Bijlage 3 Principenota Centrale Zone Haven-Stad.pdf

Haven-Stad

Principenota Versnelling Centrale Zone

definitief voor behandeling door B&W november 2020

Informatie De Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad is opgesteld in opdracht van de directie van Ruimte en Duurzaamheid

Contact Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid Postbus 2758 1000 CT Amsterdam www.amsterdam.nl/havenstad havenstad@amsterdam.nl

Inhoud 1

Samenvatting

4

Inleiding

7

1.1 Inleiding Haven-Stad 1.2 Aanleiding versnelling Haven-Stad 1.3 Principenota versnelling Centrale Zone Haven-Stad 1.3.1 Opbouw principenota 1.3.2 Introductie Centrale Zone Haven-Stad 1.3.3 Resultaat consultatieronde 1.3.4 Relatie principenota met andere producten van Haven-Stad

2

Onderzoek versnellingsmogelijkheden 2.1 Huidige planning Haven -Stad 2.2 Versnellingsmogelijkheden 2.2.1 Creëren condities voor transformatie naar woon-werkgebied 2.2.2 Ontwikkeling van niet-woonfuncties 2.2.3 Woningbouw buiten het pas op de plaats gebied (Zaanstraat Emplacement) 2.2.4 Woningbouw in het pas op de plaats gebied 2.3 Voorstel besluit over versnelling Haven-Stad

3

Aanpak vervolg versnelling

3.1 3.2 3.3

4

Versnelling condities en niet-woonfuncties via Uitvoeringsprogramma Sturing ontwikkeling tot start woningbouw middels ruimtelijk programmatische kaders Principenota’s per deelgebied Centrale Zone

Planning en proces 4.1 Planning versnelde condities en niet-woonfuncties 4.2 Planning transformatie Centrale Zone Haven-Stad

5

Participatie en communicatie 5.1 Participatie ten behoeve van de principenota 5.2 Participatie en communicatie vervolg

6

Organisatie 6.1 Organisatie verbetering condities en realisatie niet-woonfuncties 6.2 Voorsorteren op organisatie toekomstige transformatie naar woon-werkgebied

7

7 7 7 7 7 8 9

10 10 11 11 12 12 13 15

16 16 16 16

17 17 18

19 19 19

20 20 20

Financiën en risico’s 21 7.1 Financiën

21

7.2 Risico’s

21

Bijlage

Verkenning Centrale Zone Haven-Stad

23

Samenvatting Haven-Stad en versnelling Met Haven-Stad wordt ingezet om haven en stad binnen de Ring A10 West te transformeren tot een duurzame productieve stadswijk in hoge dichtheid met ongeveer 40.000 tot 70.000 woningen en 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. In de projectgebieden Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid is de uitvoering van de transformatie van Haven-Stad al gestart. In het Coalitieakkoord 2018-2022 van het college van B&W is de ambitie uitgesproken de ontwikkeling van Haven-Stad, zoals beschreven in de Ontwikkelstrategie Haven- Stad (2017), te versnellen. Één van de onderdelen van de versnellingsstrategie betreft het onderzoek naar de mogelijkheid de transformatie van een aantal deelgebieden tot hoogstedelijk woon/ werkgebied eerder dan gepland op te starten.

Principenota Centrale Zone Haven-Stad In de bijgaande Principenota Centrale Zone is hiertoe een analyse gemaakt van de gebieden Minervahaven, Sloterdijk 1 Noord, Sportpark Transformatorweg/Amsterbaken, Alfadriehoek, Zonnehoek en het Zaanstraatemplacement. De genoemde gebieden zijn onderdeel van het pas-op-de-plaats gebied in het kader van het Convenant Houthaven/NDSM-werf waarin is afgesproken dat woningbouw pas mogelijk is vanaf 2029. Het Zaanstraatemplacement valt hier niet onder, maar is nog bij de NS in gebruik tot 2027. Deze Centrale Zone kan door de strategische ligging, op het raakvlak tussen de stad, de haven en de al gestarte transformatie van Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid, een vliegwiel zijn voor de verdere ontwikkeling van heel Haven-Stad. Ook de relatie met de inpassing van het metrotracé bij de beoogde sluiting van de Ringlijn Metro (tussen Isolatorweg en Centraal Station), en bijbehorende inpassing van emplacementsfuncties en een nieuw station “Hemknoop”, maakt verkenning van versnelling in dit gebied urgent.

4

Prioriteit aan versnelling van condities voor transformatie en realisatie niet-woonfuncties De conclusie van de Principenota is dat versnelling van de condities voor toekomstige transformatie en versnelde realisatie van niet-woonfuncties in de Centrale Zone het meest zinvol en kansrijk is. Met name de inzet op het sluiten van de Ringlijn Metro vormt de belangrijkste conditie voor de versnelde ontwikkeling van Haven-Stad. De ontwikkeling van aanjaagprojecten zorgt voor een goede positionering van het gebied en draagt bij aan de stapsgewijze ontwikkeling. Woningbouw in het pas op de plaatsgebied is ook een mogelijkheid om te versnellen, maar is een minder kansrijke route en minder goed uitvoerbaar dan de inzet op versnelling van condities. Dit heeft te maken met verschillende factoren, namelijk: 1.

De uitgevoerde milieuonderzoeken geven geen uitsluitsel over de vraag of versnelde woningbouw mogelijk is. Er lijken mogelijkheden te zijn, maar er is geen compleet beeld van de hedonisch gewogen geurbelasting van de bedrijven. De bedrijven zien eventuele woningbouw als een belemmering voor hun functioneren, onder meer vanwege de te verwachten toename van het aantal klachten van direct omwonenden. Een eensluidende en gedeelde conclusie over de mogelijkheid van versnelling binnen het convenant is daarmee niet te trekken. Alle partijen zijn van mening dat langdurige juridische procedures over dit vraagstuk ongewenst zijn.

2.

De consequentie van het eventueel voeren van de bij punt 1 genoemde juridische procedures leidt tot een complex en vertraagd planvormingsproces dat ten koste gaat van het draagvlak en de inzet van capaciteit en geld in al lopende planontwikkelingen. Bij de interne gemeentelijke consultatie op de concept versie van deze principenota zijn kanttekeningen geplaatst bij de beschikbaarheid van ambtelijke capaciteit hiervoor.

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

In de complexe afweging van belangen die spelen ten aanzien van de bedrijvigheid en de verstedelijkingsopgave is het nu niet opportuun te kiezen voor versnelling in dit gebied. Het is derhalve meer effectief en kansrijk om nu woningen te blijven realiseren op plekken waar deze beperkingen niet aan de orde zijn. 3.

Het Bureau Stedelijke Planning heeft op basis van een marktconsultatie een advies uitgebracht over de ontwikkelstrategie voor Haven-Stad. Hierin is de aanbeveling gedaan om de woningbouw in het pas op de plaatsgebied niet te versnellen, maar door te pakken in gebieden waar de ontwikkeling niet beperkt wordt door de convenantafspraken. Het is volgens het advies al een forse opgave om de oorspronkelijke fasering uit de Ontwikkelstrategie te halen; een versnelling wordt niet als realistisch gezien. Zij constateren dat daarvoor nog veel moet worden uitgezocht en nog aan een aantal voorwaarden moet worden voldaan.

Uitwerking in ruimtelijk programmatisch kader Centrale Zone Voor de Centrale Zone betekent de lijn om prioriteit te leggen bij het versterken van de condities voor transformatie dat in de komende periode een ruimtelijk programmatisch kader wordt opgesteld. Dit kader geeft sturing aan de ontwikkeling van de deelgebieden en stimuleert kansrijke niet-woonfuncties die een aanjagende functie hebben voor de transformatie. Hierbij kan gedacht worden aan de ontwikkeling van een drijvend park in de Minervahaven en de mogelijke ontwikkeling van de Alfacampus in de Alfadriehoek; een gemengd kantoor-bedrijvencomplex dat op termijn eenvoudig getransformeerd kan worden tot een hoogstedelijk woon/werkgebied. Ook zal onderzocht worden hoe de realisatie van de benodigde infrastructuur in het gebied versneld kan worden. Het betreft, zoals al aangegeven in de Ontwikkelstrategie Haven-Stad, onder meer: het opwaarderen van de Nieuwe Hemweg als belangrijkste ontsluitingsroute voor het gebied, het afwaarderen van de Transformatorweg, de aanleg van een duurzaam energienetwerk en het uitbreiden van het elektriciteitsysteem.

Dit alles biedt een goede basis om, op termijn en zodra dit mogelijk is, per deelgebied snel een start te kunnen maken met planvorming voor een integrale gebiedsontwikkeling inclusief woningbouw. Met het oog op de inpasbaarheid van toekomstige woningbouw in het gebied zal, in samenwerking met de bedrijven, doorgegaan worden met de aanpak gericht op het verkleinen van de milieucontouren. Dit door medewerking te verlenen aan bronmaatregelen en aan de verplaatsing van bedrijven, zoals ICL, naar locaties die hen een meer langetermijnperspectief bieden. Daarnaast zullen we blijven inzetten op de lopende gebiedsontwikkelingen in Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid. Hierbij kunnen we gebruik maken van de recent door het Rijk beschikbare bijdrage van € 13,1 miljoen waarmee betaalbare woningen in Sloterdijk I Zuid versneld kunnen worden gebouwd. Het ruimtelijk programmatisch kader zal, in combinatie met het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad, de komende jaren de basis vormen voor de versnelling van het ontwikkelproces. In het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad wordt ook nader verkend welke aanpak en financieringsstrategie daarbij past. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is hoe ingrepen van dekkingsmiddelen te voorzien zolang de integrale gebiedsontwikkeling nog niet is gestart waardoor in principe geen bijdragen vanuit de grondexploitaties beschikbaar zijn.

De voorbereiding van woningbouw in de Centrale Zone zal niet worden voortgezet. Mocht de situatie in de toekomst veranderen, in het geval van bepaalde bedrijfsverhuizingen of andere afspraken met de Convenantpartijen, kan te zijner tijd alsnog worden besloten om de woningbouw in het pas op de plaats gebied te versnellen.

Gemeente Amsterdam5

Haven-Stad omvat de transformatie van de westelijke havengebieden binnen de Ring A10 en aan weerszijden van het IJ, tot een hoogstedelijk gebied waar straks 150.000 mensen wonen, werken en recreëren. Haven-Stad heeft een totaal oppervlak van circa 650 ha (exclusief water), en is qua omvang bijna gelijk aan het stadsdeel Centrum (circa 800 ha).

1| 1.1

Inleiding

Inleiding Haven-Stad

Haven-Stad is het havengebied binnen de Ring A10 waar de gemeente Amsterdam in zet op het transformeren naar een hoogstedelijk gemengd woon-werkgebied (zie voor kaartje projectgebied Haven-Stad fig. 1.1). In een langjarig transformatieproces kan een gebied ontstaan met ongeveer 40.000 tot 70.000 woningen en 45.000 tot 58.000 arbeidsplaatsen. In 2017 is de Ontwikkelstrategie Haven-Stad vastgesteld door de gemeenteraad. Binnenstedelijke verdichting is cruciaal om de grote vraag naar woningen in de regio Amsterdam te kunnen accommoderen en daarbij het waardevolle metropolitane landschap te kunnen sparen, de stad duurzaam en adaptief te ontwikkelen en de economische vitaliteit te behouden. Het gaat bij Haven-Stad om vernieuwende manieren van ‘stad maken’ met nieuwe concepten en typologieën, mede omdat Haven-Stad geen leeg en vrij beschikbaar gebied is. Er zullen in samenwerking met de huidige gebruikers van het gebied, investeerders, ontwikkelaars, overheden, vervoerspartijen en met de Amsterdammers nieuwe ontwikkelmodellen moeten worden verkend, voor wonen, werken en voorzieningen, voor mobiliteit, voor groen en klimaatbestendigheid, voor bereikbaarheid en betaalbaarheid, en voor de sociale en culturele betekenis van de intensiverende stad.

1.2

Aanleiding versnelling Haven-Stad

In het Coalitieakkoord 2018 - 2022 is, naar aanleiding van de constatering dat de Amsterdamse woningmarkt over kookt, de maatregel opgenomen dat “De gebiedsontwikkeling Haven Stad moet worden versneld ten opzichte van de huidige planning in Koers 2025, waarbij deze bestuursperiode al moet worden begonnen met voorbereidingen.”

Hiernaast is bij het vaststellen van de Ontwikkelstrategie Haven-Stad (2017) door de gemeenteraad om een second opinion gevraagd op de inhoud van deze strategie. Dit is in 2019 ingevuld door het Urban Land Institute (ULI). Één van de aanbevelingen uit hun adviesrapport ‘Haven-Stad Together’ was om versneld in te zetten op ‘signature projects’ (beeldbepalende projecten) voor de positionering van Haven-Stad, zoals de aanleg van (vroegtijdige) culturele functies aan de waterkant, groen en (brug-)verbindingen.

1.3

Principenota versnelling Centrale Zone Haven-Stad

1.3.1 Opbouw principenota In deze principenota wordt een voorstel gedaan om vorm te geven aan de ambitie van het college van B&W om Haven-Stad te versnellen. Hiertoe wordt de wenselijkheid van verschillende versnellingsmogelijkheden bepaald en een voorstel gedaan voor het vervolg.

1.3.2 Introductie Centrale Zone Haven-Stad Bij het onderzoek naar de versnellingsmogelijkheden is de nadruk gelegd op het gebied dat de Centrale Zone in Haven-Stad is genoemd, bestaande uit de deelgebieden rond het knooppunt Hemknoop:

ƒ

Sloterdijk I Noord

ƒ

Sportpark Transformatorweg / Amsterbaken

ƒ

Minervahaven

ƒ

Zonnehoek (als groengebied)

ƒ

Alfadriehoek

ƒ

Zaanstraat Emplacement

Gemeente Amsterdam7

Deze Centrale Zone kan door de strategische ligging, op het raakvlak tussen de stad, de haven en de al gestarte transformatie van Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid, een vliegwiel zijn voor de verdere ontwikkeling van heel Haven-Stad. Ook de relatie met de inpassing van het metrotracé bij de beoogde sluiting van de ringlijn (tussen Isolatorweg en Centraal Station), en bijbehorende inpassing van emplacementsfuncties en een nieuw station “Hemknoop”, maakt verkenning van versnelling in dit gebied urgent. Volkstuinpark Zonnehoek behoort tot de Centrale Zone zodat de samenhang van dit groengebied met de omliggende ontwikkeling kan worden onderzocht. In figuur 1 is de relevante geografische definitie voor deze principenota weergegeven. De onderverdeling van de deelgebieden is hierbij iets aangepast ten opzichte van de Ontwikkelstrategie Haven-Stad (2017), zodat deze beter aansluit bij de gebiedsindeling die OI&S hanteert en ook de aanliggende infrastructuur binnen de deelgebieden valt.

1.3.3 Resultaat consultatie en participatie Op de conceptversie van deze principenota intensief overleg plaatsgevonden met de belangrijkste bedrijven en heeft een consultatieronde (ambtelijk en markt) plaatsgevonden. Op basis van deze consultatieronde is het voorstel voor het vervolgproces aangepast. Mede op basis van deze consultatie wordt het principebesluit voorgelegd nu eerst in te zetten op het versnellen van condities en niet op woningbouw in het convenantgebied. Dit heeft geresulteerd in een andere ordening van de inhoud van deze principenota. De principenota zelf richt zich nu met name op de uitkomsten van het onderzoek naar de versnellingsmogelijkheden en de voorgestelde aanpak ten aanzien van de wel haalbaar geachte versnellingsopties. De analyse ten behoeve van de transformatie van de Centrale Zone (inclusief woningbouw), die in de oorspronkelijke principenota stond, is nog wel als bijlage bij deze principenota gevoegd. Deze kan in het vervolg worden gebruikt en uitgewerkt tot ruimtelijk programmatisch kader voor de sturing van de ontwikkeling van de Centrale Zone tot het moment van start woningbouw.

Figuur 1 Geografische definitie voor principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

8

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

1.3.4 Relatie principenota met andere producten van Haven-Stad

ƒ

Planproducten van actieve deelprojecten. Binnen het plangebied van Haven-Stad worden voor de ‘actieve’ deelgebieden waar al een geopende grondexploitatie loopt (Sloterdijk Centrum en Sloterdijk I Zuid) diverse planproducten gemaakt. Deze hebben een relatie met deze principenota daar waar ze aan elkaar grenzen of waar de aanpak moet worden afgestemd. Met deze relatie is rekening gehouden in dit stuk.

ƒ

Voor Sloterdijk I Noord is deze principenota een aanvulling op de “Strategienota Transformatie Sloterdijk I” van 14 juni 2016 waarin voor Sloterdijk I Noord werd ingezet op verkleuring zonder wonen.

Voor Haven-Stad zijn momenteel de volgende producten in voorbereiding die een relatie hebben met deze principenota: ƒ

Integraal Raamwerk Haven-Stad. Hierin wordt het ruimtelijk raamwerk van HavenStad uitgewerkt met daarin verdere duiding van kwaliteiten en karakteristieken en de benodigde ruimtereserveringen voor de openbare ruimte, mobiliteit en duurzaamheid. Dit afgestemd op de positionering van maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Dit raamwerk is uitgangspunt voor het vervolg van de verschillende onderdelen van de versnellingsstrategie.

ƒ

Uitvoeringsprogramma Haven-Stad. Hierin zijn alle producten en processen benoemd die in het kader van het programma HavenStad aan bod zullen komen met daarbij een planning en een financiële beschouwing. De thematische plannen voor HavenStad, zoals het werkplan duurzaamheid en de mobiliteitsstrategie, zijn onderdeel van het Uitvoeringsprogramma. Het Uitvoeringsprogramma, en de tweejaarlijkse actualisatie daarvan op basis van een monitoringsrapport, is het intstrument waarmee inspanningen en losse projecten vanuit gemeente en Havenbedrijf binnen Haven-Stad worden aangestuurd. De in deze principenota beschreven vervolgacties voor de verschillende onderdelen van de versnellingsstrategie zullen in het Uitvoeringsprogramma worden opgenomen.

ƒ

Ruimtelijk programmatische kaders per deelgebied. Voor gebieden waar de autonome ontwikkeling daartoe aanleiding geeft kunnen kaders worden opgesteld om deze autonome ontwikkeling te kunnen sturen vanuit het perspectief van Haven-Stad. Voorbeelden zijn Westerpark en Noorder IJplas. Het voorstel is om naar aanleiding van deze principenota een ruimtelijk programmatische kader op te stellen voor de Centrale Zone van HavenStad.

Gemeente Amsterdam9

2| 2.1

Onderzoek versnellingsmogelijkheden

Huidige planning Haven -Stad

De vigerende planning van Haven-Stad uit de Ontwikkelstrategie (2017), gebaseerd op die van Koers 2025, gaat uit van de afspraken die in 2009 zijn gemaakt over het zogenaamde ‘pas op de plaats gebied’ (zie fig. 2). ). Voor dit gebied hebben de gemeente en de provincie in 2009 met vier bedrijven uit de Coen- en Vlothaven (Bunge, Cargill/IGMA, ICL en Eggerding) in het Convenant Houthaven / NDSM-werf (2009) afgesproken dat woningbouwplannen niet eerder dan in 2024 in procedure worden gebracht en niet eerder dan in 2029 tot feitelijke uitvoering worden gebracht.

In de planning zijn de deelgebieden daarom opgedeeld in vier fasen voor wat betreft de start van de transformatie naar een woonwerkgebied: ƒ

Fase 1 vanaf 2018, vooraf aan afloop van het Convenant.

ƒ

Fase 2 vanaf 2029, na afloop van het Convenant.

ƒ

Fase 3 vanaf 2029, na afloop van het Convenant en na optimalisatie van de milieucontouren uit de Coen- en Vlothaven

ƒ

Fase 4 vanaf 2040, bij beschikbaar komen van de Coen- en Vlothaven.

Figuur 2 Fasering Haven-Stad conform Ontwikkelstrategie

10

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

2.2

Versnellingsmogelijkheden

2.

Het opwaarderen van de Nieuwe Hemweg tot de belangrijkste ontsluitingsroute voor Haven-Stad door verdubbeling aantal rijstroken in combinatie met het aanleggen van een volwaardige aansluiting op de Ring A10 West (geschatte doorlooptijd minimaal 10 jaar) Dit in samenhang met het afwaarderen van de Transformatorweg.

3.

Het realiseren van een volwaardig stedelijk kruispunt voor auto, fietsers en voetgangers ter hoogte van de aansluiting van de Transformatorweg op de Nieuwe Hemweg, met aanvullend een aansluiting van het deelgebied Minervahaven.

4.

Voorbereiding aanleg ondergrondse infrastructuur warmte en elektriciteit:

Ten opzichte van de huidige planning zijn de volgende mogelijkheden voor versnelde ontwikkeling tot 2029 verkend:

1.

Creëren van de condities voor transformatie naar intensief bebouwd woon-werkgebied, bijvoorbeeld op het gebied van mobiliteit, leefmilieu en duurzaamheid.

2.

Ontwikkeling van niet-woonfuncties, zoals placemaking en aanjaagprojecten.

3.

Woningbouw buiten pas op de plaats gebied (Zaanstraat Emplacement).

4.

Woningbouw binnen pas op de plaats gebied.

ƒ Starten met de uitwerking en aanleg van een duurzaam laagthermisch energienetwerk door de ontsluiting en verbinding van meerdere lokale warmtebronnen (zoals oppervlaktewater en restwarmte uit datacenters en vergroenende havenindustrie).

2.2.1 Creëren condities voor transformatie naar woon-werkgebied Om Haven-Stad te kunnen ontwikkelen tot woon-werkgebied moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan, bijvoorbeeld ten aanzien van mobiliteit, duurzaamheid, openbare ruimte, groen en maatschappelijke voorzieningen, nutsvoorzieningen, geluidsmaatregelen en eventuele bedrijfsverhuizingen. Een belangrijk onderdeel van de versnellingsstrategie is om het creëren van deze condities, die vaak veel tijd vergen, zoveel mogelijk naar voren te halen zodat de toekomstige ontwikkeling een vliegende start kan krijgen. Daarnaast moet in de Centrale Zone vroegtijdig en zo goed mogelijk worden geanticipeerd op het sluiten van de Ringlijn Metro door werk te maken van verkenningen en planvoorbereiding op dit vlak. Voor de aansturing van het creëren van deze condities wordt de programmaaanpak van Haven-Stad gevolgd. Via het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad zullen concrete ingrepen worden benoemd en besluitvorming hierover geïnitieerd. Vooralsnog worden de volgende condities urgent geacht:

1.

Werk maken van integrale inpassingsvoorstellen met betrekking tot het sluiten van de Ringlijn Metro (lijnvoering doortrekken, halteomgevingen en emplacementsfuncties en aanverwante faciliteiten) . De aanleg van de metro zelf is een apart traject dat parallel aan het programma Haven-Stad loopt.

ƒ Uitbreiding van het elektriciteitssysteem ten behoeve van het toekomstig aansluiten van alle woningen en elektrificatie van het vervoer. ƒ Uitwerking en gefaseerde uitvoering van ingrepen in het oppervlaktwatersysteem om Haven-Stad klimaatrobuust te maken.

5.

Verbeteringen aan het watersysteem op het gebied van watergangen, klimaatbestendigheid en ecologische waarden.

6.

Verbeteringen van het leefmilieu en zorgen voor een aanvaardbaar leefklimaat voor zowel huidig gebruik als toekomstige woningbouw: ƒ Faciliteren van mogelijke bedrijfsverhuizingen. ƒ Actualiseren en waar mogelijk aanscherpen van geldende milieuvergunningen, eventueel in combinatie met het treffen van bronmaatregelen. ƒ Actualiseren en waar mogelijk aanscherpen bedrijfsmatig gebruik havenbekkens (boord-boordoverslag in Mercurius- en Vlothaven).

Gemeente Amsterdam11

7.

Creëren van voldoende ruimte in het gebied voor gebruiksgroen, ecologisch groen en sportvoorzieningen, dit ter ontlasting van de druk op huidige voorzieningen in omliggende gebieden en vooruitlopend op woningbouw.

8.

Inpassing van Westbrug uit Advies Oeververbindingen van commissie D’Hooghe.

Daarnaast is het van belang dat tussentijdse autonome ontwikkelingen in het gebied de realisatie van de ambities ten aanzien van de toekomstige ontwikkeling niet belemmeren. Om hierop te kunnen sturen zullen er ruimtelijk programmatische kaders worden opgesteld per deelgebied, of combinatie van deelgebieden.

2.2.2 Ontwikkeling van niet-woonfuncties In de Centrale Zone Haven-Stad zijn kansen voor versnelde ontwikkeling van andere functies dan wonen, zoals bijvoorbeeld de door ULI genoemde culturele functies aan de waterkant, groen en (brug-) verbindingen, en andere beeldbepalende projecten en placemaking. Alle bedoeld om de potentie van Haven-Stad zichtbaar te maken en de ontwikkeling aan te jagen. In deze principenota wordt voorgesorteerd op het mogelijk maken van versnelde ontwikkeling van deze niet-woonfuncties in Haven-Stad. De verdere uitwerking ervan en de daadwerkelijke besluitvorming erover zal separaat plaatsvinden, in het kader van het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad. Vooralsnog wordt gedacht aan het verder brengen van de volgende projecten: ƒ

Placemaking projecten en activiteiten van verschillende soort op basis van de ambities en gebiedskwaliteiten zoals benoemd in het Integraal Raamwerk Haven-Stad. Dit om al in de huidige situatie verblijfskwaliteit toe te voegen op relevante plekken.

ƒ

Realisatie groene, watergerelateerde verblijfsruimte om in de Nieuwe Houthaven. Waar nodig of mogelijk bijvoorbeeld door op innovatieve en flexibel aanpasbare wijze te werken met drijvende parkachtige of met sportvoorzieningen ingerichte elementen.

12

ƒ

Ontwikkeling zuidwest en zuidoost delen van de Alfadriehoek met niet woonfuncties om hiermee aan de belangrijkste hoofdroutes de gebieden ten noorden van het metrotrace een kwaliteitsimpuls te geven.

2.2.3 Woningbouw buiten het pas op de plaats gebied (Zaanstraat Emplacement) Op het Zaanstraat Emplacement is woningbouw mogelijk, omdat het buiten het pas op de plaats gebied ligt. In de Ontwikkelstrategie maakt dit gebied al onderdeel uit van fase 1. Tijdens het BO Spoor van 29 juni 2020 heeft de NS kenbaar gemaakt dat zij het Zaanstraat Emplacement in verband met uitloop van werkzaamheden twee jaar langer nodig heeft dan eerder was verwacht, dus tot 2027 in plaats 2025. Daarnaast is het niet ondenkbeeldig dat de corona crisis ook nog tot enige vertraging in het beschikbaar stellen van het gebied tot gevolg heeft. Verdere besprekingen over herontwikkeling van de werkplaats vinden niet eerder plaats dan in 2022. Wel is besloten om het deel waarop de rijtuigbakken van ProRail staan mee te nemen in een verkenning naar verplaatsing richting de spoorzone Watergraafsmeer, dit afgestemd met de gebiedsontwikkeling Amsterdam Science Park. Hierdoor zou in de toekomst mogelijk meer ruimte vrij komen dan waarvan eerder was uitgegaan. Het voorstel is niet nu te starten met de voorbereiding van woningbouw op het Zaanstraat Emplacement, maar om hiermee te wachten tot er meer duidelijk is over het daadwerkelijk vrij komen van dit gebied en integrale gebiedsontwikkeling kan worden aangevangen.

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

2.2.4 Woningbouw in het pas op de plaats gebied Voor de Centrale Zone binnen het pas op de plaats gebied is onderzocht of, in nauw overleg met de Convenantpartijen, versnelde ontwikkeling van woningbouw mogelijk is. Het gaat hierbij om de deelgebieden Sloterdijk I Noord, Sportpark Transformatorweg/ Amsterbaken en Minervahaven-Zuid. Deze deelgebieden liggen in een zone waar gezien de huidige geluidscontouren vanuit Westpoort woningbouw mogelijk wordt geacht. Daarnaast liggen ze in de invloedszone van de huidige metrohaltes en de mogelijke tracés van het sluiten van de Ringlijn Metro. Volgens de Ontwikkelstrategie Haven-Stad (2017) kunnen hier ongeveer 11.000 woningen worden gebouwd. Uit het Convenant Houthaven / NDSM-werf (2009) volgt dat binnen het pas op de plaats gebied woningbouwontwikkelingen mogelijk mits die de bedrijfsvoering van de vier Convenantbedrijven in redelijkheid niet zullen belemmeren. Daarom is onderzoek gedaan naar de invloed van versnelde woningbouw op de bedrijfsvoering. Als uitgangspunt is aangehouden dat de bedrijfsvoering in redelijkheid wordt belemmerd, wanneer door woningbouw: ƒ

door woningbouw de feitelijke bedrijfsvoering moet worden aangepast;

ƒ

door woningbouw de vergunde milieuruimte van de bedrijven moet worden ingeperkt;

ƒ

de vergunde milieuruimte van de bedrijven ertoe leidt dat in het versnellingsgebied geen sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat en het treffen van bronmaatregelen niet mogelijk is.

Het onderzoek naar de mogelijkheden om, zonder belemmering van de vier Convenantbedrijven, woningbouw in het pas op de plaats gebied te versnellen, heeft het volgende opgeleverd: ƒ

Woningbouw in de Centrale Zone hoeft in redelijkheid niet te leiden tot een belemmering van de bedrijfsvoering van vier bedrijven die deel uitmaken van het Convenant Houthaven / NDSM-werf. Op basis van de beoordeling van de huidige vergunde milieuruimte per bedrijf kan voor geluid, trillingen, stof en gevaar namelijk worden geconcludeerd dat woningbouw in niet zal leiden tot een aanpassing van de feitelijke bedrijfsvoering danwel tot een inperking van de vergunde situatie.

ƒ

Voor geluid geldt dat ter plaatse van de Centrale Zone de (cumulatieve) geluidsbelasting vanuit industrieterrein Westpoort namelijk grotendeels tussen de 55 dB(A) en 60 dB(A) bedraagt. Bij een dergelijke geluidsbelasting zijn geluidgevoelige functies binnen de huidige wettelijke mogelijkheden (toepassing dove gevels, Zeehavennorm of Stad- en Milieubenadering) onder voorwaarden mogelijk.

ƒ

Bij het ontbreken van een wettelijk toetsingskader voor de cumulatieve effecten van geur kan in zoverre geen belemmering ontstaan voor de bedrijfsvoering van de bedrijven. In het kader van de verdere planvorming voor woningbouw in de Centrale Zone zal de aanvaardbaarheid van het cumulatieve geurhinderniveau nader moeten worden onderzocht.

Gemeente Amsterdam13

ƒ

Uit het recent afgeronde aanvullende onderzoek naar de milieueffecten van de boord-boord-overslag in de Mercurius- en Vlothaven volgt dat de impact relatief gezien beperkt is en dit geen extra belemmering voor woningbouw in de Centrale Zone oplevert.

Kanttekeningen hierbij zijn: ƒ

Er is onvoldoende beeld van de geurbelasting in de Centrale Zone, omdat de hedonische waarde van de geuremissie van Bunge niet bekend is.

ƒ

De vier bedrijven hebben aangegeven geen medewerking te willen verlenen aan het milieuonderzoek en geen inzicht te willen geven in hun eventuele toekomstplannen, omdat zij het niet in hun voordeel achten (indirect) mee te werken aan woningbouw in hun directe omgeving. Eventuele toekomstplannen konden daardoor niet bij het milieuonderzoek en bij de beoordeling van de belemmering van de bedrijfsvoering worden betrokken.

ƒ

De (voorlopige) conclusie dat versnelling van woningbouw in de Centrale Zone de bedrijven niet zal belemmeren, wordt door de bedrijven niet gedeeld. Zij stellen dat versnelde woningbouw in strijd is met het Convenant en dat het toevoegen van woningbouw in de Centrale Zone zal leiden tot meer potentiële klagers over eventuele milieuhinder van de bedrijven.

ƒ

De vraag of sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat is niet volledig beantwoord, omdat in het uitgevoerde onderzoek alleen rekening is gehouden met milieubelasting van de vier Convenantbedrijven . Voorlopige inschatting is dat het door de geurbelasting van Bunge voor een deel van de Centrale Zone lastig is om een aanvaardbaar woon- en leefklimaat te garanderen. Een definitieve beoordeling van de aanvaardbaarheid van het woon- en leefklimaat komt overigens pas aan de orde bij concrete planvorming voor woningbouw.

14

In de ambtelijke consultatie op de concept versie van deze principenota zijn kanttekeningen geplaatst bij de beschikbaarheid van ambtelijke capaciteit die nodig is om de versnelling woningbouw in het pas op de plaats gebied mogelijk te maken. De gemeente heeft al zeer veel woningbouwprojecten in uitvoering en de bezuinigingen als gevolg van corona beperken de beschikbare capaciteit nog verder. Starten van woningbouwprojecten in Haven-Stad kan dan ten koste gaan van andere projecten en levert dan netto geen versnelling van woningbouw in de stad als geheel. Andere projecten hebben ook prioriteit als er al verplichtingen zijn aangegaan met ontwikkelende partijen. De juridische risico’s in relatie tot de Convenantpartijen zijn ook als argument genoemd om de aandacht vooralsnog op andere projecten te blijven richten. Uit de geplaatste kanttekeningen bij het uitgevoerde milieuonderzoek volgt immers dat nog niet vaststaat dat woningbouw in de Centrale Zone de bedrijfsvoering niet zal belemmeren. Daar komt bij dat er verschil van mening is over de uitleg van het Convenant (wat moet worden verstaan onder een belemmering zoals bedoeld in het Convenant). Dit betekent dat er op dit moment nog aanzienlijke risico’s zijn dat een versnelling van woningbouw in de Centrale Zone in strijd is met de in het Convenant gemaakte afspraken.

Het is niet waarschijnlijk dat met de bedrijven overeenstemming kan worden bereikt, zodat mag worden aangenomen dat Convenantbedrijven (na het voorgeschreven mediationtraject) een gang naar de burgerlijke rechter zullen maken. In deze civiele procedure zal de uitleg van het Convenant centraal staan. Convenantbedrijven kunnen daarnaast bij de bestuursrechter opkomen tegen een ruimtelijk plan dat voorziet in woningbouw binnen het pas op de plaats gebied.

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

Hiernaast is door Bureau Stedelijke Planning (BSP), op basis van een marktconsultatie, een advies uitgebracht over de voorliggende ontwikkelstrategie voor Haven-Stad. Een onderdeel van dat advies is om woningbouw in pas op de plaats gebied niet versnellen. Het is volgens het advies al een forse opgave om de oorspronkelijke fasering uit de Ontwikkelstrategie te halen en de geconsulteerde marktpartijen zien een versnelling dan ook als niet realistisch. Marktpartijen vinden de versnelling van het transformatieproces ook niet verstandig. Gegeven de omvang en de complexiteit van Haven-Stad zal het noodzakelijk blijken om al het investerend vermogen te mobiliseren dat beleggers, ontwikkelaars en corporaties kunnen en willen inzetten. Zij constateren dat er dan nog veel moet worden uitgezocht en een aantal voorwaarden moet worden ingevuld ten aanzien van (planologische) zekerheden, zekerheid over de tijdige aanleg van hoogwaardig openbaar vervoer en een sterke gemeentelijke organisatie, met draagvlak en mandaat. De conclusie is dat versnellen woningbouw in het pas op de plaats gebied wat betreft het Convenant lijkt te kunnen, maar dat het gezien de benodigde ambtelijke capaciteit en de juridische risico’s wordt afgeraden. Daarnaast blijkt de ontwikkelbereidheid uit de marktconsultatie van BSP nu ook geen aanleiding te geven tot het versnellen van de woningbouw.

Op basis hiervan is het voorstel om in het pas op de plaatsgebied voorlopig nog geen versnelde woningbouw te realiseren.

2.3

Voorstel besluit over versnelling Haven-Stad

Het voorstel is om voorlopig de voorbereiding en realisatie van woningbouw in de Centrale Zone niet te versnellen ten opzichte van de planning uit de Ontwikkelstrategie (2017) en hierover nu geen Principebesluit te nemen. Het voorstel is ten behoeve van versnelling van de ontwikkeling van Haven-Stad versneld te starten met ƒ

het in de Centrale Zone creëren van de condities voor toekomstige transformatie.

ƒ

het ontwikkelen van niet-woonfuncties.

Dit sluit aan bij een aantal andere adviezen uit het rapport van BSP, namelijk: ƒ

Aanpassing principenota ten behoeve van samenwerking, tempo en kwaliteit. Samenwerking is opgenomen is het hoofdstuk participatie.

ƒ

Doorpakken in gebieden buiten pas op de plaats contour. In dit kader is relevant dat Sloterdijk I Zuid in aanmerking is gekomen voor een landelijke subsidie “Woningbouwimpuls” die de minister van Binnenlandse zaken beschikbaar heeft gesteld om de bouw van betaalbare woningen te stimuleren en te versnellen. Ook in Sloterdijk Centrum wordt vol ingezet op transformatie.

ƒ

‘Zaaien’ binnen pas-op-de-plaatsgebieden door tijdelijke (woon)functies, bedrijven en placemaking. Dit valt onder het ontwikkelen van niet-woonfuncties.

ƒ

Actieve aanpak Coen en Vlothaven, in eerste instantie gericht op beperken/ wegnemen milieucontouren. Dit is onderdeel van het creëren van de condities voor toekomstige transformatie.

ƒ

Investeren in fundamentele analyses, programmatische verkenningen, planologische zekerheid en lobby. Hiervoor sluiten de in deze principenota benoemde Integrale Raamwerk en ruimtelijke programmatische kaders op aan.

Gemeente Amsterdam15

3| 3.1

Aanpak vervolg versnelling

Creëren condities en niet-woonfuncties via Uitvoeringsprogramma

Het versnellen van de verbetering van de condities voor transformatie en de ontwikkeling van niet-woonfuncties zullen worden opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad. In het Uitvoeringsprogramma krijgt de samenhang van alle verschillende inhoudelijke producten zijn beslag. Het geeft een overzicht van de noodzakelijke inspanningen die op de verschillende thema’s geleverd moeten worden, wanneer deze moeten plaatsvinden, hoe de financiering en dekking zijn geregeld en welke organisatie verantwoordelijk is. Ook de opgaven uit het Integraal Raamwerk Haven-Stad worden hierin opgenomen zodat deze in samenhang met de versnelling kunnen worden aangestuurd. De aanpak zal per inspanning verschillen en de strategie kan daarbij zowel regisserend, met een trekkende rol van gemeente, als faciliterend zijn. Voor de aanpak van placemaking zal onderzoek worden gedaan naar hoe dit bij andere projecten, inclusief buitenlandse, succesvol is toegepast. Ook zal een relatie worden gelegd met de knooppunten en beeldbepalende plekken die in het Integraal Raamwerk zijn aangegeven en waar bijvoorbeeld de huisvesting van maatschappelijke voorzieningen als onderwijsinstellingen relevant en/of kansrijk wordt geacht.

16

3.2

Sturing ontwikkeling tot start woningbouw middels ruimtelijk programmatische kaders

Voor de ruimtelijke en programmatische sturing van de ontwikkeling van de Centrale Zone Haven-Stad tot aan de start woningbouw zal een ruimtelijk programmatische kader worden opgesteld. Op basis daarvan kunnen de versnelde verberting van de condities voor transformatie en niet-woonfuncties ruimtelijkprogrammatisch worden aangestuurd. Tevens kan worden bewaakt dat tussentijdse autonome ontwikkelingen in het gebied realisatie van de ambities ten aanzien van de toekomstige transformatie niet belemmeren. Bij het opstellen van het ruimtelijk programmatisch kader zal de analyse van de Centrale Zone, zoals opgenomen in de bijlage, als basis worden gebruikt.

3.3

Principenota’s per deelgebied Centrale Zone

Voor de deelgebieden uit de Centrale Zone zullen, op het moment dat de integrale gebiedsontwikkeling met woningbouw wel kan worden gestart, aparte principenota’s worden opgesteld en principebesluiten worden genomen. De verwachting is dat te zijner tijd de voorbereiding van deze principebesluiten relatief vlot kan worden afgerond, omdat er dan in het ruimtelijk programmatisch kader al een belangrijke basis voor is gelegd. Op die manier kunnen ontwikkelkansen snel kunnen worden verzilverd, als daar aanleiding toe is.

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

4| 4.1

Planning en proces

Planning versnelde condities en niet-woonfuncties

De voorlopige planning van de belangrijkste projecten in de voorgestelde versnelling HavenStad is weergegeven in de volgende tabel.

Versnelde projecten 1.

2.

3.

4.

5.

6.

7. 8.

Werk maken van integrale inpassingsvoorstellen met betrekking tot het sluiten van de Ringlijn Metro Het opwaarderen van de Nieuwe Hemweg tot de belangrijkste ontsluitingsroute voor Haven-Stad door verdubbeling aantal rijstroken in combinatie met het aanleggen van een volwaardige aansluiting op de Ring A10 West. Dit in samenhang met het afwaarderen van de Transformatorweg. Het realiseren van een volwaardig stedelijk kruispunt voor auto, fietsers en voetgangers ter hoogte van de aansluiting van de Transformatorweg op de Nieuwe Hemweg, met aanvullend een aansluiting van het deelgebied Minervahaven. Starten met de uitwerking en aanleg van een duurzaam laagthermisch energienetwerk door de ontsluiting en verbinding van meerdere lokale warmtebronnen (zoals oppervlaktewater en restwarmte uit datacenters en vergroenende havenindustrie). Uitbreiding van het elektriciteitssysteem voor het aansluiten van alle woningen en elektrificatie van het vervoer. Uitwerking en gefaseerde uitvoering van ingrepen in het oppervlaktwatersysteem om Haven-Stad klimaatrobuust te maken Verbeteringen aan het watersysteem op het gebied van watergangen, klimaatbestendigheid en ecologische waarden. Faciliteren van mogelijke bedrijfsverhuizingen

Type

Deelgebied

Planning

Centrale Zone

Doorlopend tot 2029. Inschatting ingebruikname begin jaren ‘30

Conditie

Centrale Zone

Doorlopend tot 2029. Inschatting ingebruikname rond 2030

Conditie

Centrale Zone

Doorlopend tot 2029

Conditie

Centrale Zone

Doorlopend tot 2029

Conditie

Centrale Zone

Doorlopend tot 2029

Conditie

Centrale Zone

Doorlopend tot 2029

Conditie

Centrale Zone

Doorlopend tot 2029

Conditie

Haven-Stad geheel

Doorlopend tot 2029

Haven-Stad geheel

Doorlopend tot 2029

Coen/ Vlothaven

Doorlopend tot 2029

Conditie

Actualiseren en waar mogelijk aanscherpen van geldende milieuvergunningen, eventueel in combinatie met het Conditie treffen van bronmaatregelen Actualiseren en waar mogelijk aanscherpen bedrijfsmatig 10. Conditie gebruik havenbekkens 9.

>> << Zie pagina 18 voor versnelde projecten 11 - 15

Gemeente Amsterdam17

<< Zie pagina 17 voor versnelde projecten 1 - 10

11.

12. 13. 14.

15.

Versnelde projecten Type Creëren van voldoende ruimte in het gebied voor gebruiksgroen, ecologisch groen en sportvoorzieningen, Conditie dit ter ontlasting van de druk op huidige voorzieningen in omliggende gebieden en vooruitlopend op woningbouw. Inpassing van Westbrug uit Advies Oeververbindingen Conditie van commissie D’Hooghe. Placemaking projecten en activiteiten van verschillende Nietsoort op basis van de ambities en gebiedskwaliteiten zoals woonfunctie benoemd in het Integraal Raamwerk Haven-Stad. Realisatie groene, watergerelateerde verblijfsruimte om in Nietde Nieuwe Houthaven. woonfunctie Begeleiden ontwikkeling zuidwest en zuidoost delen van de Alfadriehoek met niet woonfuncties om hiermee aan Nietde belangrijkste hoofdroutes de gebieden ten noorden woonfunctie van het metrotrace een kwaliteitsimpuls te geven

De definitieve keuze en planning van de versneld te creëren condities voor transformatie en de versneld te realiseren niet-woonfuncties zullen in het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad plaatsvinden. Hierin zal ook worden bepaald of het alleen om voorbereidende werkzaamheden gaat of ook om de daadwerkelijke uitvoering. De besluitvorming zal per inspanning separaat plaatsvinden. Het opstellen van het ruimtelijk programmatisch kader Centrale Zone Haven-Stad, voor de sturing van de ontwikkelingen tot de start van de woningbouw, is voorzien voor 2021.

4.2 Planning transformatie Centrale Zone Haven-Stad De start van de transformatie van de Centrale Zone naar woon-werkgebied is op basis van deze principenota vanaf 2027 voor het Zaanstraat Emplacement en vanaf 2029 voor de overige deelgebieden in de Centrale Zone. De eerder gecommuniceerde mogelijke versnelling van 11.000 woningen in Haven-Stad met 4 tot 7 jaar wordt conform het voorstel in deze principenota niet gehaald. Dit is het gevolg van het voorstel om de woningbouw in het pas op de plaats gebied voorlopig niet te versnellen.

18

Deelgebied

Planning

Haven-Stad geheel

Doorlopend tot 2029

Haven-Stad geheel

Doorlopend tot 2029

Minervahaven

2025

Minervahaven

2025

Alfadriehoek

2023

Deze startdata kunnen alsnog worden gewijzigd mocht hier in de toekomst aanleiding toe zijn als gevolg van nieuwe ontwikkelingen in het gebied, zoals bijvoorbeeld bepaalde bedrijfsverhuizingen of andere afspraken met de Convenantpartijen. Hiervoor kan een principebesluit worden gevraagd aan B&W op basis van een geactualiseerde versie van deze principenota. De timing van de transformatie van het deelgebied Sloterdijk I Noord zal daarbij worden afgestemd op het tempo van de ontwikkeling van het deelgebied Sloterdijk I Zuid zodat deze elkaar kunnen versterken. Het Transformatiebesluit voor de deelgebieden Minervahaven en Alfadriehoek, waarmee het beheer van deze gebieden formeel wordt overdragen door het Havenbedrijf aan de gemeente, zal te zijner tijd worden voorbereid als de integrale ontwikkeling daarvan start met het opstellen van een projectnota. De overdracht van de grond kan daarna, indien nodig of gewenst gefaseerd plaatsvinden.

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

5|

Participatie en communicatie

5.1 Participatie ten behoeve van de principenota Voor deze principenota is, voor zover relevant, gebruik gemaakt van het resultaat van de reeds doorlopen participatie- en inspraaktrajecten binnen Haven-Stad in het kader van de Ontwikkelstrategie Haven-Stad (2017), de Nota van Uitgangspunten Westerpark en het Ruimtelijk Toetsingskader Noorder IJplas). Veel stakeholders zijn de afgelopen jaren betrokken geweest bij, geconsulteerd of op zijn minst regelmatig geïnformeerd over de totstandkoming van de hiervoor genoemde plannen en thema’s. Bijzonder onderdeel hierbij was het traject met de eerder genoemde ULI, waarin diverse gesprekken hebben plaatsgevonden met stakeholders. Specifiek voor deze principenota hebben diverse gesprekken plaatsgevonden met de bedrijven waarmee het Convenant Houthaven/ NDSM-werf is gesloten, en heeft er een marktconsultatie plaatsgevonden door bureau BSP. Deze participatietrajecten hebben een belangrijke rol gepeeld bij het tot stand komen van deze principenota. Parallel aan het opstellen van deze principenota zijn er in het kader van andere producten voor Haven-Stad participatieacties ondernomen, zoals bijvoorbeeld voor de maatschappelijke visie. Deze participatie heeft indirect bijgedragen aan de principenota.

5.2 Participatie en communicatie vervolg In het vervolg zal er met name in het kader van het Integraal Raamwerk participatie en inspraak worden georganiseerd. De uitkomsten daarvan zullen input zijn voor de in deze principenota voorgestelde versnelde verbetering van condities en realisatie van niet-woonfuncties. Bij het ter hand nemen van deze opgaven zal gewerkt worden met een ‘open ontwikkelproces’ met veel ruimte voor interactie met belanghebbenden en betrokken partijen. Ook de voorbereiding van de transformatie van de Centrale Zone naar woonwerkgebied vanaf 2029 zal al zoveel mogelijk plaatsvinden in overleg met alle stakeholders. In het overleg met de regio zal hierbij worden aangesloten op de afspraken die gemaakt zijn in de visie NZKG 2040. Dit zorgt vanaf het begin op het niveau van zowel de ambities als concrete projecten voor eigenaarschap, inkleuring en toetsing. Te betrekken stakeholders bij de Versnelling Centrale Zone Haven-Stad zijn met name regionale partners, Havenbedrijf, bedrijven en ondernemers, ontwikkelaars en corporaties, mobiliteitspartners, energiebedrijven, bewoners. Om hen te informeren, te consulteren en langdurig te blijven betrekken wordt zo veel mogelijk aangesloten bij reguliere overleggen en gremia.

Waar hiaten bleken te zijn, heeft het programma Haven-Stad inmiddels nieuwe platforms gefaciliteerd, zoals de Regiegroep Participatie Haven (huidige bedrijvigheid). Ter ondersteuning van deze participatietrajecten worden, als informatiebron voor stakeholders, partners en bewoners, onder andere deze twee websites ingezet: ƒ

www.amsterdam.nl/havenstad: Formele informatie over Haven-Stad: plannen, besluiten, nota’s en inzicht in proces.

ƒ

www.overhavenstad.nl: interactief visueel platform om in te zetten als platform voor participatiedoeleinden.

Gemeente Amsterdam19

6|

Organisatie

6.1 Organisatie verbetering condities en realisatie niet-woonfuncties De versnelde verbetering van de condities voor transformatie en de realisatie van niet-woonfuncties in de Centrale Zone Haven-Stad zal worden geïnitieerd door de programmaorganisatie Haven-Stad die valt onder de directie Ruimte en Duurzaamheid. De uitvoering van de ingrepen en deelprojecten zal door andere directies plaatsvinden, met name Verkeer en Openbare Ruimte en Grond en Ontwikkeling. Dit zal per ingreep of deelproject worden bepaald. Het overzicht van alle inspanningen, inclusief financiële doorkijk en fasering, wordt bijgehouden door de programmaorganisatie Haven-Stad in het Uitvoeringsprogramma.

6.2 Voorsorteren op organisatie toekomstige transformatie naar woon-werkgebied Voor de toekomstige transformatie naar woonwerkgebied (vooralsnog na 2027/2029) zal bij het uitwerken van de organisatie van HavenStad ook het in hoofdstuk 1 aangehaalde ULI-advies worden meegenomen. Hierin is aanbevolen om op zoek te gaan naar samenwerking met andere overheden en private partijen. Het ULI adviseerde op basis van ervaringen in andere Europese steden, over te gaan tot de oprichting van een aparte publiek private ontwikkelmaatschappij. De voordelen die het ULI hierin ziet betreffen onder andere een toename van organisatorische slagvaardigheid, een manier om samenwerking tussen de gemeente, havenbedrijf en investeerders te versterken en een toename van beleidscontinuïteit op de langere termijn. Dit laatste zou leiden tot een toename van het ondernemersvertrouwen en een grotere investeringsbereidheid van private investeerders.

20

Het college van B&W heeft in een brief aan de gemeenteraad aangegeven het ULI-advies te onderschrijven (kenmerk HS20191003). Zij zien het belang van een heldere organisatie waarbij het vergroten van het vertrouwen tussen stakeholders, gemeente en het havenbedrijf een belangrijke factor is. Kansen voor een versterking van publiek private samenwerking in Haven-Stad, zoals het ULI voorstelt, wordt met name in de toekomstige ontwikkeling van de aparte deelgebieden gezien, zoals bijvoorbeeld van de Coen- en Vlothaven. De vraag of publiek-private samenwerking constructies een toegevoegde waarde kunnen hebben in de Centrale Zone wordt door middel van een nadere verkenning meegenomen in de planvoorbereiding, waarbij rekening zal worden gehouden met de specifieke situatie van Haven-Stad, met bestaande grondposities en erfpachtcontracten. Naast publiek-private samenwerking wordt in het kader van het Uitvoeringsprogramma Haven-Stad ook verkend hoe de publiekpublieke samenwerking te versterken is. Dit kan met name door het versterken van de samenwerking met andere (semi) publieke organisaties die een rol spelen bij de realisatie. Met de uitkomsten van deze verkenning wordt het governancemodel van Haven-Stad geoptimaliseerd.

De uitkomsten van de onderzoeken naar de doorontwikkeling van de publiek-private en publiek-publieke organisatie van Haven-Stad zullen in het Uitvoeringsprogramma HavenStad worden gerapporteerd en vertaald naar concrete organisatievoorstellen.

Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

7|

Financiën en risico’s

7.1 Financiën De voorgestelde verbetering van condities voor transformatie en realisatie van niet-woonfuncties in de Centrale Zone Haven-Stad wordt financieel uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma HavenStad. Daarin wordt ook nader bepaald om welke concrete condities en initiatieven het gaat, wanneer deze worden uitgevoerd, wat de daarmee gemoeide kosten zijn en waar die uit worden gedekt. Dit in samenhang met de opgaven die voortvloeien uit het Integraal Raamwerk voor heel Haven-Stad. Voor alle opgaven zal worden bepaald op welke termijn ze aan de orde zijn, waarbij de korte termijn opgaven financieel gedetailleerder uitgewerkt zullen zijn dan die voor de lange termijn. De definieve besluitvorming over kosten en dekking zal per inspanning plaatsvinden. Bij deze principenota is daarom geen aparte financiële paragraaf toegevoegd.

7.2 Risico’s De risico’s per opgave zullen bij de besluitvorming voor die opgaven worden bepaald. Aangezien er op basis van deze principenota geen financiële middelen worden toegekend zitten hier geen financiële risico’s aan. Qua planning is er wel het risico dat de dekking van deze opgaven mogelijk niet rond komt zolang de gebiedsontwikkeling niet is gestart en er daarmee geen bijdragen vanuit de grondexploitaties beschikbaar is. De meerwaarde van de betreffende investeringen voor het bespoedigen van de toekomstige transformatie naar woon-werkgebied zal daarom bij de dekkingsaanvragen goed moeten worden toegelicht.

Gemeente Amsterdam21

22

BIJLAGE | Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

B | Centrale Zone Verkenning

Haven-Stad B. 1 Bestaande situatie

24

1.1 Fysieke en economische situatie 1.1.1 Gebiedsbeschrijving 1.1.2 Cultuurhistorische kenmerken 1.1.3 Infrastructuur 1.1.4 Milieu en natuur 1.2 Beleid en bestuurlijke afspraken 1.3 Wet- en regelgeving 1.4 Juridisch planologisch kader 1.5 Privaatrechtelijke afspraken

24 24 25 25 25 26 26 27 27

B. 2 Ambities, condities en opgaven

28

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

nleiding Programma Stedenbouw en identiteit Mobiliteit en infrastructuur Natuur, milieu en gezondheid Duurzaamheid

28 28 30 32 33 34

B. 3 Bestemmingsplannen

36

B. 4 Checklist wet- en regelgeving

38

Gemeente Amsterdam23

B. 1 |

Bestaande situatie

1.1 Fysieke en economische situatie

ƒ

Minervahaven valt binnen het exploitatieen beheergebied van het Havenbedrijf Amsterdam. Van een traditioneel bedrijventerrein met houtopslag is het gebied al deels getransformeerd naar een bedrijventerrein met ook creatieve bedrijven, culturele functies en horeca. Verschillende initiatiefnemers staan klaar om panden in Minervahaven te transformeren naar commerciële functies, maar het plafond van het vigerend bestemmingsplan is bereikt.

ƒ

Zaanstraat Emplacement is eigendom van NS, ProRail en de gemeente Amsterdam. Het wordt momenteel gebruikt voor veel verschillende spoor gerelateerde functies.

ƒ

Alfadriehoek is een naar binnen gekeerd gebied, met een mix aan kantoren en bedrijven, dat valt onder het beheergebied van het Havenbedrijf.

ƒ

Zonnehoek is een volkstuinpark met 70 tuinen op een oppervlakte van circa 3 hectare. Door het park loopt een voormalig goederenspoor tracé dat tot het openbaar gebied behoort.

1.1.1 Gebiedsbeschrijving De deelgebieden in de Centrale Zone zijn grotendeels als, op water- en (spoor-) wegvervoer georiënteerde, bedrijventerreinen ontwikkeld. De gebieden worden doorsneden door bundels van infrastructuur, waardoor het geheel een ietwat gefragmenteerd en perifeer karakter heeft. De belangrijkste kenmerken per deelgebied: ƒ

ƒ

24

Sloterdijk I Noord is een bedrijventerrein dat een verscheidenheid aan functies bevat, van kleinschalige dienstverlening en creatieve bedrijven tot hotels en van kantoren tot onderwijsinstellingen. Sportpark Transformatorweg / Amsterbaken omvat de velden van Voetbalvereniging SDZ en de voormalige justitiële jeugdinrichting Amsterbaken, die tot medio 2025 dienst zal doen als winteropvang voor daklozen.

BIJLAGE | Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

1.1.2 Cultuurhistorische kenmerken

1.1.4 Milieu en natuur

Het gebied wordt vooral gekenmerkt door grootschalig menselijk ingrijpen. Met name de aanleg van Westelijk Havengebied, de trein- en metrosporen en de Ring A10 West. De historische bebouwing is vrijwel overal verdwenen. De Centrale Zone Haven-Stad kent wel enkele betekenisvolle industriële, waterbouwkundige werken en stedenbouwkundige structuren, zoals de havenbekkens en de revisieloods op het Zaanstraat Emplacement.

Ten aanzien van geluid zijn de volgende zaken van belang: ƒ

De Centrale Zone Haven-Stad heeft te maken met een relatief hoge geluidbelasting, zowel wat betreft industriegeluid als wegverkeers- en spoorweggeluid.

ƒ

Ter plaatse van de Centrale Zone ligt de geluidsbelasting vanuit industrieterrein Westpoort grotendeels tussen de 55 dB(A) en 60 dB(A). Bij een dergelijke geluidsbelasting zijn geluidgevoelige functies binnen de huidige wettelijke mogelijkheden (toepassing van dove gevels, de Zeehavennorm of de Stad- en Milieubenadering) onder voorwaarden mogelijk. Naast het geluid van Westpoort moet rekening worden gehouden met geluid van bedrijven buiten industrieterrein Westpoort.

ƒ

Voor een groot deel van de Centrale Zone zijn hogere waarden besluiten benodigd in verband met overschrijding van de voorkeursgrenswaarden voor wegverkeersen spoorweggeluid. In de directe nabijheid van de snelwegen A10 en A5 zijn geluidgevoelige functies niet zonder meer toegestaan.

1.1.3 Infrastructuur De huidige infrastructuur kenmerkt zich globaal als volgt: ƒ

Voor het autoverkeer van en naar HavenStad hebben de Ring A10 West, de Transformatorweg en de Nieuwe Hemweg een belangrijke functie. Binnen het gebied hebben de Kabelweg, en de Contactweg een belangrijke functie voor het noord-zuid verkeer.

ƒ

Het huidige openbaar vervoersnetwerk wordt gevormd door een metrolijn (metrostation Isolatorweg) en aanvullende buslijnen (lijn 22 en 48).

ƒ

Door de verhoogde ligging van de metroen spoortracés op een dijklichaam, hebben deze vooral een scheidende werking tussen de deelgebieden.

ƒ

De huidige fiets- en voetpadenstructuur is met name gericht op routes met bestemmingen buiten de Centrale Zone.

ƒ

Aan de noordzijde grenst het gebied aan het IJ en het ligt geheel buitendijks.

ƒ

De grondwaterstanden en het watersysteem rondom Sloterdijk I zijn een belangrijk aandachtspunt vanwege het huidige maaiveldniveau dat op plekken te laag is.

ƒ

Er is een aantal (zware) kabels en leidingen aanwezig (hoofdriool, hoofdgas en 50 kV elektriciteit).

Overige aspecten milieu en natuur: ƒ

Er moet ten aanzien van externe veiligheid rekening worden gehouden met transport vangevaarlijke stoffen, een hogedruk aardgasleiding ter plaatse van de Transformatorweg, aandachtsgebieden voor explosie, gifwolk en plasbrand en veiligheidscontouren en indicatieve richtafstanden rondom enkele inrichtingen.

ƒ

Voor geur gelden geen wettelijke normen. Wel moet rekening worden gehouden met geurbelasting vanwege een aantal bedrijven, onder andere uit de Coenhaven. Naast de geurcontouren van deze bedrijven moet rekening worden gehouden met mogelijke beperkingen van andere geurrelevante bedrijven, waarbij wordt uitgegaan van de indicatieve richtafstanden op grond van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, afgekort VNG.

Gemeente Amsterdam25

ƒ

Voor stof gelden geen wettelijke normen. De bedrijven in Westpoort zorgen in meer of mindere mate voor stofemissie. Daarbij wordt uitgegaan van de indicatieve richtafstanden op grond van de VNG.

ƒ

De aanwezige industrie en spoorlijnen kunnen mogelijk voor trillinghinder zorgen.

ƒ

In de Centrale Zone Haven-Stad voldoet de huidige luchtkwaliteit ruimschoots aan de wettelijke waarden. Er moet wel rekening worden gehouden met richtafstanden op basis van het Besluit Gevoelige Bestemmingen Luchtkwaliteit.

ƒ

Delen van het plangebied vallen binnen de Hoofdgroenstructuur en Ecologische structuur.

ƒ

Uit het onderzoek blijkt dat door de transformatie van Haven-Stad in veel gevallen de stikstofdepositie op natuurgebieden netto daalt, onder andere omdat er door het compacte stad concept, met bijbehorende bedrijvigheid, minder uitstoot plaatsvindt.

1.2 Beleid en bestuurlijke afspraken Deze principenota bouwt voort op de volgende beleidsstukken en bestuurlijke afspraken: ƒ

In de Structuurvisie Amsterdam 2040 uit 2011 is Haven-Stad als transformatiegebied opgenomen.

ƒ

In de Visie Noordzeekanaalgebied (2013) maakt Haven-Stad deel uit van de gebieden die zich (mogelijk) lenen voor transformatie naar hoogstedelijk woon-werkgebied.

ƒ

In de Transformatiestrategie Haven-Stad uit 2013 staat beschreven hoe door aanpassing van de geluidszonering van Westpoort delen van de Sloterdijken en de Noordelijke IJ-oever zich in de komende decennia kunnen ontwikkelen tot gemengd stedelijk gebied met circa 9.000 woningen.

ƒ

In Koers 2025 - Ruimte voor de Stad (2015) zijn verscheidene deelgebieden van Haven-Stad opgenomen als (woningbouw) versnellingslocatie of als voorgesteld nieuw project. In de bestuursopdracht Ruimte voor de Stad - Ontwikkelstrategie Amsterdam 2025 (2015) is het doel opgenomen het creëren van voldoende projecten voor aantrekkelijke nieuwe stedelijke milieus in Amsterdam om de sterke groei van bevolking, bedrijvigheid en toerisme op te kunnen vangen.

26

ƒ

In de Ontwikkelstrategie Haven-Stad (2017) is de Transformatiestrategie Haven-Stad (2013) nader uitgewerkt. Hierbij zijn de ambities verhoogd, en wordt ingezet op verdere verdichting met 40.000 tot 70.000 woningen, een mengstrategie die extra banen faciliteert, een mobiliteitsshift van auto naar OV en fiets en het hanteren van duurzaamheidsdoelstellingen voor 2040.

ƒ

In het Coalitieakkoord 2014-2018 is onder het kopje “Haven” opgenomen dat bedrijven binnen de haven de zekerheid krijgen dat ze tot 2040 kunnen blijven op de plek waar ze nu zitten. Dit betekent dat huur- of erfpachtcontracten van zittende bedrijven in de Alfadriehoek, de Minervahaven/Hempoint en de Coenen Vlothaven tot 2040 kunnen worden verlengd, mits het belang van de gemeente bij de voorgenomen transformatie hierdoor financieel of anderszins niet onnodig wordt bemoeilijkt (zie brief college van B&W van 9 december 2014).

ƒ

In de Omgevingsvisie NH2050 van de Provincie Noord-Holland (2019) wordt Haven-Stad genoemd in één van de vijf bewegingen van de visie, namelijk ‘metropool in ontwikkeling’.

1.3 Wet- en regelgeving Bij de ontwikkeling van de Centrale Zone HavenStad moet rekening worden gehouden met veel wet- en regelgeving. Een deel daarvan is al genoemd in de beschrijving van de bestaande situatie. Voor een uitgebreid overzicht wordt verwezen naar de checklist wet- en regelgeving.

BIJLAGE | Principenota Versnelling Centrale Zone Haven-Stad

1.4 Juridisch planologisch kader

1.5 Privaatrechtelijke afspraken

Voor het plangebied Centrale Zone HavenStad gelden op dit moment verschillende bestemmings- en inpassingsplannen. Op basis van de huidige bestemmings- en inpassingsplannen is woningbouw in de Centrale Zone Haven-Stad niet mogelijk. Om daar woningbouw mogelijk te maken is aanpassing van het juridisch-planologisch kader nodig. Dit zal waarschijnlijk plaats vinden onder het regime van de nieuwe Omgevingswet.