Bijlage 4. Notitie beschrijving organisatie huidige watertaken.pdf

Notitie inrichting, uitvoering en samenwerking huidige watertaken waterschap Amstel Gooi en Vecht en gemeente Amsterdam (stap 2a) versie 27 maart 2024

Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2. Opdracht en aanpak 3. Algemene beschrijving watertaken 4. Aansturing en uitvoering watertaken 5. Relevante recente ontwikkelingen Bijlagen 1. Tabel met antwoorden op vragen 2. Eindrapport ‘Onderzoek naar de Amsterdamse watertaken bij Waternet, Het Strategiekantoor 11 januari 2024

1

1. Wat was de aanleiding? Evaluatie en herijking governance Waternet In 2021 is een traject gestart voor de evaluatie en herijking van de governance, met als doelstelling een betere sturing op de eigen taken door waterschap Amstel Gooi en Vecht (AGV) en gemeente Amsterdam (Amsterdam). Niet alleen de bestuurlijke opdrachtgevers zagen aanleiding voor dit traject, ook de Rekenkamer Amsterdam en de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport (ILT) constateerden tekortkomingen in de aansturing. Er zijn sindsdien analyses uitgevoerd, bouwstenen ontwikkeld, risico’s geïdentificeerd en varianten uitgewerkt van organisatiemodellen die beter aansluiten bij de wensen en eisen van de beide opdrachtgevers. Dat heeft nog niet geleid tot een definitief bestuurlijk besluit. Aanvullende informatie voor afweging organisatiemodel Om dat besluit te kunnen nemen, is door de bestuurlijk opdrachtgevers van Waternet geconstateerd dat er aanvullende informatie nodig is om een zorgvuldige, duurzame en integrale bestuurlijke afweging te kunnen maken over het gewenste organisatiemodel. Het vergaren van aanvullende informatie en het komen tot een afweging verloopt in 3 stappen: • Stap 1: het onderzoeken van de variant ontvlechting Waternet (uitgevoerd door KPMG). • Stap 2: het in beeld brengen van de meerwaarde en prijs van samenwerking (intern uitgevoerd, met externe validatie).

• Stap 3: bestuurlijke afweging en keuze van het gewenste organisatiemodel. Voor elk van deze stappen zijn door de beide bestuurlijke opdrachtgevers vragen1 geformuleerd die beantwoord moeten worden. De stappen 1 en 2 vinden zoveel mogelijk parallel plaats. Pas na afronding van deze stappen vindt stap 3 plaats. Wel wordt eerder met de voorbereidingen voor stap 3 gestart. Uitwerking stap 2 Geconstateerd is dat het belangrijk is meer inzicht te verkrijgen in waar en hoe samenwerking nu en straks meerwaarde biedt: waar zit deze samenwerking nu, waar is deze van groot belang, wat moeten we behouden in ieder samenwerkingsmodel, wat is daarvoor nodig (gezien de huidige en toekomstige wateropgaven) en waar lopen we risico? Het doel van stap 2 is om hier meer zicht op te krijgen. Stap 2 bestaat uit drie onderdelen, zoals beschreven in het plan van aanpak dat in het BOGO is vastgesteld (d.d. 24 januari 2024): a. In beeld brengen van de inrichting, uitvoering en samenwerking van de huidige watertaken van AGV en Amsterdam binnen Waternet b. Per watertaak verkennen wat de voor- en nadelen van de huidige samenwerking zijn c. Inventariseren hoe andere waterorganisaties hun samenwerking hebben vormgeven2 Doel notitie In deze notitie wordt het resultaat van stap 2a beschreven.

1

Bijlage 1.1. Gezamenlijke onderzoeksvragen BOGO 28 november 2023.pdf, BOGO 28 november 2023

2

Inmiddels is overeengekomen dat stap 2c onderdeel is van de opdracht va KPMG, verantwoordelijk voor de uitvoering van stap 1.

2

2. Wat is de opdracht en aanpak? Opdracht Voor het uitvoeren van stap 2a zijn door de bestuurlijke opdrachtgevers vier vragen geformuleerd: 1. Wat zijn de watertaken van AGV en Amsterdam die door Waternet worden uitgevoerd? 2. Waar ligt de beleidsverantwoordelijkheid? 3. Wie verzorgt de uitvoering? Om hoeveel fte en budget/omzet gaat het per taak per opdrachtgever (peildatum 31 december 2023)? 4. Beschrijf per watertaak of wordt samengewerkt, waaruit die samenwerking feitelijk bestaat en hoe die is georganiseerd? Afbakening Het doel van deze stap is om zo feitelijk mogelijk informatie te verzamelen over hoe het nu is georganiseerd. Stap 2b heeft tot doel om te verdiepen op de synergie van de onderlinge samenwerking en de prijs die dat heeft in termen van kosten en complexiteit. Aanpak De vragen zijn intern opgepakt en beantwoord op basis van bestaande informatie. Hiervoor is gebruik gemaakt van de (geüpdatete) beschrijving van de taken zoals gemaakt voor de besluitvorming over de vernieuwde Stichting en van het extern uitgevoerde onderzoek naar de Amsterdamse watertaken ten behoeve van de oprichting van een afdeling Water binnen de gemeente Amsterdam.

De uitkomsten zijn tussentijds besproken met de verantwoordelijk directeuren en experts uit het Kernteam en het Governanceteam (in beide zitten vertegenwoordigers van de bestuurlijke opdrachtgevers en experts uit de breedte van Waternet). Dat heeft geleid tot het overzicht zoals opgenomen in hoofdstuk 3 en 4. 3. Over welke watertaken gaat het? Beheersgebied De uitvoering van de watertaken voor waterschap AGV en de gemeente Amsterdam vinden plaats in onderstaand gebied.

3

Watertaken AGV Voor Waterschap Amstel, Gooi en Vecht voert Waternet de volgende taken uit: • Waterveiligheid • Waterkwantiteitsbeheer (wateroverlast, droogte, peilbesluiten, grondwater, waterlopen, nautisch beheer, vergunningverlening & handhaving) • Waterkwaliteitsbeheer (KRW, zwemwater, vergunningverlening & handhaving) • Afvalwaterzuivering • Strategische programma’s (zie onder bij ‘maatschappelijke opgaven’) Watertaken Amsterdam Voor de gemeente Amsterdam voert Waternet de volgende taken uit: • Drinkwater (productie, distributie, bron- en natuurbeheer) • Rioleringszorg (incl. zorgplicht hemelwater) • Waterbeheertaken: o Grondwaterzorg o Binnenwaterbeheer (baggeren en drijfvuilvissen) o Brug- en sluisbediening • Strategische programma’s (zie onder bij ‘maatschappelijke opgaven’)

Omzet watertaken AGV en Amsterdam Begroting 2024

Maatschappelijke opgaven In opdracht van waterschap AGV en de gemeente Amsterdam werkt Waternet door middel van strategische programma’s aan de volgende onderwerpen: • Energietransitie • Klimaatadaptatie • Circulaire economie (circulariteit) Daarnaast is in 2022 een strategische samenwerkingsagenda opgesteld door Amsterdam en AGV. Deze is begin 2023 door beide besturen vastgesteld. Naast de drie strategische programma’s die hierboven zijn benoemd, zijn hierin nog drie thema’s opgenomen: 1. Waterkwaliteit, biodiversiteit en Kaderrichtlijn Water 2027 (KRW) 2. Bruggen en kademuren, in samenhang met boezemplan 3. Het ontwikkelen van een gezamenlijk inhoudelijke toekomstvisie

4

4. Hoe is de aansturing en uitvoering van de watertaken georganiseerd? Afdelingen In het kader van het tussenbesluit over de governance op hoofdlijnen begin 2023, is informatie over de afdelingen en formatie op een rij gezet. Hierbij is een verdeling gemaakt hoeveel fte per afdeling beschikbaar is voor AGV, Amsterdam en de gezamenlijke taken of ondersteuning. Deze informatie is voor dit onderzoek geüpdatet. De peildatum van het aantal aangegeven fte is de stand van zaken 11-2024.

Organisatie van het werk voor de beide opdrachtgevers In onderstaande tabel is op een rij gezet voor welke taken de verschillende afdelingen werkzaamheden verrichten.

5

Be stu ur BD sdie n O (di st A GV rec St tie rat eg en ie A'd en Be a lei d & Ontw m) ikk As W ate eli se ng ts rpl Pr anne og n ram en Be m W stu er ate rin rin en g fra Br st ug - e ructu ns ur Zu ive luisb ed rin ien gs Pr be i od he ng uc er tie Le idi ng we On rke de rzo n ek Pr oje & Ad cte vie n Te s ch nie k Kl an ten se M rv en s e ice & n B Al ge O rga etal ing m nis en e Z atie en M ark eti aken Ve ng e n rgu nn Com ing m Br un ve on ica r -e n n lenin ti Fin ge e atu an cie urbe n Ha he n nd Co ha rpo en C er vin on rat g tro eC Inf l orm on tro ati l e Inf ras voor zie tru Ap ctuu ning pli re ca nw tie Pr die erk oc ple ns es kd te au ien tom n ste ati n se rin g

Taken AGV

x x

x

x

x

x

x

x

x

x

Droogte Grondwater Zwemwater

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Peilbesluiten

x

x

x

Waterlopen

x

x

Vergunningverlening

x

x

Afvalwater (zuiveren)

x

x

x

Nautisch beheer

x

x

x

Wateroverlast KRW

x

x

x

Waterveiligheid

x x

x

x x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x x x

x

x

x

x

x

x x x

Taken Amsterdam Rioleringszorg

x

x

x

zorgplicht hemelwater

x

x

x

zorgplicht grondwater

x

x

Brug- en sluisbediening Binnenwaterbeheer (baggeren, drijfvuilvissen, Taken Drinkwater

x

x

x

x

x

x

Drinkwaterproductie

x

x

x

Drinkwaterdistributie

x

x

x

Bron- en natuurbeheer

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x x

Gezamenlijke Taken x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Klimaatadaptatie

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Circulariteit

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x x

x

x x

x

Energietransitie

x

x

x x

x

x

x

x

x

x

x

x x x

Bedrijfsvoering Binnen Waternet zijn er 3 directies die ondersteunend zijn aan de uitvoering van alle watertaken, de rapportage daarover en de verantwoording. Dat betreft: • Directie Finance en Control: afdeling Finance, afdeling Corporate Control, afdeling Inkoop (is inclusief juridische zaken, magazijn en logistiek en KAM). • Directie informatievoorziening: afdeling Procesautomatisering, afdeling Applicatiediensten, afdeling Infrastructuur en werkplek, afdeling Informatievoorziening. • Directie dienstverlening: afdeling Klantenservice en Betalingen, afdeling Marketing en Communicatie, afdeling Mens en Organisatie, afdeling Algemene Zaken.

6

5. Wat zijn recente relevante ontwikkelingen? Bestuursdienst AGV In september 2023 is de Bestuursdienst AGV ingericht, onderdeel van Waternet en opgericht met het doel om het bestuur van AGV te ondersteunen. De bestuursdienst AGV is ingericht onder directe sturing van de secretaris-directeur AGV om advisering en ondersteuning van het waterschapsbestuur te borgen en tevens een begin te maken met het ontwikkelen van een opdrachtgevende rol. Het waterschapsbestuur wil dat het waterschap het bestuurlijk opdrachtgeverschap als overheid aan Waternet versterkt. Met democratische afwegingen op ambities, prioriteiten en samenwerkingen. Met de bestuursdienst wordt deze ontwikkeling en het samenspel tussen bestuur en organisatie verder vormgegeven. Tijdelijk Team Water Amsterdam Begin 2023 is het tijdelijk Team Water ingericht. Dat team doet een extra check op stukken van Waternet voor de Amsterdamse bestuurders vanuit het perspectief van de gemeente Amsterdam, bestuurlijk, inhoudelijk en financieel. Waternet blijft zelf verantwoordelijk voor de inhoud van de stukken. Het doel van is om de bestuurlijke en financiële kwaliteit en integraliteit in zijn algemeenheid te verbeteren. Voorbereidingen afdeling Water Amsterdam De inrichting van het tijdelijk Team Water is een eerste stap op weg naar de oprichting van een afdeling Water.

De oprichting van een afdeling Water is een belangrijke versterking van de bestaande ambtelijke organisatie van de gemeente op het gebied van de drinkwater- en riooltaken. De taken van de afdeling Water zijn gericht op het versterken van het opdrachtgeverschap en het ontwikkelen van een eigen visie en strategie voor de gemeentelijke watertaken, inclusief mogelijke samenwerking met het waterschap AGV en/of derden op het gebied van nieuwe maatschappelijke opgaven die de waterketen raken, zoals klimaatadaptatie, drukte op het water en onder de grond. De afgelopen maanden is er vanuit de gemeente Amsterdam onderzoek gedaan naar de Amsterdamse Riool- en Waterbeheertaken en de drinkwaterkolom binnen Waternet. De onderzoeken hadden als doel input te leveren voor de inrichting van de toekomstige afdeling Water bij de gemeente Amsterdam. De afdeling Water gaat geen werk overnemen van Waternet, maar zal de beleidsbepalende, opdrachtgevende en toezichthoudende rol van de gemeente op Waternet invullen. Hiermee wordt invulling gegeven aan de aanbevelingen van de Rekenkamer Metropool Amsterdam, ILT en het principebesluit uit november 2021.

Verbeterplannen bedrijfsvoering In de loop van 2024 worden binnen Waternet verbeterplannen uitgevoerd, onder meer voor financiële bedrijfsvoering, inkoop, informatiebeheer, projectmanagement, belastinginning, informatiebeveiliging, privacy en instandhouding assets. Waar verbeterplannen in 2023 leidden tot een uitbreiding van ca. 100 fte vaste formatie bij de directie IV&ICT (in plaats van inhuur), is de verwachting dat dit in 2024 resulteert in uitbreiding van vaste formatie bij bijvoorbeeld de afdelingen financiën en inkoop. Over de voortgang van elk van de verbeterplannen wordt periodiek gerapporteerd aan het Stichtingsbestuur.

7

Bijlage 1: Tabel met antwoorden op vragen stap 2a Toelichting Deze tabel vormt een samenvatting van het antwoord op de vragen voor stap 2a. De onderdelen 1 tot en met 3 spreken voor zich. Punt 4 van de tabel verdient enige toelichting: • Hier staan (voorbeelden van) feitelijke samenwerkingen per watertaak op hoofdlijnen benoemd, om een beeld te hebben van de onderdelen waarop samengewerkt wordt. • Een vollediger overzicht is te vinden in eerdere BOGO-stukken, namelijk rapport ‘Onderbouwing meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’ (juli 2021) en de ‘Reflectie op Eindrapport ‘Onderbouwing meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’ door de Commissie ‘Validatie meerwaarde samenwerking watertaken gemeente Amsterdam en waterschap AGV’ (september 2021). • Tevens wordt in het eindrapport van stap 2b – de voordelen en nadelen van samenwerking in termen van synergie en complexiteit – hier dieper op ingegaan. Daarin wordt aangegeven van welke samenwerkingen er op procesniveau en per taak sprake is, van welke orde deze zijn (need to have, nice to have of niet nodig) en of en in welke mate er sprake is van synergie en/of complexiteit.

Voor stap 1, de uitwerking van de variant Ontvlechting, wordt eveneens verkend waar sprake is van synergie en/of complexiteit, in het licht van het behouden van synergie en het oplossen van complexiteit bij splitsing. Tussen stap 1 en 2b vindt daarom nauwe afstemming plaats. 1. Taken

Watersysteembeheer (keringen, oppervlaktewater)

Afvalwaterbeheer (zuiveringen)

Afvalwaterbeheer (rioleringszorg) (ARW1)

2.Beleidsverantwoordelijkheid

AGV

AGV

3a. Uitvoering

Waternet

3b. Omzeta

Bedrijfsvoering

Amsterdam

Strategische programma’s • energietransitie • circulair • klimaatadaptatie • Kennis & innovatie Amsterdam & AGV

Waternet

Waternet

Waternet

Waternet

3% (20 mln)

30% (190 mln)

In deze tabel omgeslagen over de andere taken (indicatie: ca 25 mln)

In deze tabel omgeslagen over de inhoudelijke taken (indicatie: ca 650 fte van totaal 2000 fte)

Samenwerking vanuit de strategische programma’s

Aanschaf Dynamics voor drinkwater-

Drinkwaterproductie, levering en facturatie

Amsterdam

Grond- en oppervlaktewaterbeheer (overige watertaken A’dam) (ARW2) Amsterdam

Waternet

Waternet

27% (170 mln)

21% (136 mln)

19% (120 mln)

3c. Wetgeving

Waterwet, Waterschapswet

Wet Milieubeheer

4. Onderlinge samenwerking

Hydrologie: • samenwerking binnen O&A tussen deze AGV-

Waterwet, Waterschapswet Watertechnologie (o.a. procestechnologen):

Samenwerking met AGV-zuiveren (zie kolom links), o.a.

A’dam en AGV

Drinkwaterwet ARW2 zit voor alle deelprocessen in 1 afdeling met AGV-

8

Samenwerking met AGV-taken o.a. ecologie, KRW,

1. Taken

Watersysteembeheer (keringen, oppervlaktewater)

Afvalwaterbeheer (zuiveringen)

Afvalwaterbeheer (rioleringszorg) (ARW1)

taak en A’damdrinkwatertaak én A’dam grondwaterzorg. • Idem binnen de teams van Beleid & Assets en waterplannen & besturing (o.a. grondwatermodellen en monitoring van oppervlaktewater metingen). Geotechniek en bodem: • Samenwerking en delen kennis binnen en tussen Onderzoek en Advies, Beleid en Assets, waterkeringen-projecten (AGV), leidingenprojecten (ARW1), grondwaterprojecten (ARW2) en slib, bagger, bodemkwaliteit. Ecologie: • Samenwerking binnen Onderzoek en Advies tussen deze AGV-taak en A’dam-drinkwatertaak. KRW, ecologisch beheer, stikstofsommen Projecten • Idem binnen de teams van Beleid en Assets en Waterplannen en Besturing Assetmanagement: • Samenwerking binnen teams Beleid en Assets, binnen/tussen waterplannenteams, binnen Programmeren (drinkwater, oppervlaktewater AGV en oppervlaktewater A’dam)

• Samenwerking binnen O&Ateam, met A’dam drinkwatertaak. • Samenwerking met ARW1 in aansturing, afvoer, berging stelsel met oog op o.a. kostenbeheersing, lozingskwaliteit, klimaatadaptatie in Afd. Zuiveringsbeheer • Hechte samenwerking (delen kennis, ervaring, werkprocessen) inzake leidingen, persgemalen en boostergemalen, o.a. via afdelingen Programmeren, Techniek, Leidingwerken en Projecten

klimaatadaptatie, lozingskwaliteit in m.n. binnen afdelingen Zuiveringsbeheer en Techniek en met en binnen O&A Samenwerking vanuit kennis riooloverstorten met AGV-taak zwemwaterkwaliteit (WP&B, B&A, Zuiveringsbeheer). Assetmanagement Samenwerking in de aanleg en beheer van leidingen (DW, AW en grondwater). Uitvoerende teams, aanleg en onderhoud van leidingen (DW, AW en grondwater). Samenwerking zoals ook benoemd in kolom zuiveringen.

Grond- en oppervlaktewaterbeheer (overige watertaken A’dam) (ARW2) taken en werkt daarbinnen samen (Waterinfrastructuur, B&A, brug- en sluisbediening, Techniek, projecten, etc.). ARW2 lift qua kennis en asset-management sterk mee op AGVtaak oppervlaktewaterbeheer (B&A, WP&B, WI) A’dam (ARW) lift mee op AGV-deelname aan waterlaboratorium Waterproef (geen drinkwater, maar oppervlaktewater en grondwater), via O&A. Uitwisseling kennis, capaciteit, systemen met brug- en sluisbediening AGV (binnen afd. Brug en sluisbediening)

Assetmanagement: Samenwerking binnen teams Beleid en Assets, binnen Programmeren aanvoerend stelsel ARW1 en rioolwaterzuiveringen, rioolgemalen Amsterdam en AGV.

Drinkwaterproductie, levering en facturatie

defosfatering. Zie eerste kolom. Binnen B&A en O&A, maar ook tussen deze afdelingen en Bron- en Natuurbeheer en Waterplannen en Besturing. Samenwerking in beïnvloeding beleidsen gebiedsprocessen, bijv. Novex, NPLG, etc. (B&A, WP&B en Bron&Nb) Gezamenlijke klantenservice met belastingen-AGV (KS&B) Gezamenlijke meldkamer met AGV (KS&B) Gezamenlijke storingsdienst AGV, ARW, DW (KS&B, Leidingwerken, Techniek) Gezamenlijke calamiteitenorganisatie AGV, ARW, DW (vrijwel alle afdelingen) Samenwerking assetmanagement, Leidingen en Techniek zoals benoemd in kolom Afvalwaterbeheer

9

Strategische programma’s • energietransitie • circulair • klimaatadaptatie • Kennis & innovatie met B&A, WP&B, Zuiveren, riolering, inkoop. Sterke onderlinge samenwerking tussen circulair en energietransitie (programmateams direct onder directeur). Veel innovatie-samenwerking is al terug te zien in de kolommen links. Verloopt o.a. via inzet O&A (grondwater, drinkwater, procestechnologie, ecologie, grondmechanica, etc), Techniek, Projecten. Hier kan ook vermeld worden: de samenwerking in het leveren van menskracht vanuit Waternet aan Stichting WereldWaternet (uit diverse afdelingen)

Bedrijfsvoering

facturatie en AGVbelastingen (KS&B) Gescheiden financiële rapportages, wel onderlinge vervanging (F&C) Samenwerking en kennisdeling voor de diverse opdracht-gevers binnen JZ, inkoop, magazijn, logistiek, HRM (F&C, M&O, AZ) Procesautomatisering: m.n. samenwerking tussen ARW1 en zuiveren. En tussen ARW2 en AGV-opp water (Afd. Procesautomatisering).

1. Taken

Watersysteembeheer (keringen, oppervlaktewater)

Afvalwaterbeheer (zuiveringen)

Afvalwaterbeheer (rioleringszorg) (ARW1)

Grond- en oppervlaktewaterbeheer (overige watertaken A’dam) (ARW2)

Drinkwaterproductie, levering en facturatie

Strategische programma’s • energietransitie • circulair • klimaatadaptatie • Kennis & innovatie

a begroting Waternet 2024 vastgesteld Stichtingsbestuur 30/11/23 pagina 25; incl. investeringen, excl. kapitaalslasten; totaal € 635 mln.

10

Bedrijfsvoering