bijlage 4a CRK_Advies Admiralenbuurt.pdf

Bezoekadres Weesperplein 8 Amsterdam Postbus 1409 1000 BK Amsterdam crk@amsterdam.nl www.crk.amsterdam.nl

Commisse Aanwijzing Monumenten

Commissie

Adviesaanvraag aanwijzing Admiralenbuurt 31 januari 2022 Annuska Pronkhorst (voorzitter), Freek Schmidt (architectuurhistoricus), Isabel van Lent (architectuur- en bouwhistoricus), Jacqueline de Graauw (bouwhistoricus)

Secretarissen

Elles van den Hoek, Dik de Roon

Adviseur(s)

Ellen van Kessel, Agnes Hemmes, Anette van Dijk, Coert Krabbe (Monumenten en Archeologie)

Onderwerp Vergaderdatum

Geacht College van Burgemeester en Wethouders, U heeft de subcommissie Aanwijzing Monumenten van de CRK gevraagd advies uit te brengen over de aanwijzing van de Admiralenbuurt als gemeentelijk beschermd stadsgezicht. De commissie hanteert bij de advisering de selectiecriteria voor monumenten en beschermde stadsen dorpsgezichten, zoals vastgesteld in de Erfgoedverordening. Zij beoordeelt of dit stedelijke gebied voor Amsterdam van belang is vanwege de stedenbouwkundige, architectonische en/of cultuurhistorische waarde. Daarnaast wordt vastgesteld in hoeverre het een gaaf en/of zeldzaam voorbeeld is voor een bepaalde periode of van een bepaald type stadsaanleg. De commissie adviseert u de Admiralenbuurt in Amsterdam West, tussen 1922 en 1927 ontwikkeld onder supervisie van de architecten J. Gratama, G. Versteeg en A.R. Hulshoff, aan te wijzen als gemeentelijk beschermd stadsgezicht. De Admiralenbuurt, een woonwijk die onderdeel is van Plan West, heeft een hoge stedenbouwkundige, architectonische en cultuurhistorische waarde vanwege de planmatige opzet in samenhang met de duidelijke hiërarchie in hoofdwegen en woonstraten, de in samenhang ontworpen pleinen en groen en tot in detail geregisseerde architectuur van de gevelwanden. De grote samenhang die hierdoor ontstond is nog grotendeels onaangetast.

Voor behoud van die waardevolle samenhang is het van belang dat de schaal van de bescherming het niveau krijgt van het hele stedenbouwkundige plan. De commissie adviseert u de uiterlijke samenhang van dit stedenbouwkundige ensemble met hoge erfgoedwaarden vast te leggen in het Omgevingsplan.

Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Riomte

Datum 31 januari 2022 Adviesaanvraag aanwijzing Admiralenbuurt Pagina 2 van 2

Stedenbouwkundige, architectonische en cultuurhistorische waarde De Admiralenbuurt komt voort uit een stedenbouwkundig masterplan uit 1916, dat een voorlopige uitwerking was van Plan West. De historische polderverkavelingsstructuur was duidelijk van invloed op de ruimtelijke opzet van het stedenbouwkundige weefsel. Die historische configuratie vormde hier de aanleiding voor een langgerekt rechthoekig stedelijk grid. Karakteristiek zijn de lange gesloten bouwlokken in baksteen die bepalend zijn voor ruimtelijke beleving van de buurt. Een opvallend en waardevol aspect vormen de vaarten die de begrenzing van dit gebied zo helder markeren. Die vroegen natuurlijk om een reeks bruggen in de voornaamste toegangswegen op de verbindingslijn tussen de Haarlemmerweg en Amsterdam Zuid-West. Die lijn verwijst naar de historische route tussen de Haarlemmervaart en de Overtoom. Contrast tussen de kleinere lommerrijke, zelfs verstilde woonstraten en de grote noordzuidgeoriënteerde hoofdstraten vormt een waardevol en specifiek aspect in deze buurt. De wijze waarop de Hoofdweg zich manifesteert als grootstedelijke verkeersader waarvan de functie zelf wordt uitgedrukt in de lange bebouwingslijnen, tegenover de rust en intimiteit van bijvoorbeeld het besloten plein voor de Jeruzalemkerk, is bijzonder karakteristiek.

Ook de groeninrichting van de openbare ruimte (voortuinen, bomen) speelt hierin een rol. Deze buurt laat zien hoe een buurt uit het interbellum eruit kan zien in vergelijking met Plan Zuid van Berlage. De stevige regie op de invulling van het stedenbouwkundige plan lijkt in de Admiralenbuurt, waarvoor ongeveer dezelfde groep vermaarde architecten werd aangezocht als voor Plan Zuid, nog iets strakker doorgevoerd. Dit resulteerde in gevelwanden in versoberde Amsterdamse Schoolstijl die een sterke relatie hebben met de stedenbouwkundige hiërarchie, voorzien van architectonische accenten die bijzondere stedenbouwkundige situaties, zoals hoeken en pleinen, articuleren door volume, materialen en kleuren. Het Mercatorplein, als centraal element in het plan, is hiervan een uitmuntend voorbeeld. Zo zijn, in tegenstelling tot de doorgaande Jan Evertsenstraat, alle secundaire straten overbouwd en wordt het plein gedomineerd door twee hoektorens van acht lagen. Herkenbaarheid, gaafheid en zeldzaamheid Het beoogde beschermde stadsgezicht Admiralenbuurt is een hoogwaardig voorbeeld van een stadsuitbreiding uit het interbellum met een goed bewaarde planmatige structuur en een architectonisch sterk samenhangende bebouwing. Dat het ontstond op het raakvlak van een door esthetische principes bepaald stedenbouwkundig concept en een historisch slotenverkavelingspatroon, is nog goed afleesbaar.

Sinds het ontstaan van de Admiralenbuurt als woonwijk in de jaren twintig van de twintigste eeuw, is de ruimtelijke structuur van het gebied op hoofdlijnen relatief intact gebleven. Het feit dat het Mercatorpleingebied sinds de late jaren tachtig van de vorige eeuw meermaals is heringericht doet geen afbreuk aan het belang van een integrale bescherming. Amsterdam, 1 maart 2022 Commissie Ruimtelijke Kwaliteit

Eric Luiten, voorzitter Cc Monumenten en Archeologie