Bijlage 3 Eindverslag Bestuursopdracht Zeeburgereiland .pdf

Afronding bestuursopdracht Zeeburgereiland Versie definitief, juni 2023

Eindverslag ter afronding van de Bestuursopdracht Zeeburgereiland. Het eindverslag is een bijlage in de voordracht van het Ruimtelijk Kader en in de voordrachten Cruciale Mijl IJburglaan, definitieve Tramstalling Zeeburgereiland en Verbinding Zeeburgereiland wordt hiernaar verwezen. Aanleiding en context In oktober 2021 heeft het college van B en W een bestuursopdracht voor het Zeeburgereiland vastgesteld. Dit betrof een opdracht tot het “inzichtelijk maken welke keuzes er zijn voor ruimteclaims en maatregelen op het Zeeburgereiland, die bijdragen aan een gebiedsontwikkeling met stedelijke kwaliteit én verbetering van de bereikbaarheid voor alle modaliteiten, ook op korte termijn.” Dit eindverslag zet uiteen hoe de bestuursopdracht is uitgevoerd en rondt deze tegelijk af. Twee hoofdvragen De bestuursopdracht formuleerde twee hoofdvragen. 1. Stel een ruimtelijk-programmatisch kader op voor het hele Zeeburgereiland, als integraal antwoord op gebiedsopgaven en bereikbaarheidsopgaven. Geef speciale aandacht aan korte termijn-maatregelen, leefbaarheid, groen en fasering. 2. Beschrijf mogelijkheden om de huidige situatie (tijdelijk) bereikbaar en leefbaar te houden, met goedkopere kortetermijnmaatregelen voor fiets, openbaar vervoer en auto, met een inschatting van consequenties en uitbouwmogelijkheden voor de toekomst.

Proces Ter beantwoording van deze hoofdvragen heeft 2022 in het teken gestaan van onderzoeken, een reeks atelier-bijeenkomsten en participatiemomenten met bewoners en belanghebbenden. Dit heeft geresulteerd in de volgende producten: -

Een Ruimtelijk Kader voor het Zeeburgereiland, met financiële verkenning Een Nota van Uitgangspunten – met MKBA1 en MCA2 – voor de Cruciale Mijl IJburglaan Een Nota van Uitgangspunten voor de definitieve tramstalling op het Zeeburgereiland Een Nota van Uitgangspunten – met een notitie Voorkeursalternatief en Milieu Effectrapportage (PlanMER) – voor de Verbinding Zeeburgereiland

In maart 2022 is een (fysieke) bewonersbijeenkomst gehouden en in juni is er een publieke fietstocht georganiseerd. In de jaren daarvoor zijn er diverse fysieke en online bewonersbijeenkomsten gehouden en is er een enquête uitgezet. Het afgelopen jaar zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd, deels door externe partijen. In de atelier-bijeenkomsten zijn integrale ontwikkelscenario’s en deelopgaven voor het Zeeburgereiland samengesteld en beoordeeld.

1 2

Maatschappelijk Kosten-Baten Analyse Multi Criteria Analyse

1

De ateliers kenden de volgende deelnemers: - Directie Ruimte en Duurzaamheid (opsteller Ruimtelijk Kader) - Directie Verkeer en Openbare Ruimte (opsteller overige genoemde producten) - Directies Grond en Ontwikkeling, Projectmanagementbureau, Ingenieursbureau - Stadsdeel Oost - Vervoerregio Amsterdam - GVB - Rijkswaterstaat - Incidentele externe partijen Resultaat Het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland is het integrale hoofdproduct dat uit de bestuursopdracht is voortgekomen. Het bevat een langetermijnvisie voor het hele eiland en een randvoorwaarden-kaart die gaat dienen als kader voor het beoordelen van ruimteclaims in de komende jaren. Het Ruimtelijk Kader beoogt voor het eiland een compleet stuk stad: stedelijk, groen en verbonden, met meer ruimte voor langzaam verkeer en OV. Het biedt ruimte voor 10.000 tot 11.000 woningen op Zeeburgereiland, met daarin een bandbreedte van 1.800 tot 2.500 nieuwe woningen in de nog te ontwikkelen Baaibuurten, afhankelijk van de grote infrastructurele keuzes. Het Ruimtelijk Kader biedt antwoorden op de meeste vragen van de bestuursopdracht, ook voor de korte termijn, zoals broedplaatsen, groenaanplant, een tijdelijke pontverbinding en verbetering van routes voor voetgangers en fietsers.

Het Ruimtelijk Kader bevat een reservering voor de Cruciale Mijl van de IJburglaan en maakt - onder bepaalde ruimtelijke voorwaarden – verschillende scenario’s daarin mogelijk. De grote infrastructurele opgaven op het eiland zijn de Cruciale Mijl IJburglaan (kruisingen tussen Piet Heintunnel en Steigereiland), de definitieve Tramstalling Zeeburgereiland en de Verbinding Zeeburgereiland (fiets en OV via de Amsterdamsebrug). Deze opgaven zijn onderdeel van het Mobiliteitsprogramma Zeeburgereiland en IJburg. Ze zijn (beeld)bepalend en nodig om het groeiende Zeeburgereiland en IJburg bereikbaar te houden voor alle modaliteiten (voetganger, fiets, OV en auto). Met de huidige (woning)bouwambitie in de stad is niks doen geen optie. Uit verkeerskundige analyses blijkt dat op de kruisingen tussen de Piet Heintunnel en Steigereiland de komende jaren knelpunten ontstaan voor voetgangers, fietsers, OV en auto. Met name de kruising IJburglaan – Zuiderzeeweg (vanaf 2025) en de kruising IJburglaan – westelijk afrit A10 (vanaf 2030) worden te zwaar belast. De leefbaarheid en bereikbaarheid van het Zeeburgereiland en de omliggende gebieden verslechtert en de verdere ontwikkeling van deze gebieden stagneert. Grote aanpassingen aan infrastructuur en de voortgang in de gebiedsontwikkeling zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Voor verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en doorstroming op de Cruciale Mijl IJburglaan zijn in samenhang met een definitieve tramstalling de volgende scenario’s uitgewerkt en op basis van een MKBA en MCA afgewogen: -

Scenario 0-plus: eenvoudige en goedkope verkeersmaatregelen die de knelpunten in de doorstroming tijdelijk verkleinen (geen grote ingrepen als een onderdoorgang/tunnel op de kruising Zuiderzeeweg-IJburglaan of verleggen van de trambaan naar de noordzijde). Hiermee worden problemen verzacht en uitgesteld, maar niet opgelost. Dit kan verder worden aangevuld met eenvoudige leefbaarheidsmaatregelen (meer bomen en groen). In dit scenario wordt de huidige Tramstalling op Zeeburgereiland niet aangepast.

2

-

Scenario 1-min: een sobere doelmatige uitvoering van scenario 1 (zie onder), met een kortere onderdoorgang voor autoverkeer (circa 170 meter) ter hoogte van de Zuiderzeeweg-IJburglaan, het verplaatsen van de trambaan naar het noorden van de IJburglaan en een extra fiets- en voetgangersbrug naast de Enneüs Heermabrug. Dit scenario draagt beperkt bij aan de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit langs de IJburglaan. In dit scenario wordt er een nieuwe definitieve tramstalling op de Oostpunt gerealiseerd, in de open lucht.

-

Scenario 1: een onderdoorgang voor autoverkeer (maximaal 249 meter lang) ter hoogte van de Zuiderzeeweg-IJburglaan, het verplaatsen van de trambaan naar het noorden van de IJburglaan en een extra fiets- en voetgangersbrug naast de Enneüs Heermabrug. Dit scenario levert een grotere bijdrage aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit langs de IJburglaan dan scenario 1-min. In dit scenario wordt er een nieuwe definitieve tramstalling op de Oostpunt gerealiseerd, in de open lucht.

-

Scenario 2: een tunnel voor autoverkeer (circa 600 meter lang) op de IJburglaan, het verplaatsen van de trambaan naar het noorden van de IJburglaan en een extra fiets- en voetgangersbrug naast de Enneüs Heermabrug. Dit scenario levert de grootste bijdrage aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit langs de IJburglaan. In dit scenario wordt er een nieuwe definitieve tramstalling op de Oostpunt gerealiseerd, in de open lucht.

In onderstaande tabel zijn de belangrijkste kengetallen van de Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) opgenomen.

0-plus 1-min 1 2

Scenario Verzachten en uitstellen Korte Onderdoorgang Lange Onderdoorgang Tunnel

MKBA-score [1] Niet relevant 1.5 1.4 1.0

SSK CRM [2] € 20 mln. [5] € 170 mln. € 200 mln. € 330 mln.

B&O CRM [3] € 0 mln. € 73 mln. € 93 mln. € 207 mln.

SSK TS [4] € 0 mln. € 135 mln. € 135 mln. € 135 mln.

Opmerkingen bij tabel [1]

Het 0-plus scenario heeft een zeer beperkte bijdrage aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en doorstroming langs de IJburglaan. Dit scenario is niet meegenomen in de Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA).

[2] De kostenramingen voor de Cruciale Mijl IJburglaan (CRM) betreffen P50 3 en prijspeil 2022. Na vaststelling van de uitgangspunten wordt de raming definitief gemaakt. [3]

De beheer en onderhoudskosten voor de Cruciale Mijl zijn gebaseerd op indicatieve kengetallen en zijn strikt bedoeld voor het maken van een MKBA. De beheer en onderhoudskosten betreffen kosten over de hele levensduur. De kosten van de grote ingrepen (niet zijnde scenario 0-plus) zijn € 2.3 mln./ jaar voor scenario 1-min, € 2.9 mln./jaar voor scenario 1 en € 6.5 mln./ jaar voor scenario 2.

[4] De kostenraming voor een nieuwe definitieve Tramstalling (TS) op de Oostpunt (in de open lucht), is een voorlopige concept raming op P50 en prijspeil nov. 2022. Na vaststelling van de uitgangspunten wordt de raming definitief gemaakt. [5]

€20 mln. voor verbeteren leefbaarheid en bereikbaarheid, waarvan €5 mln. voor verkeersmaatregelen Cruciale Mijl.

[6] In de MKBA is rekening gehouden met baten voor leefbaarheid (tussen scenario 1 en 1-min is het verschil orde € 10 mln.). Dit is een hele grove inschatting waar veel op af te dingen is. Leefbaarheid kan en is op een betere en zorgvuldiger manier meegenomen in de Multi Criteria Analyse.

3

P50 is een verwachtingswaarde dat het genoemde bedrag in 50% van de gevallen wordt onderschreden en 50% van de gevallen wordt overschreden.

3

Uit de MKBA komen de scenario’s 1-min en 1 als beste naar voren. Hierbij verschillen de MKBAscores voor scenario 1-min en 1 beperkt van elkaar (MKBA-score van respectievelijk 1,4 en 1,5). Echter zowel de investeringskosten (verschil van €30 miljoen) alsmede de beheer- en onderhoudskosten (verschil van €20 miljoen) van scenario 1-min zijn lager dan van scenario 1. De MKBA is onderdeel van een breder uitgevoerde Multicriteria Analyse (MCA). Hierin komen aspecten als ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid beter tot hun recht. Scenario 2 scoort goed in de MCA door een grote bijdrage te leveren aan ruimtelijke kwaliteit en sociale veiligheid. De kosten van scenario 2 zijn echter aanzienlijk hoger dan de overige scenario’s. Scenario 1 draagt meer dan scenario 1-min bij aan de ruimtelijke kwaliteit langs de IJburglaan en biedt bovendien meer ruimte voor bebouwing (woningen of anderszins) aan de directe zuidoostzijde van het Zeeburgerplein, scenario 2 biedt op deze onderdelen de meeste kansen. In de scenario’s 1-min en 1 is ten oosten van de onderdoorgang – waar het autoverkeer op het maaiveld ligt – geluid en luchtkwaliteit een belangrijk aandachtspunt. Wat betreft bereikbaarheid hebben scenario 1 en 2 een soortgelijk effect, scenario 1-min scoort iets minder goed op bereikbaarheid. Scenario 0-plus scoort slecht op het verbeteren van bereikbaarheid en doorstroming.

Voor de Cruciale Mijl IJburglaan wordt scenario 1-min gekozen als vertrekpunt voor de inspraak en het vervolg. De kortere onderdoorgang van scenario 1-min scoort het beste op grond van de MKBAscore en is in lijn met het uitgangspunt in het coalitieakkoord ‘sober en doelmatig’ en financieel beter haalbaar dan scenari0 1. Scenario 2 scoort weliswaar het beste in de MCA, met name op ruimtelijke kwaliteit. Echter de lagere MKBA-score, de aanzienlijk hogere investeringskosten en de hogere onderhoudskosten van scenario 2 wegen hier zwaarder dan de hogere scores voor ruimtelijke kwaliteit Ruimtelijk en stedenbouwkundig biedt scenario 1 meer kansen dan scenario 1-min. Bij de nadere uitwerking van scenario 1-min wordt bekeken in hoeverre verschillende onderdelen van scenario 1 tegen welke kosten toch kunnen worden meegenomen. Hierbij speelt de ontwikkeling van het beschikbare budget bij de verschillende financiers een belangrijke rol. Uit de onderzoeken blijkt verder een voorkeur voor een nieuwe definitieve tramstalling op de Oostpunt van het Zeeburgereiland. Hierdoor ontstaat ontwikkelruimte voor extra woningen in de Baaibuurt Oost, waar nu nog de tijdelijke tramstalling is gehuisvest. De locatie op de Oostpunt sluit aan bij een noordelijke ligging van de trambaan langs de IJburglaan.

Ook blijkt dat de fietsroute via de Amsterdamsebrug moet worden uitgebreid en verbeterd met een gedeeltelijke nieuwe fietsbrug. Later kan het OV-netwerk worden verbeterd met extra bussen of een nieuwe tramlijn vanuit de Indische Buurt naar het Zeeburgereiland. De uitkomsten van de onderzoeken passen binnen de randvoorwaarden van het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland. De bovengenoemde Nota’s van Uitgangspunten gaan dieper in op de afweging tussen de verschillende opties en geven antwoord op detailvragen over techniek, verkeersstromen en effecten op de omgeving. Financiering De infraprojecten hebben een voorbereidingsbudget van Vervoerregio Amsterdam (VRA), de gebiedsontwikkeling (Vereveningsfonds (VEF) / grondexploitaties) en vanuit de portefeuille Mobiliteit (Programma Stadsverbetering (PS) (voormalig SMF) en/of Investeringsruimte domein Openbare Ruimte en Mobiliteit (ORM)) om te komen tot afzonderlijke bestuurlijke

4

voorkeursvarianten conform het PBI4. Bij die besluitvorming wordt verdere inhoud gegeven aan de verwachte financiering van voorbereidings-, investerings- en beheerkosten. Daarbij kan het college van B en W de voorkeur geven aan een expliciet definitiebesluit als afronding van PBI-fase 3. Dat geeft ruimte om zonder volledige vaststelling en financiering van de investeringssommen in de komende jaren toe te werken naar de definitieve uitwerking en optimalisatie van de projecten. Wel moet bij het vaststellen van de voorkeursvariant (voorkeursbesluit PBI-fase 2) de dekking van de financiering bij alle partijen in beeld zijn. Bij het formeel uitvoerings- en kredietbesluit (PBI-fase 4) moet uiteindelijk de volledige investeringssom vastgesteld kunnen worden. De proces- of planuitwerkingskosten (PBI- fase 3) kunnen worden gedekt vanuit de VRA, het VEF en de portefeuille Mobiliteit. Op basis van investeringskostenramingen (exclusief BTW) met onderstaande prijspeilen en de (voorlopige) principes van de kostenverdeling zoals vastgelegd in het Financieel Perspectief bij het Mobiliteitsplan Zeeburgereiland en IJburg (update 2021), is het onderstaande inzicht te geven in bijdragen per dekkingsbron per project, als de bijdragen worden verdeeld naar rato van het belang vanuit de dekkingsbronnen.

De verdeling van de kosten tussen de partijen wordt verder uitonderhandeld richting het definitieve voorkeursbesluit later dit jaar. pp Infraproject

SSK

Dekking over de verschillende fondsen in € miljoen PS/ORM

VEF

VRA (BDU)

€

%

€

%

€

%

€

Cruciale Mijl IJburglaan

1-1-2022

170

33%

57

33%

57

33%

57

Definitieve Tramstalling

1-11-2022

135

25%

34

25%

34

50%

68

Verbinding Zeeburgereiland

1-10-2022

50

33%

17

33%

17

33%

17

355

-

104

-

104

-

135

Totalen

In het najaar 2022 is een aanvraag gedaan voor rijksbijdrage uit de MIRT voor de projecten Cruciale Mijl en Tramstalling op basis van de raming prijspeil 1-1-2022. Hiervoor is een bedrag van € 78,51 miljoen (exclusief BTW) toegezegd als rijksbijdrage. Dat leidt tot het volgende saldo van de financieringsbehoefte: Rijksbijdrage Infraproject

Saldo SSK

Saldo dekking uit de verschillende fondsen in € miljoen

€

%

€

%

€

%

€

PS/ORM

VEF

VRA (BDU)

Cruciale Mijl IJburglaan

49

121

33%

40

33%

40

33%

40

Definitieve Tramstalling

29

106

25%

26

25%

26

50%

53

Verbinding Zeeburgereiland

0

50

33%

17

33%

17

33%

17

276

-

83

-

83

-

110

Totalen NB. Bedragen kunnen afrondingsverschillen bevatten

De financiering van deze maatregelen bestaat daarmee uit vier delen:  Rijksbijdrage, met grote zekerheid;  Cofinanciering Vervoerregio, met voldoende zekerheid op basis van nadere beoordeling;

4

PBI 2: uitgangspuntenfase wordt afgerond met een Nota van Uitgangspunten, inclusief formeel participatietraject en leidt tot een voorkeursbesluit van de gemeenteraad.

5



Gebiedsontwikkeling vanuit het vereveningsfonds/grondexploitaties Zeeburgereiland, met veel inspanning om hier voldoende zekerheid voor te bieden;  Portefeuille Mobiliteit: Programma Stadsverbetering (voormalig SMF) en/of Investeringsruimte domein Openbare Ruimte en Mobiliteit, met grote onzekerheid. De verdeling van de kosten tussen de partijen wordt verder uit-onderhandeld richting het definitieve voorkeursbesluit later dit jaar. Door het instellen van het investeringsplafond voor programma 2 en het afschaffen van het SMF is het deel wat volgens de dekkingsprincipes die ten grondslag liggen aan het mobiliteitsplan Zeeburgereiland en IJburg onzekerder geworden. Voor het realiseren van de principes voor het financieren van deze maatregelen moet voor het onzekere deel voor het Programma Stadsverbetering en/of Investeringsruimte domein ORM ruimte gezocht worden. Met de Bestuursopdracht is ook de aandacht gevraagd voor kortetermijnmaatregelen en tijdelijke maatregelen die de bereikbaarheid en de leefbaarheid gedurende de looptijd van de gebiedsontwikkeling waarborgen. Dit betreft bijvoorbeeld de tijdelijke vergroening van de IJburglaan, luie trappen bij de Schellingwouderbrug, een tijdelijke fietsverbinding naar de pont, maar ook placemaking-projecten.

Voor deze onderdelen geldt dat ze gedekt worden uit de grondexploitaties of andere financieringsbronnen, of dat de dekking nog geregeld moet worden. Voorstellen voor de (al dan niet tijdelijke) kortetermijnmaatregelen die nog geen dekking kennen, worden separaat aan het bestuur voorgelegd met het dekkingsvoorstel. Afronding bestuursopdracht en vervolgstappen Het Ruimtelijk Kader en de grote infrastructurele opgaven hebben een lange-termijnhorizon. Als het meezit, kunnen de ambities en opgaven tussen 2030 en 2035 zijn gerealiseerd. De belangrijke eerste stap – een integrale ruimtelijke afweging voor het Zeeburgereiland – is nu gezet, waarmee aan de bestuursopdracht is voldaan. Er wordt verwezen naar de genoemde producten voor inhoudelijke details en vervolgstappen in de komende jaren, ook op de kortere termijn. Tegelijkertijd met het afronden van de bestuursopdracht worden het Ruimtelijk Kader en de Nota’s van Uitgangspunten Cruciale Mijl IJburglaan, definitieve Tramstalling Zeeburgereiland en Verbinding Zeeburgereiland aangeboden aan het college van B en W, waarna deze worden vrijgegeven voor inspraak. Volgens planning vindt dit plaats in het derde kwartaal van 2023. Bewoners en belanghebbenden worden dan in de gelegenheid gesteld om te reageren op de plannen.

Inspraakreacties worden waar mogelijk verwerkt en de definitieve producten worden daarna ter vaststelling aangeboden aan de gemeenteraad (voorkeursbesluit PBI-fase 2), tweede kwartaal 2024. Andere planproducten – zoals de Projectnota Baaibuurt West en de Visie Baaibuurt Oost en Visie Oostpunt – volgen later en worden separaat en gefaseerd voorgelegd aan het bestuur, maar altijd passend binnen het Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland en aansluitend bij de grote infrastructurele maatregelen.

6