Bijlage 3 Dynamisch Handboek Buurtplatformrecht

Versie november 2025

Dynamisch handboek buurtplatformen Inhoud

Inhoud ................................................................................................................................... 1 1.

Inleiding .............................................................................................................................. 2

2.

Wat een buurtplatform is en de meerwaarde ........................................................................ 3 2.1 Meerwaarde van buurtplatformen ...................................................................................... 3 2.2 De Bedoeling van buurtplatformen..................................................................................... 4 2.3 Wat is een buurtplatform? ................................................................................................. 5 2.4 Een vaste waarde .............................................................................................................. 6 2.5 Subsidiariteit .................................................................................................................... 7 2.6 Legitimiteit ........................................................................................................................ 8 2.7 Inclusief werken ................................................................................................................ 8 2.8 Integraliteit ....................................................................................................................... 9 2.9 Buurtgrenzen ....................................................................................................................

9 2.10 Rol buurtplatformen in participatie bij bestaande en nieuwe projecten in de buurt .......... 11

3.

Erkenning.......................................................................................................................... 12 3.1 Verkrijgen van de status buurtplatform............................................................................. 12 3.2 Criteria voor erkenning .................................................................................................... 14 3.3 Één buurtplatform per buurt? .......................................................................................... 16

4.

Over Samenwerken, organiseren en escaleren ................................................................... 17 4.1 Buurtplatformen hebben een eigen manier van werken en organiseren ............................. 17 4.2 Coalitie van buurtplatformen ........................................................................................... 17 4.3 De gemeente .................................................................................................................. 18 4.5 Maken van de Samenwerkingsafspraken .......................................................................... 19 4.6 Agenderen en aanpakken van knelpunten in de samenwerking ......................................... 22

5.

Leren en ontwikkelen ........................................................................................................ 23

6.

Versterking van Zelforganisatie .......................................................................................... 24

1

1. Inleiding Bewonersorganisaties zijn van grote meerwaarde voor de stad. Ze zorgen voor gemeenschapsvorming en gemeenschapskracht. Niet gericht op winst en doelmatigheid, maar op doeltreffendheid en werken vanuit liefde en verbinding. Het doel van buurtplatformrecht is om bewonerscollectieven die verantwoordelijkheid nemen voor de verbetering en cohesie van de buurt ruggensteun te geven. Met de bedoeling zelforganisatie te versterken en krachtige gemeenschappen en buurten te helpen bouwen. Het buurtplatformrecht is voortgekomen uit de wens tot erkenning van deze meerwaarde voor de stad en de oproep van de buurtcollectieven aan de gemeente om hen daarin te faciliteren. Het buurtplatformrecht zou bescherming moeten bieden energielekken die de buurtplatformen ervaren in de interactie met de gemeente en hun zoektocht naar budget, locatie en een meer gelijkwaardige samenwerking rond allerlei zaken in de buurten. Met het buurtplatformrecht als basis bouwen platformen en gemeente verder aan vertrouwen, dat uiteindelijk ontstaat en groeit door samen dingen te doen. Na een dringende oproep aan de gemeenteraad1 is een proeftuin buurtplatformrecht gestart, waarin in 2022 en 2023 negen2 platformen samen met gemeente en !Woon het buurtplatformrecht hebben beproefd.

Op basis van de resultaten van de proeftuin (evaluatie proeftuin 2023)3 is het buurtplatformrecht opgenomen in de participatieverordening, die in juni 2024 is vastgesteld door de gemeenteraad. Toen is ook een set spelregels vastgesteld, die in voorliggend Dynamisch handboek zijn verwerkt. Dit Dynamisch handboek buurtplatformen maakt deel uit van Buurtplatformrecht in Uitvoering, een pakket van producten en diensten dat in de plaats is gekomen van het voornemen om een beleidskader te maken. Werkende weg is het inzicht ontstaan dat de versteviging van het buurtplatformrecht, die met het beleidskader werd beoogd, beter op een andere manier bereikt kan worden. Het pakket bestaat uit verschillende onderdelen: bijeenkomsten, leersessies en documenten, waarmee we met alle betrokken partners stappen zetten in de ontwikkelingen en uitvoering van het buurtplatformrecht. Dit handboek is een dynamisch document waarin we te leren en geleerde lessen en ervaringen opnemen. Periodiek inventariseren we of er ingrijpender wijzigingen in de uitvoering en mogelijk ook aanpassingen van de participatieverordening nodig zijn.

1 zie: NOODKREET aan de gemeenteraad voor buurtplatformrecht - Google Documenten

2

in de loop van de proeftuin hebben twee van deze platformen besloten hun deelname aan de proeftuin op een lager pitje te zetten

3

zie aanbiedingsbrief (evaluatie) door de coalitie van buurtplatformen, en evaluatieverslag! WOON proeftuin buurtplatformrecht inclusief kennisbank inclusief bijlagen zoals geagendeerd in de commissie SED van 17 april 2024 Vergadering Raadscommissie Sociaal, Economische zaken en Democratisering 20-03-2024 Gemeente Amsterdam

2

Ter illustratie een schema met opbrengst uit de Proeftuin Buurtplatformen:

Netwerkparticipatie De gemeente Amsterdam onderscheidt drie vormen van participatie: bewonersparticipatie, overheidsparticipatie en netwerkparticipatie. We spreken van bewonersparticipatie als de overheid burgers betrekt bij overheidsplannen en -projecten. In het geval van overheidsparticipatie ondersteunt de gemeente maatschappelijke initiatieven, die met goede ideeën hun buurt, wijk of stad mooier, duurzamer, socialer willen maken. Netwerkparticipatie gaat over versterken van het sociaal weefsel en stimuleren van zelforganisatie van bewoners. Er is dan ook een meer structurele en langdurige samenwerking tussen gemeente en het netwerk van bewonersorganisaties en initiatiefnemers. Het Buurtplatformrecht is een vorm van netwerkparticipatie. Buurtplatformen hebben bij deze vorm van participatie een positie als vaste gesprekspartner van de gemeente.

2. Wat een buurtplatform is en de meerwaarde 2.1 Meerwaarde van buurtplatformen Uit de toelichting van de participatieverordening: Amsterdam kent een traditie van sterke bewonersorganisaties, ontstaan in de buurt zelf en met als doel om de buurt beter te maken. In veel buurten zijn deze (koepel)organisaties verbonden met elkaar in een netwerk, actief in de zogenaamde doe-democratie: samen organiseren ze concrete acties en activiteiten en zetten zij zich in om hun buurt te verbeteren. Deze netwerken noemen wij buurtplatformen. Ook ondernemers kunnen onderdeel uitmaken van een buurtplatform. 3

Bewonersorganisaties zijn van grote meerwaarde voor de stad. Ze zorgen voor gemeenschapsvorming en gemeenschapskracht. Niet gericht op winst en doelmatigheid, maar op doeltreffendheid en werken vanuit liefde en verbinding. De buurtplatformen als buurtnetwerken in het bijzonder: • • • • • • •

brengen kennis, ervaringen en wensen van de buurt bij elkaar en dragen bij aan verbetering van de kwaliteit van leven in hun buurt; werken van nature integraal en leven en zo de overheid helpen ‘ontkokeren’; kunnen maatwerk leveren; helpen de overheid scherp te houden en komen op voor belangen van bewoners en buurt; weten bewoners te bereiken die minder bekend zijn met de gemeente en minder bekend zijn bij de gemeente, of kunnen meedenken over hoe dit aan te pakken in hun buurt; ze kunnen een brug zijn tussen leefwereld en systeemwereld in een wereld waar overheid en instanties steeds minder vertrouwd worden. dragen bij aan ontstaan van uniek sociaal weefsel; ze stimuleren het ontstaan van gedrevenheid bij mensen, die vanuit hun eigen creativiteit en denkkracht een rol kunnen nemen in de ontwikkeling van hun eigen buurt.

Aangezien de logica van hoe de gemeente werkt nogal kan verschillen van die van de doe-democratie in een buurt, komt het vaak voor dat bewonersgroepen veel van hun kostbare tijd besteden aan bijvoorbeeld administratieve zaken en het aan tafel komen bij (de juiste afdeling binnen) de gemeente. Als samenwerken met de gemeente soepeler gaat, kunnen bewonerscollectieven meer impact maken in de buurt.

2.2 De Bedoeling van buurtplatformen Het doel van buurtplatformrecht is om bewonerscollectieven die verantwoordelijkheid nemen voor de verbetering en cohesie van de buurt ruggensteun te geven. Met de bedoeling zelforganisatie te versterken en krachtige gemeenschappen en buurten te helpen bouwen. Buurtcoalities zijn van intrinsieke waarde voor hun buurt door hun bijdrage aan het sociale weefsel en vitaliteit in buurten. De betrokkenheid van buurtbewoners bij elkaar en hun buurt zorgt voor gemeenschapskracht en verbondenheid. Bewonerscoalities die ‘van onderop’ en met intrinsieke motivatie hun buurt mooier en leefbaarder maken, zijn een goede menselijke basis voor sterke groeiende gemeenschappen. Gemeenschappen die Amsterdam sterk maken en houden.

4

2.3 Wat is een buurtplatform? Art 16.1 Een buurtplatform is een netwerk van samenwerkende actieve bewoners of organisaties in een buurt, dat a) is ontstaan vanuit initiatief van bewoners zelf; b) een wooncomplex overstijgt en fungeert als netwerkorganisatie in een buurt; c) zich richt op het samen verbeteren van de buurt door activiteiten te organiseren en problemen te agenderen; d) is aangesloten bij een netwerk van buurtplatformen in Amsterdam; e) geen ideologische of politieke doelstelling heeft; f) geen winstoogmerk heeft. (Op deze criteria gaat hoofdstuk 3 nader in.)

Uit de toelichting van de participatieverordening: Een buurtplatform geeft de gemeenschap in een buurt een stem (die kan ook meervoudig zijn) en een structuur om samen activiteiten te ondernemen. In elke buurt zijn er initiatieven van bewoners. Het buurtplatform zorgt voor verbinding daartussen, ondersteunt die, moedigt aan, initieert en helpt mee met de uitvoering. Door bijvoorbeeld communicatie in de buurt te verzorgen zoals een buurtkrant of een website, of door regelmatig bewonersbijeenkomsten te organiseren. Het buurtplatform organiseert het contact en de samenwerking tussen de buurt en verschillende wijkpartners die actief zijn in de buurt, waaronder de gemeente, maatschappelijke dienstverleners en woningcorporaties. Het buurtplatform biedt een centraal punt in de buurt om de informatie die vanuit die organisaties komt te ordenen en bij te houden en waar nodig te organiseren dat de buurt daarop kan reageren. Het buurtplatform ‘vertegenwoordigt’ daarbij niet de hele buurt maar geeft een podium voor verschillende signalen uit de buurt, waaronder ook signalen die minder gehoord worden. Alle buurtplatformen hebben hun eigen manier van werken en organiseren, maar is altijd transparant hierover richting de buurt en de gemeente en staan open voor alle buurtbewoners en -organisaties die mee willen doen.

Een buurtplatform zet zich dus vanuit een koepelfunctie in voor de verbetering van de buurt. Een buurtplatform fungeert als netwerkorganisatie van buurtbewoners en buurtorganisaties die willen samenwerken om de buurt te verbeteren en de cohesie te versterken, het verbindt en jaagt aan. Actie kan daar deel van uitmaken. Ook tegenmacht is de rol van buurtplatformen, want bij goede 5

samenwerking hoort ook het ophalen van verschillende perspectieven en tegenspraak, vanzelfsprekend met respect en begrip voor elkaar. Een platform ontstaat vanuit initiatief van bewoners zelf en hoeft dus niet gestimuleerd of aangejaagd te worden vanuit de gemeente. “Democratisch innoveren is niet alleen investeren in maatschappelijk meedenken en meedoen – zoals het polderbestuur er in Nederland het liefst naar kijkt – maar ook in maatschappelijk tegenspel en tegendruk. Het is niet verkeerd als democratische innovaties samenwerking en draagvlak in de beleidspraktijk generen, maar democratische innovaties alleen daarop richten schiet fundamenteel te kort. Democratische innovaties dragen als het goed is bij aan scheppende macht én remmende macht in het systeem, en daarmee aan het vermogen tot publiek leren.” 1 Ter illustratie een citaat over innovatie, tegenspel en publiek leren (https://redressproject.nl/wp-content/uploads/2023/06/Democratischeinnovatie_Waarom-zou-je-dat-doen_Def-in-format_2023-6-21.pdf)

Uit de toelichting van de participatieverordening: Erkende buurtplatformen zijn zeker niet de enige bewonersnetwerken waar de gemeente mee samenwerkt, maar wel de netwerken waarmee de gemeente in ieder geval samenwerkingsafspraken vastlegt. Uiteraard zijn ook thema-netwerken en andere maatschappelijke initiatieven belangrijke en gewaardeerde gesprekspartners van de gemeente. Alle bewoners en netwerken die zich actief inzetten zijn waardevol. Kenmerkend voor de positie van het buurtplatform is de integrale koepelfunctie en bredere netwerkfunctie voor de buurt, maar het is niet zo dat het buurtplatform daarmee waardevoller is dan andere netwerken.

2.4 Een vaste waarde Met erkenning en ondersteuning van een buurtplatform bevestigt en aanvaardt de gemeente een buurtplatform als vaste waarde in de buurten van Amsterdam en benadrukt de wil om samen te werken en aan te sluiten bij het bewonersplatform. Primair heeft een buurtplatform een belangrijke functie voor de buurt. Daar hoort bij dat platform en gemeente goed contact met elkaar onderhouden. Een buurtplatform is daarmee een vaste gesprekspartner, wat nadrukkelijk iets anders is dan een beslispartner. Besluitvorming is en blijft een taak van de gemeente, de platformen die meewerken aan Buurtplatformrecht in Uitvoering willen die taak niet overnemen. Wel willen ze in partnerschap samenwerken. Dat betekent elkaar kennen, elkaar opzoeken, elkaar niet verrassen. Het betekent ook dat het platform er vanuit mag gaan vaste samenwerkingspartner van de gemeente te zijn in het geval van nieuwe plannen of projecten, die hun buurt aangaan. De gemeente zal zoveel mogelijk gebruik maken van de infrastructuur die het buurtplatform biedt, bijvoorbeeld bij het organiseren van buurtbijeenkomsten of andere vormen van communicatie met de buurt. Erkend buurtplatform en gemeente kunnen er onderling op rekenen elkaar tijdig te informeren over relevante zaken.

De gemeente erkent het buurtplatform als vaste en meer gelijkwaardige gesprekspartner als de gemeente plannen maakt, besluiten voorbereidt en projecten gaat uitvoeren in de buurt. Daarmee wordt ook het algemeen belang gediend, omdat plannen, beleid en uitvoering beter worden als bewoners erbij betrokken zijn en buurtplatformen daar een belangrijke rol bij kunnen spelen. Zo 6

helpen ze –van onderop- ook mee de democratische legitimiteit van beleidsvorming en planvorming te versterken. Gelijkwaardigheid Gelijkwaardigheid betekent niet dat gemeente en platform dezelfde rol, positie en mandaat hebben. Het betekent wel dat zij in partnerschap en onderling vertrouwen werken aan het verbeteren van de buurten. Bij gelijkwaardige samenwerking gaat het erom dat -ongeacht verschillen in rol, positie of bevoegdheid- ieders bijdrage telt en dat er ruimte is voor wederzijds begrijpen, respect, dialoog en invloed en soms ook voor conflict. Dat heeft meerwaarde voor de stad van sterke groeiende gemeenschappen. Bovendien vormen de infrastructuur van onderop en de invloed die bewoners zo kunnen hebben op hun eigen omgeving een voedingsbodem voor meer grip en meer vertrouwen in de overheid en elkaar. “In ons onderzoek zien we dat burgercollectieven de leden grip bieden. Dat komt doordat men meer controle over de leefomgeving en eigenaarschap over besluitvorming ervaart. Het is bekend dat een gevoel van grip maatschappelijk onbehagen verkleint.” ( Rotterdamlezing 2024 - Professor Tine De Moor over hoe waarde weerbaar wordt), zie ook link naar interview Erasmus daarover.)

2.5 Subsidiariteit Tijdens de proeftuin buurtplatformrecht bleek dat voor de samenwerking die daarbij hoort het subsidiariteitsbeginsel in buurten een belangrijk thema is. Concreet wordt daarmee bedoeld dat de gemeente niet ongevraagd doet voor de buurt wat de buurt of het buurtplatform zelf kan en wil doen, of leren te doen. Zodat eigenaarschap en verantwoordelijkheid zoveel mogelijk bij bewoners en buurten ligt, en dus niet wordt overgenomen door de gemeente waar dat niet nodig is. Want daar wordt een gemeenschap sterker van. Voorbeelden zijn de organisatie van buurtfeesten, buurtbijeenkomsten en (delen van) participatieprocessen. De gemeente stimuleert, activeert en faciliteert buurtbewoners en het buurtplatform, en biedt het buurtplatform de ruimte om eigen initiatief te nemen in de buurt. Daarbij gaat het binnen de context van buurtplatformrecht niet om publieke taken; daarvoor bestaan er buurtrechten. In de Afspraken, uitgangspunten en spelregels voor de samenwerking tussen buurtplatformen en gemeente zegt het college hierover: “De gemeente doet niet ongevraagd voor de buurt/het platform wat de buurt/het platform zelf kan doen. De gemeente stimuleert en activeert en biedt het buurtplatform de ruimte om eigen initiatief te nemen in de buurt.“ Subsidiariteit is geen ‘eis’ of ‘recht’ dat je ‘afdwingt’.

Het is verstandig om in de samenwerking, gesprekken en afspraken daarover te bespreken hoe subsidiariteit in dit specifieke geval eruit zou zien.

Een uitstapje: Buurtrechten Buurtplatformen versterken de buurtkracht en zorgen voor eigenaarschap. Dit versterkt ook de behoefte aan meer invloed op ontwikkelingen in de buurt dan meestal geboden wordt bij burgerparticipatie. Het kan dan ook zo zijn dat een buurtplatform zelf initiatief neemt voor ontwikkelingen in een buurt. In dat geval wordt de gemeente gevraagd om het initiatief te ondersteunen. Dit noemen we overheidsparticipatie: de gemeente neemt deel in het initiatief van bewoners. Naast buurtplatformen kunnen individuele bewoners dat ook. Hiervoor bestaan in Amsterdam de buurtrechten. Met buurtrechten geeft de gemeente bewoners de ruimte om initiatief te nemen op drie manieren. Door het overnemen van een publieke taak (het uitdaagrecht), het realiseren van een maatschappelijke functie in een

7

pand of middels tijdelijk gebruik van een stuk grond (het biedingsrecht) of een ontwerp in te dienen voor de inrichting van de openbare ruimte (het buurtplan recht). Voor de buurtrechten bestaat een apart beleidskader buurtrechten. Een buurtplatform heeft wat buurtrechten betreft dezelfde positie als elke andere bewoner.

2.6 Legitimiteit Uit de toelichting van de participatieverordening: Buurtplatformen werken inclusief en in het belang van de buurt. Zij spannen zich in om andere relevante bewoners, ondernemers en buurtorganisaties te betrekken. Dit doen zij vanuit een intrinsieke motivatie om een bijdrage te leveren aan hun buurt. Zij hebben geen winstoogmerk en werken niet vanuit een bepaalde ideologische of politieke doelstelling. Buurtplatformen krijgen vaak de vraag of ze wel representatief zijn, maar dat hoeven zij niet te zijn. Buurtplatformen hebben geen directe rol in besluitvorming. Het is het bestuur van de gemeente dat de besluiten neemt. Buurtplatformen houden zich bezig met de doe-democratie en actief burgerschap. Ze hebben als doel om collectief actief te zijn en samenwerking te organiseren tussen de mensen die de handen uit de mouwen steken om buurt en cohesie te verbeteren. De legitimiteit van buurtplatformen ligt in het commons-domein4, waarin groepen burgers samen eigenaarschap nemen en concrete resultaten boeken in de buurt en niet bij het vertegenwoordigende domein van de representatieve democratie. 2.7 Inclusief werken Wel is het belangrijk dat Buurtplatformen inclusief werken. Dat wil zeggen dat zij open staan voor iedereen en zich inspannen om relevante bewoners, ondernemers en buurtorganisaties te betrekken of te ondersteunen.

Inclusief werken heeft betrekking op een uitnodigende houding en processen. Dat betekent concreet dat je je best doet zoveel mogelijk mensen uit te nodigen en niet uit te sluiten en ook kunt laten zien hoe je dit aanpakt. Omdat buurtplatformen samenwerkingsverbanden op buurtniveau zijn, doen ze er goed aan om zo toegankelijk mogelijk te zijn voor iedereen die iets doet voor de buurt en die kan en wil samenwerken om de buurt te verbeteren. Een gevarieerde samenstelling van het netwerk van actieve bewoners is immers belangrijk vanuit de functie van ‘koepel’ voor de buurt. Door zich in te spannen om verschillende stemmen uit de buurt te laten horen, kan een buurtplatform buurtgenoten een stem geven. Buurtplatformen hebben er zelf ook belang bij om inclusief te werken. Een zo groot mogelijke variatie aan perspectieven en verbinding met zoveel mogelijk buurtbewoners, ondernemers en organisaties in een buurt geeft initiatieven en acties in de buurt een grotere kans van slagen. “De gedachte is zelfs”, aldus platformen die deelnamen aan de proeftuin, “dat dit niet als een verplichting zal worden gevoeld, maar dat het buurtplatform er blij mee zal zijn. Iedereen is welkom die wil bijdragen en fijn wil 4

De term Commons wordt gebruikt voor een gemeenschappelijk goed dat beheerd wordt door een groep mensen die hierover gezamenlijk afspraken maakt.

8

samenwerken. Van een buurtplatform mag worden verwacht dat het altijd manieren zoekt om nieuwe bewoners actief te maken voor de buurt. Tegelijkertijd is het prima dat er stakeholders in een buurt zijn die het liever alleen doen (…) De overheid is er ook voor hen, net als de overheid er is voor iedere individuele burger.” 2.8 Integraliteit Kenmerkend voor een buurtplatform is dat deze zich richt op de eigen leefomgeving. De buurt is wat alle bewoners en organisaties in het platform gemeen hebben. Die geografische dimensie is het bestaansrecht van het buurtplatform. En dat betekent dat het hele leven daarbij langs kan komen. Het leven in de buurt is waar meerdere thema’s en beleidsvelden samenkomen. Het gaat buurtplatformen juist om de bundeling van energie in de buurt om de gemeenschapskracht te versterken. Als netwerk van samenwerkende actieve bewoners of organisaties in een buurt is het de bedoeling dat een buurtplatform een koepelfunctie vervult in die buurt. Dat maakt dat de gemeente een thematisch netwerk dat of een zogenaamd one-issue groep die een aanvraag doet voor erkenning als buurtplatform zal adviseren om zich aan te sluiten bij of toe te groeien naar een buurtplatform met koepelfunctie (meer hierover in hoofdstuk 4). Later aan te vullen lessen en inzichten De term ‘netwerk’ staat in de verordening. De term ‘koepel’ alleen in de toelichting.

Voor afwijzing van erkenning op basis van dit aspect is nu onvoldoende basis in de verordening. Is het nodig om van de koepelfunctie een weigeringsgrond te maken, zodat one-issue platformen geen erkenning kunnen krijgen? Meer ervaring mee opdoen en zo nodig meenemen in de evaluatie van de verordening.

2.9 Buurtgrenzen De buurtgrenzen waarbinnen een platform actief is, bepaalt het buurtplatform zelf: Een buurt is een zorggebied waar een netwerk voor wil zorgen. Het kan dus een kleine buurt zijn, of over stadsdeelgrenzen heengaan. De grenzen van een buurtplatform zijn niet doorslaggevend voor het zijn van een buurtplatform, dat wordt bepaald door de community en beoordeeld op basis van de criteria (zie voor de 6 criteria hoofdstuk 4). Als er nog nauwelijks bewoners zijn, wijken in aanbouw Het kan voorkomen dat er in een (te ontwikkelen) gebied nog bijna geen bewoners zijn. Dan kan een kleine groep bewoners of omwonenden een buurtplatform worden als zij zich richten op de daarbij behorende doelstellingen. Net als andere buurtplatformen zal ook dit buurtplatform zich inspannen om in de loop van de tijd potentiële of nieuwe bewoners te betrekken. Als het gaat om een groot te ontwikkelen gebied waar zich nog buurten gaan vormen, is het denkbaar dat in de loop der tijd meer buurtplatformen ontstaan.

9

Later aan te vullen lessen en inzichten Wat als andere bewonersnetwerken in de buurt zich niet willen aansluiten bij het buurtplatform? Hier moeten we nog ervaring mee opdoen: Hoe gaan we daarmee om? Wie heeft dan welke verantwoordelijkheid? Wat zijn de consequenties? Soms komt het voor dat buurtplatformen met meerdere stadsdelen te maken hebben. Hoe gaan we ermee om als er sprake is van verschillende of zelfs onverenigbare (bestuurlijke) gezichtspunten?

tzt aanvullen met voorbeelden ter inspiratie: mogelijke structuren van buurtplatformen; van organisatie in werkgroepen, thematische groepjes die zich juist met dat thema wil bezighouden, of voorbeeld van actieve groepjes per kleiner deelbuurtje. En bijv. bundeling van alle bewonerscie’s in een buurt. voorbeelden van ‘buurten’ bij buurtplatformen + benoemen dat platformen onderling zich naast stedelijk ook op stadsdeelniveau kunnen organiseren plus voorbeelden.

Ervaringen uit Oost (later ook ander voorbeelden toevoegen) Ervaring 1: Buurtcoöperatie De Eester. De Eester is een grote, actieve netwerkorganisatie met een eigen pand in het Oostelijk Havengebied. Hier organiseren buurtbewoners uiteenlopende activiteiten. Het pand is verkregen onder meer door crowdfunding in de buurt. Dat typeert het netwerk; doelgericht en doeltreffend in haar denken en handelen. Al in 2019 organiseerden zij een Buurttop en werkten de opbrengst uit in een Toekomstagenda voor het OHG. Voor het behalen van concrete resultaten zetten ze werkgroepen op en zochten samenwerking met externe partners waaronder de gemeente. Met de erkenning als Buurtplatform hopen zij op een nog betere informatiepositie en samenwerking op de thema’s die zij belangrijk vinden. De ‘winst’ van deze samenwerking is wederzijds want de kennis en inzet van bewoners helpt óók de gemeente bij het behalen van doelen. Ervaring 2: Buurtnetwerk Park de Meer. Park de Meer is een sportpark in een groen, biodivers ‘landschap’. Voor het beheer van flora en fauna zijn bewoners enorm betrokken en actief. Hiervoor is al sinds jaren contact en afstemming met de directie van Sport en Bos. Voor de toekomst staan veranderingen op de agenda en bewoners maken zich zorgen over de gevolgen daarvan voor flora en fauna. Ze willen actief betrokken zijn bij de plannen en hun stemmen laten horen.

Daarom een aanvraag voor erkenning als Buurtplatform. In gesprek echter, blijkt dat dit geen doel op zich is, een brede koepelorganisatie voor de buurt willen betrokkenen eigenlijk niet zijn en thematische verbreding is evenmin de ambitie. De afspraak is daarom om de aanvraag los te laten maar wel het contact en de samenwerking met Sport en Bos -ook voor de toekomst- goed te borgen. Dit is opgepakt door de gebiedsmakelaar. Ervaring 3: Buurtnetwerken Amstelkwartier en Weesperzijde. In het Amstelkwartier is een netwerk van bewoners actief; zij hebben een website, organiseren activiteiten en verbinden bewoners aan elkaar en aan hun directe woonomgeving. De trekkers van het netwerk voelen zich echter niet altijd voldoende betrokken bij projecten van de gemeente die in hun buurt plaatsvinden. Daarover bestaat onvrede. Die onvrede leidde tot een gesprek over erkenning als Buurtplatform. Wellicht levert hen deze status hen meer zeggenschap op? Een stem aan de projectentafel en de mogelijkheid om projecten van tafel te krijgen, aan te passen, beter af te stemmen op de wensen uit/van buurtbewoners? Meer informatie ontvangen …? Dat klinkt als een doekje voor het bloeden. Meer zeggenschap betekent een concrete vinger in de pap. De

10

gemeente helpen bij het vinden van de brede, meervoudige stemmen uit de buurt? Dat klinkt als de bal over de schutting gooien. Initiatieven uit de buurt ondersteunen en verbinden aan elkaar doen ze al. Tja… wat levert erkenning als Buurtplatform nou concreet op? Te weinig vermoedelijk. Ervaring 4: Bewonersnetwerk Natuurlijk IJburg. Al ruim 12 jaar is dit netwerk actief op IJburg. Een grote, actieve organisatie met een uitstekende informatiepositie, zowel online als offline. Werkgroepen op verschillende thema’s zijn actief en doorlopend doet de groep moeite om meer mensen te informeren en (actief) te betrekken. De groep trekkers van het netwerk kent de wegen naar fondsen en subsidies en werkt doelgericht en doeltreffend aan een veelheid van thema’s in de buurten van IJburg. Toch zien zij de erkenning als Buurtplatform als een kans: waarom? Wat hebben zij nog nodig of welke doelen bereiken ze nog onvoldoende? In de ideale wereld die zij schetsen, werken bewoners, overheid en andere partners, voortdurend samen aan het behalen van hun doelen. Hierbij hoort een wederzijdse uitstekende afstemming en dus communicatie. Ieder doet wij hij/zij/die goed in is, maar nooit zonder te onderzoeken of samenwerking kan bijdragen aan betere resultaten. Grasmaaien in de openbare ruimte doet de gemeente.

Maar een maaischema helpt te voorkomen dat ook zwerfvuil wordt meegemaaid; dat kunnen bewoners dan tijdig opruimen. Erkenning als Buurtplatform is voor hen een opstap naar meer waarde creatie.

2.10 Rol buurtplatformen in participatie bij bestaande en nieuwe projecten in de buurt Het buurtplatform is gesprekspartner van de gemeente bij burgerparticipatie. De insteek is te werken vanuit samenspraak, op een manier die helpend is voor het participatieproces én waar mogelijk versterkend voor buurtontwikkelproces en buurtplatform. Denk dan bijvoorbeeld aan: -

het koppelen van het buurtplatform aan partijen die nog niet bekend waren met het buurtplatform; het uitvoeren van (een deel van) de burgerparticipatie door het buurtplatform; de inzet van het haarvaten netwerk van het buurtplatform en hun communicatie middelen voor de participatie.

Buurtplatform en gemeente zijn partners in verzinnen hoe de participatie passend bij juist déze buurt kan worden ingericht; wat is in deze buurt juist lastig en welke kansen doen zich voor om daar op een slimme manier mee om te gaan? Kan het buurtplatform misschien ook zelf mensen betrekken die door de gemeente nog niet bereikt worden? Het buurtplatform is een blijvende waarde in de buurt en verzamelt ervaring en kan ook aan dossiervorming doen. Zo ontstaat een soort historisch archief, de geschiedenis van het leven in een buurt, dat handig is voor nieuwe ambtenaren of externen (er doen zich regelmatig wisselingen voor).

Passage uit het Evaluatieverslag door !Woon van de Proeftuin Buurtplatformrecht ter illustratie: “De gemeente vraagt zich vaak af: als ik met bewoners wil praten, met wie moet ik dan praten? Praten met de per buurt georganiseerde actieve bewoners lost een belangrijk deel van dat vraagstuk op. Dat vraagt wel dat dat die bewoners voor het buurtbelang opkomen in plaats van voor het eigen belang, zo actief zijn, zodat ze de verschillende belangen kennen en vooral een stem geven aan wie je te weinig hoort of ziet. Het is niet dat de gemeente alleen met dit platform spreekt. Er altijd een veelheid aan actoren en stakeholders in een wijk. Maar men gaat er niet aan voorbij en betrekt in ieder geval het buurtplatform overal bij en steunt het in haar rol als netwerk koepel van de buurt te fungeren”

11

De eindverantwoordelijkheid van burgerparticipatie ligt altijd bij de gemeente, vanuit haar vertegenwoordigende en besluitvormende rol. Buurtplatformen kunnen wel een rol krijgen in de uitvoering hiervan, uitgaande van het subsidiariteitsbeginsel. Buurtplatformen hebben een belangrijke adviesfunctie voor de gemeente bij het opstarten en uitvoeren van projecten en bij opstellen van nieuw beleid of de toetsing en monitoring ervan. Als gemeente en buurtplatform een goede samenwerkingsrelatie hebben opgebouwd, is het ook niet meer dan logisch om het platform om advies te vragen over een passende aanpak van de participatie. Nieuwe participatieplannen worden in principe vóór vaststelling ter advisering voorgelegd aan een buurtplatform. Dit geeft een buurtplatform de mogelijkheid om zich uit te spreken over de wijze van participeren in de buurt en de rol die het buurtplatform daarin kan spelen. Het betreft hier alleen de gemeentelijke participatieplannen, niet de plannen van de ontwikkelaars en andere externe partijen, al kan de gemeente dit wel stimuleren. Over een vastgesteld participatieplan of project wat al in uitvoering is wordt onderling afgestemd welke betrokkenheid van het buurtplatform gewenst en mogelijk is. Zo wordt kennis van buurtplatformen vooraf benut voor het maken van een passend participatieplan.

In deze samenwerking is het van belang om steeds helder en transparant te zijn over de ruimte die er is voor bewoners voor participatie. Een buurtplatform kan er ook altijd voor kiezen om geen advies uit te brengen. Daar kunnen allerlei redenen voor zijn en gezien de goede samenwerking met de gemeente zal de afweging die daaraan voorafgaat onderwerp van gesprek zijn tussen buurtplatform en de betreffende contactperso(o)n(en) van de gemeente. Later aan te vullen lessen en inzichten Adviesfunctie door buurtplatformen bij het opstellen en uitvoeren van participatieplannen (vastgesteld door het college in de ‘Afspraken, uitgangspunten en spelregels’): - Is het nodig dit duidelijker te regelen als dit niet vanzelf door een goede samenwerkingsrelatie tot stand komt? - Hoe gaan we om met participatieplannen die stadsdeeloverstijgend zijn, of die voor de hele stad gaan gelden?

3. Erkenning 3.1 Verkrijgen van de status buurtplatform 16.2 Het college erkent op aanvraag een buurtplatform indien is voldaan aan de voorwaarden in het eerste lid, tenzij zwaarwegende redenen zich hiertegen verzetten, voor een periode van maximaal vier jaar.

Uit de toelichting van de participatieverordening: Een buurtplatform kan een aanvraag doen bij het college om als zodanig erkend te worden. Wanneer het platform voldoet aan de criteria zoals die zijn beschreven in artikel 16, eerste lid […] ontvangt het platform deze erkenning, tenzij het college zwaarwegende redenen heeft om het platform niet te

12

erkennen. Het college zal dit in voorkomende gevallen schriftelijk toelichten. De erkenning vindt plaats voor een periode van maximaal 4 jaar en kan daarna opnieuw worden aangevraagd.

Elke groep actieve bewoners kan zich bij de gemeente melden om voor hun buurt de status van buurtplatform te verkrijgen. Dit kunnen zij doen door een mail te sturen naar buurtplatformen@amsterdam.nl met een toelichting (in schrift of video) waarom en hoe zij aan de in de participatieverordening gestelde criteria voldoen. De aanvraag komt dan terecht bij het tussenteam, dat de aanvraag doorgeleidt naar de projectleider democratisering van het betreffende stadsdeel (of stadsdelen). De projectleider democratisering heeft de regie bij het erkenningsproces en stelt -in samenspraak met gebiedsteam – een ambtelijk adviesteam samen. Stappen van erkenning: 1. 2. 3. 4.

Aansluiten bij een coalitie van buurtplatformen Aanvraag doen voor erkenning Besluitvorming / erkenning Maken van samenwerkingsafspraken.

De stedelijke Coalitie van Buurtplatformen (zie 4.2) kan aspirant-platformen begeleiden in hun aanvraag, of beginnende buurtcoalities ondersteunen bij het groeien naar volwaardig buurtplatform. Ook kan de Coalitie van Buurtplatformen worden gevraagd om een advies te geven aan het college/DB over of een initiatief passend is als buurtplatform. Het College van B&W heeft de erkenning gemandateerd naar de dagelijks besturen van de stadsdelen. Dat betekent dat het college de erkenningsaanvragen wel te zien krijgt, maar dat de stadsdelen uiteindelijk de erkenning verlenen. De dagelijks besturen kunnen de stadsdeelcommissies om advies vragen over het voornemen tot erkenning. Het gaat dan dus over de 6 criteria, waaraan een aanvrager moet voldoen om erkend te worden. Bij het mandaat in de verordening op de stadsdelen is bepaald dat het dagelijks bestuur vooraf het college informeert over een voorgenomen erkenning. De erkenning gebeurt op basis van de kenmerken van een buurtplatform, zoals genoemd in de verordening in artikel 16, eerste lid. Er worden geen aanvullende criteria vastgesteld om te bepalen of een netwerk de status van een buurtplatform kan krijgen. De gemeente houdt de actuele status en de reikwijdte (buurtgrenzen) van alle buurtplatformen bij in een openbaar toegankelijk register.

Later aan te vullen lessen en inzichten: In de praktijk blijkt erkenning in alle stadsdelen net even anders te verlopen en zijn er vragen die opgehelderd moeten worden. Er wordt gewerkt aan een meer heldere procesbeschrijving om deze vragen te beantwoorden.

13

Een aantal stadsdelen geeft aan dat erkennen en het maken van samenwerkingsafspraken niet los van elkaar kan. In de verordening is juist bewust gekozen voor eerst erkenning en daarna pas maken van samenwerkingsafspraken, vanuit de gedachte dat buurtplatformen anders onvoldoende stevige positie hebben. De ervaring die we nu opdoen gaat ons leren of het erkenningsproces aanpassing nodig heeft. Het Buurtplatformrecht en samenwerking in en met de buurt is oorspronkelijk lichtvoetig bedoeld en wil juist de administratieve last voor bewoners verminderen. Meer regels, producten en bureaucratie werken contraproductief.

3.2 Criteria voor erkenning De criteria in de participatieverordening voor erkenning van buurtplatformen zijn beknopt gehouden, om meer recht te doen aan bedoeling en maatwerk. Het is de bedoeling samen een relatie op te bouwen, wat betekent dat je welwillend met elkaar in gesprek verkent of het aspirant buurtplatform voldoet aan de criteria. Zowel gemeente als aspirant buurtplatform stelt zich open op en gaat uit van het positieve. Als het aspirant buurtplatform voldoet aan de zes criteria volgt erkenning. De gemeente kan geen extra voorwaarden opleggen. De ervaring leert dat er soms toch behoefte is aan meer verduidelijking van de criteria. Hieronder volgt daarom iets meer toelichting per criterium uit de verordening: Een buurtplatform is een netwerk van samenwerkende actieve bewoners of organisaties in een buurt, dat: a. is ontstaan vanuit initiatief van bewoners zelf; Voor de erkenning wordt gekeken naar de voorgeschiedenis van het aspirant buurtplatform. Wat hebben ze tot nu toe al gedaan in hun buurt en met wie? b. een wooncomplex overstijgt en fungeert als netwerkorganisatie in een buurt; Voor de erkenning is het belangrijk dat het buurtplatform als een netwerkorganisatie functioneert in de buurt. Met netwerkorganisatie bedoelen we een (al dan niet informele) organisatie met een koepelfunctie, die verschillende netwerken in de buurt verenigt.

Dit kunnen zowel individuele bewoners, als bewonersgroepen, als buurtverenigingen/stichtingen en partners in de wijk zijn. Het ‘bereik’ van een buurtplatform is dan ook groter dan dat van een bewonerscommissie of VVE. In een gesprek kunnen voorbeelden de revue passeren van activiteiten die het platform heeft georganiseerd, buurtbijeenkomsten en foto’s daarvan, verbindingen die het platform heeft gelegd, stakeholders waar het platform contact mee onderhoudt. Voor de gemeente is het belangrijk dat een aspirant buurtplatform de koepelfunctie voor buurtpartners wil vervullen en open staat voor meerdere thema’s en samenwerking met anderen. Het is dus denkbaar dat een collectief in het begin de focus heeft op slechts één of twee thema's en zich gaandeweg uitbreidt tot een buurtplatform. Thematische platformen die geïnteresseerd zijn om door te groeien naar een buurtplatform zijn welkom om zich alvast aan te sluiten bij de coalitie van 14

buurtplatformen, om kennis en ervaringen uit te wisselen met andere buurtplatformen in de stad en van elkaar te leren. c. zich richt op het samen verbeteren van de buurt door activiteiten te organiseren en problemen te agenderen; Voor de erkenning gaat het erom hoe het aspirant buurtplatform samen met de buurt invulling heeft gegeven aan de doe-democratie. Het problemen agenderen gaat over het geven van een (meervoudige) stem aan de buurt, weten wat er speelt in de buurt en de gemeente hierover te informeren. d. is aangesloten bij een netwerk van buurtplatformen in Amsterdam; Er bestaat een stedelijke coalitie van buurten. Aanmelden kan door op de website www.buurtplatformenamsterdam.nl de knop ‘join us’ aan te klikken en het formulier in te vullen. De coalitie van buurtplatformen bepaalt zelf wat ervoor nodig is om als buurtplatform volwaardig lid te zijn, en dus aan deze voorwaarde voor erkenning te voldoen. De coalitie maakt altijd transparant welke criteria zij hanteren. De coalitie werkt ook met aspirant-lidmaatschap, wanneer een aspirantbuurtplatform nog tijd nodig heeft om zich te ontwikkelen totdat het zin heeft om een aanvraag voor erkenning te doen. Door zich aan te sluiten bij de stedelijke Coalitie van buurtplatformen Amsterdam of een ander netwerk van buurtplatformen ontstaat ook weer verbinding van buurtplatformen in een groter netwerk.

In de coalitie wisselen buurtplatformen ervaringen uit en leren van elkaar. Ze ondersteunen elkaar op allerlei manieren. Zo kunnen netwerken zich versterken en kan een steeds groter groeiend netwerk van netwerken ontstaan. De gemeente checkt of een aspirant buurtplatform voldoet aan dit criterium. e. geen ideologische of politieke doelstelling heeft; Bewoners en bewonersgroepen die ideologische of politieke doelstellingen hebben kunnen vanzelfsprekend deel uitmaken van een buurtplatform. Het buurtplatform zelf kan echter geen (ideologische of politieke) ‘one-issue’ partij zijn, maar heeft doelstellingen die passen bij de hierboven verwoorde bedoeling van het buurtplatformrecht en bijbehorende waarden. f. geen winstoogmerk heeft; Net als onder e kan het doel van een buurtplatform ook niet het maken van winst zijn, omdat dat de beoogde doelstellingen en waarden alleen maar zou tegenwerken. Dit betekent niet dat (leden van) het buurtplatform nooit een vergoeding kunnen ontvangen voor diensten.

Later aan te vullen lessen en inzichten Voegen we Inclusiviteit toe als criterium voor erkenning? - Inclusiviteit wordt niet genoemd in de verordening als criterium voor buurtplatformrecht. Dit is wel zo bij de Buurtrechten. Nader uitwerken of dit iets toevoegt, of alleen onnodige drempels opwerpt. One-issue - Of een one-issue groep alleen onderdeel mag uitmaken van een platform maar er niet één mag zijn lijkt nu logisch, maar de verordening biedt onvoldoende juridische basis om erkenning te weigeren 15

op grond van ‘one-issue’ of ontbreken ‘koepelfunctie’. De netwerkfunctie staat wel in de verordening. Hiermee moeten we eerst ervaring opdoen.

3.3 Één buurtplatform per buurt? In de Afspraken, uitgangspunten en spelregels voor de samenwerking tussen buurtplatformen en gemeente staat hierover: ‘De buurtgrenzen waar binnen een platform actief is, bepaalt het buurtplatform zelf, deze zijn vanuit buurtlogica gekozen maar kunnen niet overlappen met begrenzingen van andere buurtplatformen. Het buurtplatform maakt altijd duidelijk wat de grenzen zijn van de buurt waarin zij actief is. In principe kan er maar één buurtplatform per buurt actief zijn. Bij meerdere gegadigden, neemt het college hier een besluit over.’ De bevoegdheid voor het nemen van dit besluit is gemandateerd naar de dagelijks besturen van de stadsdelen. Bij overlap van meerdere aspirant buurtplatformen, of als zich gedurende de vier jaar een nieuw platform meldt, is het zaak om in eerste instantie te proberen samenwerking te vinden. De nadruk van buurtplatformen ligt op gemeenschap bouwen in plaats van individualistisch leven in de stad. Wezenlijk is een inclusieve houding en gedrag, waarin samenwerking leidend is. Wanneer dit toch niet vanzelf lukt, kan de gemeente een rol spelen bij het voeren van het gesprek hierover en het zoeken naar oplossingen. Wanneer er alsnog meerdere gegadigden zijn voor de rol van buurtplatform, neemt het college hier een besluit over op basis van de criteria voor erkenning.

Ook de bevoegdheid voor het nemen van dit besluit is gemandateerd naar de dagelijks besturen van de stadsdelen. De proeftuin heeft onderstaande checklist geleverd om te helpen om binnen de lokale context te bepalen, als er meerdere initiatieven zijn voor een buurt die aan alle 6 de ontvankelijkheidscriteria voldoen, welke daarvan de erkenning verdient: 1. Ordenen ze informatie voor en communiceren ze die zo breed mogelijk naar de buurt? 2. Nemen ze anderen mee, in wat er speelt en als input voor plannen /activiteiten? 3. Werken ze ook vanuit verschillende lagen van de samenleving? 4. Helpen ze anderen op weg om op eigen benen te staan? 5. Staan ze open voor iedereen die wil aanhaken? 6. Hebben ze het vermogen om verbindingen te leggen en buurt brede uitvoeringskracht te laten zien? 7. Komen ze niet alleen op voor een smaldeel maar voor diverse groepen in de buurt? 8. Staat het belang van de buurt voorop en niet het eigen belang? 9. Weten ze ook zelf geld en/of support voor de buurt te mobiliseren? 10. Is de gedrevenheid intrinsiek van onderop, in plaats van op verzoek van de gemeente? Later aan te vullen lessen en inzichten In de door het college vastgestelde Afspraken, uitgangspunten en spelregels voor de samenwerking tussen buurtplatformen en gemeente staat ook dat er in principe één platform per buurt kan zijn.

Dit laat ruimte voor interpretatie en brengt in de praktijk onduidelijkheid met zich mee. We bekijken wat hierop nodig is.

16

4. Over Samenwerken, organiseren en escaleren 4.1 Buurtplatformen hebben een eigen manier van werken en organiseren Uit de toelichting van de participatieverordening: Elk buurtplatform heeft hun eigen manier van werken en organiseren, maar is altijd transparant hierover richting de buurt en de gemeente. Elk buurtplatform staat open voor alle buurtbewoners en organisaties die mee willen doen.

Een buurtplatform kan haar manier van werken en organiseren zo inrichten dat ze denkt het maximale resultaat voor de buurt te bewerkstelligen. Dat kan anders zijn dan de gemeente zou doen. Het buurtplatform is open en transparant over werkwijze en organisatiestructuur, naar buurtbewoners, wijkpartners en de gemeente. Zo hoeven de verschillen in logica en organisatie geen probleem te vormen. Er zijn soms zorgen over onafhankelijkheid van een buurtplatform, en de mogelijkheid tot het laten horen van tegenspraak, wanneer er sprake is van ondersteunende financiering door de gemeente. Het is goed om te weten dat hierin een parallel is te trekken met andere (mede) door de gemeente betaalde partijen in de stad, die ook de expliciete rol hebben het reilen en zeilen van de gemeente kritisch te volgen en van tegenspraak te voorzien, zoals bijvoorbeeld stichting !Woon, de rekenkamer, de ombudsman en de adviesraad participatiewet/Cliëntenbelang Amsterdam.

4.2 Coalitie van buurtplatformen Uit de toelichting in de participatieverordening: De buurtplatformen in Amsterdam zijn verenigd in de coalitie van buurtplatformen. Dit netwerk heeft als doel het uitwisselen van kennis en informatie, onderling en met de gemeente en het versterken van het werken met buurtplatformen. Ook geldt deze coalitie als kweekvijver voor nieuwe platformen. Eén van de criteria voor erkenning als buurtplatform is de aansluiting van het platform bij een netwerk van buurtplatformen in Amsterdam. Sinds de proeftuin bestaat er een stedelijke coalitie van buurtplatformen. Daarin zijn alle actieve buurtplatformen vertegenwoordigd. De coalitie helpt bij het onderling verbinden van de buurtplatformen in een netwerk. Per stadsdeel kunnen leden van de coalitie zich bundelen in zogenaamde afdelingen, zoals die bijvoorbeeld al bestaat in Zuidoost. Buurtplatformen leren van elkaar, en ondersteunen elkaar op allerlei manieren. Samen met het ambtelijke tussenteam wordt gewerkt aan het uitwisselen van kennis en informatie en het versterken van de samenwerking met buurtplatformen. Ook geldt deze coalitie als kweekvijver voor nieuwe buurtplatformen. Buurtplatformen hoeven dus niet erkend te zijn om deel te kunnen nemen aan de coalitie van buurtplatformen.

Het omgekeerde is wel het geval: om erkenning te verkrijgen, moet een platform meedoen aan een coalitie van buurtplatformen. 17

4.3 De gemeente

Eerste aanspeekpunt Buurtplatformen krijgen een eerste contactpersoon bij de gemeente, die een goede relatie onderhoudt met het buurtplatform. Afhankelijk van de situatie kan het de gebiedsmakelaar zijn, of bijvoorbeeld een omgevingsmanager of een projectmanager vanuit gebiedsontwikkeling. Naast deze vaste contactpersoon is er ook contact en samenwerking met andere betrokkenen binnen de gemeente. Het is daarbij belangrijk om elkaar hier wederzijds goed over te informeren, zodat er geen misverstanden ontstaan. De contactpersonen namens gemeente en buurtplatform spannen zich in om: • • • • •

Een goed contact op te bouwen en samen aan het werk te zijn voor de buurt Relevante informatie zowel gevraagd als proactief te delen Relevante netwerkcontacten te delen Elkaars ambassadeur te zijn en elkaar te versterken Te zorgen voor korte communicatielijnen en elkaar niet te verrassen

Andere betrokken ambtenaren Het is de bedoeling dat alle ambtenaren die namens de gemeente iets in de buurt gaan doen, het buurtplatform benaderen en betrekken. In de praktijk zal het best lastig zijn om dit ook echt waar te maken. De gemeentelijke organisatie is groot en het kan dus voorkomen dat een directie of afdeling onvoldoende weet heeft van het bestaan en de rol van een buurtplatform. Besef en bekendheid moeten nog verder groeien. Ook de coalitie van buurtplatformen maakt daar met verschillende manieren van communicatie werk van. Bij het maken van samenwerkingsafspraken zal op hoofdlijnen duidelijk worden wat de belangrijkste thema’s voor samenwerking zijn en daarmee ook wat de belangrijkste afdelingen zijn die betrokken moeten zijn. De gemeente stimuleert andere wijkpartners (bijvoorbeeld woningcorporaties) om op een vergelijkbare manier samen te werken met de platformen zoals de gemeente dat doet. Dit is niet af te dwingen via de verordening, maar de gemeente zal hier bij haar partners wel op aandringen en actief verwijzen naar het betreffende buurtplatform. Het is aan te bevelen om met een afgesproken regelmaat de effectiviteit van de samenwerking te bespreken en elkaar van feedback te voorzien.

In buurten waar veel speelt, is het ook binnen de gemeentelijke organisatie belangrijk om elkaar onderling goed op de hoogte te houden van ontwikkelingen en contacten en zo de samenhang van gemeentelijke inzet te vergroten. In de proeftuinfase zijn sommige directies al meer aangesloten dan andere directies. Al naar gelang de behoefte van de platformen, haken ook steeds meer directies aan in de samenwerking.

18

Tussenteam Om het werken met buurtplatformen verder te ontwikkelen, kennis uit te wisselen en een register van buurtplatformen bij te houden is een ambtelijk tussenteam actief. Dit team bestaat uit verschillende ambtenaren die ervaring hebben met het werken met bewoners(groepen). Het tussenteam is er ook voor ondersteuning bij dilemma's of om vastgelopen samenwerking vlot te trekken.

Later aan te vullen lessen en inzichten Van alle betrokken ambtenaren en afdelingen die iets in de buurt gaan doen, wordt verwacht dat zij het buurtplatform benaderen en betrekken bij projecten en gemeentelijke initiatieven die betrekking hebben op de met het buurtplatform gemaakte samenwerkingsafspraken. Maar de gemeentelijke organisatie is groot; er zijn veel verschillende directies die niet allemaal evenveel contact onderhouden met bewoners en buurtplatformen. - Hoe gaan we om met directie die nog niet goed zijn aangesloten? - Hoe zit het met aansluiting van de directie Wonen? - Als het zo blijft, is dan verbinding mogelijk tussen cliëntenraden en de buurtplatforms? - Wat betekent dat voor de buurtplatformen? Als criterium voor erkenning geldt nu aansluiting bij ‘een’ coalitie. Of dit echt ‘een’ coalitie of toch beter ‘de’ coalitie’ moet zijn, daarover zijn de meningen verdeeld.

4.5 Maken van de Samenwerkingsafspraken 16.2 Het college maakt schriftelijke afspraken met een erkend buurtplatform over samenwerking gericht op activiteiten in de buurt waar het buurtplatform actief is. 16.3 De afspraken bevatten minimaal: een contactpersoon of contactpersonen vanuit de gemeente en het platform; de frequentie van overleg tussen de contactpersonen; belangrijkste aandachtspunten van het buurtplatform en waarop gemeente en platform samenwerken; vorm van de samenwerking; communicatie en transparantie; ondersteuning en middelen; stappen die gezet worden bij verschil van inzicht of conflict.

De afspraken zijn een werkwijze om verschuiving van invloed en eigenaarschap naar bewoners vorm te geven, uitgaande van de gedachte ‘wat kan wel’. De samenwerkingsafspraken gelden in principe voor de hele gemeentelijke organisatie. Dat betekent dat het buurtplatform ervan uit mag gaan dat de samenwerkingsafspraken altijd gelden, ongeacht met welke afdeling van de gemeente zij te maken hebben. Dat is, gezien de grootte van het ambtelijk apparaat, niet makkelijk. Zie ook paragraaf 4.3 onder het kopje Andere betrokken ambtenaren. Wanneer er specifiek zaken van een bepaalde directie worden opgenomen in de samenwerkingsafspraken, dan is het verstandig deze directie ook aan tafel uit te nodigen bij het 19

maken van de afspraken. En daarnaast blijft goede communicatie binnen de gemeente en tussen afdelingen onderling noodzakelijk. Het spreekt vanzelf dat een succesvolle samenwerking altijd afhangt van de inzet en welwillendheid van zowel de gemeente als het buurtplatform. Niet alleen het document met samenwerkingsafspraken is belangrijk, vooral het proces om tot die afspraken te komen. Omdat iedere buurt verschillend is, vraagt dit maatwerk. De samenwerkingsafspraken worden opgesteld door in ieder geval de eerste contactpersoon vanuit de gemeente en de eerste contactpersoon vanuit het buurtplatform. Afhankelijk van wat er speelt in de buurt beslissen betrokkenen wie er nodig zijn voor een gesprek over doelen en de manier van samenwerken. Zowel buurtplatform als gemeente bepalen hiervoor de eigen delegatie. Het is de bedoeling dat dit proces kort en krachtig is en bijdraagt aan het versterken van de samenwerkingsrelatie. Uit de toelichting in de participatieverordening: De afspraken hebben als doel om prettig en effectief met elkaar samen te kunnen werken, zodat de kennis en het netwerk van het buurtplatform kan worden ingezet voor beter passend beleid en uitvoering in de buurt. Met deze afspraken erkent de gemeente de buurtplatformen als vaste waarde in de buurt en geeft hun het recht om zich het buurtplatform te noemen en de koepelfunctie in te vullen vanuit de buurt.

De samenwerkingsafspraken kunnen verschillen per buurt; geen buurt is hetzelfde, bewoners kunnen verschillend georganiseerd zijn en elke buurt heeft andere uitdagingen. Om tot effectieve samenwerking te kunnen komen, moeten de samenwerkingsafspraken minimaal afspraken bevatten over: Wie is het aanspreekpunt is voor het buurtplatform binnen de gemeente? Bij voorkeur is dat een ambtenaar die bekend is bij het buurtplatform, een coördinerende rol heeft in de wijk en ambassadeur van het buurtplatform kan zijn in de gemeentelijke organisatie. In veel buurten zal dit de gebiedsmakelaar zijn, maar soms is het ook bijvoorbeeld een omgevingsmanager of project manager. De contactpersoon kan het buurtplatform ook helpen zich te versterken en te verbreden. Dat er een aanspreekpunt is, betekent niet dat het platform niet met andere ambtenaren contact heeft. In de praktijk zal het platform voor verschillende onderwerpen verschillende contactpersonen hebben. Hoe vaak het buurtplatform overlegt met de contactpersoon, of en in welke vorm het buurtplatform contact onderhoudt met het dagelijks bestuur van het stadsdeel. Welke onderwerpen belangrijk zijn om aandacht voor te hebben en met elkaar te bespreken. Dit verschilt per buurt en buurtplatform. Welke vorm de samenwerking heeft, dit kan verschillen per onderwerp in de buurt.

Een buurtplatform kan bijvoorbeeld in co-creatie meehelpen om een oplossing te vinden voor een probleem in de buurt, actief deelnemer zijn in een activiteit van de gemeente of als klankbord dienen voor een project in de buurt. Hoe de gemeente en het platform richting de buurt communiceren over de samenwerking en de resultaten daarvan. Goede afspraken hierover hebben als doel om te voorkomen dat de gemeente en het buurtplatform elkaar verrassen in berichten naar de buurt, bijvoorbeeld wanneer zij het niet eens zijn met elkaar. Ondersteuning van het buurtplatform door middel van geld of hulp en kennis. Elk buurtplatform heeft een budget nodig om te kunnen bestaan. Bijvoorbeeld om ruimtes te huren in het buurthuis 20

voor vergaderingen, communicatiemiddelen te maken en te drukken, activiteiten te organiseren om te ontmoeten en te verbinden en voor administratie en verslaglegging. Allereerst hebben buurtplatformen eigen middelen, vanuit buurtgemeenschappen zelf. Dit geeft de beste onafhankelijke positie. Maar soms is daarnaast nog iets extra’s nodig. Dit kan ook ondersteuning in andere vormen zijn en zich bijvoorbeeld richten op de ontwikkeling van kennis en vaardigheden, of bijvoorbeeld hulp bij administratieve verplichtingen. Hoe we met elkaar omgaan als het buurtplatform en de gemeente het niet eens zijn met elkaar; Bij wie het geschil dan wordt neergelegd; en wie er dan zorgt voor een oplossing; En wanneer de samenwerking ontbonden wordt wanneer platform en gemeente er niet uitkomen;

De samenwerkingsafspraken worden ondertekend door het buurtplatform en de dagelijks besturen van de stadsdelen en zijn gedurende de loopperiode van vier jaar de basis van de samenwerking. Als de afspraken gemaakt zijn en op schrift staan, is het belangrijk regelmatig met elkaar de samenwerking te evalueren en eventueel afspraken en doelen of samenwerkpartijen bij te stellen. Het tussenteam zorgt, in samenwerking met de coalitie van buurtplatformen, voor een format dat als basis voor de samenwerkingsafspraken kan dienen, en voor voorbeelden van afspraken die gemaakt kunnen worden. Het format biedt slechts een basis, waarvan afgeweken kan worden, mits alle in de verordening genoemde punten opgenomen zijn. De coalitie van buurtplatformen zorgt voor een ‘tips&tricks-document’ op basis van de ervaringen.

Later aan te vullen lessen en inzichten De eerste buurtplatformen die erkenning hebben gekregen zijn in het derde kwartaal van 2025 bezig met het maken van samenwerkingsafspraken. - Er is behoefte aan hulp bij het maken van samenwerkingsafspraken. Bijv. door het delen van goede voorbeelden en een basis canvas. Zo kunnen we voorkomen dat ieder platform en stadsdeel opnieuw het wiel moet uitvinden. 21

-LSA-bewoners en gemeente verkennen of LSA-bewoners begeleiding en ondersteuning kan bieden aan de platformen die in 2025 de eerste zijn in het maken van samenwerkingsafspraken.

4.6 Agenderen en aanpakken van knelpunten in de samenwerking Uit de toelichting in de verordening: Een succesvolle samenwerking hangt altijd af van de inzet van zowel gemeente als platform om samen aan goede en passende samenwerkingsafspraken te werken. De gemeente zal zich hiervoor inzetten, en verwacht dit ook van de platformen. In het uiterste geval kan de gemeente de erkenning intrekken. Het platform krijgt altijd eerst de kans om verbeteringen door te voeren. Bij sterke samenwerkingsrelaties op gebieds- en projectniveau hoort ook de houding om zoveel mogelijk knelpunten lokaal te agenderen. Deze worden in de regel opgepakt en opgelost via de vaste contacten tussen buurtplatform en gemeente, op dezelfde manier zoals dat ook gebeurt bij signalen en input van (andere) actieve buurtbewoners en maatschappelijke initiatieven. Om buurtplatformen goed te positioneren wordt met elk platform op stadsdeelniveau in de samenwerkafspraken vastgelegd met welke frequentie er afstemmingsoverleggen zijn en ook met welke frequentie een overleg georganiseerd wordt met een lid van het ambtelijk management van het stadsdeel, om de samenwerking goed door te spreken en vraagstukken die spelen op te lossen of vlot te trekken. Het verdient aanbeveling dat minimaal ééns per zes maanden te doen. Al doende groeit de kennis van en begrip voor elkaars perspectieven, positie en (on)mogelijkheden.