Bijlage 3. Externe analyse Techniekmonitor Amsterdam.pdf

Techniekmonitor Amsterdam Externe analyse

Colofon Auteurs: • Serina Contente, Jeroen Stellmacher, Erdem Bagir, Laurens de Kok

In opdracht van: Gemeente Amsterdam

Driebergen, 17-07-2023

Inhoud • Introductie • Arbeidsmarkt van Groot Amsterdam • Techniek in het Onderwijs • Techniek in het bedrijfsleven

Arbeidsmarkt van Groot-Amsterdam

Arbeidsmarkt van Groot-Amsterdam Ongeveer 73% van de potentiële beroepsbevolking is aan het werk in 2022 •

De samenstelling van de potentiële beroepsbevolking is hiernaast weergegeven. In 2022 was 73% van deze bevolking aan het werk (de bruto arbeidsparticipatie).

•

Van de werkzame beroepsbevolking is 79% werknemer en 21% zelfstandige.

•

3,4% van de beroepsbevolking is werkloos.

•

2,9% van de potentiële beroepsbevolking heeft een diploma behaald in 2022, dit is de verwachte instroom op de arbeidsmarkt vanuit het onderwijs.

13.900

Van de verwachte instroom vanuit het onderwijs is 47% afkomstig uit het wo, 21% uit het hbo en 32% uit het mbo.

6.300

•

Instroom vanuit het onderwijs

wo hbo

9.600

5

Cijfers beroepsbevolking van CBS (2022), afgerond op honderd- of duizendtallen. Bewerkt door Birch.

mbo

Arbeidsmarkt van Groot Amsterdam Er zijn ~174.000 baanopeningen te vervullen op de zeer krappe arbeidsmarkt tot 2026 •

•

•

•

• •

Uitbreidingsvraag is de vraag naar nieuwe arbeidskrachten die ontstaat door groei van de werkgelegenheid. Als er sprake is van een werkgelegenheidsstijging is de uitbreidingsvraag positief. Vervangingsvraag is de vraag naar nieuwe arbeidskrachten die ontstaat door bijvoorbeeld pensionering, (tijdelijke) uittreding vanwege zorgtaken, arbeidsongeschiktheid, beroepsmobiliteit of doorstroom naar andere opleiding. Baanopeningen zijn de totale verwachte vraag naar nieuwkomers op de arbeidsmarkt, zoals bepaald door de uitbreidingsvraag en vervangingsvraag samen. Als het aantal baanopeningen groter is dan de arbeidsinstroom, ontstaat er een arbeidstekort. De spanningsindicator arbeidsmarkt van het UWV geeft een indicatie van de spanning tussen de openstaande vraag en et direct beschikbare aanbod op de arbeidsmarkt. Het perspectief is de werkgever die zijn vacatures wil vervullen. Is de arbeidsmarkt krap, dan is het voor werkgevers is het in een krappe arbeidsmarkt moeilijk om personeel te vinden. Het aantal vacatures is veel groter dan het aantal werkzoekenden. Een spanningsindicator van 4,00 en hoger wordt gedefinieerd als zeer krappe arbeidsmarkt. De arbeidsmarkt is dus zeer krap in Groot Amsterdam, in het bijzonder voor technische beroepen.

Uitbreidingsvraag tot 2026: 41.850 6.975 jaarlijks

Baanopeningen tot 2026: 174.375 29.062 jaarlijks

Spanningsindicator per kwartaal was zeer krap in 2022 14 12

Spanning Groot Amsterdam

10 8

Spanning Technische beroepen in Groot Amsterdam

6 4

Spanning Nederland

2 0 Q1

6

Cijfers uitbreidings- en vervangingsvraag van ROA (2022), berekening door Birch. Spanningsindicator van het UWV (2022)

Vervangingsvraag tot 2026: 132.525 22.088 jaarlijks

Q2

Q3

Q4

Arbeidsmarkt van Groot Amsterdam Verwachte uitbreidingsvraag in Groot Amsterdam is meer dan 2 keer hoger dan gemiddeld in Nederland • De totale verwachte uitbreidingsvraag tot 2026 Groot Amsterdam is 6%. Dit is de grootste van alle arbeidsmarktregio’s in Nederland. Ook is het meer dan 2 keer zo groot als de gemiddelde verwachte uitbreidingsvraag tot 2026 van 2,6% voor Nederland. • Door de grote verwachte groei en zeer krappe arbeidsmarkt van Groot Amsterdam, worden er dus zeker tot 2026 grote tekorten verwacht op de arbeidsmarkt.

Uitbreidingsvraag tot 2026 naar bedrijfssector in Groot Amsterdam Cultuur sport en recreatie Landbouw, bosbouw en visserij Overige industrie Chemische industrie Openbaar bestuur en overheidsdiensten Voedings- en genotmiddelenindustrie Bouwnijverheid Groothandel Metaalindustrie Overige dienstverlening, huishoudens en extraterritoriale organisaties Welzijn Onderwijs Financiële dienstverlening en onroerend goed Zorg Vervoer en opslag Totaal Detailhandel Energie Specialistische zakelijke dienstverlening Informatie en communicatie Horeca Verhuur en overige zakelijke dienstverlening

-5

-3

-1

1

3

5

%

7

Cijfers uitbreidingsvraag van ROA (2022)

7

9

11

13

15

Techniek in het onderwijs

Onderwijs in Groot Amsterdam Profielkeuze in het voortgezet onderwijs •

•

•

•

Het aandeel van leerlingen op het VMBO dat voor een technisch profiel kiest in Groot Amsterdam was ongeveer 20% in 2021/22. Dit is hetzelfde percentage als het landelijk gemiddelde. Het aandeel leerlingen is gestegen ten opzichte van 2011/12, toen het aandeel 17% was.

Leerlingen met een technisch profiel 2500

60%

In de periode 2011/12 tot 2015/16 vond een lichte daling plaats. De daling in deze periode kan te maken hebben met de invoer van het profiel “Dienstverlening en producten”. Deze wordt niet gerekend tot de technische profielen. Wel moet worden aangemerkt dat het profiel 'Dienstverlening en Producten' een technisch component bevat.

2000

Het aandeel meisjes op het VMBO stijgt al sinds 2011/12 licht, van 4% naar 7% in 2021/22.

1000

Het aandeel leerlingen op het havo/vwo dat kiest voor de profielen Natuur en Gezondheid en/of Natuur en Techniek (N-profiel) steeg van 2011/12 tot 2015/16, maar het nam vanaf toen af. Het aandeel leerlingen op de havo was 42% en 62% op het vwo, dit is resp. gedaald tot 32% en 57% in 2021/2022. Het aandeel leerlingen op het vwo met een natuurprofiel is beduidend hoger dan op de havo.

500

•

Het aandeel meisjes dat kiest voor een natuurprofiel is sinds 2015/16 van 38% naar 31% gedaald op de havo. Op het vwo is het van 60% gedaald naar 56%, maar tussen 2021 en 2022 vond er wel een stijging van 1% plaats.

9

Cijfers van Techniekpact Monitor (2022). Bewerking door Birch.

70%

50% 1500

40% 30% 20% 10%

0

0% 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17 2017/18 2018/19 2019/20 2020/21 2021/22 aantal VMBO

aantal HAVO

aantal VWO

aandeel VMBO

aandeel HAVO

aandeel VWO

Onderwijs in Groot Amsterdam Het aandeel leerlingen dat doorstroomt naar technische opleiding stijgt licht, maar het absolute aantal daalt. •

• •

• •

Het totale percentage leerlingen dat vanaf het VMBO, HAVO of VWO doorstroomt naar een technische vervolgopleiding, is tussen 2010/11 en 2020/21 toegenomen. Voor VMBO was dat van 24% naar 27%, dit is een stijging van 12,5%. Voor HAVO van 22% naar 27%, wat een stijging van 22,7% is en voor VWO van 35% naar 42%, wat een 20% stijging is. Vanaf 2015/16 is het aandeel doorstromers redelijk constant gebleven, maar er is wel een kleine daling te zien in 2018/29.

Doorstroom van het VMBO naar het technisch MBO en van HAVO en VWO naar technisch HO 1400

40% 1000 800

Voor het VWO ligt dit aandeel al jaren veel hoger dan voor het VMBO en de HAVO.

400

10 Cijfers van Techniekpact Monitor (2022), op aanvraag. Bewerking door Birch. Voor het VMBO zijn er alleen absolute aantallen bij ons bekend van de afgelopen 3 jaar.

45%

1200

Voor alle onderwijsrichtingen is er een kleine stijging te zien in het aandeel leerlingen dat doorstroomt naar de techniek in 2020/21 ten opzichte van 2019/20.

Het aantal leerlingen dat doorstroomt naar de techniek is in 2021/22 fors afgenomen. Deze trend is niet kenmerkend voor Groot Amsterdam, maar was in heel Nederland te zien en komt er in totaal minder leerlingen van het VO zijn doorgestroomd naar het MBO en HO.

50%

35% 30% 25%

600

20% 15% 10%

200

5%

0

0% 2010/112011/122012/132013/142014/152015/162016/172017/182018/192019/202020/21 Aantal VMBO

Aantal HAVO

Aantal VWO

Aandeel VMBO

Aandeel HAVO

Aandeel VWO

Onderwijs in Groot Amsterdam Het aandeel leerlingen dat doorstroomt naar technische opleiding vanuit een technisch profiel schommelt rond de 60%. • De doorstroom van de leerlingen die hebben gekozen voor een techniek profiel naar een technische opleiding schommelt rond de 50% op de HAVO en rond de 60% op het VWO. Het aandeel is al jaren hoger op het VWO.

Doorstroom van leerlingen met een technisch profiel naar een technische opleiding 1200

80% 70%

1000

60% 800

50%

600

40% 30%

400

20% 200

10%

0

0% 2010/11 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17 2017/18 2018/19 2019/20 2020/21 Aantal HAVO

11 Cijfers van Techniekpact Monitor (2022), op aanvraag. Bewerking door Birch.

Aantal VWO

Aandeel HAVO

Aandeel VWO

Onderwijs in Groot Amsterdam Aandeel instromende studenten techniek vervolgonderwijs stijgt licht • Het aandeel technische studenten binnen het totaal aantal studenten op het MBO is tussen 2011/12 en 2021/22 licht gestegen van 21% naar 24%. Het aandeel technische studenten binnen het totaal aantal studenten in het hoger onderwijs is tussen 2011/12 en 2015/16 gestegen van 23% tot 29% op het wo en van 21% naar 26% op het hbo.

Instromende studenten in de techniek 6000

35% 30%

5000

25%

4000

• Het aandeel vrouwen in de techniekinstroom is 9% in 2021/22 voor het mbo, dit is 14% voor het hbo en 22% voor het wo. • Het aandeel instromende studenten in de techniek is niet gelijk aan het aantal doorstromende studenten vanuit het VO. Dit is logisch, want niet iedereendie HAVO of VWO doet gaat naar het HBO of WO.

20% 3000 15% 2000

10%

1000

5%

0

0% 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17 2017/18 2018/19 2019/20 2020/21 2021/22

12 Cijfers van Techniekpact Monitor (2022). Bewerking door Birch.

Aantal MBO

Aantal HBO

Aantal WO

Aandeel MBO

Aandeel HBO

Aandeel WO

Onderwijs in Groot Amsterdam Het aandeel gediplomeerden in de techniek stijgt • Het aandeel en het aantal gediplomeerden in de techniek is op zowel het MBO, het HBO en het WO gestegen sinds 2012/13.

13 Cijfers van Techniekpact Monitor (2022). Bewerking door Birch.

22,6%

20,9%

22% 19%

19%

18%

16%

2477 1382 1373

2384 1555 1466

2553 1561 1505

2481 1547 1658

2692 1626 1761

2998 1621 1841

3133 1750 2205

13%

2379 1263 1225

• Een groot deel van de gediplomeerden in de techniek zullen na het behalen van het diploma aan het werk gaan en deel worden van de beroepsbevolking, dit is dus de verwachte instroom op de arbeidsmarkt.

25,8%

2490 1134 1133

• Het aandeel vrouw was in 2021/22 was 9% op het mbo, 13% op het hbo, 14% wo bij bachelor en 22% bij wo master.

Gediplomeerden in de techniek

2012/13

2013/14

2014/15

2015/16

2016/17

2017/18

2018/19

2019/20

2020/21

Aantal MBO

Aantal HBO

Aantal WO (master)

Aandeel MBO

Aandeel HBO

Aandeel WO (master)

Onderwijs in Groot Amsterdam Van keuze voor een technisch profiel naar keuze voor een technisch beroep: veel ‘weglek’ •

Profielkeuze techniek in het VO is het percentage leerlingen in het VO dat kiest voor een techniekprofiel

•

De doorstroom vanuit het VO naar een technische opleiding is het totale aantal leerlingen (ongeacht profiel) dat een technische opleiding gaat doen.

•

De totale instroom is het totale aantal studenten dat begint aan een technische opleiding.

•

Gediplomeerden in de techniek is het totale aantal studenten dat een technisch diploma behaald, dit is de verwachte instroom op de (technische) arbeidsmarkt.

•

Personen met een technologische opleidingsachtergrond kiezen gemiddeld de helft van de tijd voor een technisch beroep. Dit percentage verschilt niet veel per opleidingsniveau. Dit percentage ligt gemiddeld lager voor vrouwen (35%), dan voor mannen (54%).

14 Cijfers van Techniekpact Monitor (2020/21). Bewerking door Birch.

Profielkeuze techniek in het VO

Doorstroom vanuit VO naar een technische opleiding

Totale instroom in een technische opleiding

Gediplomeerden in de techniek

Keuze voor technische beroep door mensen met een technologische opleidingsachter grond

Vmbo Absoluut: 558 20%

MBO Absoluut: 1.140 27%

MBO Absoluut: 2.732 24%

MBO Absoluut: 3.133 26%

Laag opleidingsniveau 47%

Havo Absoluut: 1.508 32%

HBO Absoluut: 541 27%

HBO Absoluut: 3.083 24%

HBO Absoluut: 1.750 22%

Middelbaar opleidingsniveau 52%

Vwo Absoluut: 2.184 57%

WO Absoluut: 833 42%

WO Absoluut: 4.564 26%

WO Absoluut: 2.205 19%

Hoog opleidingsniveau 51%

Totaal Absoluut: 4.250 36%

Totaal: Absoluut: 2.514 32%

Totaal Absoluut: 10.040 25%

Totaal Absoluut: 7.088 22%

Totaal 50%

Techniek in het bedrijfsleven

Technische beroepen in Groot Amsterdam Meer werkende vrouwen, niet-westerse werknemers met migratieachtergrond en hoogopgeleiden in de techniek in Groot Amsterdam dan landelijk gemiddelde • Er werken bijna 60.000 mensen in techniek in Amsterdam. Hiervan is minder dan een kwart is vrouw. Dit lijkt weinig, maar is meer dan het landelijke gemiddelde van 14% werkende vrouwen in de techniek.

59.500 werkenden (~54.000 in arbeidsvolume)

23% vrouwen

49% werkzaam bij midden en klein bedrijf

41,9 – gemiddelde leeftijd

30% - niet-westerse migratieachtergrond

• De helft van alle werkenden in de techniek is werkzaam bij een MKB.

26% 20% 12%

• Het aantal niet-westerse werkenden met een migratieachtergrond is meer dan 2 keer zo groot als het landelijk gemiddelde van 13%. • 46% heeft als hoogste opleidingsniveau een hbo of wo in Groot Amsterdam, vergeleken met 25% in Nederland

16 Cijfers Actuele Arbeidsmarktsituatie van ROA (2022)

vast

4%

4%

8%

6%

8%

flexibel

Dienstverband

Opleidingsniveau

11%

Technische beroepen in Groot Amsterdam Aantal technische baanopeningen tot 2026 grootste voor ingenieurs, timmerlieden en hulpkrachten bouw en industrie • De prognose van het aantal technische beroepen in Groot Amsterdam tot 2026 is berekend op basis van ROA gegevens. • In 2020 werkten in Nederland 1.255.000 mensen in technische beroepen. De cijfers op het niveau van Groot-Amsterdam zijn niet bekend, maar kunnen wel geschat worden. • Binnen Groot Amsterdam werken naar schatting 59.500 mensen in technische beroepen. Dit is ~4,7% van het totaal aantal werkenden in technische beroepen in Nederland. Door het hanteren van dezelfde verhoudingen, is er een totale vervangingsvraag van ~9.180, een uitbreidingsvraag van ~120 en een totaal aantal baanopeningen van ~10.670 geschat voor Groot Amsterdam.

Arbeidsmarktprognoses technische beroepen in Groot Amsterdam tot 2026

Ingenieurs (geen elektrotechniek) Timmerlieden Hulpkrachten bouw en industrie Technici bouwkunde en natuur Meubelmakers, kleermakers en stoffeerders Elektriciens en elektronicamonteurs Machinemonteurs Bouwarbeiders ruwbouw Productiemachinebedieners Productieleiders industrie en bouw Medewerkers drukkerij en kunstnijverheid Automonteurs Lassers en plaatwerkers Architecten Metaalbewerkers en constructiewerkers Schilders en metaalspuiters Loodgieters en pijpfitters Procesoperators Biologen en natuurwetenschappers Bouwarbeiders afbouw Bakkers Assemblagemedewerkers Productcontroleurs Slagers Elektrotechnisch ingenieurs

verwachte vervangingsvraag tot 2026 verwachte uitbreidingsvraag tot 2026

verwachte baanopeningen tot 2026 -400

17 Cijfers Arbeidsmarktprognoses tot 2026 van ROA (2022)

-200

0

200

400

600

800

1000

1200

Technische beroepen in Groot Amsterdam Verwachte toekomstige knelpunten zijn zeer groot voor ingenieurs, architecten en technici bouwkunde en natuur Toekomstige knelpunten technische beroepen in 2026 • Indicator Toekomstige Knelpunten naar Beroepsgroepen (ITKB) in 2026. Naarmate de waarde van de indicator lager wordt, zijn de verwachte knelpunten groter. • Deze indicator is geschat voor heel Nederland, maar verwacht wordt dat dit ook van toepassing is in Groot Amsterdam. Waarschijnlijk zijn de knelpunten in Groot Amsterdam nog groter, omdat de technische arbeidsmarkt hier nog krapper is dan het landelijk gemiddelde.

Elektrotechnisch ingenieurs Ingenieurs (geen elektrotechniek) Architecten Technici bouwkunde en natuur Biologen en natuurwetenschappers Meubelmakers, kleermakers en stoffeerders Productieleiders industrie en bouw Machinemonteurs Procesoperators Elektriciens en elektronicamonteurs Loodgieters en pijpfitters Assemblagemedewerkers Timmerlieden Slagers Lassers en plaatwerkers Productiemachinebedieners Metaalbewerkers en constructiewerkers Productcontroleurs Bakkers Bouwarbeiders afbouw Medewerkers drukkerij en kunstnijverheid Automonteurs Bouwarbeiders ruwbouw Schilders en metaalspuiters Hulpkrachten bouw en industrie

zeer groot groot enige vrijwel geen geen

0,7

0,75

0,8

0,85

ITKB

18 Cijfers Arbeidsmarktprognoses tot 2026 van ROA (2022)

0,9

0,95