Bijlage 3. Memo O&S
Tekst van het document
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Aardgasvrij Amsterdam, 2023 Memo | april 2023 In Amsterdam is 19% van de woningequivalenten aardgasvrij. Dit aandeel ligt hoger bij utiliteitsbouw (34%) dan bij woningen (14%). Voor woningen geldt momenteel dat bijna uitsluitend buurten die zijn aangesloten op het warmtenet grotendeels aardgasvrij zijn. Sinds 2018 is er een sterke toename in het aantal gasverwijderingen. Dit heeft voor een groot deel te maken met de energietransitie. In 2022 is ruim de helft van de aardgasverwijderingen energietransitie-gedreven. De gemeente Amsterdam wil een transitie maken naar schone energie en heeft hiervoor de doelstelling om in 2040 aardgasvrij te zijn. De aanpak hiervoor is beschreven in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 20501 en de transitievisie warmte2. Om het aantal aardgasvrije woningequivalenten te bepalen wordt gebruik gemaakt van data van Liander op buurtniveau met peildatum 10 februari 2023. Een woningequivalent is gedefinieerd aan de hand van het oppervlak en het gebruiksdoel. Elke woning representeert één woningequivalent (ongeachte de grootte van de woning), voor utiliteitsbouw (gebouwen zonder woonbestemming zoals kantoren, winkels, fabrieken) wordt per 130 m2 oppervlakte een woningequivalent gerekend3.
Een adres is aardgasvrij wanneer er een elektriciteitsaansluiting aanwezig is, maar geen aardgasaansluiting (ook geen kookgas en geen centrale voorziening op pandniveau). De methode wordt verder beschreven in de bijlage.
Een op de vijf woningequivalenten is aardgasvrij In tabel 1 wordt het aantal aardgasvrije woningequivalenten in februari 2023 per gebruiksdoel weergegeven. In totaal zijn 109 duizend woningequivalenten aardgasvrij (woningen en utiliteitsbouw), dit is 19% van het totaal. Er zijn verschillen in aandeel aardgasvrije panden per gebruiksdoel. Utiliteitsbouw is vaker aardgasvrij dan het geval is bij woningen. Van de woningen is 14% aardgasvrij, terwijl voor woningequivalenten zonder woonfunctie (utiliteitsbouw) dit 34% is. Hierin hebben de utiliteitsgebouwen met een groot oppervlak een sterke invloed. In absolute zin zijn er meer woningen aardgasvrij dan het aantal woningequivalenten bij utiliteitsbouw waar dit het geval is: 60 duizend tegenover 49 duizend. Tabel 1: aantal aardgasvrije woningequivalenten, woningen en utiliteitsbouw met bouwjaar vóór 2020, 10 februari 2023 aantal percentage van aardgasvrij totaal
totaal
woningequivalenten
109.383
19%
584.423
woningen
60.132
14%
438.040
utiliteitsbouw
49.208
34%
145.922 bron: Liander
1 Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volg-
beleid/coalitieakkoord-uitvoeringsagenda/gezonde-duurzame-stad/klimaatneutraal/ 2 https://openresearch.amsterdam/nl/page/63522/transitievisie-warmte-amsterdam 3https://www.expertisecentrumwarmte.nl/documenten/handlerdownloadfiles.ashx?idnv=1746944&forcedownl oad=true (pag. 33)
1
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Dat het aandeel aardgasvrije woningequivalenten niet gelijkmatig verdeeld is over de stad is te zien in figuur 1. Een belangrijke factor in de hoeveelheid aardgasvrije woningequivalenten is de aanwezigheid van het warmtenet. Zeeburg en IJburg zijn bijvoorbeeld aangesloten op het warmtenet, net als de buurten rondom de ring in West en delen van Noord en Zuidoost4. Dit zijn tevens de wijken met relatief de meeste aardgasvrije woningequivalenten. Hier staat tegenover dat het grootste deel van de woningequivalenten binnen de ring-A10 nog gebruik maakt van aardgas, wat overeenkomt met het gegeven dat deze gebieden niet aangesloten zijn op het warmtenet. Een aantal buurten in stadsdelen Centrum en O0st vormen hierop een uitzondering, met een relatief hoog aandeel aardgasvrije woningequivalenten. Dit komt voornamelijk voort uit het aandeel aardgasvrij bij utiliteitsbouw. Vermoedelijk hebben deze gebouwen een andere aardgasvrije-warmtevoorziening dan het warmtenet. Voor de woningen geldt ook in deze buurten dat het aandeel aardgasvrij klein is. In figuur 2 en 3 is het aandeel aardgasvrije woningequivalent getoond, uitgesplitst naar woningen en utiliteitsbouw. Het beeld dat niet-woningen (utiliteitsbouw) vaker aardgasvrij zijn dan woningen zijn is terug te zien in alle stadsdelen, met uitzondering van Oost en Nieuw-West. Hier ligt het dichter bij elkaar.
Dit komt door het grote aandeel woningen dat is aangesloten op het warmtenet in deze stadsdelen. Figuur 1 aandeel aardgasvrije woningequivalenten per buurt, 10 februari 2023
bron: Liander
4 https://maps.amsterdam.nl/stadswarmtekoude/?LANG=nl
2
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Figuur 2 aandeel aardgasvrije woningen per buurt, 10 februari 2023
bron: Liander
3
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Figuur 3 aandeel aardgasvrije utiliteitsbouw (omgerekend naar woningequivalenten) per buurt, 10 februari 2023
bron: Liander
Van alle gasverwijderingen is ruim de helft energietransitie-gedreven Voor een deel van de woningequivalenten die verwijderd worden van het gasnet geldt dat dit volgens Liander gedreven wordt door de energietransitie. De definitie van energietransitiegedreven gasverwijdering is beschreven in de bijlage. In figuur 2 is het aantal gasverwijderingen in aantallen aansluitobjecten en woningequivalenten weergeven, uitgesplitst naargelang deze al dan niet energietransitie-gedreven zijn. Van 2005 tot 2017 schommelt het aantal gasverwijderingen per jaar, maar is de meerjarige trend vrij stabiel. Sinds 2018 neemt het aantal gasverwijderingen toe. Dit is grotendeels een gevolg van een toename van het aantal energietransitie-gedreven gasverwijderingen. In 2017 was 33% van de gasverwijderingen energietransitie-gedreven. In 2022 was zelfs 55% van de gasverwijderingen energietransitie-gedreven. Het aantal woningequivalenten volgt een vergelijkbare trend, met een aantal uitschieters naar boven in jaren dat er grote panden zijn afgesloten van het gas. Over de periode 2019 t/m 2022 zijn er in totaal 6.210 gasverwijderingen geweest (aansluitobjecten), waarvan er 3.650 (59%) energietransitie-gedreven waren. Deze energietransitie-gedreven afsluitingen corresponderen met 5.966 woningequivalenten, waarvan 56% woningen (3.356 woningequivalenten) en 44% utiliteitsbouw (2.610 woningequivalenten).
Woningen waarvan de blokverwarming-gasaansluiting is verwijderd tellen momenteel nog niet mee in de cijfers van Liander over gasverwijderingen. In de periode 2019 t/m 2022 ging het om in ieder geval 721 studentenwoningen in Sciencepark. Figuur 1 gasverwijdering in Amsterdam per jaar (in aansluitingen en aantal woningequivalenten), 2005 – 2023 (t/m 10 februari 2023) 4
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
2500
70% 60%
2000
50% 1500
40% 30%
1000
20% 500
0
10%
2005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020202120222023
0%
gasverwijderingen (aansluitingen): energietransitie gedreven gasverwijderingen (aansluitingen): totaal gasverwijderingen (woningequivalenten): energietransitie gedreven aandeel energietransitie gedreven gasverwijderingen (aansluitingen)
5
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Bijlage – methode berekening aardgasvrije woningequivalenten
Om het aantal aardgasvrije woningequivalenten te bepalen wordt gebruik gemaakt van data van Liander op buurtniveau met als peildatum 10 februari 2023. Een woningequivalent is gedefinieerd aan de hand van het oppervlak en het gebruiksdoel. Elke woning representeert één woningequivalent (ongeachte de grootte van de woning), voor utiliteitsbouw wordt per 130 m2 oppervlakte een woningequivalent gerekend1. Een adres is aardgasvrij wanneer er een elektriciteitsaansluiting aanwezig is, maar geen aardgasaansluiting (ook geen kookgas en geen centrale voorziening op pandniveau). Er wordt alleen gekeken naar panden die voor 2020 gebouwd zijn, omdat vrijwel alle panden die later gebouwd zijn al aardgasvrij zijn gebouwd. De adressen worden gekoppeld met de BAG om de oppervlakte, het bouwjaar en het gebruiksdoel (woning/utiliteitsbouw) te bepalen. In de uiteindelijke analyse worden alleen adressen meegenomen die een gebruikstoepassing gerelateerd aan wonen of bedrijvigheid hebben. Vooral grootverbruikers kunnen meerdere aansluitingen hebben op een adres. Deze aansluitingen worden ontdubbeld op adres of op verblijfsobjectniveau, zodat deze niet meerdere keren meetellen. Ongeveer 8% van de geselecteerde adressen kan niet gekoppeld worden met de BAG, omdat er geen adresmatch is.
Deze aansluitingen worden wel meegenomen in de berekeningen, daar is echter het bouwjaar, de oppervlakte en de gebruiksfunctie niet van bekend. Adressen waarvan de oppervlakte of het gebruiksdoel onbekend is, worden meegenomen als één woningequivalent. Voor adressen waarvan het bouwjaar onbekend is doordat er geen koppeling is met de BAG, wordt gekeken naar de datum van de aansluiting. Aanvullend aan de telling van het aantal aardgasvrije woningequivalenten wordt er ook gekeken naar de ontwikkeling van het aantal woningequivalenten dat van het gasnet af gaat. Voor een deel van deze gasverwijderingen geldt dat dit gedreven wordt door de energietransitie. Er wordt gesproken over energietransitie-gedreven gasverwijdering wanneer er een gasaansluiting verwijderd wordt, zonder dat er een nieuwe gasaansluiting voor in de plaats komt, maar er wel een elektriciteitsaansluiting aanwezig blijft. Hiertegenover staat de niet-energietransitie-gedreven verwijdering, wanneer bijvoorbeeld een pand wordt gesloopt en er nieuwbouw plaatsvindt. Hierbij worden de oude gas- en elektra-aansluitingen verwijderd en vervangen voor een nieuwe elektra-aansluiting. Woningen waarvan de blokverwarming-gasaansluiting is verwijderd tellen momenteel nog niet mee in de cijfers van Liander over het aantal aardgasvrije woningequivalenten en het aantal gasverwijderingen.
De wens is dat deze cijfers op den duur ook worden toegevoegd door Liander om een compleet inzicht te verkrijgen. In eerste instantie zullen de cijfers over het aantal aardgasvrije woningequivalenten eenmaal per jaar worden geactualiseerd. Op den duur wordt een frequentere update mogelijk. Voor het aantal energietransitie-gedreven gasverwijderingen is historische data beschikbaar vanaf 2005.
6
Gemeente Amsterdam Onderzoek en Statistiek
Colofon Bestuur en Organisatie
Onderzoek en Statistiek (O&S)
Amstel 1 1011 PN Amsterdam Telefoon: 020 5522048
Weesperstraat 113-117 1018 VN Amsterdam Telefoon: 020 251 0333 data.amsterdam.nl
Opdrachtgever Directie Ruimte en Duurzaamheid
Auteurs: Sjors Verhaar, Simone Wesseling, Mersiha Tepic s.verhaar@amsterdam.nl s.wesseling@amsterdam.nl m.tepic@amsterdam.nl
7