwaarden als van de recreatiewaarde helpen realiseren. Naast ingrepen om de natuur verder te ontwikkelen, de biodiversiteit te vergroten en de waterkwaliteit te verbeteren stelt de ontwikkelstrategie voor de recreatieve voorzieningen uit te breiden, gebieden breder toegankelijk te maken en de verbinding met het stedelijk weefsel sterk te vergroten. Ambitiekaart Op afbeelding 7 zijn de ambities voor het Landschapspark De Oeverlanden in 2040 weergegeven. Deze ambitiekaart geeft weer hoe De Oeverlanden zich tot 2040 kúnnen ontwikkelen, hoe het gebied er uit kán zien, welke voorstellen er worden gedaan om de natuur- en recreatiewaarden in 2040 te vergroten zodanig dat er aan de bestuursopdracht van 2019 kan worden voldaan. De ambitiekaart is het resultaat van de samenwerking tussen de gemeente Amsterdam en het kernteam Oeverlanden – Sloten waarin de vier belangrijkste stakeholders uit het gebied waren vertegenwoordigd.

44

Drijvende Eilanden, MVLA architecten, Landezine.com 2014

Boswachterij Dorst, SV34D, 2020

De belangrijkste ontwerpopgaven van de ontwikkelstrategie staan weergegeven op afbeelding 1 in de samenvatting. Die, veelal integrale, ontwerpopgaven worden in een volgende fase nader verkend, uitgewerkt en ontworpen. Dat gebeurt samen met collega’s van de relevante omgevingsprojecten en organisaties uit het gebied. De ideeën zoals die staan weergegeven op de ambitiekaart vormen belangrijke input voor de fase die volgt.

Riekerkaap De Riekerkaap markeert het begin van het nieuwe centrumgebied van het Landschapspark; watersportvereniging Onklaar Anker en Amsterdam Windsurfing zijn de belangrijkste partners. Deze zone is de toekomstige plek waar bezoekers komen om te zeilen, te surfen of gewoon komen genieten van de oeverlijn en een nieuw terras aan het water. Op de Riekerkaap wordt, door het verplaatsen van de botenhelling, op termijn ook ruimte gemaakt voor een vlonderboulevard, het Rieker-stadsstrand, en voor kleinschalige sportvoorzieningen zoals voor basketbal en (beach-)volleybal. Door het hele gebied van De Oeverlanden komt ook meer gelegenheid voor hardlopen, skaten, bootcamp, yoga en (onder meer onder de viaducten) urban sports. In de toekomst is er mogelijk ook gelegenheid om te zwemmen bij het nieuwe nog te realiseren Huizingastrand, dat iets ten westen van De Waterkant is voorzien. Vanaf de Riekerkaap vaart in de toekomst mogelijk een nieuw pont naar het Amsterdamse Bos.

Promenade aan het Paprocany meer, RS+ Architecten, architekturaibiznes.pl, 2015

Natuureilanden Centraal, ter hoogte van het Riekerbos, is het de ambitie een reeks smalle natuureilanden aan de oever toe te voegen om een luwe oeverzone met riet en waterplanten te kunnen realiseren, als ontbrekende schakel in het water-ecosysteem van het Nieuwe Meer. Bij de meest westelijk gelegen Geniebaai is de wens drijvende eilandjes te ontwikkelen, hier noodzakelijk door de grote waterdiepte, maar daarmee tevens extra natuurkwaliteit opleverend. Daarnaast is bij de Schinkelhoek mogelijk ook ruimte voor een pilot voor het innovatieve project gevouwen oevers. De landtong omsluit dit geheel en biedt de mogelijkheid om terug te kijken naar de stad, of door te zetten richting Amsterdamse Bos.

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

Entrees en Oeverroute De recreatieve oeverroute wordt verbeterd en doet enkele open ruimtes aan waar mooi zicht is op het water en aan de andere kant op een meer ‘stedelijke’ horizon zoals op de Zuidas bij het Jaagpadbos. De Oeverlanden zijn in 2040 op meerdere punten goed ontsloten voor alle bezoekers. De drie hoofdentrees zijn de Schinkelhoek, de Johan Huizingalaan en de Anderlechtlaan. Deze entrees genereren een zonering van recreatieve druk, waardoor de zones met kwetsbare natuurwaarden worden ontzien. De meeste bezoekers komen met de fiets, de automobilisten komen vooral via de entree van de Johan Huizingalaan of de Anderlechtlaan. Naast de drie hoofdentrees zijn er twee kleinere entrees, ter hoogte van de Ringvaart en ter hoogte van het Christoffel Plantijnpad, met een directe verbinding naar de oever van het Nieuwe Meer en specifiek voor fietsers en voetgangers. Een (afsluitbare) route door het tuinpark Ons Buiten en het Jaagpadbos maakt het voor recreanten mogelijk om rechtstreeks van de Riekerweg naar de oever van het Nieuwe Meer te wandelen. Langs die oever zijn nieuwe zichtpunten en kleine steigertjes aangelegd waar je kunt zitten, uitrusten met uitzicht op enerzijds de stedelijkheid van de Zuidas en anderzijds op het Amsterdamse Bos en het Nieuwe Meer. Twee werelden komen samen op die plek: het grootstedelijke Amsterdam en de natuur en weidsheid van het Nieuwe Meer.

Ook vanaf de Anderlechtlaan is het Nieuwe Meer met het nieuwe Anderlechtstrand en de aanlegsteiger voor de pont naar het Amsterdamse Bos nabij. De weidsheid van het Nieuwe Meer in de verte nodigt bezoekers uit om door te wandelen of daar waar mogelijk te fietsen tot aan de oever. Met het creëren van een (sociaal) veilige en vooral ook aangename route voor fietsers en wandelaars langs de Anderlechtlaan en de komst van het nieuwe Anderlechtstrand worden De Oeverlanden in de toekomst meer en meer de achtertuin van de wijken Nieuw Sloten en De Aker. Daarnaast wordt het westelijk deel van de Oude Haagseweg opnieuw ontworpen. De Ringvaartbrug wordt in de (nabije) toekomst afgesloten voor autoverkeer. Dat betekent dat het autoverkeer op dit deel van de Oude Haagseweg flink zal afnemen waardoor de kans ontstaat om de weg als een auto-te-gast-straat in te richten met veel ruimte voor het langzaam verkeer en natuurontwikkeling aan de randen. Tenslotte sluiten sportpark Sloten en ook de tuinparken ten noorden van de A4 beter aan op de omgeving en op elkaar. Door de gewenste aanleg van nieuwe (afsluitbare) bruggetjes en het rechtstreeks verbinden van de mooie tuinparken met de omliggende woonomgeving kunnen meer Amsterdammers van de prachtige parken gaan genieten.

Speciaal is de groene entreezone ter hoogte van de Johan Huizingalaan en ten zuiden van de gereserveerde nieuwe metrohalte van de verlengde Noord-Zuidlijn. Deze groene zone ontsluit en verbindt De Oeverlanden in de toekomst op een herkenbare en bij het gebied passende wijze met het Schinkelkwartier, het Innovatiedistrict Nieuwe Meer, stadsdeel Nieuw-West en andere delen van de stad. De groene entree loopt al al slingerend tussen de bomen door naar de oever van het Nieuwe Meer en het nog aan te leggen Huizingastrand. Deze zone is een belangrijke ontwerpopgave voor de toekomst, waaraan met de belangrijkste stakeholders gewerkt gaat worden aan de vragen wat en in welke vorm er in de toekomst mogelijk is, daarbij rekening houdend met de aanwezige kwetsbare natuur zoals het moerasbos. Moerasbos in de Oeverlanden, L. Groot, 2021

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

45

Landtong Naast de entree naar het ateliercomplex Nieuw en Meer ligt een open veld, een parkachtig grasveld met tuinen, bloemen en een speelweide. Een veld dat zich opent en toegang geeft naar de oevers van het Nieuwe Meer. Maar dit veld is in 2040 ook de voortuin en het visitekaartje van het achterliggende ateliercomplex Nieuw en Meer. Op dit voorterrein is op dat moment een publiek toegankelijk paviljoen verrezen dat multifunctioneel wordt gebruikt voor kleinschalige tentoonstellingen, presentaties en culturele debatten. Het paviljoen wordt een herkenningspunt in De Oeverlanden waar mensen van binnen en buiten Amsterdam voor naar De Oeverlanden komen. Het programma wordt geïnitieerd en georganiseerd vanuit de kunstenaars van Nieuw en Meer, maar ook andere kunstenaars en geïnteresseerden vanuit Nieuw West of andere delen van de stad voelen zich uitgenodigd mee te doen en deel te nemen. Vanuit het paviljoen worden ook andere culturele projecten gefaciliteerd die uitstralen naar de rest van De Oeverlanden. Deze zone heeft een schakelfunctie tussen de openbare Oeverlanden en het afgesloten werkterrein van het ateliercomplex, het is een verbindingszone waar culturele functies, landschap en architectuur elkaar versterken.

46

hersteld en er is veel meer openbaar groen. De gebouwen hebben in het nieuwe ontwerp een open karakter dat zowel richting het water als richting de landtong reageert en de openbare ruimte activeert.

Impressie jachthaven de Boekanier, Nobillon, 2020

De panden van Nieuw en Meer zijn onderdeel van de voormalige Stelling van Amsterdam en behoren daarmee, samen met de verderop gelegen Militaire drinkwatervoorziening Riekerpolder (ook Rijkshemelvaart) tot cultuurhistorisch erfgoed. Het herstellen van de historische Genieweg herstelt de verbinding tussen beide historische plekken. Daarnaast maakt een nieuwe verbinding tussen het voorterrein van Nieuw en Meer en de oever dit erfgoed beter zichtbaar voor de bezoekers van De Oeverlanden.

Het toekomstige programma is een combinatie van horeca, recreatie, werken en activiteiten aan de jachthaven. De benodigde parkeervoorzieningen worden in het groen ingepast. Het is ook grotendeels een openbaar toegankelijke plek geworden, waar veel verschillende mensen gebruik van maken. In de horeca met het nieuwe terras aan het water is het heerlijk toeven, met een prachtig uitzicht over het Nieuwe Meer, naar het Amsterdamse Bos en met zicht op de langsvarende binnenvaartschepen en zeilboten. Met een nieuwe (pont-)verbinding naar het Amsterdamse Bos is het rondje Nieuwe Meer in 2040 eindelijk een feit. In eerste instantie met een speciale natuurlijk ontwikkelde pont maar op termijn is het wellicht een iconische brugverbinding tussen de landtong en het Amsterdamse Bos.

De jachthaven op de landtong heeft in 2040 een metamorfose ondergaan ten opzichte van de huidige situatie. Het is op dit moment nog een ontoegankelijke plek, een door hekken en omheiningen afgesloten terrein waar bezoekers zich niet welkom voelen. De kop van de landtong wordt, naast de Riekerkaap, een belangrijke parel van Landschapspark De Oeverlanden en steeds meer mensen weten deze plek in de toekomst te vinden. De gebouwen van de jachthaven zijn vernieuwd en benadrukken het nautische karakter van dit bijzondere deel van de landtong. De zichtrelaties naar het Nieuwe Meer zijn

Metropolitane fietsroute Zuidas - Schiphol De nieuwe metropolitane fietsroute vanuit de Zuidas naar Schiphol (ook wel het snelfietspad genoemd) vormt de toekomstige drager voor het routenetwerk van het Landschapspark. Met de koppeling van een aantal aantrekkelijke noord-zuidroutes op de snelfietsroute krijgt het routenetwerk binnen De Oeverlanden eindelijk een duidelijke structuur. Tenslotte biedt de nieuwe oeverroute, de groene recreatieve route langs het Nieuwe Meer en door De Oeverlanden, houvast in de navigatie door het gebied.

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

Ruige natuur en waterkwaliteit De Oeverlanden zijn in 2040 niet alleen een gebied om te recreëren, integendeel. De Oeverlanden kenmerken zich ook in de toekomst door ruige, authentieke natuur en de grote aanwezigheid van bijzondere flora en fauna. Het gebied is hiervoor een belangrijk leefgebied maar het heeft ook een belangrijke rol in het gehele ecologische netwerk van Amsterdam en de regio. Dieren gebruiken het gebied als doorgaande route en is te beschouwen als gevarieerd verdeelstation in de groenstructuur van Amsterdam (zie hiervoor afbeelding 8, de ecologische structuurkaart). Om met het toenemende recreatieve gebruik ook de functie van De Oeverlanden als leefgebied en als verbindingsroute in de toekomst te behouden en te versterken, worden verschillende ingrepen voorgesteld: • Bestaande situaties worden geoptimaliseerd, uitgebreid of in het natuurlijk ontwikkelingsstadium teruggezet. • Daarnaast worden ontbrekende ecologische en landschappelijke elementen toegevoegd.

Zo worden nieuwe open ruigtes en bosrandstruwelen in de bestaande bosgebieden als het Jaagpadbos gerealiseerd, ruimte voor moerasvegetaties in het bestaande moerasbos uitgebreid, mosselbanken en rif ballen aangelegd voor driehoeksmosselen en vissen, een reeks luwte-eilanden met afgeschermd ondiep water met waterplanten en riet, wordt een drijvend vogeleiland ingebracht en worden tenslotte in de meest luwe westelijke Geniebaai drijvende rieteilanden gerealiseerd. Hier ontstaat een uniek verlandingsmoeras waar de zeldzame Europese meerval zich thuis zal voelen. • Er worden nieuwe vleermuiskasten, broeihopen en een ijsvogelwand in De Oeverlanden aangebracht. De hierboven genoemde maatregelen dragen in de toekomst bij aan de versterking van de ecologische kwaliteit en biodiversiteit. Daarnaast wordt het watersysteem robuuster gemaakt met een betere waterkwaliteit. De verbetering van de kwaliteit van het water van het Nieuwe Meer wordt bijvoorbeeld gestimuleerd door de voorstellen voor oeverontwikkeling, drijvende rietlanden en onderwaterstructuren. Dit levert verbetering van het waterecosysteem, maar tevens verbetering van de waterkwaliteit voor zwemmers en andere waterrecreatie.

De uitwerking van beter beleid en de voorzieningen ten aanzien van lozingen en afspoeling zal bijvoorbeeld in het Omgevingsprogramma Riolering van de gemeente Amsterdam worden opgenomen. In de ontwikkelstrategie wordt daarnaast de koppeling aan dit beleid opgenomen als onderdeel van de volgende fase en de verschillende ontwerpopgaven voor De Oeverlanden. De verbetering van de kwaliteit van het water van het Nieuwe Meer wordt gestimuleerd door de voorstellen voor oeverontwikkeling, drijvende rietlanden en onderwaterstructuren. Dit levert verbetering van het waterecosysteem, maar tevens verbetering van de waterkwaliteit voor zwemmers en andere waterrecreatie. Hierbij worden de waterbeheerders van dit gebied, Waternet, waterschap Amstel, Gooi en Vecht en hoogheemraadschap Rijnland, nadrukkelijk worden betrokken. Samen een natuurparadijs voor insecten, vissen, vogels en viervoeters, bijdragend aan de biodiversiteit van De Oeverlanden. Idee is ook om mensen meer te laten meegenieten van de (nieuwe) natuur. Voorstellen die dat mogelijk maken zijn een kleinschalig vlonderpad door het moerasbos en een waterobservatorium in de ondiepe oeverzone.

Kralingseplas, J. Voets , 2020

Onderwaterkijkhut Marker Wadden, B. Luijks, 2020

Paviljoen op Oerol, M. Canevecci, deArchitect.nl, 2017

Kunstinstallatie, Firma Kluit, M. Saris, 2018

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

47

Tuinpark Ons Buiten vervult ook een belangrijke rol in het behouden en versterken van de bijzondere natuurwaarden van De Oeverlanden. De grote variatie aan kleinschalige natuurtuinen, in combinatie met een oude bomenstructuur, is goed voor zeer veel insecten, zangvogels, kleine zoogdieren, maar ook voor diverse uilen en spechten. De tuinders onderhouden deze oase en stellen het park nadrukkelijker open voor wandelaars, recreatieve fietsers en andere rustige recreatie. Verbetering van de waterstructuur van dit gedeelte is mogelijk door een automatische doorspoeling van de slootjes door kwelwater uit het Nieuwe Meer te realiseren. Dat zorgt vervolgens voor een beter leefmilieu van poldervissen, wat weer bijdraagt aan de aantrekkelijkheid en biodiversiteit van het gehele Landschapspark. Kunst en cultuur In 2040 komen bezoekers van Landschapspark De Oeverlanden niet alleen om te genieten van de natuur of om te recreëren, er is ook een inspirerend kunst- en cultuurprogrammering waarvoor mensen een blokje om fietsen. Kunstenaars van Nieuw en Meer, de Rijkshemelvaart maar ook jonge kunstenaars uit Nieuw West of andere delen van de stad hebben De Oeverlanden een unieke stempel gegeven. De ambitie is dat dit zich uit door de mooie vernieuwde entrees onder de infrastructuurbundels van de A4 en de A10.

Die entrees zijn niet langer anoniem en onprettig om onderdoor te rijden, het zijn verblijfsgebiedjes geworden waar kleurige en soms ook muzikale uitingen zijn toegevoegd waar je naar kan blijven kijken. De entrees leiden je als het ware van de stad naar De Oeverlanden en omgekeerd, het zijn essentiële verbindingen geworden waar de stad aan elkaar hecht. Ook door het gebied verbinden de diverse kunst- en culturele uitingen de verschillende gebieden met elkaar en is de cultuurhistorische waarde van Nieuw en Meer en van de Rijkshemelvaart beter zichtbaar geworden voor Amsterdammers, werkenden en andere bezoekers.

48

Cruisen 1. De gemeente erkent dat De Oeverlanden een voor de gay-scene historische en belangrijke plek zijn. 2. Binnen De Oeverlanden blijft de mogelijkheid bestaan om te cruisen. 3. Wel gaan er zoals gezegd dingen veranderen in De Oeverlanden. Dat heeft te maken met de gebiedsontwikkeling in de nabijheid van De Oeverlanden, het (mede daardoor) toenemende aantal bezoekers en de ambitie om alle Amsterdammers ook in de toekomst veilig en prettig te laten verblijven in De Oeverlanden. De voorstellen in de ontwikkelstrategie doen recht aan de belangen van die verschillende doelgroepen. 4. Het gebied waar gecruised mag worden is in de toekomst duidelijk begrensd en afgebakend en is tevens veilig en goed bereikbaar. Voor alle bezoekers is duidelijk is waar de zone begint en eindigt en is bekend dat er niet buiten de zone gecruised mag worden. 5. Het streven is de functionele gebruiksomvang van de zone waarin cruisen mogelijk is in de toekomst, ongeveer gelijk te houden aan de functionele gebruiksomvang op dit moment, dat wil zeggen de omvang zoals aangegeven op de huidige borden. 6. Om bovenstaande te bereiken wordt in de uitwerking van de ontwerpopgave gezocht naar passende (inrichtings-)oplossingen, bijvoorbeeld door nu zichtbare open weides in de nieuwe situatie beter af te schermen van andere doelgroepen en het gebied mogelijk iets in westelijke richting te verschuiven.

Hierbij wordt rekening gehouden met het ruimteverdelingsvraagstuk binnen De Oeverlanden en met de overige ambities van de ontwikkelstrategie waaronder het beschermen van kwetsbare natuur en het vergroten van de toegankelijkheid van het Riekerbos.

Relevant om hierbij te vermelden is dat de kortetermijnmaatregelen, die naar aanleiding van de raadsadressen en de wandelingen in de zomer van 2021 zijn afgesproken, zijn opgenomen in het actieplan korte Tenslotte biedt de ontwikkelstrategie ruimte voor de initiatieven vanuit termijn en naar verwachting begin 2022 kunnen worden gerealiseerd. het Programma Vrije Ruimte, voor zover deze de uitgangspunten en de Het betreft maatregelen die helpen de vervuiling tegen te gaan en ambities voor De Oeverlanden verder helpen versterken maatregelen die, in de periode waarin de ontwerpopgave rondom het cruisen nog geen definitieve resultaten heeft, duidelijkheid geven over de (tijdelijke) afbakening van gebied waar cruisen (nu) mogelijk is. Deze tijdelijke maatregelen zijn bedoeld als overgangsfase en kunnen, later in het proces, mogelijk moeten worden aangepast naar aanleiding van de resultaten van de ontwerpopgave rondom het cruisen. Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

Concept Ontwikkelstrategie De Oeverlanden Afbeelding 8

49

7. UITWERKING VISIE 2040 PER THEMA Zicht over Nieuwe Meer, N. Vafa, 2020

7.1 Entrees en verbindingen met de omgeving

Het succes van het gebruik van een park hangt onder andere samen met het aantal verbindingen met de omliggende stad. Het Vondelpark is wat dit betreft in Amsterdam, en wellicht Nederland, een lichtend voorbeeld. Het park heeft maar liefst 24 ingangen. Dat zorgt voor veel doorgaand ‘verkeer’, wat een attractie op zich is maar ook de (sociale) veiligheid bevordert. Op de onderstaande structuurkaart is de ligging van De Oeverlanden weergegeven in relatie tot de stedelijke netwerken. De Oeverlanden zijn in 2040 goed en (sociaal) veilig bereikbaar en zeer toegankelijk als gevolg van de volgende voorstellen: • Een nieuwe metropolitane fietsroute, die de Zuidas met Schiphol verbindt, vormt de basis van het nieuwe routenetwerk van De Oeverlanden. Dit snelfietspad gaat over een nieuwe brug over de Schinkel en vervolgt zijn weg via het verbeterde fietspad langs de Oude Haagseweg over de Ringvaart naar Schiphol. • De nieuwe brug over de Schinkel verbetert op de langere termijn de oostelijke entreefunctie van Landschapspark De Oeverlanden en biedt kansen voor een prachtig uitzichtpunt over het Nieuwe Meer. Met deze nieuwe brug is ook een directere koppeling met het Amsterdamse Bos gemaakt en hoeft er niet (persé) gebruik te worden gemaakt van de langere route via de sluisjes.

De Oeverlanden en het Amsterdamse Bos vormen op deze manier een hechter netwerk en daardoor een aantrekkelijk uitje voor sporters als hardlopers, fietsers en bootcampers. Geluidswering langs de A10 zou daar wenselijk zijn. • De Schinkelhoek, het gebied bij de sluisjes en het Jaagpad, is de start van een heldere routing van de stad naar De Oeverlanden met een nieuwe aantrekkelijke verblijfsplek met bijpassende voorzieningen. • Ook de publieke botenhelling, voor het te water laten van boten, krijgt hier bij voorkeur zijn definitieve plek. Dit maakt dat er minder auto’s in het gebied tot aan de Riekerkaap hun bestemming hebben en dat de autobewegingen geconcentreerd worden rondom de entree bij het Jaagpad. • Een verbetering van de entrees betekent niet alleen het vormgeven van de ingang in combinatie met een verbeterd ontwerp van de viaducten, maar ook dat de ingangen eindelijk een echte

•

•

•

• •

• •

brugfunctie vervullen tussen De Oeverlanden en het stedelijk gebied aan de ‘andere kant’ van de infrastructuurbundel. Dat kan door vormgeving, programmering en het creëren van betere zichtrelaties. Door bijvoorbeeld met een hardlooproute of trimparcours twee gebieden zichtbaar en herkenbaar met elkaar te verbinden (door markering, materiaalkeuze, speelse elementen, watertappunten) worden mensen uitgenodigd door te lopen naar een gebied dat zij (nog) niet kennen. De Johan Huizingalaan is een verbeterde entree voor bezoekers. Het J.M. Keynesplein wordt via de metrohalte rechtstreeks op de groene entreezone aangesloten die een brugfunctie vervult tussen het Schinkelkwartier en De Oeverlanden. Vanaf Johan Huizingalaan en de groene entreezone wordt in de toekomst een meanderende wandelroute gerealiseerd die naar de oever van het Nieuwe Meer voert. De ligging en de vormgeving van deze nieuwe entree wordt in een later stadium verder uitgewerkt, in samenhang met de aanwezige natuurwaarden in deze zone en een nieuw te realiseren Huizingastrand ten westen van het huidige educatiecentrum De Waterkant. De termijn waarop deze ontwerpvragen aan de orde zijn, zijn mede afhankelijk van de fasering van het Schinkelkwartier. Het Christoffel Plantijnpad, een belangrijke schakel in het groene (fiets-)netwerk van Nieuw West, wordt aangesloten op het netwerk van De Oeverlanden.

Bezoekers kunnen daardoor snel maar wel via een natuurlijke meanderende route naar (de oever van) De Oeverlanden wandelen of fietsen. Ook de entree bij de Anderlechtlaan kent een verbeterd ontwerp. Er is meer ruimte voor langzaam verkeer en de oversteek bij de open afritten is veilig. De Westtangent, de hoogwaardige openbaar vervoersverbinding tussen Sloterdijk en Schiphol, heeft een halte bij de Anderlechtlaan. Deze halte is een belangrijke halte geworden voor bezoekers aan Landschapspark De Oeverlanden. De westzijde van de Oude Haagseweg wordt opnieuw ontworpen als een auto-te-gast-straat. Ook het metropolitane fietspad wordt op deze route ingepast. Parkeermogelijkheden zijn beperkt aanwezig, en er is een parkeerregime ingevoerd. De parkeer voorzieningen zijn

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

51

52 Afbeelding 10

•

voornamelijk aan de rand van De Oeverlanden gefaciliteerd, zowel voor auto’s als voor fietsen. Dan gaat het voor de auto’s om de parkeerplaats bij tuinpark Ons Buiten, de kleine parkeervoorziening tegenover hotel Mercure en een aantal parkeerplaatsen langs de vernieuwde Oude Haagseweg (westzijde). Het beperkte aantal parkeervoozieningen stimuleert bezoekers te voet of via een recreatieve fietsroute verder het gebied in te gaan. Mindervaliden krijgen specifieke plekken toebedeeld. De parkeerplaats bij Ons Buiten is mede op verzoek van de politie opnieuw ingericht.

Tuinpark Ons Buiten is door de realisatie van twee nieuwe (afsluitbare) bruggetjes in 2040 rechtstreeks verbonden met het omliggende gebied. Daardoor wordt Ons Buiten onderdeel van de stedelijke structuur maar vooral ook een sterker onderdeel van de recreatieve route door De Oeverlanden. Een nieuwe (afsluitbare) brug voor langzaam verkeer over de Westsingel vergroot de ‘doorwaadbaarheid’ van tuinpark Ons Buiten omdat er een directe relatie is ontstaan met het nieuwe centrumgebied van De Oeverlanden. Ook de andere volkstuinen, ten noorden van de A4 en het sportpark Sloten zijn door nieuwe kleine verbindingen en bruggetjes opgenomen in het routenetwerk van De Oeverlanden en tevens beter aangesloten op de omliggende buurten. Voorstel is om de huidige route langs de strandjes (‘landingsbaan’) opnieuw, natuurvriendelijk en duurzaam in te richten voor langzaam verkeer.

Bouldertunnel Schiedam, SchieDistrict, 2020

Tunnel Seongsan Seoul, H. Shin, 2008

Impressie snelfietspad F59, IPV Delft, 2020

7.2 Infrastructuur en interne verbindingen

De interne bereikbaarheid en toegankelijkheid van De Oeverlanden is in 2040 ook sterk verbeterd.

De watersportvereniging Onklaar Anker heeft in 2040 een verbeterde positie in het routenetwerk van De Oeverlanden: een nieuw padenstructuur die het Jaagpad via de Riekerkaap en het centrumgebied op een speelse en rustige wijze met elkaar verbindt en vervolgens omde surfclub en de jachthaven heen in westelijke richting doorloopt. Deze oeverroute biedt de gebruiker een mooi zicht op de jachthaven en het water van het Nieuwe Meer. De entree van de jachthaven is in 2040 naar de westzijde van het terrein te verplaatst waardoor een rechtstreekse verbinding kan worden gemaakt met de nieuwe entree bij de Johan Huizingalaan en het nog te realiseren Huizingastrand. Die westzijde van het terrein van Onklaar Anker is op deze manier een openbare toegang geworden voor niet-verenigingsleden. De entree aan de oostzijde van de jachthaven is slechts te gebruiken door de leden van de watersportvereniging. Vanaf de Riekerkaap kan een nieuwe pont aanmeren die naar het Amsterdamse Bos vaart, dit in aanvulling op de huidige pontverbinding.

Met name de nieuwe oeverroute hecht de verschillende ingangen aan elkaar, verbindt de verschillende typen oevers en routeert de gebruiker naar de verschillende recreatieve concentratiepunten. Zie hiervoor afbeelding 11.

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

53

Sportpark Sloten is ook in de toekomst het hart voor de georganiseerde buitensport in De Oeverlanden. Als er een nieuwe (voetgangers-)entree aan de oostzijde van het sportpark gerealiseerd kan worden ontstaat er een duidelijkere verbinding met de route Anderlechtlaan naar De Oeverlanden. Het realiseren van bijvoorbeeld een hardlooproute of een trimparcours tussen beide gebieden, of een natuurspeeltuin bij de nieuwe entree kan ook de relatie tussen beide gebieden beter duiden. Onderzocht wordt nog of een nieuwe (voetgangers-)verbinding vanaf de Ringvaart het sportpark kan ontsluiten en ook kan aansluiten op de Sloterweg.

Op de landtong is het voorstel om de weg die leidt naar de jachthaven Boekenier opnieuw in te richten als zogenaamde ‘auto-te-gast-straat’: langzaam verkeer is leidend, auto’s zijn ‘te gast’. Daarnaast worden de beeldbepalende gebouwen van de Stelling van Amsterdam door de creatie van verschillende nieuwe zichtrelaties en doorkijkjes beter zichtbaar gemaakt voor de voorbijgangers. Een extra (afsluitbare) ingang, ter hoogte van de ateliers, kan het middenterrein met de vernieuwde Oude Haagseweg verbinden.

De ‘historische diagonaal’ Genieweg, waar deze ooit door het dijklichaam is doorsneden, kan als verbinding opnieuw worden gerealiseerd zodat twee culturele plekken (kunstenaarscomplex Nieuw en Meer en de Rijkshemelvaart) gekoppeld worden. Tevens kan de historische Genieweg (virtueel of beeldend) een relatie leggen met het gebied ten noorden van de A4. De Genieweg is een potentiele ruggengraat voor een toekomstige kunstroute.

Natuurlijke speeltuin St. Mortiz, engachin.ch, 2016

Brug in het Amsterdamse Bos, Piet Kramer, A. Verheij, 2016

Trimpad Ulna Sweden, RS+ Architecten, 2017

Vlonderpad in Park Dwingelderveld, F. Dessing, 2021

Promenade aan het Paprocany meer, RS+ Architecten, architekturaibiznes.pl, 2015

Afbeelding 11

54

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

Afbeelding 12

Ontwikkelstrategie Landschapspark De Oeverlanden

55

7.3 Natuurrecreatie

In traditionele zin gaat het bij natuurrecreatie vooral om het beleven, genieten en ondergaan van spontaan ontstane of ontworpen natuurgebieden. Meestal te voet, soms met de fiets. De natuur van De Oeverlanden is voor vele bezoekers een belangrijke reden om het gebied te bezoeken. Op de natuurwaardekaart zijn de natuurgebieden met hun natuurwaarde aangegeven. Maar De Oeverlanden bieden in 2040 ook de mogelijkheid om de natuur actief te beleven, zoals in het Jaagpadbos en langs het vernieuwde Jaagpad. Het realiseren van natuurlijke speelelementen in het Jaagpadbos, mogelijk een natuurspeeltuin ter hoogte van de nieuwe entree van Onklaar Anker, in combinatie met speelse natuurlessen in De Waterkant en het iets verder gelegen nieuwe Huizingastrand faciliteert recreërende gezinnen in De Oeverlanden. Op de Riekerkaap is het uitzicht op het Nieuwe Meer en het Amsterdamse Bos ook in de toekomst voor velen de reden om dit deel van De Oeverlanden te bezoeken. Het schiereiland, gelegen tussen de drie kleinere strandjes aan de westkant, is in 2040 opnieuw ingericht. De materialen die zijn gebruikt en de inrichting die is gemaakt zijn avontuurlijk en duurzaam. Zowel jonge kinderen als de grotere jeugd kunnen zich hier goed vermaken.

7.4 Recreatie, sport en spel

Uit het Groot Groenonderzoek (2018) bleek de toenemende populariteit van zwemmen in Amsterdamse water in of dichtbij ‘de stad’, met name in combinatie met (groene) kades, omgevingsgroen en parken. Het Nieuwe Meer heeft zich in 2040 dan ook nog meer geprofileerd als belangrijke stedelijke zwemplek: in een natuurlijke omgeving met de hoogbouw van de Zuidas als skyline, een in Amsterdam unieke combinatie. Hier ligt de onderscheidende kracht van De Oeverlanden. Er is een toenemende aantal bezoekers dat van het water wil genieten. Om hen te faciliteren stelt de ontwikkelstrategie voor de toekomst drie nieuwe strandlocaties voor: 1. Het Anderlechtstrand nabij het landhoofd (ook wel bekend als de steiger, ten oosten van Aquarius). 2. Het kleinschalige Huizingastrand, gelegen ten westen van het educatiecentrum De Waterkant, in het verlengde van de nieuwe entree vanaf de Johan Huizingalaan. 3. En een nieuw stadsstrand, het Riekerstrand, dat samen met de vlonderboulevard en kleine sportveldjes een plek kan krijgen op de Riekerkaap. Daarnaast is het voorstel de omgeving van de huidige strandjes op korte termijn kwalitatief beter in te richten. De inpassing en toevoeging van sport en recreatie in De Oeverlanden is veelzijdig en divers.