Bijlage 3a Factsheet schooladviezen, onder en overadvisering

Factsheet oktober 2022 correctie 01-2023

Schoolloopbaan en schooladviezen, met onder- en overadvisering

In de monitor schoolloopbanen voortgezet onderwijs brengt Onderzoek en Statistiek (O&S) de onderwijsloopbanen van Amsterdamse leerlingen in kaart, vanaf het moment dat ze een basisschooladvies ontvangen en de overstap maken naar de middelbare school tot aan het behalen van een diploma. In deze factsheet staat het basisschooladvies in groep 8 centraal. Nieuw is dat voor het eerst in beeld is gebracht hoe de schoolloopbaan van leerlingen eruit ziet die een ander schooladvies hebben gekregen dan de centrale eindtoets uitwees. Van de schoolloopbanen in het Amsterdamse vo is ook een dashboard gemaakt: dashboard-schoolloopbanen.

Schoolloopbanen van Amsterdamse leerlingen We volgen in deze factsheet de leerlingen die in schooljaar 2010/’11 tot en met 2020/’21 in groep 8 een basisschooladvies hebben gekregen. Basisschoolleerlingen krijgen in groep 8 vóór 1 maart een schooladvies voor het niveau in het voortgezet onderwijs. Hierna maken leerlingen de centrale eindtoets waaruit een toetsadvies volgt. Het toetsadvies kan hoger zijn dan het schooladvies. De leerling heeft dan recht op heroverweging van het schooladvies. De school is niet verplicht om het advies na heroverweging bij te stellen. Covid-19 In schooljaar 2019/’20 begon de Covid-19-pandemie. Alle scholen waren in de tweede helft van het schooljaar gesloten waardoor er geen eindtoets heeft plaatsgevonden en leerlingen geen gebruik konden maken van het recht op een heroverweging van het schooladvies. In schooljaar 2020/’21 is er wel weer een eindtoets afgenomen. In deze factsheet zoomen we in op de ontwikkeling van de adviezen sinds de pandemie en verschillen tussen jongens en meisjes en het ouderlijk opleidingsniveau.

Voorbeeld schoolloopbaan vo cohort 2015 1. Basisschooladvies

basisonderwijs

Overgang basisschool naar voortgezet onderwijs

2. Derde jaar in het vo

’14/’15 laatste jaar van het basisonderwijs

’15/’16 eerste jaar van het voortgezet onderwijs ’17/’18 derde jaar van het voortgezet onderwijs

voortgezet onderwijs

3. Behalen van het diploma

Sommige leerlingen stapelen diploma’s

Diploma te behalen in: ’18/’19 diploma vmbo-b/k/t ’19/’20 diploma havo ’20/’21 diploma vwo Hierna doorleren of diploma behalen met vertraging (zittenblijven)

Aandeel dubbeladviezen vmbo-t/havo en havo/vwo licht gestegen Het aandeel Amsterdamse leerlingen dat in groep 8 een dubbeladvies voor vmbo-t/havo en havo/vwo heeft ontvangen is in schooljaar 2020/’21 licht gestegen. De enkele adviezen voor vmbo-t en havo zijn in dit schooljaar minder vaak afgegeven. Daarnaast valt op dat het aandeel leerlingen met een vwo-advies na een daling in schooljaar 2019/’20 weer is toegenomen. Tijdens de eerste schoolsluiting, toen er geen eindtoets werd afgenomen, daalde het aandeel leerlingen met een vwo-advies van 27% naar 24%. In schooljaar 2020/’21 betrof het aandeel leerlingen met een vwo-advies 28%, waarmee dit boven het niveau ligt van voor de pandemie. Dit patroon zien we ook landelijk en in de andere grote steden Den Haag, Rotterdam en Utrecht terug.

Verhouding basisschooladviezen 2010-2020 pro

vmbo-t t/m havo

schooljaar 2020/’21

5%

schooljaar 2010/’11

10%

vmbo-b vmbo-k vmbo-b/k vmbo-t

Bron CBS, bewerking O&S

havo t/m vwo onbekend havo vwo 28%

19%

Sinds 2010/’11 is het aandeel vwoadviezen met 9%-punt gestegen. Het aandeel adviezen voor vmbo-b is met 5%-punt gedaald.

Ontwikkeling basisschooladviezen naar opleidingsniveau ouders en geslacht Basisschooladviezen Amsterdamse leerlingen naar opleidingsniveau ouders ouders mbo-2 t/m 4 opgeleid

ouders max mbo-1 opgeleid

vmbo-b t/m vmbo-k (incl. pro)

ouders hbo/wo-opgeleid

50% 40%

vmbo-t t/m vmbo-t/havo

30%

havo t/m havo/vwo

20% 10%

vwo

0% 2010

2020

2010

jongens

2010

2020

meisjes

50% 40% 30%

2020

Leerlingen van hbo/wo-opgeleide ouders krijgen gemiddeld meer dan vier keer zo vaak een vwo advies (45%) als leerlingen van ouders die maximaal mbo-1 opgeleid zijn (9%).

20% 10% 0% 2010

2020

2010

Tijdens eerste schoolsluiting steeg het aandeel vmbo-b t/m k adviezen onder meisjes met ouders met maximaal een mbo-1 opleiding, dit is hierna weer gedaald. Tijdens de schoolsluiting in schooljaar 2019/’20 kregen meisjes met ouders die maximaal een mbo-1 opleiding hebben afgerond vaker een advies voor het praktijkonderwijs t/m vmbo-k. Ook kregen zij minder vaak een havo t/m havo/vwo-advies. In schooljaar 2020/’21, toen er weer een eindtoets was, kregen meisjes weer even vaak een van deze adviezen als vóór de pandemie. Het lijkt alsof er van deze meisjes soms lagere verwachtingen zijn dan dat zij op de eindtoets laten zien.

Bron: CBS, bewerking O&S

2020

Aandeel vwo-adviezen in schooljaar 2020/’21 voor meisjes op hoger niveau dan vóór de pandemie Het aandeel vwo-adviezen daalde tijdens de schoolsluiting in schooljaar 2019/’20 het sterkst onder leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders (van 44% naar 40%). In schooljaar 2020/’21 heeft deze groep weer net zo vaak dit advies gekregen als voor de pandemie. Dit geldt ook voor leerlingen met ouders met een ander opleidingsniveau. Wanneer we kijken naar geslacht dan zien we dat de daling in het aandeel vwo-adviezen iets sterker was onder jongens (-2,9%-punt) dan onder meisjes (-2,3%punt). In schooljaar 2020/’21 kregen jongens weer net zo vaak een vwo-advies als ervoor (28%), voor meisjes geldt dat zij vaker een vwo-advies kregen dan vóór de pandemie (28% tegenover 26% in schooljaar 2018/’19). Dit wijkt af van het landelijke beeld, waar het aandeel vwo-adviezen in schooljaar 2020/’21 juist bij jongens sterker is gestegen dan bij meisjes. Meer hierover bij het CBS:

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/22/meisjes-in-2020-21-opnieuw-lager-schooladvies

Scholieren steken over op de van Woustraat.

Driekwart van de leerlingen haalt diploma op niveau van het advies Gemiddeld wees de eindtoets in schooljaar 2020/’21 bij bijna de helft van de Amsterdamse kinderen (46%) op een lager advies dan het schooladvies. Dit aandeel heeft altijd al hoog gelegen in Amsterdam in vergelijking met het landelijk gemiddelde (35%). Een vijfde van de Amsterdamse leerlingen (22%) had recht op een heroverweging van het schooladvies door een hoger toetsadvies. De helft van deze leerlingen kreeg hierna een bijgesteld advies, tegenover een kwart van alle leerlingen in Nederland.

De eindtoets wijst bij Amsterdamse leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders vaker op een lager advies dan het schooladvies dan bij leerlingen met anders opgeleide ouders. Dit zien we ook in andere grote steden en landelijk terug. In Amsterdam geldt het voor ieder niveau en is het verschil het grootst onder leerlingen met een vmbo-t advies. Bij leerlingen met ouders die maximaal een mbo-1 opleiding hebben afgerond wijst de eindtoets juist vaker op een hoger advies dan het schooladvies. In schooljaar 2020/’21 gold dit voor 38% van deze leerlingen, tegenover 30% van de leerlingen met mboopgeleide ouders en 13% van de leerlingen met hbo/wo-opgeleide ouders. Zij krijgen vervolgens minder vaak een bijgesteld advies.

Bij jongens wijst de eindtoets vaker op een lager advies dan bij meisjes. Dit zien we ook landelijk en in de andere grote steden terug. In Amsterdam geldt dit verschil vooral onder jongens en meisjes met een havo-, havo/vwo- of vwo-advies.

Aandeel leerlingen dat een lager, gelijk, hoger en bijgesteld hoger advies haalt op de centrale eindtoets dan op het schooladvies, naar opleidingsniveau ouders ouders mbo-2 t/m 4 opgeleid ouders hbo/wo-opgeleid ouders max mbo-1 opgeleid lager gelijk 2020

hoger en bijgesteld hoger toetsadvies 2020

2020

2018

2018

2018

2016

2016

2016

2014

2014

2014

0%

100%

0%

100%

0%

100%

Net als landelijk worden leerlingen met ouders die maximaal op mbo-1 niveau zijn opgeleid vaker onderschat bij het afgeven van het schooladvies.

Sinds schooljaar 2014/’15 is het schooladvies in groep 8 leidend en kan uit de centrale eindtoets alleen een heroverweging van dit advies volgen. Van de leerlingen uit dit schooljaar kan voor het eerst in kaart worden gebracht hoe hun volledige schoolloopbaan in het voortgezet onderwijs is verlopen. Zij kunnen tot zes jaar na instroom op de middelbare school worden gevolgd, deze periode is lang genoeg voor alle onderwijsniveaus om een diploma te kunnen halen. Alleen de vwo-leerlingen die vertraging hebben opgelopen omdat zij een jaar zijn blijven zitten zijn niet meegenomen in de resultaten. De meeste leerlingen (75%) halen een diploma dat overeenkomt met het niveau van het basisschooladvies. Dit geldt ook voor leerlingen met een bijgesteld hoger advies, 70% van deze groep maakt hun toetsadvies waar. Van de leerlingen zonder bijgesteld advies heeft een kwart een diploma op een hoger niveau gehaald, dus op het niveau dat de eindtoets aangaf. Wanneer zij kansrijk waren geadviseerd en een bijstelling hadden gekregen zou wellicht een groter aandeel een diploma op het niveau van hun toetsadvies hebben gehaald.

Behaald diploma ten opzichte van het schooladvies en toetsadvies in Amsterdam bijgesteld hoger schooladvies, hoger, gelijk en lager toetsadvies

Leerlingen met een basisschooladvies uit 2014/’15 die op een middelbare school zijn gestart in 2015/’16.

Meeste opstroom bij vmbo b t/m k

totaal 0%

100%

afstroom

Meer informatie… https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-schoolloopbanen

Auteurs Frederique van Spijker Joris Klingen

f.van.spijker@amsterdam.nl j.klingen@amsterdam.nl

doorstroom

opstroom

Bron: CBS, bewerking O&S

Colofon Opdrachtgever Onderwijs, Jeugd, Zorg en Diversiteit (OJZD) Jodenbreestraat 25 1011 NH Amsterdam Postbus 1840 1000 BV Amsterdam

Onderzoek en Statistiek onderzoek.amsterdam.nl Weesperstraat 113 1018 VN Amsterdam Postbus 658 1000 AR Amsterdam T 020 251 0333

3