Bijlage 3 - Notitie Financiele Stresstest 2024-2028.docx

Financiële Stresstest 2024-2028

September 2024

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

Inhoud 1 Stresstest 2024-2028 .........................................................................................................3 1.1 Samenvatting......................................................................................................................................3 1.2 Inleiding ..............................................................................................................................................5 1.3 Stand van zaken van onze financiële weerbaarheid .............................................................................6 1.4 Gevoeligheid voor rente en inflatie .....................................................................................................8 2 Financiële weerbaarheid bij crisis ......................................................................................10 2.1 Crisis-scenario’s.................................................................................................................................10 2.2 Stress-scenario’s als gevolg van klimaatverandering .........................................................................11 2.3 Conclusie met betrekking tot onze financiële weerbaarheid ..............................................................13 Lijst van grafieken en tabellen ............................................................................................14

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

1 Stresstest 2024-2028

1.1 Samenvatting Financiële stresstest De financiële stresstest van 2024-2028 analyseert de mogelijke impact van verschillende crisisscenario's op de financiën van de gemeente Amsterdam. Crisisscenario’s geven weer wat kan gebeuren, niet wat zal gebeuren. De uitkomsten van het model zijn geen prognoses. De stresstest geeft aanvullend inzicht in de effecten op de gemeentelijke financiën van sociaaleconomische en financieel-economische scenario’s en shocks veroorzaakt door bijvoorbeeld pandemie en de gevolgen van klimaatverandering. De stresstest is een jaarlijks terugkerende analyse. Dat dit noodzakelijk is voor bewustwording blijkt uit actuele voorbeelden van crises zoals de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne en de grote effecten daarvan. We moeten alert blijven op risico’s en onzekerheden die zich in het hier en nu nog niet in volle omvang aandienen maar waar we wel gevoelig voor zijn. Daartoe dient de stresstest. De uitkomsten van de analyse zijn de zuivere effecten op ons begrotingssaldo, dat wil zeggen zonder rekening te houden met mogelijke beleidsinterventies. Het in kaart brengen van de zuivere effecten stelt de gemeente in staat om de gewenste en noodzakelijke maatregelen te formuleren en af te wegen.

Deze maatregelen kunnen worden gericht op het verkleinen van de gevoeligheid van de gemeentefinanciën voor crises en de wendbaarheid en/of weerbaarheid van de gemeente vergroten. Omdat het nemen van maatregelen keuzes met zich meebrengt die buiten het bereik van de financiële stresstest vallen, kan geen oordeel worden gegeven over de vraag of de gemeente voor de stresstest ‘geslaagd’ of ‘gezakt’ is. Stand van Zaken De gemeente Amsterdam heeft na de coronacrisis de financiële veerkracht herwonnen. De algemene reserve is voldoende hoog, de schuldenpositie is door de jaren heen gestegen tot een nu enige jaren stabiel niveau. En liggen beiden binnen de bandbreedte voor een voldoende. De volgende actuele omstandigheden zijn van belang voor de Amsterdamse financiën:  Amsterdam is voor een belangrijk deel afhankelijk van het Rijk voor haar inkomsten.  De mogelijkheid tot verhoging van de eigen inkomsten met de Onroerende Zaakbelasting wordt door het Rijk gemaximeerd.  Het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet voorziet een korting van 10% op specifieke uitkeringen.  Het Rijk schrapt de opschalingskorting wat een positief en structureel effect heeft vanaf 2028. Het is niet de verwachting dat er aanvullende middelen vanuit het Rijk volgen om gemeenten nog op een andere manier te compenseren voor structurele tekorten.

 Grondinkomsten nemen af door verslechterde saldi van lopende gronduitgiftes en een gebrek aan grote winstgevende uitleglocaties.  Hoge inkoop- en bouwkosten voor infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen.  Gestegen rentelasten en inflatie zijn op het huidige niveau inpasbaar in de begroting. Over het geheel genomen betekenen de omstandigheden dat er voldoende buffers zijn om tegenvallers de komende jaren op te vangen. Er zijn wel minder mogelijkheden om buffers te verhogen nadat mogelijke tegenvallers daadwerkelijk optreden. Crisisscenario’s De crisisscenario’s zijn opgezet in samenwerking met Stichting Economisch Onderzoek (SEO). Voor deze notitie gebruiken we vijf scenario’s: pandemie, financieel-economische crisis, sociaaleconomische crisis, droogte, en overstroming. Elk scenario toont hoe deze gebeurtenissen het begrotingssaldo, de algemene reserve en de schuld kunnen beïnvloeden. Op basis van de KNMI-klimaatscenario’s concluderen wij dat klimaat gerelateerde schokken, zoals droogte en overstromingen, steeds vaker voor zullen komen. Uit de stresstest blijkt dat de financiële consequenties van dergelijke ‘shocks’ voor het

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

begrotingssaldo en de algemene reserve vooral bij overstromingen zeer groot zijn. De pandemie en overstroming hebben op korte termijn de grootste impact, terwijl financiële en economische crises op de middellange termijn zware gevolgen kunnen hebben. Gevoeligheid voor rente en inflatie Een stijging van de schuldpositie betekent een hogere gevoeligheid voor verandering van de rentestand. Daling van de rente heeft jarenlang in ons voordeel gewerkt. In 2022 is de rente weer gaan stijgen en hebben we te maken met een hogere rentestand. De analyse toont dat een stijging van 1% in rente en inflatie een behoorlijke verslechtering van het begrotingssaldo kan veroorzaken. Door ons spreidingsbeleid bij de leningen die we aangaan komt het effect van hogere rentes stapsgewijs door en dat geeft tijd om de dan noodzakelijk aanpassing van de begroting door te voeren. Het effect van inflatie kan negatief uitwerken wanneer de compensatie door het Rijk minder is dan de daadwerkelijke inflatie. Met ingang van 2024 heeft het Rijk de financieringssystematiek voor het gemeentefonds gewijzigd. Voortaan baseert het Rijk de gemeentefondsontwikkeling op de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (BBP). Daarmee is de compensatie voor inflatie in principe dekkend omdat deze meeloopt met de ontwikkeling van de economie.

Dat neemt niet weg dat er verschillen kunnen ontstaan tussen de inflatie en de compensatie vanuit het Rijk omdat inflatie zich anders kan ontwikkelen dan hoe de compensatie wordt berekend. Conclusie De huidige financiële positie van Amsterdam is voldoende. Door de opgelopen schuldenpositie zijn we wel kwetsbaarder voor rentestijgingen. De wijziging in de rijkscompensatie voor loon- en prijspeil stelt ons nog steeds bloot aan een deel van de negatieve effecten van inflatie. Door de begrotingsimpact van de stressscenario’s daalt de algemene reserve direct tot onder de normhoogte. Na 2026 leiden ze zonder ingrijpen tot een negatief begrotingssaldo. Dat geeft bij de huidige stand en prognoses van de algemene reserve voldoende tijd voor beleidsmaatregelen om de financiële weerbaarheid te vergroten wat nodig is om crises te kunnen opvangen.

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

1.2 Inleiding Een crisis laat zich niet makkelijk voorspellen. We weten dat een crisis ingrijpende maatschappelijke en financiële gevolgen kan hebben. Nog niet zo lang geleden hadden we te maken met de coronacrisis en op dit moment bevinden we ons in moeilijke geopolitieke omstandigheden waaronder de aanhoudende oorlog in Oekraïne. Inflatie, hogere rente en klimaatverandering zijn nu al voelbaar. Omdat door grote investeringen die steeds duurder worden er minder kan worden gedaan met dezelfde middelen. De stresstest geeft een financiële doorkijk in scenario’s van verslechterende omstandigheden. Met een inschatting van mogelijke financiële gevolgen voor de gemeente Amsterdam van crisisscenario’s zoals: pandemie, extreme weersituaties, digitale of fysieke aanvallen in de openbare ruimte en uitval van kritieke infrastructuur. Het gaat om voor de gemeente Amsterdam relevante en plausibele scenario’s. Deze hoeven niet op te treden maar het kan wel. De notitie Stresstests 2024-2028 is opgesteld aan de hand van het stresstest model van Stichting Economisch Onderzoek (SEO). In deze notitie geven we aandacht aan een financieel-economisch crisisscenario, een sociaaleconomisch crisis-scenario, een pandemie en een tweetal shock scenario’s die samenhangen met klimaatverandering.

En de impact daarvan op onze financiële positie De notitie geeft in hoofdstuk 1 een beeld van de financiële positie van de gemeente aan de hand van het historische en het verwachte verloop van de algemene reserve en de schuld. Vervolgens geeft het inzicht in de gevoeligheid van onze begroting voor oplopende rente en inflatie: wat gebeurt er met het begrotingssaldo wanneer we te maken krijgen met een 1% punt stijging van rente en inflatie? In hoofdstuk 2 wordt het effect van een aantal crisis-scenario’s gegeven waarin verschillende factoren waaronder rente en inflatie- anders bewegen dan onze verwachting bij de begroting 2025. Tot slot van de inleiding: crisis-scenario’s geven weer wat kan gebeuren, niet wat zal gebeuren. De uitkomsten van het model zijn geen prognoses noch voorspellingen. De stresstest geeft de gemeente aanvullend inzicht in haar financiële positie.

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

1.3 Stand van zaken van onze financiële weerbaarheid De volgende ontwikkelingen in 2024 zijn van belang voor de begroting 2025 en de stresstest 2024-2028. Het zijn ontwikkelingen die we - waar van toepassing- verwerkt hebben in onze begroting 2025. We geven dit overzicht omdat de begroting samen met de uitgangspositie van de Algemene reserve en de Schuldprognose de basis zijn voor de stresstest.

Sociaaleconomische ontwikkelingen:     

De Nederlandse economie groeit weer na een jaar van stagnatie, volgens CEP 2024 van het Centraal Planbureau. De koopkracht van huishoudens herstelt, maar blijft in 2025 iets lager dan in 2021. Lage inkomens gaan erop vooruit door een verhoging van het minimumloon. Hogere inkomens zien hun koopkracht afnemen. Minder mensen, waaronder kinderen, leven in armoede.

Externe factoren: 

  

De geopolitieke situatie beïnvloedt Amsterdam, met vluchtelingenstromen en stijgende energieen grondstofprijzen. De oorlog tussen Rusland en Oekraïne zorgt voor blijvend hoge energiekosten en kosten van levensonderhoud, terwijl het conflict in het Midden-Oosten voor maatschappelijke onrust zorgt. Inflatie neemt iets af, maar lonen en bouwkosten blijven stijgen. Rentestanden zijn hoger dan we gewend waren. Klimaatverandering vereist investeringen in duurzaamheid en aanpassingen in de leefomgeving.

Financiën van de Rijksoverheid: 

Het overheidstekort stijgt en zal vanaf 2028 boven de Europese norm van 3% blijven, vooral door hogere uitgaven aan sociale zekerheid, zorg, defensie en rentelasten. (CEP 2024 van het Centraal Planbureau)

Amsterdamse financiën:    

Amsterdam krijgt het grootste deel van zijn inkomsten van het Rijk. Het nieuwe kabinet heeft een korting van 10% op specifieke uitkeringen gepland. Het schrappen van de opschalingskorting vanaf 2028 heeft een positief effect. Verwacht wordt dat er geen extra middelen van het Rijk komen om gemeenten te compenseren voor structurele tekorten.  Verhoging van de Onroerende Zaakbelasting wordt gemaximeerd door het Rijk.  Grondinkomsten dalen door minder winstgevende projecten en hoge kosten voor infrastructuur en voorzieningen.  Stijgende rentelasten drukken op de begroting. Deze ontwikkelingen betekenen dat er minder mogelijkheden zijn voor Amsterdam om buffers te vormen voor toekomstige tegenvallers. Voor de financiële weerbaarheid van de gemeente Amsterdam zijn de hoogte van de algemene reserve in combinatie met prudent begrotingsbeleid en verantwoorde schuldontwikkeling de belangrijkste indicatoren.

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

Schuldontwikkeling De grafiek in figuur 1 toont de ontwikkeling van de schuld en de netto schuldquote. Op basis van de huidige inzichten stijgt de schuld in 2024 met € 0,2 miljard van € 6,7 miljard eind 2023 naar € 6,9 miljard eind 2024. Gezien de actuele schuld van € 6,7 miljard oogt een stijging van € 0,2 miljard voor de rest van dit jaar realistisch.

In de jaren daarna stijgt de schuld naar € 8,9 miljard in 2028. De stijging van de schuld komt voornamelijk door onze investeringsambitie.

Figuur 1 Verloop schuldontwikkeling in het basis scenario

De schuld beheersen we door te sturen op de twee samenstellende delen van onze schuld, namelijk de standaardschuld en de erfpachtschuld. Standaardschuld is de schuld zonder het deel van onze schuld die we aanwenden voor het financieren van door de gemeente in erfpacht uitgegeven gronden. De standaardschuld wordt beheerst door de netto schuldquote van de standaardschuld voor de lange termijn te richten op 110%. De erfpachtschuld wordt beheerst door canon te sparen. Deze begrotingsperiode stijgt de netto schuldquote van de standaardschuld van 54% eind 2023 naar 79% eind 2028. Dit is nog ruim onder lange termijn streefwaarde van 110%. De netto schuldquote inclusief erfpacht komt in 2028 uit op 124%. Dat is binnen de landelijke grenswaarde van redelijk (tot 130%) volgens onze toezichthouder de provincie Noord-Holland. Algemene reserve De algemene reserve moet op de normhoogte zijn om de financiële gevolgen van risico te kunnen dragen. Die normhoogte heeft de raad vastgesteld op 5% van het begrotingstotaal exclusief toevoegingen en onttrekking aan reserves. De grafiek in figuur 2 toont de huidige verwachting van de algemene reserve per jaar en de normhoogte.

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

600.0

Bedragen x € 1 miljoen

500.0

400.0

300.0 424

200.0

322

289

379

359

2027

2028

100.0

0.0

2024

2025 Algemene reserve

2026

Normhoogte (5% begrotingstotaal)

Figuur 2 Verloop van de algemene reserve in het basis scenario

De grafiek laat zien dat de uitgangspositie van de algemene reserve in de huidige omstandigheden tot in 2028 redelijk goed is om incidentele tegenvallers in de meeste jaren op te vangen. Wel zien we vanuit de meicirculaire een aantal negatieve effecten maar met het schrappen van de oploop van de opschalingskorting is er ook een positief effect. De conclusie is dat onder de huidige omstandigheden onze financiële uitgangspositie voldoende is. De algemene reserve blijft rond de normhoogte, de schuldquote ligt voldoende binnen de bandbreedte. Wel zorgt een oplopende schuld bij stijgende rente voor hogere structurele lasten die structureel beperkend zijn voor de wendbaarheid van de begroting. Dat vermindert de wendbaarheid omdat rentelasten alleen teruggebracht kunnen worden door de oploop van schuld te beperken.

1.4 Gevoeligheid voor rente en inflatie Om een beeld te krijgen wat inflatie en rentestijging kunnen doen met de begroting hebben we het effect van 1 % stijging in rente en 1% stijging inflatie -wanneer die niet wordt gecompenseerd door het Rijk- doorgerekend:

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

Effect van 1% stijging van rente en inflatie op het begrotingssaldo

Bedrag x € 1 miljoen

€€ -10

2024

2025

2026

2027

2028

€ -20 € -30 € -40

€ -39

€ -50 € -60 € -70

€ -77

€ -80 € -90 Lange rente

Inflatie effect baten & lasten

Totaal

Figuur 3 Effect van 1% stijging van rente en inflatie op het begrotingssaldo wanneer die niet wordt gecompenseerd door het Rijk.

De grafiek laat per jaar zien wat de verslechtering van het begrotingssaldo is wanneer rente en inflatie met 1 % punt oplopen ten opzichte van de huidige situatie. Omdat we de begroting voor rente altijd en onder alle omstandigheden bijstellen is steeds het effect in een begrotingsjaar gegeven en niet het oplopende effect over de jaren heen. Rentestijgingen hebben een effect omdat wij jaarlijks een deel van onze schuld opnieuw moeten aantrekken en over dat deel de rentestand van dat moment moeten betalen. De grafiek laat zien dat we dit trapsgewijs doen waardoor de nieuwe rente niet ineens over de gehele schuld effect heeft maar gestadig over de jaren oploopt. Bij 1 % punt hogere rentestand loopt dat effect op tot c.a. € 39 miljoen structureel per jaar vanaf 2028. Rentestijging is risicovol wanneer die niet meer ingepast kan worden in de begroting, een rentedaling werkt in ons voordeel. Inflatie – wanneer die niet in zijn geheel wordt gecompenseerd door het Rijk - leidt per saldo tot stijgende lasten voor de gemeente. Recent zagen we dat in energieprijzen en in de bouwkosten die ver boven de inflatie uitstegen en waarbij compensatie achterbleef bij de daadwerkelijke inflatie. De baten stijgen wel omdat de gemeente wordt gecompenseerd voor inflatie door het Rijk.

En omdat de gemeente zelf de inflatie doorberekend door indexatie van bijvoorbeeld erfpachtcanon en onroerendezaakbelasting (OZB). Dat betekent tegelijkertijd dat de lasten voor inwoners van Amsterdam toenemen door inflatie. Maar bij die compensatie voor inflatie moeten we toch rekening houden dat deze tekort kan schieten. Omdat de berekening van de Rijkscompensatie zal afwijken van de daadwerkelijk inflatie is het onzeker of de gemeente volledig wordt gecompenseerd. Hetzelfde geld voor de indexatie van onze eigen inkomsten, die kunnen achterblijven bij de daadwerkelijke inflatie. Inflatie is daarom risicovol voor Amsterdam. De grafiek laat zien waartoe een procentpunt niet gecompenseerde inflatie zonder verdere eigen maatregelen kan leiden.

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

2 Financiële weerbaarheid bij crisis

Een goede veerkrachtige uitgangspositie is belangrijk om de impact van een crisis op te kunnen vangen. Dat geeft weerbaarheid en wendbaarheid om te kunnen herstellen van of aan te passen aan een crisissituatie. De stresstest geeft geen antwoorden op de wendbaarheid, dat vergt wijziging van beleid en dat zullen we op het moment van crisis overwegen. De stresstest maakt wel de huidige financiële weerbaarheid inzichtelijk en geeft aan hoe lang we een crisissituatie kunnen dragen voordat we moeten ingrijpen.

2.1 Crisis-scenario’s De crisis-scenario’s zijn gekozen op basis van historische observaties en eerder gepubliceerde scenario’s door o.a. het Rijk, de gemeente Amsterdam, het CPB en het KNMI. De scenario’s zijn beoordeeld op relevantie en op plausibiliteit voor de gemeente Amsterdam. Vervolgens zijn de scenario’s verwerkt in een financieel impact model opgesteld door Stichting Economische Onderzoek (SEO). De verzameling van scenario’s die SEO heeft uitgewerkt is groot en breed. Voor deze notitie hebben we de pandemie, een financieel-economische crisis en een sociaaleconomische crisis gekozen en twee klimaat gerelateerde scenario’s: droogte en overstroming. Onderstaande grafieken geven de mogelijke meerjarige financiële consequenties van deze scenario’s op het verloop van de algemene reserve en de standaardschuldquote.

Verloop Algemene Reserve in een Crisis Bedragen x € 1 miljoen

€600 €400

€354

€200 €0 (€200)

2024

2025

2026

2027

2028 (€743)

(€400) (€600) (€800) Pandemie

Rente & Inflatie

Financiele crisis

Normhoogte

Economische krimp

Figuur 4 Impact van een nieuwe pandemie, een financiële en een economische crisis op de algemene reserve t.o.v. het basis scenario.

De grafiek laat zien dat in het geval van een pandemie er weinig reactietijd is voor beleidsaanpassingen en dat de gemeente bij de huidige stand van de algemene reserve de klappen kan opvangen maar dat de algemene reserve ook meteen onder de normhoogte daalt. In het geval van een financieel-economische crisis komt de gemeente na het derde jaar van een dergelijke crisis in de gevarenzone en kan het jaar daarop zonder hulp van het Rijk een dergelijke crisis niet het hoofd bieden. Er zal daarom in de daaraan voorafgaande jaren iets gedaan moeten worden om onze gevoeligheid voor die crisis binnen de perken te houden. Die impact van die crisis komt door het oplopen van werkloosheid en de daaraan verbonden oploop van inkomensondersteuning, het moeten afwaarderen van leningen en aandelen in deelnemingen, het aangesproken worden op onze garantstellingen, het tegenvallen van eigen

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

inkomsten door economische krimp en onze afhankelijkheid van in dat scenario teruglopen van Rijksbijdragen.

Ontwikkeling Standaardschuld bij crisis 100% 95% 91%

90% 85% 80%

79%

75% 70% 65% 60% 55% 50%

2024

2025

Basisscenario

Pandemie

2026 Sociaal-Econ crisis

2027

2028 Financieel-Econ crisis

Figuur 5 Impact van een pandemie, een financiële en een economische crisis op de schuldquotes.

De schuldquote loopt sterk op in het geval van een financieel-economische crisis. Dat gebeurt in het scenario omdat de analyse de zuivere effecten op de begroting berekent, d.w.z. zonder beleidsuitgaven terug te dringen of inkomsten te verhogen. Dan zullen de negatieve gevolgen tijdelijk gefinancierd worden vanuit onttrekkingen aan reserves waardoor de schuld zal oplopen. Dat is op termijn een onhoudbaar scenario, ingrepen in beleidsuitgaven zijn in dit scenario noodzakelijk.

2.2 Stress-scenario’s als gevolg van klimaatverandering Als gevolg van klimaatverandering neemt de kans op en frequentie van ‘shocks’ als langdurige droogte, hittestress en overstroming toe. Hoewel de gevolgen van klimaatverandering veel breder zijn dan financiën hebben we de stresstest moeten beperken tot de financiële consequenties van een ‘shock’. Die betreffen vooral de extra kosten voor maatschappelijke opvang, de taken voor (publieke)gezondheid en veiligheid en herstel van de bebouwde omgeving. De effecten van al die factoren komen tot uiting in een verslechtering van het begrotingssaldo en uiteindelijk een impact op de algemene reserve in de crisisscenario’s ten opzichte van het basisscenario.

Gemeente Amsterdam Stresstest 2024-2028

September 2024

Ontwikkeling AR bij klimaatstress €354

€400 €300 €200 €100 €0 (€100)

2024

2025

2026

2027

2028

(€200) (€300) (€400)

(€378)

(€500) Overstroming

Hittegolf & langdurige droogte

Normhoogte

Figuur 6 Impact van een klimaat 'shock’ op de algemene reserve t.o.v. het basis scenario.

En de ontwikkeling van de schuldquote als gevolg van die shocks. In die gevallen blijft de standaardschuld op een voldoende niveau.

Ontwikkeling Standaardschuld in klimaatstress 95% 90%

90%

85% 80%

79%

75% 70% 65% 60% 55% 50%

2024

2025 Basisscenario

2026 Overstroming

Figuur 7 Impact van een klimaat ‘shock' op de schuldquotes

2027

2028

Hittegolf & langdurige droogte

2.3 Conclusie met betrekking tot onze financiële weerbaarheid Onze huidige financiële positie kenmerkt zich door een voldoende niveau van de algemene reserve, wel een oplopende schuld met perspectief van stijgende rentelasten. De huidige financiële positie van Amsterdam is nu voldoende. Door de opgelopen schuldenpositie zijn we wel kwetsbaarder voor rentestijgingen. En we zijn kwetsbaar voor negatieve effecten van inflatie wanneer de compensatie dor het Rijk geen pas houdt met de oplopende lasten door inflatie. De begrotingsimpact van de stressscenario’s op de algemene reserve is direct een daling tot onder de norm hoogte. In 2026 leiden een aantal scenario’s zonder ingrijpen tot een negatief begrotingssaldo. Door de huidige stand en prognoses van de algemene reserve is er voldoende tijd om beleidsmaatregelen te nemen waarmee we de structurele financiële gevolgen van crises kunnen opvangen. De uitkomsten tonen dat de gemeentefinanciën het meest onder druk komen te staan in een overstromingsscenario of — op de middellange termijn — een financieel-economische crisis. De belangrijkste verklaringen voor de grote omvang van de gevolgen van een overstroming zijn dat alle economische activiteiten in meerdere wijken abrupt tot een halt komen en dat er veel fysieke schade aan gebouwen en grond-, weg- en waterbouwkundige werken zal zijn.

Bij een financieeleconomische crisis komen de effecten door het oplopen van werkloosheid en de daaraan verbonden oploop van inkomensondersteuning, het moeten afwaarderen van leningen en aandelen in deelnemingen, het aangesproken worden op onze garantstellingen, het tegenvallen van eigen inkomsten zoals uit parkeren en toerismebelasting door economische krimp en onze afhankelijkheid van in dat scenario teruglopende rijksbijdragen. Vooral de zwaardere crisis-scenario’s met forse rentestijging, inflatie, een sociaaleconomische crisis of een financieel-economische crisis kunnen de gemeente na 2026 in moeilijke omstandigheden brengen. In deze situaties kan de gemeente niet zonder steun van het Rijk de gevolgen opvangen. Van de klimaat schokken zal vooral een overstroming vergaande financiële consequenties hebben. De huidige financiële uitgangspositie geeft de gemeente ongeveer twee jaar de tijd om zich aan te passen aan de gevolgen van een crisis. Dit biedt de mogelijkheid om in deze periode goede keuzes te maken in maatregelen die na die periode wel effectief moeten zijn. Het is daarom essentieel om de tijd na het begin van een crisis goed te benutten voor het nemen van beleidsmaatregelen. Omdat het tijd om tot effect te komen. De gevoeligheid voor rente kan alleen verminderen door de schuldgroei tegen te gaan.

Daarnaast kan de gevoeligheid voor inflatie worden teruggedrongen met het flexibeler maken van lasten door waar mogelijk de lasten minder structureel te maken. Kortom, crises hebben de potentie onze begroting structureel en meerjarig uit evenwicht te brengen. In die gevallen zal de gemeente zonder verder ingrijpen het risico lopen de artikel 12 status aan te moeten vragen en daarmee haar financiële zelfbeschikking verliezen. Maar de huidige financiële positie geeft voldoende tijd om maatregelen te nemen om dat te voorkomen.

Lijst van grafieken en tabellen

FIGUUR 1 VERLOOP SCHULDONTWIKKELING IN HET BASIS SCENARIO 7 FIGUUR 2 VERLOOP VAN DE ALGEMENE RESERVE IN HET BASIS SCENARIO 8 FIGUUR 3 EFFECT VAN 1% STIJGING VAN RENTE EN INFLATIE OP HET BEGROTINGSSALDO WANNEER DIE NIET WORDT GECOMPENSEERD DOOR HET RIJK. 9 FIGUUR 4 IMPACT VAN EEN NIEUWE PANDEMIE, EEN FINANCIËLE EN EEN ECONOMISCHE CRISIS OP DE ALGEMENE RESERVE T.O.V. HET BASIS SCENARIO. 10 FIGUUR 5 IMPACT VAN EEN PANDEMIE, EEN FINANCIËLE EN EEN ECONOMISCHE CRISIS OP DE SCHULDQUOTES. 11 FIGUUR 6 IMPACT VAN EEN KLIMAAT 'SHOCK’ OP DE ALGEMENE RESERVE T.O.V. HET BASIS SCENARIO. 12 FIGUUR 7 IMPACT VAN EEN KLIMAAT ‘SHOCK' OP DE SCHULDQUOTES 12

pag. 14