Bijlage 3 Sociaal-maatschappelijke impact van een Erotisch centrum op buurten (O&S, 23 november 2022).pdf

Sociaal-maatschappelijke impact van een Erotisch Centrum op buurten 23 november 2022 De gemeente Amsterdam heeft de ambitie om een Erotisch Centrum buiten de Wallen te laten ontwikkelen. In de raadsbrief Voortgang verkenning Erotisch centrum van 12 oktober 2021 is een shortlist van acht zoekgebieden bekend gemaakt. Voor al deze gebieden is door R&D een verdiepend locatieonderzoek uitgevoerd dat de ruimtelijke haalbaarheid van een Erotisch Centrum op de locatie verkent. In aansluiting daarop heeft O&S in onderhavige notitie voor elke locatie gekeken naar de sociaal-maatschappelijke impact op de buurt van de komst van een Erotisch Centrum. In november 2022 is de rapportage uitgebreid met de locatie Station Noord.

Werkwijze Onderzoeksvraag O&S is door OOV/PMB gevraagd na te gaan of het mogelijk is op basis van indicatoren onderbouwd aan te geven wat de sociaal-maatschappelijke impact is van de vestiging van een Erotisch Centrum op de buurt en haar bewoners rond de geïnventariseerde locaties. Om die vraag te beantwoorden is een literatuurscan uitgevoerd met als doel in beeld te brengen wat bekend is over impact van prostitutie in een buurt op die buurt en haar bewoners. Vervolgens is beredeneerd welke indicatoren in het geval van Amsterdam zeggingskracht hebben en welke impact verwacht mag worden op verschillende locaties. Dit rapport is een aanvulling op het Verdiepend locatieonderzoek ontwikkeling Erotisch Centrum. Van voorkeursgebieden naar kansrijke locaties, opgesteld door R&D in opdracht van OOV. Daarin zijn kansrijke locaties geselecteerd op basis van ruimtelijke criteria en voorzien van een uitgebreid profiel ten behoeve van het afwegingsproces dat voorafgaat aan een locatiekeuze. Vooraf De contouren van een te vestigen Erotisch Centrum zijn bekend. Maar veel is nog onzeker rond de precieze invulling. Openingstijden, bezoekersaantallen, omvang, aanbod andere voorzieningen - veel is nog niet in detail uitgewerkt.

Veruit de meeste literatuur over de maatschappelijke impact van prostitutie is gebaseerd op gevallen waarin prostitutie al langere tijd een plaats heeft in een buurt en daarmee ook (beter of minder goed) geïntegreerd is in die buurt. Er is geen onderzoek gevonden waarin vooraf verwachtingen zijn geëxpliciteerd over impact die ook achteraf zijn getoetst. Vergelijking wordt ook bemoeilijkt doordat het concept van een Erotisch Centrum in Nederland nog niet is beproefd en de enkele gevallen in het buitenland moeilijk vergelijkbaar zijn met de Amsterdamse plannen.

1

Ook als wel bekend zou zijn welke risicofactoren er rond vestiging van prostitutie zijn, is het moeilijk die voor een toekomstige situatie te kwantificeren. Daar komt bij dat voor een deel van de geselecteerde kansrijke locaties geldt dat er op afzienbare termijn flinke veranderingen plaatsvinden (bijvoorbeeld woningbouw). Verder is niet op voorhand duidelijk op welke ruimtelijke schaal de impact zich voordoet, alleen in de directe omgeving of bij voorbeeld ook op loop- of ov-routes of ook op grotere afstand. Dat is in belangrijke mate afhankelijk van de precieze inrichting van het Erotisch Centrum (inclusief eventuele aanvullende functies die gericht zijn op een breder publiek). Gegeven deze onzekerheden is op voorhand duidelijk dat dit rapport niet meer dan een indicatie van de sociaal-maatschappelijke impact van de vestiging van een Erotisch Centrum kan geven. In deze rapportage wordt daarom gesproken in termen van risico’s. In de onderbouwing zijn geen toekomstplannen verwerkt. Voor alle locaties geldt dat de omgeving op kortere of langere termijn gaat veranderen. Het locatieonderzoek biedt informatie over de richting van die verandering. Zoals eerder opgemerkt bestaan rond het Erotisch Centrum en de impact ervan nog veel onzekerheden. De indicatie van risico’s uit dit rapport kunnen worden benut bij de verdere uitwerking van de plannen.

De gebieden met kansrijke locaties In het locatieonderzoek van R&D zitten acht zoekgebieden. In zes daarvan zijn kansrijke locaties gevonden. In dit rapport zijn twee zoekgebieden (Haven-Stad en Zuid/RAI) gesplitst, omdat de kansrijke locaties verder uit elkaar liggen. In november 2022 is de locatie Station Noord toegevoegd.

Literatuur Voor dit rapport is een literatuurscan uitgevoerd. De bekeken literatuur laat zien dat aanwezigheid van prostitutie in het algemeen samenhangt met signalen van overlast, ook al zijn die signalen niet altijd direct terug te voeren op prostitutie (de aanwezigheid van dronken of lawaaiige mensen op straat bijvoorbeeld). De literatuur wijst erop dat er in de beschreven gevallen sprake is van bepaalde negatieve impact, zeker in het geval van raamprostitutie aan de openbare weg, maar dat die impact moeilijk is los te zien van andere specifieke kenmerken van buurten waar prostitutie op enige schaal is gevestigd. Er zijn in de literatuur geen 2

voorbeelden gevonden van onderzoeken naar prostitutie met een positief effect op een buurt. Wel is er de suggestie dat de concentratie van prostitutie al bestaande overlast kan verkleinen, zoals bijvoorbeeld in het Schipperskwartier in Antwerpen. Daarbij moet opgemerkt worden dat het concept dat Amsterdam voorstaat elders nog niet is beproefd. In een bijlage is de bekeken literatuur vermeld. In het navolgende gaan we er, op basis van de literatuurscan, in zijn algemeenheid vanuit dat de komst van een Erotisch Centrum een bepaalde kans geeft van nadelige effecten. Aan de hand van dat uitgangspunt onderzoeken we hierna de mogelijke impact van die nadelige effecten, en of die verschilt per locatie.

Bepalen mogelijke impact Een manier waarop de mogelijke impact van een Erotisch Centrum kan verlopen is via de buurt. Versterkt het een buurt of juist niet? Wat betekent het voor het imago van een buurt en welke invloed heeft het op (vestiging) van andere activiteiten? Wat betekenen aantallen bezoekers voor de leefbaarheid? Een tweede manier waarop de mogelijke impact kan verlopen is via de bewoners en bezoekers van een buurt. Daarbij kunnen sommigen (bijvoorbeeld vrouwen) meer overlast ervaren dan anderen. Deze overlast zou zich dan overal voordoen waar een Erotisch Centrum is gevestigd. Hier speelt alleen de vraag hoeveel bewoners overlast ervaren, bijvoorbeeld omdat zij dichtbij wonen. Een derde vorm van mogelijke impact kan verlopen via een eventuele aantrekkende werking voor jongeren op (licht) criminele activiteiten. Daarbij kan gedacht worden aan allerlei handen spandienst, bijvoorbeeld in relatie tot handel in en gebruik van drugs. Om de impact te bepalen zijn uiteindelijk twee vragen relevant: hoe groot is de impact en in welke mate varieert die impact per buurt? Hieronder beschrijven we achtereenvolgens de mogelijke impact via de buurt, de impact via bewoners en de impact via (kwetsbare) jeugd. Mogelijke impact via de buurt Een eerste indruk van de impact op de buurt verschaft het rapport Toeristische Draagkracht.

Daarin is in beeld gebracht hoe groot de toeristische druk is (aan de hand van onder meer aantal attracties, hotelcapaciteit). De toeristische druk is gecombineerd met aan bezoekers gerelateerde aspecten van leefbaarheid (zoals onveiligheidgevoel en vervuiling openbare ruimte). Het resultaat is toeristische draagkracht. In de volgende figuur staan de resultaten voor Amsterdam op wijkniveau.1 De figuur laat zien dat alleen in het centrum en een ring ten zuiden daarvan sprake is van een combinatie van toeristische druk en matige/ongunstige leefbaarheid. In de overige gebieden varieert vooral de leefbaarheid. De leefbaarheid is in het draagkrachtonderzoek op de volgende wijze in beeld gebracht.

1 Bron: https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/toeristische-draagkracht-van-wijken-2019

3

De toeristische druk en bezoekers-gerelateerde leefbaarheid naar wijk, 2019

Bron: O&S

Meer algemeen brengt het tweejaarlijkse woononderzoek Wonen in de Metropoolregio Amsterdam leefbaarheid in beeld. De kaarten geven aan hoe de leefbaarheid volgens bewoners varieert per wijk.2 Daarnaast is de door bewoners verwachte buurtontwikkeling van belang. Vaak hangt die verwachting samen met de huidige beoordeling, maar niet altijd (zoals langs de westelijke A10).

Rapportcijfer voor tevredenheid met de eigen buurt, 2021

Rapportcijfer voor verwachte ontwikkeling eigen buurt, 2021

Bron: Wonen in de Metropoolregio Amsterdam

2

Bron: https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/organisatie/ruimte-economie/wonen/wonenin-amsterdam/wia-2021-downloads/?PagClsIdt=16654499#PagCls_16654499 4

De plaatjes laten zien dat er verschillen zijn tussen wijken in de stad, zowel waar het de huidige situatie betreft als waar het de verwachte ontwikkeling betreft. Alleen in delen van stadsdeel Nieuw-West is het oordeel van de bewoners over de buurt en de verwachte buurtontwikkeling lager dan zes. Hierboven is de draagkracht van buurten bezien door de ogen van bewoners. Een andere manier om draagkracht in beeld te brengen is door te kijken naar de bijdrage die buurten leveren aan maatschappelijke opgaven. Trappenburg3 heeft laten zien dat de lasten van vermaatschappelijking van de zorg (bijvoorbeeld extramuralisering) voor een relatief groot deel in meer kwetsbare buurten terechtkomen. Hier is, als aanvulling op het bewonersperspectief, daarom gekeken naar de huisvesting van kwetsbare groepen. Het gaat daarbij om de vraag of sommige buurten duidelijk meer bijdragen dan andere, en niet om de omvang van die bijdrage op zichzelf. Die verschillen zijn er. Zo draagt NDSM bijvoorbeeld duidelijk meer bij aan de huisvesting van kwetsbare groepen dan Zuid/RAI. De conclusie luidt dat er verschillen zijn in de huidige en verwachte toekomstige kwetsbaarheid van buurten.

Het patroon van de verschillen vertoont sterke overeenkomst met het patroon dat resulteert als naar sociaaleconomische verschillen of gezondheidsverschillen wordt gekeken, bijvoorbeeld aan de hand van werkloosheid of levensverwachting.4 Voor de gebieden met daarin kansrijke locaties levert dit het volgende beeld op: Mogelijke impact via de buurt voor gebieden met kansrijke locaties

Amstel III ArenAPoort Sloterdijk II Zuid/RAI Mahler Zuid/RAI Station RAI Haven-Stad Contactweg Haven-Stad Archangel NDSM Station Noord Amsterdam

toeristische druk wijk middelmatig middelmatig middelmatig middelmatig laag middelmatig middelmatig middelmatig laag

rapportcijfer wijkbewoners voor tevredenheid met de eigen buurt (2021) *n.b *n.b 5,6 8,0 8,3 n.b. n.b. 7,4 7,2 7,6

rapportcijfer wijkbewoners verwachte ontwikkeling eigen buurt (2021) *n.b *n.b 7,0 8,3 7,6 n.b. n.b. 8,2 7,0 7,2

% woningen in GGWgebied toegewezen via PHKG5 (2017-2021) 3,1 3,1 2,6 1,5 1,5 0 0 4,6 **0,7 2,1

totaaloordeel risico’s voor buurt hoger hoger hoger lager lager lager lager gemiddeld hoger

*Op dit gebiedsniveau niet bekend: alle omliggende gebieden scoren op de huidige leefbaarheid en verwachte ontwikkeling ondergemiddeld. **de score voor het GGW-gebied is laag, maar het risico voor Station Noord wordt hoger ingeschat omdat de toewijzingen geconcentreerd zijn in de nabije omgeving (Elzenhagen-Zuid).

Mogelijke impact via bewoners Bewoners en bezoekers van een gebied kunnen direct overlast ervaren. Hier speelt alleen de vraag hoeveel bewoners overlast ervaren, bijvoorbeeld omdat zij dichtbij wonen. Hoewel vrouwen mogelijk meer overlast ervaren dan mannen is simpelweg naar het aantal bewoners gekeken, aangezien overal nagenoeg evenveel vrouwen als mannen wonen. Uit de literatuurscan blijk dat het risico van overlast reëel is. De mate van overlast is afhankelijk van de precieze invulling en omvang van het Erotisch Centrum. Een lastige vraag is op welke schaal gekeken moet worden, alleen in de directe omgeving of ruimer. Hier is voor de gebieden waarin 3

Bron: Trappenburg, M. (2014) in: Michon, L. & J. Slot Armoede in Amsterdam. Een stadsbrede aanpak van hardnekkige armoede (pp.77-92). 4 Zie bijvoorbeeld: https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/de-staat-van-de-stad-amsterdam-xi2020-2021) 5 PHKG: Programma Huisvesting kwetsbare Groepen 5

kansrijke locaties vallen op twee niveaus (500m en 1200m hemelsbreed) in beeld gebracht hoeveel mensen wonen in het gebied. Dan blijkt dat op de locatie ArenAPoort verreweg de meeste mensen binnen een straal van 500 meter wonen. In rood de locaties met relatief veel inwoners, waarbij het aantal inwoners binnen 500 meter wordt aangehouden voor het bepalen van de mogelijke impact via bewoners. Mogelijke impact via de bewoners voor gebieden met kansrijke locaties, 2022*

Amstel III ArenAPoort Sloterdijk II RAI/Zuid Mahler RAI/Zuid Station RAI Havenstad Contactweg Havenstad Archangel NDSM Station Noord

aantal inwoners binnen 500 m 2.555 8.413 2.248 1.875 2.568 261 2.396 4.176 6.239

binnen 1.200 m 19.403 30.079 13.701 28.815 29.635 1.797 14.140 14.072 25.175

totaaloordeel risico’s voor bewoners gemiddeld hoger gemiddeld lager gemiddeld lager gemiddeld hoger hoger

*Voor alle locaties geldt dat door (verdere) gebiedsontwikkeling de bewonersaantallen naar verwachting zullen toenemen.

Mogelijke impact via kwetsbare jeugd Impact kan ook verlopen via aantrekkende werking van een locatie met een Erotisch Centrum voor jongeren op (licht) criminele activiteiten. Daarbij kan gedacht worden aan allerlei hand- en spandiensten, bijvoorbeeld in relatie tot handel in en gebruik van drugs. Om dit risico in beeld te brengen is het aandeel jongeren dat in de buurt woont in beeld gebracht. Omdat het om aantrekkende werking gaat is hier een groter gebied in beschouwing genomen dan bij bewoners, namelijk het gebied6 waarin de locatie ligt. Impact via kwetsbare jeugd voor gebieden met kansrijke locaties*

Amstel III ArenApoort Sloterdijk II RAI/Zuid Mahler RAI/Zuid Station RAI Havenstad Contactweg Havenstad Archangel NDSM Station Noord Amsterdam

% jongeren in gebied 17% 17% 23% 15% 15% 5% 5% 18% 22% 16%

aantal jongeren met lage SES in gebied 2.495 2.495 4.805 575 575 <10 <10 1.920 2.390 41.205

totaaloordeel risico’s voor jongeren hoger hoger hoger lager lager lager lager hoger hoger

*Voor alle locaties geldt dat door (verdere) gebiedsontwikkeling de bewonersaantallen naar verwachting zullen toenemen. De toekomstige samenstelling naar leeftijd en SES is niet bekend.

6

Indeling gebiedsgericht werken in 22 gebieden.

6

Conclusie De sociaal-maatschappelijke impact van een te vestigen Erotisch Centrum is heel moeilijk vooraf te kwantificeren, zeker als een buurt nog sterk gaat veranderen. Dat komt doordat de precieze vorm van zo’n centrum nog niet vaststaat, doordat niet op voorhand duidelijk is wat de impact kan zijn en doordat niet helemaal zeker is welke indicatoren de impact het beste weergeven. Daarmee samenhangend geldt dat niet zeker is op welke ruimtelijke schaal de impact zich doet gelden. Tegelijkertijd blijkt uit de literatuur dat prostitutie in de onderzochte gevallen gepaard gaat met een zekere mate van overlast. Nogmaals zij hierbij aangetekend dat er nergens een Erotisch Centrum zoals de gemeente Amsterdam dat schetst, met onder andere inpandige ramen, bestaat. In dit rapport is sociaal-maatschappelijke impact langs drie lijnen in beeld gebracht: via de buurt, de bewoners en bezoekers en het aantal kwetsbare jongeren. Omdat niet zeker is in welke mate impact zich zal voordoen, wordt er gesproken over risico’s en de mate waarin die tussen de geselecteerde gebieden verschillen. De twee hoofdvragen waren: hoe groot is de impact en in welke mate varieert de impact per locatie. Wat betreft de eerste vraag is de verwachting dat de impact negatief is, zonder dat kan worden bepaald hoe groot de impact is.

Wat betreft de tweede vraag geldt dat de impact in de buurten in/rond de gebieden varieert doordat de buurten een verschillende startpositie hebben en verschillen naar aantal en type bewoners. Per gebied waarbinnen (een of meerdere) kansrijke locaties zich bevinden is hieronder een indicatie van de risico’s weergegeven. Risico op negatieve sociaal-maatschappelijke impact per gebied met kansrijke locatie(s)

Amstel III (TA03) ArenApoort (TA01) Sloterdijk II (FA05) RAI/Zuid Mahler (KP04) RAI/Zuid Station RAI (KP02) Havenstad Contactweg (BB07) Havenstad Archangel (BB01) NDSM (NB03) Station Noord (NG01)

buurt hoger hoger hoger lager lager lager lager gemiddeld hoger

bewoners gemiddeld hoger gemiddeld lager gemiddeld lager gemiddeld hoger hoger

minder weerbare jongeren hoger hoger hoger lager lager lager lager hoger hoger

7

Literatuur Utrecht. CCV. 2009 https://hetccv.nl/fileadmin/Bestanden/Onderwerpen/Prostitutiebeleid/Documenten/Evaluatie_Utrechts_Pro stitutiebeleid/utrecht_prostitutie_deelrapport1.pdf Den Haag: https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/veiligheid/verplaatsing-raamprostitutie-doubletstraat-engeleenstraat.htm https://www.breuerintraval.nl/wp-content/uploads/2018/12/b148_MOD2-06.pdf Gent (2013/2014): https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/162/914/RUG01-002162914_2014_0001_AC.pdf https://secureweb.cisco.com/1Wsxnaq7kQ_R6oRLKisH6sTU1nTUfqKfipdKnoXpFXlufzeIMVb2qAJkwGg19lG22uSLmg6e2D40_e eTLb8BXRG4Ixl_SQ3y1xljhlyhxs-lE_gPtZGKb6alJ9J2wrwdr9VbCZWzFwHBGQcEbsT0L_B17cq2mdvvykgdiaUhuA7GEKePGlgje3HaErIpL_-aqBP9SiIYbmJCFXjZf9grvnHI1etc_DLVYhc8_MUxb4DV2I53BNrLYIXdGB748mOk7JbXSuiSvGsLSAgQvMPwWqGXuwkHqUwFSyxcpqt euVbKg0Us9p_WJwZa5hR0XY7AoY6RUDP6kNwwUT7YxsR4CNOPZiyeSbKalV12A_xzBSjc_0vGi2c5zACMpLIBZviljQ0jNcQ0T51pFIDoojQXHXYd8E1G-XDBOW942_Xaui8qTr6BWWmwgpWHJjknBEZXPLR5qSNzY1LwA6c0xQ/https%3A%2F%2Flibstore.ugent.be%2Ffulltxt%2FRUG01% 2F002%2F162%2F914%2FRUG01-002162914_2014_0001_AC.pdf

Rotterdam (2006) https://www.verwey-jonker.nl/wp-content/uploads/2020/07/D9871946-def-2.pdf https://www.rotterdam.nl/loket/documentenkcc/prostitutienota.pdf Nijmegen (2018) https://bureaubeke.nl/wp-content/uploads/2018/11/Straatprostitutie-in-Nijmegen_Bekereeks.pdf Oostende https://secure-web.cisco.com/1egyp941baROCJFotiH_QLNkU-NMkrZS4mGoQZ3pBWpxKvFm4NizVJSzoFAZ_-kK3XiRyxuzQoOA9bz-hvncwk8jiwjcXushbiQAt5RhXrG9gCCOomd3UxATAJ0Vtlz9k4b7wpZfXBA59asputF9EGgSBHFhXw7Jy1jKpSqLxIwMqgkJBVxIGA lzF2JWQAFenjfntJybeo7twTUU_7a74vMlFfKCkVVmjw5Soty_0APgoslzVEv60EhUnNWIXiUiXErZKQEYl dOUytMKeuXACCG10dB4tN9YIS8jqTIK4f1cPMu2ju8gttK3C2Ji05VCEGkMHKm8ca18O5aNwnLt4VTw05U6BF7PXZfzfutGN2rFXMvg_820feuF9Vu3k BShVUIapGw8m0kUHoKy2bAjA5dYZMUMuWQGOBIPAyIn1BtyNez7NiWyDkWC57TO52YRsGkkiOjmasVQebaYy_Q/https%3A%2F%2Fwww.demorgen.be%2Fnieuws%2Foostende-staltmegabordeel-en-politiekantoor-in-de-haven-de-havensfeer-spreekt-tot-de-verbeelding~b2423dfe%2F Antwerpen en Brussel: https://www.scriptiebank.be/sites/default/files/HombroeckxLorenz_Een%20vergelijkende%20studie%20van %20het%20raamprostitutiebeleid%20tussen%20Antwerpen%20en%20Brussel%20%28Schaarbeek%29 .pdf Divers: https://www.trouw.nl/binnenland/van-pretpark-tot-spookwijk-hoe-moet-het-verder-met-dewallen~b72bbcfb/ https://repository.wodc.nl/handle/20.500.12832/2535

8