Bijlage 3. Rapportage stadsgesprekken.pdf

MEMO AAN: T.A.V.: BETREFT: VAN: TELEFOON: DATUM:

Gemeente Amsterdam Charley Starken & Heleen Snijders Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ BKB | Het Campagnebureau 020 520 52 80 10/06/2021

Introductie In de week van 19 april 2021 organiseerden we acht stadsgesprekken met Amsterdammers. Met hen gingen we in gesprek over de vernoeming van straten, standbeelden, tunnels en andere objecten in de publieke ruimte naar historische personen. Wat vinden Amsterdammers hiervan? Hoe ga je om met personen die gevoelig liggen? En welke oplossingen zijn hiervoor mogelijk? Doel van de gesprekken was om inzicht te krijgen in het denkproces en de argumentatielijn van Amsterdammers over het onderwerp. Doordat de coronamaatregelen geen fysieke samenkomsten toestaan, werd er gekozen voor een digitale vorm. Aan elk videogesprek namen 6 tot 8 personen deel. In totaal namen er 60 Amsterdammers deel aan de gesprekken. Met behulp van zorgvuldige werving is rekening gehouden met een goede spreiding in zowel leeftijd, achtergrond als stadsdeel. De gesprekken stonden onder leiding van een gespreksleider en werden gevoerd aan de hand van een nauwkeurig en gebalanceerd gespreksscript. Daarin werd ingegaan op een aantal hoofdvragen: • • •

Zijn Amsterdammers geïnteresseerd in de geschiedenis van de stad? Waar zijn ze trots en waar juist minder trots op? Hebben Amsterdammers aandacht voor straatnamen, standbeelden en andere objecten in de publieke ruimte? Kennen ze de verhalen erachter? Welk belang hechten ze eraan? Kunnen Amsterdammers begrijpen dat sommige vernoemingen gevoelig liggen? Willen ze hier wat aan veranderen? Wat zou dat kunnen zijn?

Aanvullend werden een tweetal casussen besproken. Hierbij waren verschillende mogelijkheden van een straat, standbeeld of tunnel die vernoemd is naar een historisch figuur. Een casus kwam uit het verleden en had reeds een oplossing gekregen, de andere casus was nog niet opgelost. We vroegen de deelnemers daarbij de oplossing of oplossingsrichtingen te beoordelen. Tijdens het gesprek werd ook gebruik gemaakt van een aantal invuloefeningen. Dit helpt om de informatie uit de gesprekken te kunnen toetsen en sociaal wenselijke antwoorden te kunnen filteren.

BKB Westerstraat 252-254 1015 MT Amsterdam +31 (0)20 520 52 80 | info@bkb.nl

IBAN: NL67 ABNA 0551 316 314 BIC/SWIFT: ABNANL2A BTW: 8106.74.609.B.01

KVK Amsterdam: 34 15 83 96 BKB B.V. is onderdeel van de fiscale eenheid BKB Group B.V.

BKB.nl

Uiteraard kunnen er op basis van het aantal deelnemers geen representatieve uitspraken worden gedaan over hoe Amsterdammers denken over dit onderwerp. Wel bieden de gesprekken een goede inkijk in de denkwijze van Amsterdammers en hoe het gesprek zich ontwikkelt. Welke argumenten worden gebruikt? Wat zijn de voors en tegens? Ontstaan er nieuwe ideeën of oplossingen? Daarnaast geven de gesprekken ons inzichten in het narratief dat gehanteerd kan worden rondom dit onderwerp. Waar reageren mensen positief of negatief op? Wat is de manier waarover de gemeente hierover kan communiceren? En wat moet juist wel of niet worden benoemd? In deze rapportage behandelen we de belangrijkste bevindingen uit de gesprekken. Dat doen we in twee delen. Eerst bespreken we de inzichten uit de gesprekken. Wat valt op? Wat is relevant? Vervolgens behandelen we de aanbevelingen die wat ons betreft volgen uit deze inzichten. Hoe kan de gemeente het beste acteren op dit onderwerp? Waar moet rekening mee worden gehouden? Aan beide onderdelen zijn quotes uit de gesprekken toegevoegd. In de bijlage is daarnaast opgenomen: de volledige vragenlijst inclusief de verschillende casussen. Per mail versturen we de resultaten van de invuloefeningen.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 2/21

BKB.nl

Inhoudsopgave Introductie ............................................................................................................................... 1 Inzichten ................................................................................................................................. 4 Aanbevelingen ........................................................................................................................ 11 Bijlage .................................................................................................................................... 13

Vraagpuntenlijst en invuloefeningen stadsgesprekken ............................................................... 13

Uitgangspunten en doelstellingen ............................................................................................ 13 Aandachtspunten ..................................................................................................................... 13 Vraagpuntenlijst ....................................................................................................................... 14 Schriftelijke invuloefeningen .................................................................................................... 17

Cases ............................................................................................................................................ 19

BKB Westerstraat 252-254 1015 MT Amsterdam +31 (0)20 520 52 80 | info@bkb.nl

IBAN: NL67 ABNA 0551 316 314 BIC/SWIFT: ABNANL2A BTW: 8106.74.609.B.01

KVK Amsterdam: 34 15 83 96 BKB B.V. is onderdeel van de fiscale eenheid BKB Group B.V.

BKB.nl

Inzichten Hieronder beschrijven we de belangrijkste inzichten uit de acht stadsgesprekken. We hebben deze steeds aangevuld met uitspraken van deelnemers tijdens de gesprekken. Trots op de geschiedenis van Amsterdam. De vraag of men geïnteresseerd is in de geschiedenis van Amsterdam wordt direct positief beantwoord. Men is er trots op dat Amsterdam een stad vol historie is, van de grachtenpanden tot de symbolen en objecten die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog.

“Ik ben trots op de tolerantie in de stad, de multiculturele samenstelling. Stad van wereldallure. Alles kan in Amsterdam.” “Het ontstaan van de grachten en de huizen die er gebouwd zijn, ben ik trots op. Als er familie is, ben ik wel trots om dat te laten zien.” Het slavernijverleden wordt snel genoemd. Op de vraag of er ook zaken zijn waar men minder trots op is, komt in alle gesprekken direct het onderwerp slavernij ter sprake. Een meerderheid van de deelnemers is er zich van bewust dat dit een zwarte bladzijde uit de geschiedenis is.

“Waar ik meteen aan moet denken is de VOC. Deels ben ik trots op de centrale handelspositie die Nederland had, maar minder trots ben ik op de betrokkenheid bij de slavernij en de welvaart die is verdiend over de rug van iemand anders.” “Ik ben heel trots op de tolerantie van de stad. We komen van heel ver. Maar te bedenken dat de mooie grachtengordel betaald is door bloedgeld…” “Op het slavernijverleden ben ik niet trots, maar het hoort wel bij hoe de stad gemaakt is.” Aandacht voor geschiedenis is belangrijk. In de gesprekken is er overeenstemming over het belang van aandacht voor de geschiedenis in de stad. Het is volgens deelnemers belangrijk om te weten wie de stad hebben gemaakt tot wat deze nu is. Daar kan je van leren en het maakt de geschiedenis bespreekbaar.

“Belangrijk dat je geschiedenis niet vergeet. Het heeft de stad gemaakt zoals die nu is. Of er in de geschiedenis nu hele lelijke bladzijden tussen staan of mooie, het is zoals het is. Dat heeft elke stad.” “Het is belangrijk om aandacht te besteden aan geschiedenis in de openbare ruimte. Als je de geschiedenis van stad kent, helpt het om beter met elkaar om te gaan. Je snapt waarom we zijn zoals we zijn.” Geschiedenis verbonden aan straatnamen en standbeelden. Interessant is dat tijdens het gesprek over aandacht voor geschiedenis, het benoemen van straatnamen, standbeelden of andere ruimtelijke objecten naar historische figuren vanzelf ter sprake komt. In het geval van deze groep respondenten is het onderwerp top of mind. Al snel wordt de link gelegd tussen geschiedenis en publieke ruimte. Er is ook consensus dat het belangrijk is dat we aandacht geven aan de geschiedenis in de publieke ruimte en dat Amsterdam daar best wel wat meer aan mag doen. Het maakt de stad eigen en geeft Amsterdam smoel. Daarnaast is het volgens de deelnemers een manier om aandacht te besteden aan het verleden en kennis over de geschiedenis te vergroten.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 4/21

BKB.nl

“Je komt geschiedenis veel tegen in de stad zoals bijvoorbeeld door de straatnaamborden en standbeelden. Maar veel mensen staan daar niet bij stil. Mensen daar meer bewust van maken, dat zou beter kunnen.” “Ik vind het heel belangrijk dat Amsterdam aandacht blijft besteden aan de geschiedenis. Neem het voorbeeld van het VOC schip bij het Scheepvaartmuseum. Maar ook activiteiten zoals de Sail moet blijven. Ik vind het heel mooi in steden dat je een stukje geschiedenis ziet in de openbare ruimte.” We kunnen uit de gesprekken concluderen dat deelnemers meer uitleg willen over bestaande straatnamen en standbeelden, maar het daarnaast ook interessant vinden als er nieuwe namen worden toegevoegd. Het benoemen van objecten in de publieke ruimte naar personen is iets wat Amsterdam moet blijven doen en zelfs nog meer zou kunnen doen. Daarbij hebben verschillende deelnemers direct een voorkeur voor namen die de diversiteit van de geschiedenis laten zien, bijvoorbeeld ook verzetsstrijders en vrouwen.

“Geef nieuwe straten meer diverse namen zodat je tot een evenwichtige afspiegeling [van de geschiedenis] komt. Vanuit praktisch punt lijkt het me niet nodig om straatnamen te hernoemen.” “Kijk naar figuren met een andere rol in de geschiedenis. Er zijn genoeg prominente mensen geweest die ook deel hebben uitgemaakt van de Nederlandse geschiedenis die minder bekend zijn omdat ze maar bijrol hebben gehad.” “Ik zit te denken aan majoor Boszhard, geweldig vrouwtje, die heeft alleen een pleintje in Doetinchem.” Men kent de discussie over straatnamen en standbeelden. Ook de discussie over gevoelige straatnamen en standbeelden is bekend onder de deelnemers. In meerdere gesprekken wordt door deelnemers zelfs al een voorschot genomen op het verdere gespreksscript. Zij beginnen hier zelf over. Dit geeft aan dat men op de hoogte is van het onderwerp. Men weet dat dit speelt. Het is volgens de deelnemers ook goed dat hier discussie over is. Daar leer je van. Slechts een enkeling vindt de gehele discussie onzinnig. Je moet niet tornen aan het verleden is daarbij het gebruikte argument.

Dit betekent niet dat iedereen ook vindt dat de discussie op de juiste manier wordt gevoerd. Terwijl over de waarde van de discussie een algemene consensus lijkt te zijn (goed), is men meer verdeeld in de opinie over hoe de discussie op dit moment wordt gevoerd. Een aantal keer wordt genoemd dat er teveel in tegenpolen wordt gedacht en gesproken. Men is daardoor terughoudend om zelf deel te nemen aan de discussie.

“Ik vind het goed dat er discussie wordt gevoerd. Maar het probleem is dat het altijd wordt gevoerd door mensen die tegenover elkaar staan. Daar schiet niemand iets mee op.” “Ik vind het wel goed dat de discussie er is, het leven is niet alleen rozengeur en maneschijn.” “Goed dat er discussie over wordt gevoerd. Zelf houd ik me er niet zo mee bezig, maar begrijp wel dat mensen zich erover opwinden omdat ze het er niet mee eens zijn.” “Discussie is goed. Je moet ook kritisch naar je geschiedenis blijven kijken. Maar de discussies worden niet heel genuanceerd gevoerd worden en dan vind ik ze niet heel vruchtbaar.” Uiteraard zijn er ook deelnemers die de discussie niet goed vinden, maar dit is een minderheid in de gesprekken.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 5/21

BKB.nl

“Ik vind die discussie een beetje zinloos en niet goed. De meeste mensen weten toch niet waar die standbeelden voor zijn. Straks worden mensen boos om het standbeeld van Hazes omdat hij te veel bier dronk. Mensen mogen zelf uitzoeken wat ze ervan vinden, maar de discussie polariseert alleen maar.” De aandacht voor straatnamen en standbeelden is beperkt. Tegelijkertijd komt een gesprek over de aandacht die men heeft voor de namen van straten en standbeelden moeilijk op gang. Weinig deelnemers geven aan zich daadwerkelijk te verdiepen in de achtergronden van personen, zelfs als die context op de plek zelf geboden wordt. Wanneer de vraag wordt verlegd naar eventuele kennis over specifieke straten of standbeelden die ter discussie staan, komt er ook weinig respons. De Coentunnel en de Piet Heintunnel worden door een zeer kleine minderheid benoemd. Een enkeling noemt het Van Heutszmonument. Verdere voorbeelden blijven uit. Men kent de discussie, maar is niet op de hoogte van voorbeelden waarover die discussie wordt gevoerd.

Het is de uiting van een interessante paradox. Terwijl de deelnemers het wel belangrijk vinden dat er aandacht is voor de geschiedenis en historische figuren in de publieke ruimte, zijn er weinig signalen dat ze zich hier ook echt in verdiepen. Deze tegenstelling speelt ook een rol tijdens het bespreken van de verschillende oplossingsrichtingen voor gevoelige straatnamen en standbeelden.

“Ik let altijd op straatnamen, maar ik sta er niet altijd bij stil wie het is. Ik kijk meer naar de straatnamen omdat ik wil weten waar ik ben. Ik leg niet snel de link. Het is onmogelijk om bij te houden wat al die mensen vroeger gedaan hebben.” “Ik vind het altijd wel leuk om te lezen wat er onderaan een straatnaambord staat. Hoewel ik het niet altijd opsla. Maar hoe vaker je er komt hoe vaker je het ziet en dan blijft het uiteindelijk toch hangen.” “Ik ben op straatnamen gaan letten omdat het veel in het nieuws was. Als je dan hoort dat het met discriminatie te maken heeft, ga ik het toch opzoeken. Maar daarna verdwijnt het ook wel weer snel naar de achtergrond.” Kennis is wat anders dan een mening. Wanneer het gesprek zich richt op mogelijke oplossingen voor gevoelige straatnamen en standbeelden ontstaat er discussie. Er zijn duidelijke tegenstanders, mensen die vinden dat er niks aangepast moet worden, en ook voorstanders, mensen die vinden dat er geen plek is voor bepaalde personen in het straatbeeld. Het overgrote deel van de deelnemers behoort echter tot een middengroep. Hierbij valt op dat zij geen duidelijke mening hebben over het vraagstuk. Men weet van de discussie en vindt het goed dat deze wordt gevoerd, maar wanneer het bijvoorbeeld gaat over mogelijke oplossingen nemen ze geen duidelijke positie in.

Dit blijkt ook uit de manier waarop deelnemers tijdens het gesprek gemakkelijk kunnen wijzigen van standpunt of reactie op vragen. Weinig deelnemers zijn echt ingegraven in hun eigen standpunten. Daarnaast valt op dat men open staat voor elkaars ideeën en meningen. Het doel van de gesprekken was natuurlijk niet om gezamenlijk consensus te vinden, maar toch lijkt dit in meerdere gesprekken wel te gebeuren. Het zijn stuk voor stuk signalen dat veel deelnemers nog geen duidelijke mening hebben gevormd over het onderwerp. Dit is zowel een kans als een risico, wat ook later in de aanbevelingen ter sprake komt.

Wat ook opvalt is dat er geen duidelijke kenmerken zijn van voor- en tegenstanders. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk te zeggen dat ouderen vaker tegenstander zijn, of dat mensen die zich kritisch uitlaten over de staat van de stad vaker negatief zijn over de discussie. Ook dit is een aanwijzing dat er bij veel deelnemers nog geen duidelijke meningsvorming heeft plaatsgevonden.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 6/21

BKB.nl

“Er zijn wel straatnamen van mensen waar je nu niet echt trots meer op kan zijn zoals Piet Hein. Maar ik heb er persoonlijk niet veel moeite mee.” “Als er een handjevol mensen er moeite mee hebben, geef dan uitleg. Als er honderden mensen in actie komen, dan weghalen.” Verschillen tussen straten en standbeelden. Er is tijdens de gesprekken een verschil te merken tussen de opvattingen over gevoelige straatnamen en standbeelden. Over het algemeen worden standbeelden als meer betekenisvol gezien dan straatnamen. De eerste wordt vaker gezien om te eren, de tweede kan ook puur functioneel worden opgevat. Dit kan echter verschillende gevolgen hebben voor mogelijke oplossingen. Voor de een betekent dit juist dat standbeelden sneller moeten worden vervangen dan straatnamen, terwijl dit voor de ander juist het uitwissen van de geschiedenis is. Terwijl de een de functionele rol van straatnamen juist een reden vindt om ze makkelijk te kunnen hernoemen, is dit voor de ander juist een reden om dat niet te doen. Het logistieke gedoe dat daarbij komt kijken, weegt niet op tegen de ‘historische’ functie van de naam. Duidelijk is wel dat de mening over de functie van het object (functioneel of historisch) meeweegt in de beoordeling van oplossingsmogelijkheden. Daarbij is wel het zo dat functioneel niet altijd direct betekent dat het zomaar aangepast kan worden.

Net zoals historisch niet altijd betekent dat je het moet behouden.

Het argument dat door het hernoemen of verplaatsen de geschiedenis wordt uitgewist is een interessant twistpunt. Hier is duidelijk te merken dat er verschillende opvattingen zijn over het belang van straatnamen en standbeelden. Terwijl de een bang is voor het uitwissen van de geschiedenis en aangeeft anders nooit over deze persoon te hebben geweten, is de ander duidelijk dat het leren over de geschiedenis niet moet afhangen van een straat of tunnel.

“Een standbeeld is een historisch object, terwijl een straat meer functioneel is.” “Misschien moet je een standbeeld ook niet zien als iets goeds. Er zit wel een verschil in de straatnaam en een standbeeld. Want als mensen met standbeelden op de foto gaan, voelt dat ook een beetje gek.” “Standbeelden is wel anders, dat is een soort van verering en dat mag wel weg. Straatnamen zijn meer functioneel. Zet dat standbeeld in een museum.” Onderzoek is nodig. Hoe bepaal je of namen per discussie staan en wat er vervolgens mee moet gebeuren? Dat begint bij goed onderzoek, uitgevoerd door experts. Hier worden bijvoorbeeld het Stadsarchief en musea genoemd.

“Ik denk dat er goed onderzoek gedaan moet worden door mensen die verstand van de geschiedenis hebben (historici, cultureel erfgoed specialisten, andere culturele wetenschappers). Die kunnen hun kennis aan de burgers en ambtenaren geven en op basis daarvan kan er een keuze gemaakt worden.” De gemeente aan zet. Deelnemers zijn het er over eens dat de gemeente de hoofdrol speelt in deze kwestie. Zij moeten de leiding nemen. Tegelijkertijd wordt participatie van burgers wel gewaardeerd. In ieder geval door de bewoners van de straat of buurt waar de naam of het object staat.

“Gemeente moet voortrekkersrol in spelen. Iedereen die er wat van vindt, moet dat kunnen uiten. Duidelijke deadline om discussie ook te eindigen en dan knoop doorhakken.”

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 7/21

BKB.nl

“Je moet het mensen vragen die er wonen. Die hebben er het meeste over te zeggen. Houd een referendum onder buurtbewoners. Maar aan de andere kant wil je er ook niet te veel aandacht aan besteden want je zult altijd twee kampen houden. Er is altijd een groep die niet blij is met wat je doet.” “Houd een stemming in de buurt waar de discussie plaatsvindt.” Context geven is altijd een goed idee. Wanneer verschillende oplossingsmogelijkheden worden besproken, zijn deelnemers het er al snel over eens dat context geven altijd een goed idee is. Daarmee wordt dan bedoeld het geven van extra informatie over de persoon, waarbij het plaatsen van bordjes het vaakst wordt genoemd. Wanneer bordjes plaatsen niet goed mogelijk is, bijvoorbeeld bij een tunnel, moeten er andere manieren worden bedacht om context te geven. Hoewel hier door een aantal deelnemers inventieve oplossingen voor worden bedacht, is er geen duidelijk idee hoe dit kan.

“Je moet context plaatsen, uitleg geven, anders wis je de geschiedenis uit. Geef gewoon aan wat er mis is gegaan en hoe we er in deze tijd tegenaan kijken.” “Ik kan geen nadelen bedenken aan optie om meer context te geven. Bij alle andere oplossingen valt er discussie te voeren met voor- en tegenargumenten.” “Extra context en uitleg kan je nieuwsgierig maken. Dat is goed.” “Geef context bij het standbeeld. Maak er een mooie plaat bij. Je moet mensen de kans geven om zelf een afweging te maken.” “Je kan ook beide doen: een QR-code en geschreven tekst.” “De straatnamen zou ik wel hernoemen met een bordje en context erbij over wat het voorheen was.” Hernoemen als uiterst middel, maar vaak een brug te ver. Het hernoemen van gevoelige straatnamen of verwijderen van gevoelige standbeelden is niet direct onbespreekbaar. Tegelijkertijd merken we in het gesprek een terughoudendheid om deze oplossing te kiezen. In extreme gevallen is dit een mogelijkheid, zien we ook terug in de bespreking van de casussen. Wanneer er bijvoorbeeld onomstotelijk bewijs is dat iemand bewust bloed aan de handen heeft, zoals bij J.P. Coen, zijn deelnemers weinig vergevingsgezind. Bij een casus zoals de Jan van Riebeekstraat, waarbij de kritiek zich meer richt op de gevolgen van iemands handelen, slaat de twijfel veel meer toe. Kunnen we hem hier wel voor verantwoordelijk houden?

Deze voorbeelden laten ook het belang van goede context zien. Weinig deelnemers waren op de hoogte van de casussen voordat we deze bespraken. Dat betekent dat men zich hoofdzakelijk baseert op de casustekst. Een goede uitleg kan hier dus veel effect hebben om mensen anders (of beter) naar een persoon te laten kijken. Hernoemen of verwijderen wordt niet als de beste oplossing beoordeeld voor de meeste gevallen. Hierbij komen een aantal argumenten geregeld terug: - Weghalen en hernoemen betekent het uitwissen van de geschiedenis. En daarmee voorkom je dat mensen ervan kunnen leren. - De straten en standbeelden zijn met een reden vernoemd, we moeten het ook in die context bekijken. - Als we het weghalen of hernoemen waar eindigt het dan? Wist dan niet elke generatie de geschiedenis van zijn of haar voorgangers uit?

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 8/21

BKB.nl

-

Je lost er het probleem niet mee op. De naam blijft bestaan.

Een ander argument dat vaker terugkomt is dat een kleine groep die klaagt hierdoor de voorkeur krijgt boven een grotere groep die er geen problemen mee heeft. Dit is een gevoelig denkframe wat niet direct overheerst in de gesprekken, maar wel op de loer ligt. Als het gesprek die wending neemt, blijkt het ook lastig om het uit die groef te tillen. Tegelijkertijd zien we ook signalen dat deelnemers zich wel kunnen verplaatsen in groepen of personen die zich gekwetst voelen. Als er mensen zijn die aanstoot nemen aan bepaalde namen, dan moet je dat ook kunnen aanpassen. Het gesprek lijkt zich alleen wel sneller in een voor/tegen discussie te splitsen. Dit is een belangrijk signaal wat ook terugkomt in de aanbevelingen.

“Niet alles is wat het lijkt. Verdiep je erin of plaats een bordje. Je hoeft niet het hele beeld te verplaatsen.” “Je moet context plaatsen, uitleg geven, anders wis je de geschiedenis uit. Geef gewoon aan wat er mis is gegaan en hoe we er in deze tijd tegenaan kijken.” “Het hernoemen lost niets op, want het creëert andere problemen. Het geeft voer voor andere namen die ter discussie worden gesteld.” “Als het overwegend als kwetsend wordt ervaren in een buurt, dan moet er door de gemeente naar geluisterd worden.” “Ik vind niet dat je je geschiedenisles moet leren van een tunnel, je moet het gewoon op school leren.” Nieuwe namen toevoegen is ook interessant. Het toevoegen van personen die tot nu toe onderbelicht zijn, wordt ook gezien als een interessante oplossing. Het is zelfs opvallend dat het gesprek hierdoor een positieve wending neemt. Men is enthousiast over de mogelijkheid om de stad te verrijken met nieuwe namen. Tegelijkertijd is het lastig voor hen om direct namen te noemen die daarvoor in aanmerking moeten komen.

Daarnaast is men het er over eens dat bij het benoemen van nieuwe straten of het oprichten van nieuwe standbeelden kritisch moet worden gekeken naar wie deze worden vernoemd. In geen van de gesprekken werd betoogt dat de gevoelige namen nog kunnen worden gebruikt voor nieuwe straten of objecten.

“Nieuwe straten meer diverse namen geven zodat je tot een evenwichtige afspiegeling komt. Vanuit praktisch punt lijkt het me niet nodig om straatnamen te hernoemen. Als er nu een tunnel is, verander deze dan. Maar we zijn er beter bij gebaat om context te geven.” “Meer straten of standbeelden toevoegen in de omgeving voor meer diversiteit of de andere kant van het verhaal.” “In Zuidoost worden veel nieuwe straten vernoemd naar surinaamse beroemdheden of bijzonder mensen waarvan ik het bestaan niet wist. Daar ben ik wel nieuwsgierig naar. Juist ook de Surinaamse geschiedenis.” “Geef nieuwe wijken neutrale namen. Dan hebben we deze discussie over 200 jaar niet nog een keer.” Andere innovatieve oplossingen. Terwijl context bieden veruit het best beoordeeld wordt, hernoemen soms een mogelijkheid is en men overwegend positief is over toevoegen van nieuwe

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 9/21

BKB.nl

namen, worden tijdens de gesprekken ook een aantal andere mogelijke oplossingen genoemd. Van bijzonder praktisch tot erg inventief. Tegelijkertijd zijn deze mogelijkheden moeilijk te analyseren, omdat ze slechts door enkelingen werden genoemd. Toch geven we hieronder een overzicht:

“Ene kant (van de tunnelingang) houd je Coentunnel en andere kant Anton de Kom. Het geeft een ander soort context. Je zet er iets tegenover.” “Verander maar één letter. Van de Coentunnel naar Koentunnel.” “Je kan een standbeeld ook een andere invulling geven, zoals een gedenksteen.” “Je zou een standbeeld ook in een museum kunnen zetten. Het hoeft niet per se op straat.”

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 10/21

BKB.nl

Aanbevelingen Creëer draagvlak onder bewoners door het onderwerp te presenteren als een gezamenlijke zoektocht naar de geschiedenis van Amsterdam. Maak gebruik van de interesse naar en trots voor de geschiedenis van Amsterdam. Stel daarbij de centrale vraag: hoe geven we onze geschiedenis een plek in de publieke ruimte? Daar hoort een zoektocht bij naar personen waar we trots op zijn en die dus een (groter) podium verdienen, maar het betekent ook dat het gesprek gevoerd kan worden over personen waar we in deze tijd minder of niet trots op zijn en wat voor gevolgen dit heeft voor de manier waarop ze nu aanwezig zijn in het straatbeeld.

Dit zorgt ervoor dat het een positieve zoektocht wordt, in plaats van dat het slechts gezien kan worden als het verwijderen van de geschiedenis uit de publieke ruimte. Daarnaast laten de gesprekken zien dat het scharen van dit onderwerp onder de bredere aanpak diversiteit en inclusie, of gericht op bepaalde groepen in de stad, een averechts effect kan hebben. Het roept meer weerstand op als de discussie wordt gevoerd over wie problemen heeft met welke namen en hoe we daar vervolgens mee om moeten gaan. Met deze aanpak wordt het dus minder een discussie tussen tegenpolen, maar meer een gezamenlijke zoektocht. Deze aanbeveling betekent niet dat het proces opnieuw moet worden opgestart. Het is mogelijk om de reeds genomen stappen op te nemen in deze benaderingswijze. Immers, de presentatie van de aanpak naar Amsterdammers moet nog plaatsvinden. Voorkom een gepolariseerde discussie. Als er niet gekozen wordt voor bovenstaand scenario, is het in ieder geval belangrijk om de gepolariseerde discussie en het ‘wij versus zij’-denken te voorkomen. Dit zorgt er enerzijds voor dat mensen zich ingraven in hun standpunten en ideeën en anderzijds dat een grote meerderheid wordt afgeschrikt om bij te dragen aan het gesprek. Om dit te voorkomen is het belangrijk om controle te houden over het onderwerp en het eventuele gesprek.

Dat betekent duidelijkheid geven (wat gaat er gebeuren en waarom) en afbakening (waar nodigen we mensen voor uit om over mee te praten). Maak de aanpak dus niet te breed, maar focus het op een aantal punten. Hiervoor zijn onderstaande punten ook van groot belang. Definieer de functie van straatnamen, standbeelden en andere objecten in de publieke ruimte. Wanneer objecten in de publieke ruimte zijn vernoemd naar historische figuren, betekent dit dat deze persoon iets heeft betekend in de geschiedenis. Daar zijn deelnemers het over eens. Maar, er zijn veel verschillende opvattingen over het belang van straatnamen, standbeelden en andere objecten in de publieke ruimte. Is een straatnaam puur functioneel en een standbeeld juist een manier om de geschiedenis te herinneren? En wat betekent dit voor de mogelijkheid om deze objecten te verplaatsen, hernoemen of te veranderen? Het is belangrijk dat de gemeente hier duidelijk over is. Wat is de functie en de waarde van een straatnaam? En van een standbeeld of een tunnel? Dit helpt niet alleen om naamgevingen uit het verleden beter te kunnen beoordelen en bespreken, maar ook om toekomstige naamgeving beter te kunnen beargumenteren. Zoek innovatieve manieren om context te geven. Het geven van uitleg is in elk geval een oplossing die goed gewaardeerd wordt.

Niet alleen om de ‘andere kant’ te laten zien, maar ook om meer aandacht te geven aan de geschiedenis. De casussen laten daarnaast zien dat context een belangrijke manier is voor mensen om een mening te kunnen vormen. Deelnemers waren vaak nog niet bekend met de persoon en diens daden voordat deze besproken werden. Context kan dus een belangrijke rol spelen in de bewustwording.

Tegelijkertijd laten de gesprekken zien dat deelnemers context wel waarderen, maar er weinig aandacht voor hebben. Is dat erg? Je zou kunnen betogen van niet. Het is er in elk geval wanneer men daar behoefte aan heeft. Maar wanneer dit wordt ingezet om ook de mindere kanten van een

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 11/21

BKB.nl

historisch figuur te belichten, is dat argument minder valide. Dan is het juist zaak dat mensen die achtergrond wel tot zich nemen. Zoek daarom, in samenwerking met ontwerpers, techneuten, architecten en kunstenaars naar laagdrempelige, zichtbare en innovatieve manieren om context te kunnen geven. In bepaalde gevallen is hernoemen mogelijk. Hernoemen of verplaatsen is als oplossing niet het meest populair, maar ook niet onbespreekbaar. Het is wel belangrijk dat er goede argumenten zijn waarom dat gebeurt. Denk bijvoorbeeld aan helder bewijs van moord en doodslag. Ook hier geldt dus het belang van goede context om dit goed te kunnen beargumenteren. Niet alleen door de gemeente, maar met ondersteuning van experts (zie ook het punt hieronder over het formeren van een team van experts). Advies is daarom om hier nauwkeurig en weloverwogen mee om te gaan. Daarmee bedoelen we ook dat dit gepresenteerd wordt als onderdeel van een breder pakket van maatregelen die worden genomen in de stad. Bijvoorbeeld in combinatie met het toevoegen van nieuwe namen en manieren om context te geven bij bepaalde bestaande namen. Geef het tijd en ruimte. De gesprekken laten zien dat deelnemers vaak nog geen duidelijke mening hebben over het onderwerp. Dat biedt kansen, omdat het dus mogelijk is om met een goed verhaal en gedegen aanpak hen te overtuigen van het belang en de gekozen richting.

Daarbij is het belangrijk om mensen niet te overvallen. Pak het daarom stapsgewijs aan, zodat je mensen goed mee kan nemen in het proces. Kondig eerst de bredere gezamenlijke zoektocht aan zoals hierboven beschreven. Daarna volgt een eerste terugkoppeling met personen die een podium verdienen en hen die dat juist minder verdienen. Vervolgens worden hier mogelijke oplossingen voor gepresenteerd. Op die manier voorkom je dat mensen direct in een kramp schieten en hun eigen conclusies gaan trekken. Pak het gedegen aan. Om dit goed te kunnen doen, is expertise nodig. In de eerste plaats in de vorm van onderzoek. Daarvoor is een team nodig van objectieve mensen met kennis van zaken. Uiteraard is diversiteit hierin van groot belang. Advies is wel om dit team niet teveel uit te venten in communicatie en media. Dit verplaatst de focus naar de samenstelling en kennis van het team, in plaats van naar de gezamenlijke zoektocht. Het is belangrijk dat het team in de luwte zijn werk kan doen. Ook hiervoor geldt dat dit niet betekent dat alles wat er reeds is naar de prullenbak kan. Centrale vraag is welk aanvullend onderzoek er nodig is. Maak het ook niet te groot. Dit advies hangt samen met de twee punten hierboven. Het feit dat de gesprekken laten zien dat deelnemers vaak nog geen mening over het onderwerp hebben gevormd, kan ook een risico zijn.

Door het te groot aan te pakken en te hoog van de toren te blazen, kan je je eigen weerstand organiseren. “Waarom steekt de gemeente hier zoveel tijd en geld in?” is dan een argument wat op de loer ligt. Advies is daarom om het grondig te doen, maar niet te groot te maken. Tegelijkertijd betekent dit niet dat Amsterdammers niet aangemoedigd moeten worden om zich aan te sluiten bij de zoektocht. Belang van kwantitatief onderzoek. Zoals in de introductie al aangegeven, is deze rapportage gebaseerd op gesprekken met in totaal ongeveer zestig Amsterdammers. Het is onmogelijk om op basis daarvan representatieve uitspraken te doen. Bovenstaande punten zijn dan ook inzichten en aanbevelingen, maar geen conclusies. Het kan daarom nuttig zijn, om de resultaten uit de gesprekken verder te staven met behulp van een kwantitatief onderzoek, bijvoorbeeld een enquête onder een representatief aantal Amsterdammers. Deze enquête kan ook worden gebruikt om meer informatie op te halen over bepaalde oplossingsrichtingen.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 12/21

BKB.nl

Bijlage Vraagpuntenlijst en invuloefeningen stadsgesprekken Uitgangspunten en doelstellingen -

-

-

-

Organisatie van 8 themagesprekken met een brede groep Amsterdammers. Juist niet de uitgesproken voor- of tegenstanders, maar de silent majority. 8 deelnemers per gesprek. De gesprekken zijn bedoeld om inzicht te krijgen in het denkproces en de argumentatielijn van Amsterdammers. o Wat weten Amsterdammers over straatnamen/standbeelden etc. – nemen ze die überhaupt waar, kennen ze de verhalen erachter, denken ze wel eens na over een specifieke straatnaam of beeld? Kennen ze voorbeelden van straatnamen of standbeelden met een koloniaal verhaal? Zijn ze op de hoogte van incidenten (bekladdingen etc.)? o Hoe kijken ze naar straatnamen/standbeelden etc. – welk belang hechten ze er zelf aan? Begrijpen ze waarom bepaalde straatnamen of standbeelden gevoelig kunnen liggen? Zijn er in dit verband specifieke voorbeelden te noemen? o Willen Amsterdammers hier iets aan veranderen? En wat en hoe dan? Wat kunnen of willen mensen zelf doen en wat kan de gemeente doen? Hoe zouden ze hierbij betrokken willen worden? Aanvullend kunnen de gesprekken inzicht geven in mogelijke oplossingsrichtingen, hoe deze worden gewaardeerd en waarom. Denk aan: o Contextualisering (bordjes plaatsen, uitleg toevoegen). o Beelden weghalen of straten hernoemen. o Nieuwe straten diverse namen geven of standbeelden toevoegen. Het is wel belangrijk om hier voorzichtig in te zijn.

De thematafels zijn niet bedoeld om met de groep een oplossing te vinden. Centraal staat informatie over de gedachten en besluitvorming van individuele Amsterdammers en hoe het gesprek zich ontwikkelt wanneer er nieuwe informatie wordt toegediend. Daarnaast geven de gesprekken ons inzichten in het narratief dat gehanteerd moet worden rondom dit onderwerp. Waar slaan mensen positief of negatief op aan? Wat is de manier waarover de gemeente hierover moet communiceren? En wat moeten we juist wel of niet benoemen?

Aandachtspunten -

-

De gemeente Amsterdam is voorstander van een representatieve aanpak. Bijvoorbeeld door in elk stadsdeel in ieder geval één gesprek te organiseren. We zijn niet op zoek naar politiek wenselijke antwoorden. Het gesprek moet een gesprek blijven; iedereen moet aan het woord kunnen komen en zijn of haar mening kunnen geven. Het is niet de bedoeling dat we een debat creëren met voor- en tegenstanders. We willen in gesprek met de ‘gewone’ Amsterdammer.

BKB Westerstraat 252-254 1015 MT Amsterdam +31 (0)20 520 52 80 | info@bkb.nl

IBAN: NL67 ABNA 0551 316 314 BIC/SWIFT: ABNANL2A BTW: 8106.74.609.B.01

KVK Amsterdam: 34 15 83 96 BKB B.V. is onderdeel van de fiscale eenheid BKB Group B.V.

BKB.nl

Vraagpuntenlijst Introductie (10 minuten) • Welkom allemaal. • Deelname is anoniem. • Het is online, wat misschien een beetje vreemd of nieuw is voor sommigen. Daarom extra belangrijk om elkaar uit te laten spreken en respect te hebben voor elkaar. • Ik wil jullie ook extra vragen om de aandacht erbij te houden. Dus niet op je telefoon. • We zijn bij elkaar om een gesprek met elkaar te voeren, niet om een oplossing te bedenken voor iets of elkaar te overtuigen. • Steek je hand op als je iets wilt zeggen of ergens op wilt reageren. • Er kijken ook mensen mee met het gesprek. Zij mengen zich verder niet in het gesprek en doen ook niet mee. Ze zijn er alleen om mee te luisteren. • We werken ook met een aantal invuloefeningen. Die krijg je in een ander venster. De link hebben jullie als het goed is gekregen. Anders wordt deze nog in de chat gezet.

Ik wil jullie nu vragen om de eerste vier vragen van de vragenlijst in te vullen. Daarna krijg je als het goed is een venster dat je later pas door mag klikken. Doe dat dus nog even niet. • • •

Voorstelronde (gespreksleider begint): o Naam, leeftijd, beroep Geboren in Amsterdam? Waar woon je?

De staat van Amsterdam (5 minuten) • Hoe gaat het nu met Amsterdam? o Ontwikkelt Amsterdam zich in de goede of de verkeerde richting? o Waarom? o Eventueel: Wat gaat er goed? Wat kan er beter? Het belang van geschiedenis (15 minuten)

Invullen schriftelijke invuloefeningen 5 t/m 7. • • • •

•

•

•

Zijn jullie geïnteresseerd in de geschiedenis van Amsterdam? En als je daaraan denkt, wat vind je dan interessant? Heb je voorbeelden? Zijn er dingen waar je trots op bent als het gaat om de geschiedenis van Amsterdam? (is

ook invuloefening)

o Welke? o Waarom? Zijn er dingen waar je minder trots op bent als het gaat om de geschiedenis van Amsterdam? (is ook invuloefening) o Welke? o Waarom? Vind je het belangrijk dat Amsterdam aandacht besteed aan zijn geschiedenis? Bijvoorbeeld in de openbare ruimte? Doorvragen o Eventueel: Hiermee bedoelen we bijvoorbeeld straten, standbeelden, pleinen. Wat vind je van de manier waarop de gemeente Amsterdam op dit moment de geschiedenis van Amsterdam onder de aandacht brengt? Doorvragen

Straatnamen en beelden (25 minuten)

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 14/21

BKB.nl

Invullen schriftelijke invuloefeningen 8 en 9. •

Let je wel eens op straatnamen of standbeelden die je tegenkomt in Amsterdam? (is ook

invuloefening)

Lees je ze (en de uitleg erbij)? Denk je erover na? Zoek je op wat de achtergrond is? Weet je de achtergrond van je eigen straatnaam? Of zijn er standbeelden in de buurt die je kent? o Vind je de naam van je eigen straat belangrijk? Wat betekent het volgens jou als een straatnaam wordt vernoemd naar een persoon uit de geschiedenis of wanneer er een standbeeld wordt opgericht voor een persoon uit de geschiedenis? (is ook invuloefening) Doorvragen o Is het om te eren? Om te herinneren? Om ervan te leren? Versiering? Of iets anders? Vind je het belangrijk dat we straten vernoemen naar personen uit de geschiedenis? Of dat we standbeelden oprichten van personen uit de geschiedenis? o Waarom vind je dat belangrijk? o

•

•

•

Invullen schriftelijke invuloefeningen 10 en 11. •

•

•

•

Er is de afgelopen jaren ook af en toe discussie in de samenleving over de benaming van straten en standbeelden naar personen uit ons verleden. Wat vind je van die discussie? Doorvragen o Indien overeenstemming in de groep: In deze groep denken jullie blijkbaar allemaal ongeveer hetzelfde namelijk [samenvatting]. Er zijn misschien ook Amsterdammers die er anders over denken of die het niet met jullie eens zijn. Wat vinden jullie daarvan? o Indien geen overeenstemming in de groep: In deze groep denken mensen er verschillend over. Wat vind jij [persoon A] ervan dat bijvoorbeeld [persoon B] er anders over denkt dan jij? (personen met tegengestelde meningen aanwijzen) Ken je zelf voorbeelden van straatnamen of standbeelden die ter discussie staan? o Weet je waarom? o Wat vind je daarvan? Jullie kregen een aantal oplossingen voorgelegd om hiermee om te gaan. Hoe hebben jullie de volgende oplossingen beoordeeld? (is ook invuloefening) Doorvragen waarom. o Niets doen o Een andere naam geven of weghalen o Meer uitleg geven, bijvoorbeeld door een bordje erbij te plaatsen o Verplaatsen naar een andere plek in de stad o Meer straten of standbeelden toevoegen in de omgeving voor meer diversiteit of de andere kant van het verhaal Zijn er andere oplossingsmogelijkheden die hier niet tussen staan die je goed of niet goed vindt? o Welke?

Cases (30 minuten) Casus 1: Stalinlaan / standbeeld Olympisch Stadion

Gespreksleider leest de casusbeschrijving voor aan de groep. Zij kunnen meelezen vanuit de vragenlijst. Invullen schriftelijke invuloefening 12.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 15/21

BKB.nl

Vragen: • Wat vinden jullie van deze oplossing? • Goed, niet goed, waarom? • Kan deze oplossing ook worden toegepast op straatnamen (of standbeelden) die momenteel gevoelig liggen? Waarom wel/niet? Casus 2: Huidige straatnaam/standbeeld/naam

Gespreksleider leest de casusbeschrijving voor aan de groep. Zij kunnen meelezen vanuit de vragenlijst. Vragen: • Wat vinden jullie ervan dat deze persoon een straat/standbeeld heeft in Amsterdam? o Waarom vind je dat?

Invullen schriftelijke invuloefening 13. • • • • • • •

Invuloefening bespreken: Hoe beoordeelt u de volgende oplossingen voor deze casus? Doorvragen waarom Niets doen Hernoemen Context geven (bijvoorbeeld een bordje erbij plaatsen met extra uitleg) Verplaatsen Meer straten of standbeelden toevoegen in de omgeving voor meer diversiteit of de andere kant van het verhaal Ik heb nog een idee voor een mogelijke oplossing… (invullen)

Rollen en taken (5 minuten) • Wie speelt een rol in het eventueel aanpassen van de straatnamen of standbeelden? De gemeente? De bewoners van de straat of buurtbewoners? Alle inwoners? Andere partijen? Waarom? Doorvragen. • Stel, burgemeester Halsema belt je straks op en vraagt je advies over het aanpassen van straatnamen en of standbeelden. Wat zou je haar zeggen?

Invullen schriftelijke invuloefening 14. Bedankt voor de deelname aan dit gesprek.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 16/21

BKB.nl

Schriftelijke invuloefeningen Vraag 1. Wat is uw leeftijd?

Open vraag

Vraag 2. Wat is uw geslacht?

Man / Vrouw

Vraag 3. In welk stadsdeel woont u?

Stadsdeel Centrum Stadsdeel Nieuw-West Stadsdeel Noord Stadsdeel Oost Stadsdeel West Stadsdeel Zuid Stadsdeel Zuidoost

Vraag 4. Denkt u dat, over het geheel genomen, Amsterdam zich in de juiste of de verkeerde richting ontwikkelt?

Juiste richting / Verkeerde richting / Geen mening

Ga pas verder nadat de gespreksleider dit aangeeft. Vraag 5. In hoeverre bent u trots op de geschiedenis van Amsterdam?

Zeer trots - trots - neutraal - niet trots - helemaal niet trots

Vraag 6. Als u denkt aan de geschiedenis van Amsterdam, waar bent u trots op?

Open vraag

Vraag 7. Als u denkt aan de geschiedenis van Amsterdam, waar bent u niet trots op?

Open vraag

Ga pas verder nadat de gespreksleider dit aangeeft. Vraag 8. Hoeveel aandacht heeft u voor de namen van straten, pleinen, tunnels en standbeelden in Amsterdam?

Zeer veel - veel - neutraal - weinig - zeer weinig Vraag 9.

BKB Westerstraat 252-254 1015 MT Amsterdam +31 (0)20 520 52 80 | info@bkb.nl

IBAN: NL67 ABNA 0551 316 314 BIC/SWIFT: ABNANL2A BTW: 8106.74.609.B.01

KVK Amsterdam: 34 15 83 96 BKB B.V. is onderdeel van de fiscale eenheid BKB Group B.V.

BKB.nl

Wat betekent het volgens u als een persoon uit de geschiedenis een straat of standbeeld naar zich vernoemd krijgt?

Open vraag

Ga pas verder nadat de gespreksleider dit aangeeft. Vraag 10. Er is de afgelopen jaren af en toe discussie in de samenleving over de namen van straten en standbeelden van personen uit ons verleden die gevoelig liggen. Wat vindt u ervan dat deze discussie wordt gevoerd?

Zeer goed - goed - neutraal - slecht - zeer slecht

Vraag 11. Hoe beoordeelt u de volgende oplossingen voor straten of standbeelden die ter discussie staan?

Zeer goed tot helemaal niet goed • Niets doen • Hernoemen • Context geven (bijvoorbeeld een bordje erbij plaatsen met extra uitleg) • Verplaatsen • Meer straten of standbeelden toevoegen in de omgeving voor meer diversiteit of de andere kant van het verhaal • Ik heb nog een idee voor een mogelijke oplossing… (invullen) Ga pas verder nadat de gespreksleider dit aangeeft. Vraag 12. Casus 1 Hoe beoordeelt u deze oplossing?

Zeer goed - goed - neutraal - slecht - zeer slecht Ga pas verder nadat de gespreksleider dit aangeeft. Vraag 13. Casus 2 Hoe beoordeelt u de volgende oplossingen voor deze casus?

Zeer goed - goed - neutraal - slecht - zeer slecht • Niets doen • Hernoemen • Context geven (bijvoorbeeld een bordje erbij plaatsen met extra uitleg) • Verplaatsen • Meer straten of standbeelden toevoegen in de omgeving voor meer diversiteit of de andere kant van het verhaal • Ik heb nog een idee voor een mogelijke oplossing… (invullen) Ga pas verder nadat de gespreksleider dit aangeeft. Vraag 14. Mijn advies aan burgemeester Femke Halsema is...

Open vraag

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 18/21

BKB.nl

Cases Dag 1 [maandag 19 april] Case 1: Stalinlaan Case 2: Witte de Withstraat Dag 2 [dinsdag 20 april] Case 1: Van Tuyll-monument Case 2: Coentunnel Dag 3 [woensdag 21 april] Case 1: Stalinlaan Case 2: Standbeeld van Peter Stuyvesant Dag 4 [donderdag 22 april] Case 1: Van Tuyll-monument Case 2: Jan van Riebeekstraat

Stalinlaan

Jozef Stalin was van 1928 tot zijn dood in 1953 communistisch leider van de Sovjet-Unie. Stalin was tijdens de Tweede Wereldoorlog erg populair in zijn eigen land doordat hij de nazi’s versloeg. Maar zijn regeerperiode had ook schaduwkanten. Tegenspraak werd met harde hand neergeslagen. Zijn bewind kostte miljoenen Russen en Europeanen het leven. Ook in Nederland werd Stalin aanvankelijk geëerd voor het bevrijden van Europa. Na de Tweede Wereldoorlog werden in Amsterdam, net als in veel andere Europese steden, straten en lanen vernoemd naar de leiders van de geallieerde landen. Lanen in Amsterdam-Zuid worden omgedoopt in de Rooseveltlaan, Churchilllaan en de Stalinlaan. Maar als de Sovjet Unie in 1956 met geweld een protest in Hongarije neerslaat, eisen Amsterdammers dat de straatnaam van de Stalinlaan wordt aangepast. Een buurtbewoner verandert twee straatnaambordjes in de ‘4 novemberlaan’, de dag waarop de Sovjet-Unie Hongarije binnenviel. Hij is niet de enige Amsterdammer die zich boos maakt. Voor Felix Meritis aan de Keizersgracht, waar de Nederlandse communistische partij CPN op dat moment haar hoofdkwartier heeft, wordt heftig gedemonstreerd. Uiteindelijk wordt in de gemeenteraad gestemd over een nieuwe naam. De Stalinlaan wordt de Vrijheidslaan, terwijl de Rooseveltlaan en Churchilllaan blijven bestaan. Witte de Withstraat

De Witte de Withstraat is een straat in de Admiralenbuurt van Amsterdam-West. Witte de With was een Nederlandse bevelhebber bij de Verenigd Oost-Indische Compagnie (VOC). Witte de With veroverde o.a. Jakarta (nu de hoofdstad van Indonesië) en als kapitein vernietigde hij 90.000 kruidnagelbomen op de Molukken om zo de prijs van de specerijen op te drijven en het land minder waard te maken. In 1628 veroverde Witte de With samen met Piet Heyn de

BKB Westerstraat 252-254 1015 MT Amsterdam +31 (0)20 520 52 80 | info@bkb.nl

IBAN: NL67 ABNA 0551 316 314 BIC/SWIFT: ABNANL2A BTW: 8106.74.609.B.01

KVK Amsterdam: 34 15 83 96 BKB B.V. is onderdeel van de fiscale eenheid BKB Group B.V.

BKB.nl

Zilvervloot. Nederland was in oorlog met de Spanjaarden en zo werd er een enorm transport van zilver op de spanjaarden veroverd. Deze verovering leverde Nederland een enorme winst op en De With werd een van de Nederlandse volkshelden. Aan de ene kant wordt Witte de With omschreven in de geschiedenis als een strateeg die veel successen wist te boeken, aan de andere kant wordt hij omschreven als een chagrijn met weinig zelfkritiek die hard ingreep als het hem niet zinde. Tegenwoordig heeft De With de nodige straten naar zich vernoemd gekregen, maar is hier ook discussie over. Een kunstcentrum dat vernoemd was naar De With in Rotterdam heeft hierdoor haar naam veranderd. Op 27 juni 2020 kondigde het centrum aan dat ze hun naam vervangen van Witte de With naar kunstinstituut Melly. In Amsterdam is er ook discussie over wat er met de straatnaam van de Witte de Withstraat moet gebeuren. Van Tuyll-monument

De kunstenares Gra Rueb maakte dit bijna drie meter hoge bronzen beeld ter nagedachtenis van Frits van Tuyll van Serooskerken. Hij heeft een grote rol gespeeld om de Olympische Zomerspelen 1928 naar Amsterdam te halen. Het beeld werd in datzelfde jaar geplaatst voor het Olympisch Stadion. Oorspronkelijk dacht men dat de sporter een Olympische groet uitbrengt, die stamt uit de klassieke oudheid. Tegenwoordig is er twijfel over de herkomst van de groet. Sinds de Tweede Wereldoorlog is er kritiek omdat het beeld een Hitlergroet zou maken. Uit onderzoek van het Olympisch Stadion bleek dat de Olympische groet geen band heeft met de klassieke oudheid of de hitlergroet, maar wel met het fascisme (anti-democratische politieke stroming in Italië en Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog). Het Olympisch Stadion heeft door dat verband besloten om het beeld te verplaatsen naar een minder opvallende plek in Amsterdam. Daar wordt ruimte gemaakt om uitleg te geven bij het beeld. Coentunnel

De Coentunnel werd in 1966 aangelegd en loopt onder het Noordzeekanaal in het westen van Amsterdam. De Coentunnel is vernoemd naar Jan Pieterszoon Coen, de gouverneur-generaal van de VOC. Hij stond aan de wieg van het handelsimperium van de VOC en werd gezien als nationale held. Maar zijn acties zijn ook omstreden. Coen, bijgenaamd de slachter van Banda, wist het monopolie op de handel in muskaatnoten en foelie veilig te stellen door de bevolking van de Banda-eilanden (15.000 mensen) uit te moorden en te vervangen door tot slaafgemaakten. De naam van de Coentunnel staat ter discussie in Amsterdam. Vorig jaar dienden een aantal partijen in de Amsterdamse gemeenteraad een voorstel in om de naam van de tunnel te wijzigen. Zij willen een einde maken aan het eerbetoon voor Coen. Andere partijen pleiten juist voor het geven van meer informatie over het leven van Coen, om mensen ook bewust te maken van de donkere kanten van zijn geschiedenis. Standbeeld van Peter Stuyvesant

In Amsterdam is het beeld van Peter Stuyvesant te vinden op de binnenplaats van het WestIndisch Huis in de Haarlemmerbuurt. Hiervandaan werd in de zeventiende eeuw een aantal jaren de West-Indische Compagnie (WIC) gerund. Peter Stuyvesant was directeur-generaal van de Nederlandse kolonie Nieuw-Nederland (de oostkust van Noord-Amerika), totdat deze werd veroverd door de Engelsen. Het beleid van Stuyvesant was er op gericht om de levensomstandigheden, veiligheid en het bestuur in Nieuw-Nederland te verbeteren. Stuyvesant werd hiervoor geroemd, maar door andere acties wordt hij tegenwoordig ook als omstreden

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 20/21

BKB.nl

gezien. In Nieuw-Amsterdam legde Stuyvesant namelijk een verbod op alcohol- en vuurwapenverkoop door de inheemse bevolking (de indianen) en trad hij hard op tegen andersgelovigen, bijvoorbeeld Joden. Hij vocht meerdere keren tegen de inheemse bevolking. In 1659 lukte het Stuyvesant hen te bedwingen en stuurde hij twaalf ‘indianen’ als slaaf naar Curaçao. In de Verenigde Staten is er veel discussie over standbeelden die te maken hebben met het slavernijverleden van de zuidelijke staten. Op veel plekken worden de beelden weggehaald of van hun sokkel getrokken. In 2017 leidde dit in Charlottesville tot heftige protesten en knokpartijen tussen voor- en tegenstanders, waarbij zelfs een dode viel. Ook in Nederland laait de discussie regelmatig op over straten en standbeelden van Stuyvesant. Jan van Riebeekstraat

De Jan van Riebeekstraat is een straat in de Amsterdamse buurt de Baarsjes, in Amsterdam-West. Jan van Riebeeck was een Nederlandse koopman in dienst van de Verenigd Oost-Indische Compagnie (VOC). In 1652 ging hij aan land bij Kaap de Goede Hoop (in het tegenwoordige ZuidAfrika) om er een bevoorradingsstation voor de VOC te stichten. Schepen die naar Indië voeren of uit Indië terugkeerden, konden daar voortaan groenten en fruit inslaan. Uit het kleine groepje Nederlandse boeren dat in de Kaapkolonie groente en fruit verbouwde, groeide een grote witte gemeenschap. Van Riebeeck wordt hierom door veel mensen gezien als de grondlegger van de huidige witte boerenbevolking in Zuid-Afrika. Maar anderen zien de komst van Jan van Riebeeck als het begin van de Apartheid: de periode in Zuid-Afrika waarin de zwarte bevolking werd gescheiden van de blanke bevolking en minder rechten in het land kreeg. De Nederlandse boeren namen na hun komst steeds meer land in van de zwarte oorspronkelijke bewoners en wilden dat zij voor hen gingen werken op het land. Niet iedereen wilde dit en daarom werden tot slaafgemaakten geïmporteerd om het werk gedaan te krijgen. Dit leidde tot veel geweld en onderdrukking van de zwarte bevolking en kenmerkte de lastige relatie die er vandaag de dag nog steeds tussen de bevolkingsgroepen is.

Jan van Riebeeck heeft verschillende straten en standbeelden in Nederland naar zich vernoemd gekregen. Daar is kritiek op zowel vanuit Nederland als Zuid-Afrika. De vorige president van ZuidAfrika Jacob Zuma, ziet Van Riebeeck als de aanstichter van al het kwaad in het land. In Nederland zijn groepen kritisch op het optreden van Van Riebeeck in Zuid Afrika omdat zij het zien als koloniaal geweld. Daarom zijn er oproepen om de straten te hernoemen, de beelden te verwijderen, verplaatsen of van meer uitleg te voorzien.

10/06/2021 – Resultaten stadsgesprekken ‘gedeelde geschiedenis’ – pag. 21/21

BKB.nl