Bijlage 4. Raadsbrief actuele cijfers lerarentekort 2022.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 december 2022 Onderwijs Marjolein Moorman OJZ, team lerarenagenda, lerarenagenda@amsterdam.nl

Onderwerp

Actuele cijfers lerarentekort basisonderwijs

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Vandaag publiceert het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) actuele cijfers over het lerarentekort in het Nederlandse basisonderwijs. Met deze brief informeer ik u over de stijging van het lerarentekort en licht ik de huidige aanpak en opbrengsten daarvan nader toe. Tot slot geef ik aan op welke onderdelen het noodzakelijk is dat de gemeente Amsterdam, de schoolbesturen en het Rijk actie ondernemen. Het lerarentekort1 in het Amsterdamse basisonderwijs is toegenomen van 15,3% in oktober 2021 naar 16,8%2 in oktober jl. Het lerarentekort bestaat uit openstaande vacatures en verborgen tekorten. In Amsterdam is het totale lerarentekort circa 706 fte, waarvan 150 fte aan openstaande vacatures en 556 fte verborgen tekorten. Deze verborgen tekorten worden met name ingevuld door het inzetten van onderwijsondersteunend personeel of zij-instromers die extra uren maken3. In het speciaal onderwijs is het lerarentekort fors hoger met 31%; bijna een op de drie vacatures wordt niet vervuld met een bevoegde leraar. Dit betekent dat de meest kwetsbare kinderen op scholen zitten met het grootste tekort aan leraren. Ook is te zien dat de tekorten in het Amsterdamse basisonderwijs breder zijn dan alleen het tekort aan leraren: er is een tekort van 17,9% aan schoolleiders, wat gelijk staat aan 51 fte.

Een schoolleider is de spil van de school, de wijze van leiding geven heeft direct invloed op het welzijn van het onderwijsteam, op de onderwijskwaliteit en daarmee op de kansen van de leerlingen. Het hebben van voldoende bevoegde leraren voor de klas is het fundament voor goed onderwijs. En goed onderwijs is nodig voor gelijke kansen voor alle Amsterdamse kinderen, zodat zij zich zo goed mogelijk kunnen ontwikkelen. Zoals ook blijkt uit een analyse van de SER4, vormt het 1

Het lerarentekort wordt gedefinieerd als het verschil tussen het aantal leraren (in fte) dat momenteel werkzaam is in het onderwijs en het aantal leraren dat er op basis van het aantal leerlingen volgens het huidige systeem nodig is. 2 Na de sluitingsdatum van de meting van OCW bleken de gegevens van een groot schoolbestuur te ontbreken. De gemeente Amsterdam en de schoolbesturen hebben daarom de data van OCW gecorrigeerd. Dit verklaart dat OCW een tekort van 17,6% communiceert en de Amsterdamse schoolbesturen en de gemeente een tekort van 16,8%. 3 Hiermee wordt bedoeld dat zij-instromers extra worden ingezet, dus bovenop de 0,4 fte die zij vanuit hun opleiding voor de klas staan. 4 https://www.ser.nl/nl/Publicaties/gelijke-kansen-onderwijs

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

12 december 2022 Pagina 2 van 5

hebben van minder kansen niet alleen een risico voor de schoolloopbaan van een kind. Jongeren die opgroeien met minder kansen hebben minder vaak een startkwalificatie en vinden daardoor lastiger werk of komen terecht in banen die weinig zekerheid en ontwikkelmogelijkheden bieden. Dit vormt vervolgens weer een bedreiging voor het kunnen opbouwen van een zelfstandig bestaan. Goed onderwijs bevordert gelijke kansen juist, omdat kinderen in staat worden gesteld hun talenten te ontwikkelen. Het gaat daarbij niet alleen om cognitieve vaardigheden, maar ook over bijvoorbeeld sociale, creatieve en emotionele vaardigheden. Hiervoor zijn leraren, schoolleiders en andere onderwijsprofessionals nodig die het verschil willen maken voor hun leerlingen. Ik maak me samen met de schoolbesturen grote zorgen om de toekomst van de Amsterdamse kinderen nu het aantal bevoegde leraren en schoolleiders nog verder is afgenomen. Verdeling van de tekorten tussen de stadsdelen en naar schoolgewicht De tekorten zijn ongelijk verdeeld tussen de stadsdelen. Dit geldt voor zowel het tekort aan leraren als het tekort aan schoolleiders. In onderstaande tabel zijn de tekorten in absolute aantallen weergegeven, om te laten zien wat de tekorten voor de scholen in de wijken betekenen.

Tabel 1: verdeling van het tekort aan leraren en het tekort aan schoolleiding tussen de stadsdelen.

De tekorten zijn niet alleen ongelijk verdeeld tussen de stadsdelen, maar ook groter op scholen met veel kinderen met een risico op een onderwijsachterstand5. Terwijl juist voor deze kinderen goed onderwijs essentieel is om hun potentieel te kunnen benutten. Het lerarentekort zorgt daardoor niet alleen voor een afnemende kwaliteit in het onderwijs in de volle breedte, maar ook voor een toenemende ongelijkheid in het onderwijs. Toename zorgelijk maar niet onverwacht Dat het lerarentekort ondanks alle inspanningen is gestegen, komt helaas niet onverwacht6. Schoolbesturen gaven na de zomervakantie al aan dat het was gelukt om de formatie rond te krijgen, maar met noodoplossingen (zoals een onderwijsassistent of zij-instromer in opleiding voor de klas) en dat de situatie zeer kwetsbaar was. De toename van het tekort wordt ook voorspeld in 5

Zie bijlage 1: Monitor noodplan lerarentekort najaar 2022 Op dit moment wordt in opdracht van het ministerie OCW een pilotmeting uitgevoerd om ook het lerarentekort in o.a. het Amsterdamse voortgezet onderwijs in kaart te brengen, deze resultaten worden in maart 2023 verwacht. 6

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

12 december 2022 Pagina 3 van 5

de prognoses van de rapportage over de arbeidsmarkt voor het primair onderwijs7. Onderstaande grafiek geeft de ontwikkeling van het Amsterdamse lerarentekort weer, inclusief de verwachting tot 2025.

Grafiek 1: de ontwikkeling van het Amsterdamse lerarentekort inclusief voorspelling en factoren die van invloed zijn op het tekort

Er zijn verschillende redenen te geven voor de toename van het tekort. Deze redenen worden ook door de Amsterdamse onderwijspartners en de G4 en Almere herkend: 

 

Het lerarentekort maakt onderdeel uit van een veel breder arbeidsmarktprobleem, met naast personeelstekorten in het onderwijs ook grote tekorten in de zorg, kinderopvang, horeca en andere sectoren. De uitstroom van gepensioneerden is groter dan de instroom van pabo-studenten en zijinstromers. De krapte op de Amsterdamse woningmarkt, de stijgende huizenprijzen en de beschikbaarheid van banen op scholen buiten Amsterdam zijn veelgenoemde redenen voor leraren om buiten Amsterdam te gaan wonen en werken.

De gezamenlijke aanpak van het lerarentekort Binnen de aanpak van het lerarentekort werkt de gemeente samen met de Amsterdamse onderwijspartners in de Taskforce Lerarentekort Amsterdam. De activiteiten die worden

7

De arbeidsmarkt voor leraren primair onderwijs 2020-2025 Regio Noord-Holland, CentErdata, 2020.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

12 december 2022 Pagina 4 van 5

ondernomen, staan beschreven in de Amsterdamse Lerarenagenda 2019-2023. Over de voortgang van de activiteiten binnen de Lerarenagenda bent u op 29 april 2022 geïnformeerd8. Doordat de tekorten vooral het primair onderwijs raken en de urgentie voor extra maatregelen steeds groter werd, is de aanpak in 2020 op initiatief van de Amsterdamse schoolbesturen geïntensiveerd met het Noodplan Lerarentekort Amsterdam. Hierdoor hebben we bestaande projecten, gestart in de Lerarenagenda, kunnen uitbouwen en verstevigen. De aanpak van het lerarentekort bestaat uit:  Het werven en begeleiden van zij-instromers  Het opleiden van onderwijsondersteunend personeel  Het enthousiasmeren van scholieren en studenten voor het leraarschap  Behoud van leraren door professionalisering  Ondersteuning van schoolleiders  Hulp bij het vinden van goed extern aanbod  Een toelage op het salaris voor leraren in Amsterdam  Een voorrangsregeling voor huurwoningen voor leraren  Een aanvullende tegemoetkoming in de reiskosten  Extra parkeervergunningen  Solidariteitsafspraken tussen besturen In bijlage 1 en 2 vindt u een toelichting op de opbrengsten van de aanpak op deze onderdelen. Resultaten tot nu toe Ondanks dat de cijfers over het Amsterdamse lerarentekort somber zijn, zijn er wel degelijk resultaten geboekt die op zijn minst erger hebben voorkomen.

De Amsterdamse inzet op zijinstroom, modulair opleiden en de inzet van externe professionals lijkt succesvol: een groot deel van het tekort aan leraren wordt met deze maatregelen ingevuld. Om te onderzoeken welke onderdelen het meest effectief zijn geweest, is onderzoek uitgevoerd door Regioplan (toegevoegd aan deze brief als bijlage 3). Uit het onderzoek blijkt onder andere dat aandacht voor werkplezier en het verminderen van werkdruk volgens 80% van de leraren de belangrijkste aspecten voor het aantrekken en behouden van personeel zijn. Onder leraren benoemt 48% de grootstedelijke bonus als een belangrijk aspect bij het aantrekken en behouden van onderwijspersoneel. Ook ontwikkelmogelijkheden (47%), betaalbare huisvesting (47%) en tegemoetkoming in reiskosten (45%) zien leraren als belangrijke factoren. Deze behoeften sluiten aan bij de inzet van de huidige aanpak. De voortgang van de aanpak De huidige maatregelen uit de Lerarenagenda lopen tot eind dit schooljaar. Daarom wordt er door de Taskforce Lerarentekort op dit moment gewerkt aan de Lerarenagenda 2023-2027. Dit wordt een aanpak met een duidelijke focus op wat het hardst nodig is, vanuit heldere rollen voor de gemeente, schoolbesturen en lerarenopleidingen.

De uitkomsten van het onderzoek van Regioplan nemen we mee in de planvorming voor de nieuwe Lerarenagenda: we zetten door wat de afgelopen jaren zinvol bleek, stoppen wat dat niet is en starten wat noodzakelijk is.

8

Via de voortgangsrapportage 2021 Amsterdamse Lerarenagenda – Liever voor de Klas.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

12 december 2022 Pagina 5 van 5

Er is meer nodig dan alleen het tegengaan van het tekort De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat de maatregelen uit het Noodplan Lerarentekort en Lerarenagenda alleen niet de oplossing vormen voor het verkleinen van het tekort aan leraren. Er is een breed arbeidsmarktprobleem, waarbij steeds meer sectoren kampen met tekorten aan werknemers. Dit vraagt om blijvende inzet op het terugdringen van het lerarentekort en scherp te kijken naar de wijze waarop we het onderwijs en de opleidingen voor toekomstige leraren organiseren. Het bieden van goede onderwijskwaliteit is hierin altijd leidend. Laten we gezamenlijk onze verantwoordelijkheid nemen voor het onderwijs Voor de toekomst van alle Amsterdamse kinderen werken we binnen de gemeente Amsterdam aan alles wat binnen ons bereik ligt, van parkeerplekken, voorrang op woningen, aantrekken van leraren tot het ondersteunen van schoolleiders. Schoolbesturen zetten extra in op werkgeverschap zoals het aanbieden van vaste contracten en ontwikkelmogelijkheden voor leraren. Dit is, met de verwachting dat de tekorten nog verder toenemen, symptoombestrijding zolang het Rijk geen visie heeft voor de langere termijn. Vanuit het Rijk is een structurele aanpak nodig voor de tekorten van onderwijspersoneel met een brede focus op primair-, voortgezet- en speciaal onderwijs.

Onderdeel daarvan is een blijvende inzet op meer zij-instroom met een hogere subsidie die financiële drempels wegneemt en het verlichten van de werkdruk van leraren voor een betere balans in de onderwijs- en voorbereidingstijd. Ik roep het Rijk op om hierin samen op te trekken met de gemeenten, opleiders en schoolbesturen. Alleen door gezamenlijk onze verantwoordelijkheid te nemen op alle fronten en met financiële stabiliteit, kunnen we ervoor zorgen dat onderwijsprofessionals kunnen doen wat zij het liefst doen, namelijk goed onderwijs geven met aandacht voor elke leerling.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Bijlagen 1. Monitor noodplan lerarentekort najaar 2022 (coproductie BBO-Gemeente Amsterdam) 2. Stand van zaken Lerarenagenda 2019-2023 3. Rapportage Regioplan

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl