Bijlage 4 - Bestedingsplan Energietransitie en Klimaat- en Energiebeleid
Tekst van het document
Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid Programma 1: Bouwen, Wonen, Duurzaamheid
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
Inhoud
1 Inleiding ................................................................................................................. 3 1.1 Voorjaarsnota 2024 ................................................................................................................... 3 1.2 Beslispunten ............................................................................................................................. 4 1.3 Bestedingsplan ......................................................................................................................... 4 2 Energietransitie....................................................................................................... 5 2.1 Kaders en basis energietransitie ............................................................................................... 5 2.2 Voorbereiding publiek warmtebedrijf (Wcw) ............................................................................ 6 2.3 Opwekken duurzame Energie (Wind en Zon) ............................................................................7 2.4 Bewonersinitiatieven ................................................................................................................ 9 2.5 Regie- en Uitvoeringsorganisatie Energie voor de Stad ............................................................
9 2.6 Elektriciteitsvoorziening Amsterdam (EVA).............................................................................10 2.7 Ontwikkelkader warmte / Warmteprogramma ........................................................................12 2.8 CDOKE Middelen..................................................................................................................... 13 2.8.1 Programma Collectieve Warmte Amsterdam (Warmte voor nieuwbouw) .............................14 2.8.2 Programma Warmte Bestaande Bouw (voorheen Warm Amsterdam) ..................................14 3 Circulaire Economie ............................................................................................... 16 4 Duurzaamheidscoördinatoren ................................................................................ 17 5 Bestuursopdracht Duurzame Toekomst .................................................................. 18 6 Bestedingsplan Begroting 2025 .............................................................................. 20
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
1 Inleiding
1.1 Voorjaarsnota 2024 De brede energietransitie is één van de grote opgaven waar we als stad voor staan. De toenemende elektrificering als gevolg van verduurzaming, gebouwde omgeving en mobiliteit leidt tot een sterke stijging van de vraag naar elektriciteit. Naar schatting groeit deze met een factor drie tot vier in de periode tot en met 2050. We willen de (elektriciteit)infrastructuur toekomstbestendig maken en congestie tegengaan. Bij de brede energietransitie gaat het ook om de warmtetransitie in de gebouwde omgeving, het opwekken van duurzame energie en de verduurzaming van bedrijven en industrie. Dit alles vraagt investeringen van vele miljarden in onze stad door bedrijven, bewoners, maatschappelijke partijen en overheid, met terugverdientijden van decennia. Voor het realiseren van deze brede energietransitie heeft de gemeente een sleutelrol in sturing op de ruimtelijke ordening, in het verlenen van vergunningen, in de participatie met buurten en in het begeleiden van de uitvoering op straat. De aantallen stations, huisjes, meters kabel, straten die open moeten, en de onderlinge afhankelijkheden zijn groot en noodzakelijk om de transitie in goede banen te leiden. Extra inzet is nodig om problemen met de beschikbaarheid en betaalbaarheid van energie voor Amsterdammers, nu en in de toekomst, te voorkomen.
Met name de opgave rond de energiecongestie is urgent en vraagt om een intensivering. In delen van de stad zoals Noord, (Nieuw-)West en delen van Centrum en Zuid is geen extra netcapaciteit meer beschikbaar voor grootverbruikers. Dat treft bedrijven, maar ook maatschappelijke voorzieningen zoals ziekenhuizen, scholen, sportfaciliteiten en theaters. In de Voorjaarsnota 2024 is aangekondigd dat bij de Begroting 2025 een bestedingsvoorstel volgt voor de € 50 miljoen extra inzet. Aanvullend daarop wordt bij de Begroting 2025 structureel € 15 miljoen extra vrijgemaakt om hiervoor in te zetten. Omdat beide bestedingsvoorstellen over hetzelfde gaan zijn deze samengevoegd tot dit bestedingsplan.
3
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
1.2 Beslispunten Bij de voorjaarsnota zijn aanvragen ingediend voor de Energietransitie, Circulaire Economie, Duurzaamheidscoördinatoren en de Bestuursopdracht Duurzame Toekomst Stad en Organisatie. Over deze aanvragen zijn bij de retraite de volgende besluiten genomen: Beslispunt 22 – structurele inzet Het college: • herbevestigt - in het licht van de structurele inzet van algemene middelen in deze voorjaarsbesluitvorming - dat de allocatie van algemene middelen aan een beleidsprogramma opnieuw wordt gewogen indien er naderhand rijksmiddelen beschikbaar komen voor hetzelfde doel. • stemt in met het reserveren van € 15 miljoen voor programma 1 vanaf 2025 voor het behalen van onze doelstellingen in het kader van de energietransitie. Voor de besteding van deze middelen legt de portefeuillehouder duurzaamheid voor de Begroting 2025 een plan ter besluitvorming voor. • stemt in met het verlagen van de bijdrage vanuit het Vereveningsfonds aan de algemene middelen met € 10 miljoen vanaf 2025 en het dekken vanuit het Vereveningsfonds van de onrendabele toppen voor de warmtenetten. Beslispunt 24a Het college: • Stemt in met het reserveren van € 50 miljoen incidenteel voor klimaat- en energiebeleid. Voor de besteding van deze middelen legt de portefeuillehouder Duurzaamheid bij de Begroting 2025 een plan voor ter besluitvorming.
1.3 Bestedingsplan Op basis van de beslispunten is een concept bestedingsplan opgesteld. Dat is op meerdere momenten besproken met wethouder De Jager, als portefeuillehouder duurzaamheid. Ook is het conceptbestedingsplan geagendeerd bij het bestuurlijk overleg P1. Daarnaast heeft wethouder De Jager in de commissievergadering van 13 juni 2024 toegezegd om vooruitlopen op dit bestedingsplan de gemeenteraad nader te informeren over de besteding van de € 10 miljoen voor de energietransitie in 2024. De nadere analyse laat daarbij zien dat van deze € 10 miljoen in 2024 € 5,3 miljoen benodigd is en dat de overige middelen noodzakelijk zijn in 2025 en 2026 in verband met verschoven werkzaamheden. De gemeenteraad is hierover op 25 juni per brief geïnformeerd.
4
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
2 Energietransitie
2.1 Kaders en basis energietransitie Project De energietransitie is gestart. Het werk in deze collegeperiode focust zich op de middellange termijn (tot 2030) en we bereiden ons ook voor op de periode 2030 -2040. De regierol en de kaders voor de energietransitie worden de komende jaren grotendeels ontwikkeld en uitgevoerd door directe Ruimte en Duurzaamheid. Kennis van beleid en regelgeving van de (verschillende onderdelen) van de energietransitie is geborgd, regelgeving en beleid worden geïmplementeerd, benodigde aanpassingen in beleid en kansen om te versnellen worden gesignaleerd en er vindt afstemming plaats met medeoverheden en partners waarmee we samenwerken. Activiteiten van Amsterdam •
•
•
•
•
•
•
•
Een tweejaarlijks integrale duurzaamheidsmonitor ‘Onze stad van morgen’. De eerste monitoringsrapportage verschijnt twee jaar na publicatie van ‘Onze stad van morgen’ in 2025 en geeft een overzicht van de behaalde resultaten, de nog te nemen stappen en mogelijkheden tot bijsturing; Er zijn specifieke afspraken gemaakt met woningcorporaties over energiebesparing en verduurzaming van het woningbestand. Deze afspraken worden jaarlijks gemonitord en bestuurlijke overleggen worden voorbereid; Er wordt een klimaatbegroting opgesteld waarin de uitgaven en duurzaamheidsdoelstellingen gekoppeld worden. Iedere directie binnen de gemeente stelt impactplannen op die duidelijk maken hoe zij bijdragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen. De afdeling duurzaamheid ondersteunt bij het opzetten van de klimaatbegroting en impactplannen met kennis en expertise; Er worden jaarlijks afspraken gemaakt met partners zoals het platform NZKG (Noordzeekanaalgebied) en Stichting Woon! om gezamenlijke duurzaamheidsdoelen te bereiken.
Deze partners krijgen (financiële) ondersteuning via de afdeling duurzaamheid; Actieve sturing via de 6 maandelijkse aandeelhoudersvergaderingen op (rechtvaardige) verduurzaming bij deelnemingen zoals WPW, AEB en het Havenbedrijf Amsterdam door duidelijke duurzaamheidscriteria te stellen en hierop te monitoren; Er worden voorstellen uitgewerkt om ervoor te zorgen dat mensen met een laag inkomen kunnen deelnemen aan de energietransitie; we geven handen en voeten geven aan het begrip klimaatrechtvaardigheid; Er wordt onderzoek gedaan naar nieuwe sturingsmechanismen zoals het 'vermeden kosten' principe, waarbij beslissingen worden genomen op basis van de kosten die vermeden kunnen worden door duurzame keuzes; Via de subsidieregeling Ruimte voor Duurzaam initiatief worden projecten van bewoners gesteund die bijdragen aan de verduurzaming van de stad, zoals energiezuinige maatregelen
5
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
•
•
•
Versie definitief Datum 19 juli 2024
en groene daken. Subsidie aanvragen worden afgehandeld, projecten worden gevolgd en effectiviteit van de regeling worden gemonitord; Het klimaatfonds wordt beheerd en ingezet om duurzame projecten met een onrendabele top financieel haalbaar te maken. Initiatiefnemers krijgen begeleiding bij hun aanvragen. Het bestedingsperspectief van het klimaatfonds wordt in 2025 aangepast vanwege het stopzetten van Warm Amsterdam. De afdeling duurzaamheid is ook aanspreekpunt voor het AKEF; Jaarlijks wordt de lobbystrategie vastgesteld. Er vindt daarnaast afstemming en overleg plaats met ministeries, de G4-steden, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de EU en stedelijke netwerken om lobby en samenwerking effectief vorm te kunnen geven; Een goed functionerend team Energietransitie met ondersteunende functies. Ondersteunende functies omvatten o.a. financiële en juridische expertise en administratieve functies.
Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025 3.750 3.000
2026 3.700 3.000
2027 3.000
2028 3.000
2.2 Voorbereiding publiek warmtebedrijf (Wcw) Project Met de invoering van de wetsvoorstellen Wcw (Wet Collectieve Warmte) en WGIW (Wet gemeentelijk instrumentarium Warmtetransitie) veranderen de rol(len) en instrumenten van de gemeente: • De gemeente krijgt de regierol en wordt bevoegd gezag bij realisatie collectieve warmtenetten; • Warmtenetbedrijven dienen in meerderheid publiek te zijn/worden; • De WGIW regelt de afsluitplicht voor gas. Om deze wijziging van rollen goed in te vullen zodat deze in 2026 kunnen worden geïmplementeerd zijn meerdere activiteiten en producten voorzien. Activiteiten van Amsterdam •
•
Vastleggen van nieuwe bevoegd gezag rol in beleid. Het implementeren van de nieuwe wetgeving voor warmte (WGIW, WCW, OW) vraagt keuzes hoe als gemeente om te gaan met de afsluitplicht van gas, het bepalen van de kavelstrategie en afstemming daarover met externe stakeholders en regiogemeenten en het proces voor de aanwijzing van en toezicht op de warmtebedrijven. Dit wordt vastgelegd in afspraken en beleid. Onderzoek naar de oprichting van een nieuw warmtebedrijf. Ter voorbereiding op bestuurlijke besluitvorming wordt onderzoek gedaan naar de verschillende mogelijkheden om een energiebedrijf op te richten. Dit betreft onder andere scenario's voor -en inrichten van de publieke en gemeentelijke rol in warmtebedrijven met duidelijkheid over de rol en financiering vanuit de gemeente. Onderdeel van deze voorbereiding is overleg met mogelijke (publieke) financiers over publiek aandeelhouderschap, met regio en provincie over
6
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
•
•
•
Versie definitief Datum 19 juli 2024
samenwerking en met private warmtebedrijven over het creëren van condities voor privaat (deel)aandeelhouderschap. Herijking van de gemeentelijke aanpak van de warmtetransitie. Na het stoppen van Warm Amsterdam dient te worden bepaald op welke manier de warmtetransitie doorgang kan vinden. Dit vraagt het verkennen van alternatieve technische routes en hiertoe samenwerken met partijen in en rond de stad (oa. woningcorporaties, bewonersinitiatieven, warmtebedrijven, nutspartijen maar ook provincie en Rijk). Opstellen bronnenstrategie en ontwikkelen van bronnen. Aansturen extra onderzoek naar geothermie. Onderzoeken en bepalen van de (toekomstige) duurzame bronnen van warmte (en zo mogelijk koude) zoals aquathermie, geothermie en restwarmte en het borgen dat deze ontwikkeld worden. Voor het in kaart brengen van de potentie van geothermie is extra onderzoek nodig; dit onderzoek is kostbaar en wordt voorbereid met Energiebeheer Nederland. Bouwen aan maatschappelijk draagvlak voor de warmtetransitie. Onderdeel hiervan is het ontleden van en sturen op betaalbaarheid van warmte voor bewoners in afstemming met rijk en warmtebedrijven. Participatie en betrokkenheid van bewoners bij de keuzes in de warmtetransitie noodzakelijk voor haalbare oplossingen.
Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel 445 Structureel
2025 4.000
2026 3.555
2027
2028
2.3 Opwekken duurzame Energie (Wind en Zon) Project Wind Amsterdam wil op haar eigen grondgebied maximaal duurzame energie opwekken. De doelstellingen en acties zijn opgenomen in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal, de Regionale Energie Strategie Noord Holland Zuid en doelenboom uit de gemeentelijke begroting. Doelstelling programma Wind deze bestuursperiode is 18 MW opgesteld vermogen toevoegen richting de 127 MW in 2030 op Amsterdam grondgebied. Om dit te halen moeten rond 2025 vergunningen kunnen worden verleend. Zon Om de doelstelling te halen moet het opgesteld vermogen aan zonnepanelen met circa 50 MW per jaar groeien. Dat zijn 100 tot 150 duizend panelen per jaar. Het grootste deel van de zonnepanelen wordt gelegd op vastgoed dat niet in eigendom is van de gemeente. Activiteiten van de gemeente richting zich daarom primair op ondersteuning van verschillende doelgroepen om tot realisatie van zonprojecten over te gaan. Activiteiten van Amsterdam Activiteiten Wind • Met medeoverheden leggen we doelstellingen voor wind en zon-energie vast in de Regionale Energie Strategie RES, monitoren we jaarlijkse in de RES monitor sturen we op realisatie.
7
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
• •
Versie definitief Datum 19 juli 2024
In het Programma Wind Amsterdam (PWA) worden locaties aangewezen waar in totaal 50 MW aan nieuwe projecten kunnen worden gerealiseerd. Na afronding PWA neemt de gemeente vanaf 2025 een actieve rol op zich door: o partijen bij elkaar te brengen (grondeigenaren, buurgemeenten, provincie, bevoegd gezag, coöperaties etc.); o een overeenkomst/ plan van aanpak per gebied af te spreken; o De benodigde onderzoeken tbv lokale inpassing (mede-) uit te voeren; o Het participatieproces rondom de lokale inpassing (mede-) te organiseren; o Indien nodig de vergunningaanvraag voor te bereiden en/of aanvragen; o Als de onderzoek/ vergunningsfase is afgerond (na 2025) blijft begeleiding initiatiefnemers richting realisatie nodig.
Activiteiten Zon • Organiseren van informatieavonden en collectieve inkoop voor bewoners en VVE’s om hen te informeren over de voordelen van zonnepanelen; • Aanbieden van gratis energie-adviesdiensten aan bedrijven om hen te helpen bij de installatie van zonnepanelen op hun daken, inclusief kosten-baten analyses; • Verstrekken van advies en subsidies aan scholen en andere maatschappelijke organisaties om zonne-energieprojecten te realiseren; • Proactief benaderen van bedrijven met grote dakoppervlakken om hen te overtuigen van de voordelen van zonne-energie en het aanbieden van advies en te wijzen op subsidiemogelijkheden; • Stimuleren van duurzame/eerlijke, hergebruikte en lichtgewicht zonnepanelen met een Amsterdamse subsidie voor projecten die gebruik maken van duurzame, eerlijk geproduceerde, hergebruikte of lichtgewicht zonnepanelen; • Samenwerking met Rijkswaterstaat, regiogemeenten en de provincie voor het plaatsen van zonnepanelen langs snelwegen en op geluidsschermen. In 2025 wordt de uitvraag aan de markt voorbereid. Bestedingsvoorstel: (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025
2026 3.100
2027 3.100
2028 3.100
3.100
8
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
2.4 Bewonersinitiatieven Project Om meedoen in de energietransitie zo toegankelijk mogelijk te maken ondersteunen we initiatiefnemers. Dat kan gaan om financiële middelen, maar ook om hulp bij zelforganisatie, onderzoek of het ondersteunen van Amsterdammers die willen meepraten of beslissen. In buurten waar we actief zijn, zoeken we de samenwerking met buurtplatforms en coöperaties. Door gerichte ondersteuning neemt het aantal bewonersinitiatieven toe en komt er zicht op uitvoering. Dit geldt voor zowel buurtgerichte initiatieven, initiatieven van VvE’s en bewoners die hun eigen (huur) huis willen verduurzamen. Voor alle type initiatieven biedt de gemeente ondersteuning. Activiteiten van Amsterdam •
• • •
•
Ondersteuning en professionalisering buurt/ bewonersinitiatieven via de oprichting van een energiediensten organisatie (EDO). Hiermee creëren we een duidelijk aanspreekpunt voor ondersteunende diensten en wordt de route van ideevorming naar exploitatie/ projectrealisatie ondersteund. Voorbereiding start in 2024. De EDO wordt in 2025 opgericht; Continuering van ondersteuning lopende bewonersinitiatieven als MeerEnergie, Watergraafsmeer en het WG terrein; Ondersteuning initiatieven van instellingen/organisaties voor nieuwe/alternatieve warmtesystemen dmv technische, juridische of organisatorische kennis; Ondersteuning VvE’s bij aardgasvrij maken van de appartementen in samenwerking met andere stakeholders, stadsdeel/duurzaamheidscoördinatoren, energiebedrijven, en stichting !WOON; Ondersteuning particuliere woningeigenaren bij verduurzaming woning.
Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025 3.000
2026 3.000
2027
2028
2.5 Regie- en Uitvoeringsorganisatie Energie voor de Stad Project De regie- en uitvoeringsorganisatie Energie voor de Stad heeft als doel om slagvaardiger samen te werken aan de ontwikkeling en uitvoering van de energietransitie, door integrale sturing, ontwikkeling en het professioneel invullen van de gemeentelijke uitvoeringsrollen. Activiteiten van Amsterdam De activiteiten van Energie van de stad bestaan uit drie onderdelen: • Versterken van de uitvoeringsprogramma’s onder andere door beheersing en sturing. Onder programmamanagement valt het opdrachtgeverschap voor de uitvoeringsprogramma’s Elektriciteitsvoorziening Amsterdam (EVA), Collectieve Warmte Amsterdam (CWA) en Warm
9
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
•
•
Versie definitief Datum 19 juli 2024
Amsterdam, het Warmteprogramma en het onderzoek naar de opstart van een warmtebedrijf. In de loop van 2024 starten mogelijk projecten van duurzame opwek aan Energie voor de Stad; Uitvoeringsregie. Dit zijn een aantal taken geconcentreerd die de energietransitie als geheel bedienen en die nadrukkelijk een bredere scope hebben dan de programma’s die in Energie voor de Stad ondergebracht zijn: a. Het opbouwen en leveren van (juridische) expertise; hiervoor worden meerdere juridische producten opgeleverd die nodig zijn voor de onderliggende programma’s en projecten (bijvoorbeeld juridische input voor bestemmingsplannen, bodemenergieplannen maar ook juridische expertise voor de oprichting van een warmtebedrijf); b. Het bewaken van overzicht en het monitoren van de voortgang, het opsporen en oplossen van directieoverstijgende belemmeringen en waar nodig bijsturen (levert producten zoals de rapportage); c. Participatie, omgevings- en stakeholdermanagement, en communicatie (meerdere producten zoals stakeholder analyses, bewonersbijeenkomsten, nieuwsbrieven etc.); d. Het reserveren van onder- en bovengrondse ruimte en het programmeren van werkzaamheden.
Voor meerdere projecten worden de planningen afgestemd met bestaande projecten in de stad, hiermee kan werk met werk gemaakt worden en tegelijkertijd wordt dankzij integrale keuzes mogelijk gemaakt dat er ruimte is voor toekomstige projecten (ruimte reservering in de bodem). Uitvoeringsstrategie voert activiteiten uit op inhoudelijke project overstijgende opgaven, op het verbeteren van de samenwerking met en tussen interne en externe stakeholders, en in het inrichten en ontwikkelen van de eigen organisatie. Het betreft opgaven om de uitvoering van de energietransitie effectiever te doen.
Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025 2.012
2026 3.548 4.000
2027 7.440 4.000
2028 4.000
4.000
2.6 Elektriciteitsvoorziening Amsterdam (EVA) Project Elektriciteitsvoorziening Amsterdam is opgericht om grootschalige netcongestie in Amsterdam te voorkomen samen met Tennet en Alliander in de taskforce congestie. Tennet en Alliander hebben de verantwoordelijk voor het ontwerp en realisatie van de benodigde onderstations en middenspanningsruimtes (investering circa 1,4 miljard). Bij de gemeente ligt de verantwoordelijkheid van locatiekeuze- en besluit, inpassing in de omgeving, participatie en communicatie, en de juridische planologische aspecten alsmede versnelling op deze processen. •
Werkspoor 1A; Hoogspanning. Het bouwen van 30, en 0pwaarderen van 13 hoogspannings/onderstations inclusief meer dan 30 nieuwe kabeltracés in de stad;
10
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
•
Werkspoor 1B; Distributienet. Het inpassen van ~1.200 middenspanningsruimtes (MSR) in de bestaande stad en ~1400 in de gebiedsontwikkeling in samenwerking met Alliander, waarbij 1228 stuks geplaatst moeten worden vóór 2030, en het restant geplaatst wordt tot en met 2050. Activiteiten van Amsterdam Werkspoor 1A; Hoogspanning • Locatiekeuze (product Haalbaarheidsonderzoek en bestuurlijk vastgestelde locatie): a. In 2024 worden de locatiebesluiten en informatiebijeenkomsten georganiseerd voor de stations Buikslotermeer (Hoogspanning (HS) – TenneT, alsmede het onderstation (OS) Liander); Vliegenbos (OS); Havenstad (HS); Rhijnspoor (OS); Uilenburg (OS); Hoogte Kadijk (OS); Frederiksplein (OS); Overamstel (HS en OS); Watergraafsmeer 2 (OS); Weesp Noord (OS); Zuidoost 380+150kV; D-Buurt Diemen (OS); K-Buurt (OS) alsmede de besluiten voor 5 inlussingen; b. In 2025 starten de locatiebesluiten en informatiebijeenkomsten van Tuindorp Oostzaan (HS en OS); Westzaan (OS); Osdorp (HS en OS); Hoogte Kadijk (HS) en Amstel 3 (OS) alsmede de locatiebesluiten voor 3 inlussingen; c. In 2026 worden voor de stations geen locaties bepaald, maar wel voor 13 kabeltracés. • Inpassing (product Bouwenvelop, realisatie/ anterieure overeenkomst): a.
In 2024 wordt de inpassing gerealiseerd van de stations Buikslotermeer (OS), Havenstad (OS), Schipluidenlaan (OS), Rhijnspoor (OS), Uilenburg (OS) en Gaasperdam (OS); b. In 2025 wordt de inpassing gerealiseerd van Tuindorp Oostzaan (OS) en Vliegenbos (OS). Verder ook van Hoogte Kadijk (HS en OS) alsmede Overamstel (HS en OS), Watergraafsmeer (OS), Weesp Noord (OS), Weesp Zuid (OS), Bijlmer Oost (HS), Onderstation Diemen (OS), Amstel 3 (OS) en K-buurt (OS); c. In 2026 vindt de inpassing plaats van Tuindorp Oostzaan (HS), Westzaanstraat (OS) en Osdorp (HS en OS); d. In 2027 vinden de laatste inpassingen plaats, zijnde Buikslotermeer (HS), en Havenstad (HS); e. Voor sommige stations vinden geen opvolgende fases plaats na locatiekeuze, bijvoorbeeld omdat er alleen vervolg gegeven wordt aan deze stations als de eerste keuze voor opwaarderen onmogelijk blijkt in het proces. Overamstel bijvoorbeeld gaat alleen eerder door als de opwaardering Rhijnspoor niet mogelijk is. Ook kunnen sommige stations pas opgepakt worden na opwaardering van 380kV stations in de omgeving van Amsterdam. • Basisontwerp (product basisontwerp en definitief ontwerp): a. In 2025 worden de basisontwerpen opgeleverd voor de stations Gaasperdam (OS), Buikslotermeer (OS); Noord Klaprozenweg (inpassing en locatiekeuze reeds uitgevoerd in 2023); Rhijnspoor (OS) en Uilenburg (OS); b.
In 2026 worden de basisontwerpen opgeleverd voor Tuindorp Oostzaan (OS); Havenstad (OS); Schipluidenlaan (OS); Hoogte Kadijk (OS) en Weesp Noord (OS); c. In 2027 worden de basisontwerpen opgeleverd voor Vliegenbos (OS); Westzaanstraat (OS); Hoogte Kadijk (HS) en Weesp Zuid (OS) alsmede die van vijf inlussingen; d. Gedurende deze fase vindt ook de oplevering plaats van het omgevingsplan en de omgevingsvergunning.
11
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
Werkspoor 1B; Distributienet Het Ontwikkelingsperspectief EVA 2035 (door college vastgesteld in 2022) is opgenomen in het gezamenlijke Implementatieplan Distributienet (mei 2024). De activiteiten van de gemeente zijn gericht op versnelling. Omdat de bouwactiviteiten bij Liander liggen, is het de taak van het projectteam om de voorfase van elke plaatsing te verkorten zodanig dat Liander kan versnellen in haar realisatie. De volgende werksporen zijn gedefinieerd: • • • • • • •
Programmeren (het aansluiten en combineren van planningen); Locatiebepaling (waar moeten de MSR’en geplaatst worden om congestie te verminderen). Vormgeving (hoe zorgen we dat de MSR’en passen in de omgeving opdat er niet teveel bezwaren zijn); Participatie (hoe nemen we de buurt mee zodanig dat er geen bezwaren komen welke vertragend werken); Escalatie (hoe beleggen we mandaat lager in de organisatie zodat besluiten sneller genomen worden); WIOR (hoe zorgen we voor versnelling in het vergunningsproces); Digitalisering (Hoe maken wij visueel waar we werken ten behoeve van de communicatie).
Het is de intentie van het projectteam om de eerste nu opgenomen aanhangige acties medio volgend jaar afgerond te hebben. Echter is op dit moment moeilijk te voorzien tegen welke moeilijkheden het programmateam aanloopt, in welke mate de acties effect sorteren en of er bijgestuurd moet worden dan wel extra acties ingezet worden. Het programmateam verwacht zodoende een continue doch afbouwend proces over de komende jaren. Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025 2.881
2026 4.483 4.000
2027 5.636 4.000
2028 4.000
4.000
2.7 Ontwikkelkader warmte / Warmteprogramma Project Het Warmteprogramma is een wettelijk instrument dat ontwikkeld en ingezet wordt om de gemeentelijke ambitie aardgasvrij in 2040 en klimaatneutraal in 2050 te behalen. Het Warmteprogramma geeft richting aan de warmtetransitie en legt de basis voor de ontwikkeling en implementatie van concrete maatregelen en projecten om de CO2-uitstoot te verminderen en duurzame warmtevoorzieningen te stimuleren. Dit programma levert het product/rapportage op “Warmteprogramma”. In het Warmteprogramma wordt op basis van recente ontwikkelingen en geactualiseerde uitgangspunten opnieuw keuzes gemaakt met betrekking tot preferente warmtesystemen en wordt er een uitvoeringstrategie vastgelegd voor de realisatie van preferente warmtesystemen.
12
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
Activiteiten van Amsterdam Om te komen tot het Warmteprogramma wordt gewerkt met een aantal tussen producten (zie schematische planning in onderstaande figuur). Samen te vatten in drie hoofdproducten: • Berekening Warmtekoers (op basis van nota van uitgangspunten worden scenario's voor warmte systemen opgesteld); • Uitvoeringsstrategie en Effecten-analyse (MER-beoordeling overige effecten); • Opstellen (en vaststellen) Warmteprogramma (op basis van keuze in warmte koers en uitvoeringsstrategie wordt Warmteprogramma als geheel opgesteld).
Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025 1.000
2026
2027
2028
2.8 CDOKE Middelen Voor 2023 t/m 2025 heeft de gemeente Amsterdam uitvoeringsmiddelen CDOKE (capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid) gekregen van het Rijk. Het gaat in totaal voor deze drie jaren om een bedrag van 50 miljoen. Bij de aanvraag voor de Voorjaarsnota 2024 en bij het opstellen van het bestedingsplan is rekening gehouden met dekking vanuit de CDOKE middelen voor Collectieve Warmte Amsterdam en Warm Amsterdam, zowel in 2025 als in 2026. Voor 2025 betekent dat dat vooruitlopend op het besluit over de toekenning van de CDOKE middelen door het college een bedrag van € 10 miljoen met name wordt toegekend aan Collectieve Warmte Amsterdam en Warm Amsterdam. Waarbij het bedrag van € 10 miljoen hetzelfde is als de toekenning vanuit de CDOKE middelen 2024. Voor 2026 betekent dat dat € 8,7 miljoen met name voor Collectieve Warmte Amsterdam nog ongedekt is en dat dat een risico oplevert voor het realiseren van collectieve warmtenetten en daarmee de realisatie van nieuwbouwwoningen.
13
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
2.8.1 Programma Collectieve Warmte Amsterdam (Warmte voor nieuwbouw) Project Collectieve Warmte Amsterdam (CWA) focust zich op de aanleg van collectieve warmtenetten bij nieuwe gebiedsontwikkelingen (nieuwbouw).
Activiteiten van Amsterdam De gemeente voert hiervoor projecten uit, waarbij de financiering, de realisatie, het beheer en de exploitatie (voor dertig jaar) van warmtenetten via concessies wordt uitbesteed aan de markt. Voor deze projecten financiert zij waar wenselijk de onrendabele top, omdat het voor marktpartijen niet altijd aantrekkelijk is om nu in te stappen. Er wordt tevens gekeken naar alternatieven (waaronder het zelf exploiteren van warmtenetten) voor de concessies, aangezien deze veelal moeizaam tot stand komen of aanbestedingen hiervoor mislukken. Daarnaast heeft CWA de verantwoordelijkheid voor het beheer van de afgesloten concessies, op dit moment zijn dat de twaalf bestaande concessies, waarbij met de start van het programma CWA een goede basis wordt gelegd. CDOKE middelen (x € 1.000) Incidenteel
2024
2025 7.916
2026 7.697
2027
2028
2.8.2 Programma Warmte Bestaande Bouw (voorheen Warm Amsterdam) Project Warmte Bestaande Bouw heeft de doelstelling om zoveel mogelijk bestaande bouw in Amsterdam aardgasvrij te maken. Warmtenetten zijn hiervoor de geijkte oplossing, maar niet in alle gevallen de beste of meest wenselijke. Er dient per buurt gekeken te worden welke oplossing de meest passende is in de betreffende situatie. Het programma wil deze doelstelling behalen door actief op zoek te gaan naar kansen o.a. door aan te sluiten bij renovaties en buurtinitiatieven en beoogt een schakel te zijn tussen bewoners, VVE's, woningcorporaties en leveranciers van initiatief tot uitvoering.
14
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
Activiteiten van Amsterdam Het programma heeft een regierol, met name door het soepel laten verlopen van projecten in de realisatiefase, kansrijke initiatieven planmatig richting uitvoering brengen en begeleiden van bewoners en corporaties. Hiervoor worden de volgende activiteiten uitgevoerd: • Ondersteuning in de uitvoering. Op dit moment vindt er uitvoering plaats bij twee buurten, Kmidden en de Wildemanbuurt. De aardgasvrijregisseurs opereren als liaisons tussen woningcorporaties, de uitvoeringsteams van de verschillende partijen en de bewoners dan wel VVE's die betrokken zijn bij de aanpassingen; • Buiten deze twee buurten zijn de regisseurs betrokken bij ruim dertig andere buurten welke zich bevinden tussen de fases initiatief, verkenningsonderzoeken, haalbaarheidsstudies en ontwerp. De intentie is om ook deze buurten naar uitvoering te brengen, waarbij het aantal uitvoeringsprojecten toeneemt per jaar.
Een tijdsduur is hier helaas nog niet aan te plakken gezien de fase waarin het programma zich bevindt; • Uiteindelijk beoogt het team een aanpak te maken die opschaalbaar is naar alle buurten in Amsterdam, zodat we op basis van het warmteprogramma en met behulp van de wettelijke instrumenten de warmtetransitie kunnen versnellen; • Het team zoekt op medewerkers- en directieniveau de samenwerking met corporaties en leveranciers om de initiatieven uit te werken, pilots op te zetten en kennis te delen; • Het programmateam signaleert knelpunten in de randvoorwaarden en doet voorstellen voor verbetering in overleg met beleid/strategie. CDOKE middelen (x € 1.000) Incidenteel
2024
2025 1.731
2026
2027
2028
15
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
3 Circulaire Economie
Project Om de circulaire doelen van 2030 en 2050 te realiseren staat in de raadsinformatiebrief Onze Stad van Morgen (29 november 2023) beschreven dat alle gemeentelijke organisatieonderdelen in 2026 in staat moeten zijn circulair te werken. Dat vraagt om voldoende expertise en capaciteit die nu veelal niet beschikbaar is. Met extra capaciteit worden de verschillende organisatieonderdelen ondersteund om deze stap versneld te maken. Met name met het identificeren van welke taken anders of nieuw opgepakt moeten worden. En welke aanpassingen in de huidige processen en procedures nodig zijn en hoe die vast stellen. Dat gaat o.a. over inkoop, beleid, organisatie en regelingen. Dit is tijdelijke inzet voor twee jaar om eind 2026 te zorgen dat circulair werken in de gemeentelijke organisatie geborgd is. Activiteiten van Amsterdam De gemeente doet een beroep op inwoners en ondernemers in de stad om circulair te werken en te leven. De gemeente ondersteunt hen bij de reis naar halvering van het materiaalgebruik in 2030. Om dit geloofwaardig te kunnen doen geeft de gemeente zelf het goede voorbeeld door het verduurzamen van o.a. vastgoed, wagenpark, ICT en catering. We stellen hergebruik centraal bij het inrichten en beheren van de openbare ruimte en gebruiken circulaire criteria bij de eigen inkoop en gebiedsontwikkeling.
• Door inzet van de eigen inkoopkracht versnelt Amsterdam de transitie in de markt (launching customer); • De extra middelen worden ingezet om de verschillende organisatieonderdelen te voorzien van voldoende expertise bij het aanpassen van de gemeentelijke taken, processen en procedures om circulair te kunnen werken. Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025
2026 500
2027
2028
500
16
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
4 Duurzaamheidscoördinatoren
Project De stadsdelen zijn belangrijke spelers in Onze stad van morgen, in de ontwikkeling naar een duurzame toekomst. Zij begeleiden daarin initiatieven vanuit bewoners en ondernemers en werken gebiedsgericht aan de duurzaamheidsopgave passend bij de opgave in hun stadsdeel/ stadsgebied. De duurzaamheidscoördinatoren vervullen hierin een cruciale rol tussen beleid, gebiedsgerichte opgave en de daadwerkelijke uitvoering. Daarbij zijn zij matchmakers om duurzaamheidsinitiatieven mogelijk te maken en daarmee vergroten zij het draagvlak voor transities. De stadsdelen en het stadsgebied hebben in het kader van financiële zeggenschap lokaal bestuur aangegeven dat na de onzekerheid van de afgelopen periode, structurele borging en vaste inzet van deze coördinatoren wensen, om zo verder te kunnen werken aan gebiedsgerichte uitvoering van de transities. Activiteiten van Amsterdam •
• • •
• •
Coördineren, signaleren en adviseren: duurzaamheidscoördinatoren fungeren als bruggen tussen kennis- en uitvoeringsdiensten en gebieden, waardoor ze, met overzicht en tijdig, cruciale adviezen overbrengen; Beleidsimplementatie: ze spelen een essentiële rol bij het gebiedsgericht vertalen van centraal beleid naar praktische uitvoering in de stadsdelen; Terugkoppeling: duurzaamheidscoördinatoren zorgen voor waardevolle terugkoppeling van inzichten vanuit de uitvoering naar beleidsmakers; Stimulering initiatieven: in de stadsdelen initiëren en ondersteunen duurzaamheidscoördinatoren diverse verduurzamingsinitiatieven van bewoners, bedrijven en instellingen; Kennisoverdracht: coördinatoren bevorderen een continue uitwisseling van kennis en inzichten tussen diensten en gebieden; Beleidsvertaling: ze vertalen centraal duurzaamheidsbeleid naar specifieke acties en implementatiestrategieën in de stadsdelen.
Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025
2026 900
2027 900
2028 900
900
17
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
5 Bestuursopdracht Duurzame Toekomst
Project De Bestuursopdracht duurzame toekomst stad & organisatie is vastgesteld op 4 juli 2023 in het college van B&W. Reden was de bestuurlijke constatering richting de gemeenteraad: ‘als we zo doorgaan, gaan we de doelen niet halen’. Dat richtte zich destijds nog op de wetenschap dat de aarde afgaat op 1,5 graad opwarming (Parijs akkoord); nu een jaar later is een reëler scenario dat we mondiaal rekening moeten gaan houden met 2,5 – 3,0 graad opwarming. Dat is extreem. De bestuursopdracht is geëvalueerd en wordt in het najaar met het Bestuurlijk Team duurzame toekomst, het College gedeeld en de organisatie gedeeld. In 2024 is bewust breed ingezet op alle pijlers van de bestuursopdracht. Daarbij is steeds uitgangspunt dat resultaten structureel moeten kunnen zijn en tot doorbraken en versnelling moeten kunnen leiden. Focus komt voor de rest van 2025 en 2026 te liggen op: • Verdere inrol van ‘duurzaam, tenzij’; • de inrichting van slim buurtgericht verduurzamen; • en het op basis van deze twee hoofdactiviteiten realiseren van duurzame doorbraken en wegenemen van systemische belemmeringen ondersteund met verbindende en motiverende communicatiestrategie/ koepelcampagne. Activiteiten van Amsterdam 1.
Duurzaam, tenzij’ (€ 250.000) In de raadsbrief Onze stad van morgen en de Bestuursopdracht Duurzame Toekomst (4 juli 2023) heeft het college gekozen voor het uitgangspunt: ‘Duurzaam, tenzij’. Voor alle besluitvorming, beleid, uitvoering en beheer geldt: we doen het duurzaam of we doen het niet, tenzij het bestuur ervoor kiest om hiervan af te wijken. Vanuit de bestuursopdracht is de inzet gericht op het implementeren van de nieuwe norm met als beoogde resultaten: • Brede bekendheid met de nieuwe norm ‘Duurzaam, tenzij’; • ‘Duurzaam, tenzij’ is een criterium bij of onderdeel van (alle) werkprocessen. Er is transparantie over de afweging, met name wanneer gekozen wordt om gebruik te maken van de ‘tenzij’; • Collega’s kunnen duurzaam tenzij toepassen in hun eigen werk en weten waar ze naar toe moeten voor hulp en adviseurs; • Bij hardnekkige vraagstukken en dilemma’s worden doorbraakmethodieken ingezet. 2. Slim buurtgericht werken (300.000,-) In de raadsbrief Onze stad van morgen en de Bestuursopdracht Duurzame Toekomst (4 juli 2023) heeft het college gekozen voor het integraal gebiedsgericht verduurzamen van de stad. In 2024 is
18
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
gewerkt aan de propositie hoe dat te doen en wordt een start gemaakt met de inrichting daarvan voor de ondersteuning van geprioriteerde buurten die zijn geselecteerd op basis van drie sets aan criteria: de sociale opgaven & draaglast en draagkracht van de lokale gemeenschappen (ongelijk investeren voor gelijke kansen), de meest risicovolle gebieden vanuit het perspectief van klimaatadaptatie (hitte, droogte, wateroverlast) en de meerjarige beheer-, vervangings- en investeringsopgave. Voor 2025 en 2026 ligt de focus op 3 sporen waarbij alle drie de sporen uitgaan van een netwerk van samenwerkende partijen, inclusief bewoners: (a) de ondersteuning van geïntegreerde participatie- en uitvoeringsprocessen op buurt/wijkniveau, (b) de inrichting van een stedelijke leeromgeving en monitoring van voortgang en (c) systeemdoorbraken en ontwikkeling van randvoorwaardelijk instrumentarium, met de eerste focus op: integrale financiering, een gedeelde informatiepositie en een doelmatige governance. Nadere besluitvorming volgt in november 2024. Voor zowel het onderdeel ‘duurzaam, tenzij’ als het slim buurtgericht uitvoeren is een gedetailleerdere onderbouwing beschikbaar. Bestedingsvoorstel (x € 1.000) 2024 Incidenteel Structureel
2025
2026
2027
2028
550
19
Gemeente Amsterdam Programma 1, Bouwen, Wonen, Duurzaamheid Bestedingsplan Energietransitie en klimaat- en energiebeleid
Versie definitief Datum 19 juli 2024
6 Bestedingsplan Begroting 2025 Verdeling structurele middelen
Energietransitie (x € 1.000) € 15 miljoen structureel Kaders en basistaken Opwek duurzame Energie (Wind en Zon) Energie voor de Stad Elektriciteitsvoorziening Amsterdam (EVA) Duurzaamheidscoördinatoren Totaal
2025
2026
2027
2028
€ 3.000 € 3.100 € 4.000 € 4.000 € 900 € 15.000
€ 3.000 € 3.100 € 4.000 € 4.000 € 900 € 15.000
€ 3.000 € 3.100 € 4.000 € 4.000 € 900 € 15.000
€ 3.000 € 3.100 € 4.000 € 4.000 € 900 € 15.000
Verdeling incidentele middelen
Klimaat- en energiebeleid (x € 1.000) € 50 miljoen incidenteel Kaders en basistaken Voorbereiding publiek warmtebedrijf (WCW) Bewonersinitiatieven Energie voor de Stad Elektriciteitsvoorziening Amsterdam (EVA) Warmteprogramma Circulaire Economie Bestuursopdracht Duurzame Toekomst Totaal
2024 € 445 € 2.012 € 2.881
€ 5.338
2025 € 3.750 € 4.000 € 3.000 € 3.548 € 4.483 € 1.000 € 500 € 550 € 20.831
2026 € 3.700 € 3.555 € 3.000 € 7.440 € 5.636 € 500 € 23.831
Bij de aanvraag voor de Voorjaarsnota 2024 en bij het opstellen van het bestedingsplan is rekening gehouden met dekking vanuit de CDOKE middelen voor Collectieve Warmte Amsterdam, Warm Amsterdam en de Bestuursopdracht Duurzame Toekomst, zowel in 2025 als in 2026. Voor 2025 betekent dat dat vooruitlopend op het besluit over de toekenning van de CDOKE middelen (totaal beschikbaar bedrag € 16,7 miljoen) een bedrag van € 10 miljoen wordt toegekend aan met name Collectieve Warmte Amsterdam (7,9 miljoen) en Warm Amsterdam (€ 1,7 miljoen). En een bedrag van € 875.000 wordt toegekend aan de Bestuursopdracht Duurzame Toekomst. Deze bedragen zijn gelijk aan de toekenning vanuit de CDOKE middelen 2024. Voor 2026 betekent dat dat € 8,7 miljoen voor met name Collectieve Warmte Amsterdam (€ 7,6 miljoen) en van € 875.000 voor de Bestuursopdracht Duurzame Toekomst nog ongedekt is. Zonder collectieve warmtevoorzieningen zullen een aantal woningbouwontwikkelingen tot stilstand komen. De Bestuursopdracht Duurzame Toekomst wordt geëvalueerd en op basis van de uitkomst van deze evaluatie (november 2024) het vervolg en de daarbij benodigde middelen in 2026 inzichtelijk worden.
20