Bijlage 3 - concept stedenbouwkundig plan.pdf
Tekst van het document
Concept
Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Inspraakversie oktober 2022
Colofon Projectgroep Muriël Hendrikse Marga Poiesz Roy Berents Ron van Heusden Aistė Eidukevičiūtė Marcel-Wim van Dongen Rania Al Djejab Houssaïn Ait-Taleb Mark Lansbergen Mias Snip
senior projectmanager, Projectmanagementbureau projectmanager, Projectmanagementbureau hoofdplanoloog/-ontwerper, Ruimte en Duurzaamheid coördinerend stedenbouwkundige, Ruimte en Duurzaamheid stedenbouwkundige, Ruimte en Duurzaamheid openbare ruimte ontwerper, Ruimte en Duurzaamheid openbare ruimte ontwerper, Ruimte en Duurzaamheid verkeersontwerper, Ruimte en Duurzaamheid projectleider, Grond en Ontwikkeling planeconoom, Grond en Ontwikkeling
Ambtelijk opdrachtgever Nabila Bouabbouz
Grond en Ontwikkeling
Inspraakversie oktober 2022
2
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
3
Inhoudsopgave
Samenvatting6 1
Inleiding
1.1 Status stedenbouwkundig plan 1.2 Kenmerken en ligging 1.3 Historie Osdorpplein en AUP 1.4 Vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein fase 1 1.5 Vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein: van fase 1 naar fase 2 1.6 Projectgrens 1.7 Fasering 2a en 2b 1.8 Omgevingsvisie Amsterdam 2050 1.9 Opgave en ambitie 1.10 Proces en participatie
2
Ambitie
2.1 Doorgroei naar volwaardig, eigen en uitnodigend Stadscentrum 2.2 Ontwikkeling de Nieuwe Meervaart in Sloterplas en verbetering oevers 2.3 Hoogwaardige, autoluwe en groene openbare ruimte 2.4 Autoluwe openbare ruimte: meer ruimte voor voetganger, fietser en OV 2.5 Duurzame gebiedsontwikkeling
10
11 11 12 13 14 14 14 14 16 16
18
19
22 24 25 26
3
Plan op hoofdlijnen en plankaart
28
4
Programma
32
4.1 Wonen 4.2 Niet-wonen: voorzieningen en werken
5
Ontwikkelingsvelden en bebouwing
5.1 Basisprincipes 5.2 Bouwregels 5.3 Uitwerking ontwikkelingsvelden
34 35
6
De Nieuwe Meervaart
6.1 Uitgangspunten, programma en ambities de Nieuwe Meervaart 6.2 Opties inpassing de Nieuwe Meervaart in Sloterplas 6.3 Uitwerking en vergelijking opties inpassing de Nieuwe Meervaart 6.4 Beeldkwaliteit voor de Nieuwe Meervaart
44
45 48
50 65
7 Een hoogwaardige en duurzame openbare ruimte
66
8
Verkeer en mobiliteit
80
9
Duurzame gebiedsontwikkeling
86
7.1 Vernieuwen en verbeteren van de openbare ruimte 7.2 Groen, sport, bomen en water 8.1 8.2 8.3 8.4
Fietsers en voetgangers staan centraal Wegenstructuur en hercirculatie Osdorpplein Openbaar vervoer Parkeren
67 76 81 82 83 84
10 Beeldkwaliteitsplan
90
11 Ontwikkelingsstrategie
98
10.1 Bebouwing 10.2 Protocol
91 96
Bijlagen102 Bijlage 1: Raadsbesluit waterlocatie en moties Bijlage 2: Principe profielen openbare ruimte Bijlage 3: Kunst
103 105 107
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
5
38
39 40 41
Samenvatting
Bron: Aerophoto Schiphol
Het wijkwinkelcentrum Osdorpplein ontwikkelt zich verder door tot hét stedelijke centrum voor stadsdeel Nieuw-West: Stadscentrum Osdorpplein. Het kloppende hart van Osdorp en Nieuw-West: een uitnodigend gebied waar wordt gewoond, gewerkt en geflaneerd. Een centrum met een divers winkelaanbod en culturele voorzieningen met een stedelijke uitstraling, zoals het Verhalenhuis en een nieuw onderkomen voor de Meervaart (kortweg Nieuwe Meervaart). Het eigen en unieke karakter van het Stadscentrum Osdorpplein blijft behouden door het combineren van bestaande en gerenoveerde bebouwing met nieuwbouw. De openbare ruimte wordt groener met meer plekken om elkaar te ontmoeten of te spelen. De auto krijgt een minder prominente plek in het straatbeeld. Er komt meer ruimte voor de fietser en de voetganger en de verbinding met de Sloterplas wordt verbeterd. Deze ontwikkeling gebeurt niet van vandaag op morgen, maar in fases. De uitvoering van de eerste fase - het centrale en zuidelijke deel van het gebied - is nog in volle gang. Dit concept Stedenbouwkundig Plan (SP) Osdorpplein fase 2 schetst de ambities voor de verdere ontwikkeling van Osdorpplein in de komende 10 jaar (fase 2a: periode 20232033), met een doorkijk naar de periode daarna, fase 2b (2028-2035, en verder).
Het geeft richting aan de ruimtelijk-programmatische ontwikkeling en de ruimtelijke kwaliteit van de (te vernieuwen) bebouwing en de openbare ruimte. Dit concept stedenbouwkundig plan is een bijlage bij de concept Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein Fase 2.
Vernieuwing Osdorpplein: van fase 1 naar fase 2 Fase 1 van de vernieuwing van het Osdorpplein is deels voltooid en deels nog volop in voorbereiding en uitvoering, zoals de MIX, het multifunctionele gebouw op de plek van het voormalige stadsdeelkantoor. Ook de Nieuwe Osdorpergracht en de bruggen worden nog gerealiseerd. In fase 1 ligt de nadruk op het vernieuwen van het centrale en zuidelijke deel van het gebied. In fase 2 gaat het om de omliggende zones aan de noord, west en oostkant van het gebied en om een goede aansluiting van het centrum op de omgeving. Een belangrijk onderdeel is om het naar binnen gekeerde (winkel)centrum meer naar buiten te richten en uitnodigend te maken.
Ambitie In fase 2 wordt voortgebouwd op de ambities en ruimtelijk-programmatische uitgangspunten van fase 1. Dit houdt in:
1. doorgroei naar een Stadscentrum, door stedelijke verdichting, menging van functies en het vergroten van het centrumgebied; 2. Een nieuw gebouw voor de Meervaart in de Sloterplas, met een verbetering van de Sloterplasoevers; 3. een hoogwaardige en duurzame openbare ruimte; 4. een autoluwe(re) openbare ruimte, met meer ruimte voor de voetganger, de fietser en het OV; 5. een duurzame gebiedsontwikkeling, met een hoge ambitie voor circulair, klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen en groene daken. Deze ambities sluiten aan bij de gemeentelijke ambities zoals verwoord in de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (vastgesteld door gemeenteraad op 8 juli 2021) en het Mobiliteitsplan Amsterdam Nieuw-West (vastgesteld door het College van B&W op 29 juni 2021). Daarnaast heeft de gemeenteraad in juli 2020 besloten dat er een nieuw gebouw voor de Meervaart komt en is gekozen voor de locatie in de Sloterplas (de waterlocatie). Er heeft in het kader van dit stedenbouwkundige plan nader ruimtelijk onderzoek plaatsgevonden naar de inpassing van het nieuwe gebouw in de Sloterplas. Fase 2 omvat verschillende ontwikkellocaties, waaronder de huidige Meervaart. Doordat de Meervaart op de huidige locatie verdwijnt ontstaat er op die plek ruimte voor een nieuwe ontwikkeling. Ontwikkeling van de verschillende locaties is mede afhankelijk van de vastgoedeigenaren.
Diverse eigenaren hebben aangegeven hun vastgoed te willen herontwikkelen.
Doorgroei naar Stadscentrum Om Osdorpplein te laten uitgroeien tot een Stadscentrum voor Nieuw-West komen er woningen en voorzieningen bij (stedelijke verdichting en menging). Tegelijkertijd wordt het centrumgebied vergroot, richting de hoek van Meer en Vaart met de Lelylaan. De aansluiting van het winkelcentrum op de omgeving wordt verbeterd: waar nu vooral dichte gevels zijn ontstaan levendige en vriendelijke ‘voorkanten’. De ontwikkeling kenschetst zich door een combinatie van locaties die in aanmerking komen voor sloop/ nieuwbouw (op de negen (potentiële) ontwikkelingsvelden) en behoud/renovatie. Het ‘AUP-ensemble’ van de bebouwing aan de Tussen Meer, de flats en paviljoens rondom het Lammetjesplein en de Anslijnflat worden grotendeels behouden, vanwege de grote stedenbouwkundige waarde. Deze bebouwing vraagt wel om een vernieuwings- of renovatieslag, maar geen sloop/nieuwbouw. Uit de bijzondere combinatie van oud en nieuw, AUP architectuur en moderne architectuur kan een verrassende mix van diverse tijdslagen en architectuurstijlen ontstaan die bijdraagt aan een uniek en eigen Stadscentrum.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
7
Gemengd programma In Osdorpplein wordt grofweg uitgegaan van een verhouding (vloeroppervlak) van 70% wonen en 30% niet-woonprogramma. Het niet-woonprogramma omvat kantoren, bedrijven, ateliers en winkels, maatschappelijke, culturele en commerciële voorzieningen en (beperkt) horeca. Er komt een nieuw multifunctioneel gebouw voor de Meervaart in de Sloterplas. Ook is er ruimte voor de bouw van twee nieuwe hotels in Osdorpplein. Dit gemengde programma vergroot de levendigheid en diversiteit in het Centrumgebied Osdorpplein.
Daaruit blijkt dat de optie Zuid, in de hoek Lelylaan - Meer en Vaart, op alle onderzochte aspecten beter scoort dan de opties Noord en Midden. De Nieuwe Meervaart moet de nieuwe ‘publiekstrekker in de Sloterplas worden. Het gebouw wordt alzijdig (alle zijden worden als voorkant ontworpen) met een hoge architectuurkwaliteit en een hoge duurzaamheidsambitie. Het gebouw wordt zorgvuldig ingepast in het landschappelijk icoon, de Sloterplas.
Verbeteren oevers Sloterplas
Het totale nieuwbouwprogramma beslaat circa 195.000 m2 bruto vloeroppervlak (bvo), waarvan circa 125.000 m2 bvo (zo’n 1.250 woningen) bestemd voor ‘wonen’ en circa 70.000 m2 bvo voor ‘niet-wonen’. Een deel van dit programma wordt gerealiseerd door sloop/nieuwbouw, denk aan de huidige Meervaart. Op een drietal locaties (SuHa3, Bladergroen en Noordwesthoek) maken in totaal zo’n 200 bestaande woningen plaats voor een nieuwbouwprogramma. In fase 2 komen er per saldo 1.050 woningen bij en 50.000 m2 bvo voor niet-woonprogramma.
In samenhang met de ontwikkeling van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas worden de zuidwestoevers van de Sloterplas grondig vernieuwd. De promenade wordt doorgetrokken vanaf het horeca-eiland naar de hoek Meer en Vaart/Lelylaan en gaat daar de hoek om, tot aan de jachthaven bij het watersporteiland. Er komt een lage, geleidelijke architectonische overgang tussen de oever en het water, bijvoorbeeld met watertrappen of steigers. Bij de zuidoever aan de Lelylaan is meer ruimte voor weelderig groen en een parkachtige inrichting. Er komen meer zitplekken en ruimte om te liggen en te spelen in het gras. Ook komen er speelplekken, een urban sport strip en kunst aan de promenade.
Ontwikkelingsvelden en bebouwing
Hoogwaardige en duurzame openbare ruimte
In de ontwikkelingsvelden wordt bij sloop/nieuwbouw het gesloten of semi gesloten stedelijk bouwblok geïntroduceerd, met 8 meter hoge plinten, een basishoogte van 21 meter en hogere gebouwdelen tot maximaal 40 meter. Er is door de gemeente bij het Rijk een aanvraag gedaan om vrijstelling te krijgen op de Schipholbeperkingen die gelden voor het Osdorpleingebied. Voor zes locaties aan de noord-, west en oostzijde van het projectgebied is een vrijstelling voor zes torens van 60 meter hoog aangevraagd.
Met de transformatie van Osdorpplein en de toename van het aantal woningen en voorzieningen neemt de druk op de openbare ruimte toe. De openbare ruimte wordt opnieuw ingericht, hoogwaardig en duurzaam, met meer ruimte voor de voetganger, meer verblijfsplekken en gebruiksmogelijkheden en meer groen. Het weefsel van straten en pleintjes wordt doorgezet naar de randen van het centrumgebied. Het parkeren op straat maakt plaats voor de voetganger en verblijfsplekken. Aan Hoekenes komt een groen plein met sport- en speelvoorzieningen. De straten en pleinen in het centrumgebied krijgen overal dezelfde, kwalitatief hoogwaardige bestrating. Het ontwerp voor de Nieuwe Osdorpergracht zoals opgenomen in fase 1 wordt in fase 2a voltooid en uitgevoerd. In fase 2 wordt de kop van de gracht ontworpen en komt er nog een voetgangersbrug bij. De Osdorpergracht krijgt een breder voetpad en meer zitplekken aan het water.
De Nieuwe Meervaart De Nieuwe Meervaart biedt ook onderdak aan het Talentenhuis. Het gebouw krijgt circa 14.000 m2 vloeroppervlak met ruimte voor presentatie (theater), talentontwikkeling en repetitie. Uitgangspunt is een footprint (voetafdruk) van het nieuwe gebouw van minimaal 6.600 m2 en maximaal 9.000 m2 en een maximale bebouwingshoogte van 30 meter (gebaseerd op de hoogte van de toneeltorens). De gemeenteraad heeft op 10 juli 2020 gekozen voor de waterlocatie als locatie voor de Nieuwe Meervaart. Bij dit besluit is opdracht gegeven voor een integrale aanpak, in samenhang met de opwaardering van de openbare ruimte/zuidwestoever van de Sloterplas. In dit stedenbouwkundig plan is gekeken naar drie opties voor de inpassing van de Nieuwe Meervaart binnen de waterlocatie. Deze drie opties (Noord, Midden en Zuid) zijn vanuit de volgende invalshoeken verbeeld, beschreven en vergeleken: ruimtelijke ervaring, theaterfunctie, cultuurhistorie en landschap en doorontwikkeling centrumgebied.
8
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
Verkeer en mobiliteit
Beeldkwaliteit
Om de leefbaarheid en de verkeersveiligheid in het gebied te verbeteren worden in fase 2 ook de straten aan de randen van het centrumgebied autoluw(er) ingericht. Zo ontstaat er meer ruimte voor de voetganger en fietser en meer verblijfskwaliteit in het gebied. Ook wordt het OV verbeterd.
Bij de transformatie van Osdorpplein wordt gestreefd naar een hoge ruimtelijke kwaliteit. Er zijn op vier schaalniveaus ruimtelijk sturende principes voor de beeldkwaliteit geformuleerd: op de schaal van het Osdorpplein, het bouwblok, het gebouw en gebouwelementen. Enkele voorbeelden van deze beeldkwaliteitsprincipes zijn: heldere rooilijnen aan straten, half open bouwblokken bestaande uit een samenhangende compositie van afzonderlijke gebouwen, alle gebouwen hebben een bruto 8 meter hoge plint en pui en groene collectieve daktuinen met goede condities voor beplanting, struiken en boompjes op de daken.
Conform het raadsbesluit van december 2021 wordt de snelheid komende jaren afgewaardeerd van 50km/uur naar 30km/uur. Ook wordt in dit stedenbouwkundig plan voorgesteld om de wegenstructuur aan te passen. De voorgestelde ingreep met de meeste impact is om op termijn -ná 2028- de Meer en Vaart af te waarderen naar een enkele rijrichting (van zuid naar noord) tussen de Osdorpergracht en de Anslijnflat. Onderdeel van deze ingreep is dat na 2028 mogelijk ook de Tussen Meer en de straten aan de zuidzijde van de Osdorpergracht éénrichtingverkeer worden. Zo kunnen ook deze straten autoluwer en verkeersveiliger worden gemaakt. Met deze aanpassing in de verkeersstructuur ontstaat er meer ruimte voor de voetganger en wordt de leefbaarheid van het gebied vergroot. De barrièrewerking van Meer en Vaart tussen het winkelhart Osdorpplein en de oever van de Sloterplas wordt verminderd en de Meer en Vaart kan verder worden vergroend door het toevoegen van bomenrijen. De afwaardering van Meer en Vaart naar een enkele rijrichting is een voorgestelde maatregel uit het Mobiliteitsplan Amsterdam Nieuw-West dat op 29 juni 2021 is vastgesteld door het College van B&W. De maatregel wordt in dat kader de komende tijd verder onderzocht en uitgewerkt en aan het bestuur ter besluitvorming voorgelegd.
Duurzame gebiedsontwikkeling De gemeente Amsterdam heeft de doelstelling van het Klimaat-akkoord van Parijs overgenomen en wil in 2030 CO2-uitstoot 55% reduceren. Zo wordt in de gebiedsontwikkeling Osdorpplein fase 2 ingezet op een lagere MPG-norm dan de landelijke standaard (MPG staat voor MilieuPrestatie Gebouwen). Ook wordt nog sterker ingezet op het groener maken van binnentereinen, daken en/of gevels.
Ontwikkelstrategie Fase 2 van de ontwikkeling van Stadscentrum Osdorpplein is verdeeld in twee subfases: 2a en 2b. Fase 2a betreft de ontwikkeling in de komende 10 jaar (2023-2033). Fase 2b is een doorkijk naar de periode vanaf 2028. Over fase 2b volgt nog separate inspraak en besluitvorming. Definitieve planvorming voor fase 2b is mede afhankelijk van het onderzoek dat nog wordt gedaan naar mogelijke verkeerskundige ingrepen, als de afwaardering van de Meer en Vaart, en het verwijderen van de tramkeerlus. Fase 2a betreft de locaties waar binnen 5 jaar afsprakenbrieven van de gemeente met de eigenaren / ontwikkelende partijen worden verwacht. Dit zijn Bladergroen, SUHA 3, Tussen Meer Zuid en de Noordwesthoek A. De gemeente is zelf aan zet voor de (her) ontwikkeling van de Meervaart (huidige en nieuwe locatie). In fase 2b is de Noordstrook bestaande uit Noordwesthoek B, Tramluslocatie en Noordoosthoek. Deze kunnen op verschillende momenten in de tijd worden aangepakt. In de meeste gevallen nemen de bestaande erfpachtnemers en vastgoedeigenaren de beslissing om al dan niet te gaan herontwikkelen. Er zijn reeds diverse eigenaren in het gebied die aangegeven hebben te willen herontwikkelen. De gemeente faciliteert de ontwikkelruimte en stuurt op de ruimtelijke en programmatische kwaliteit en borgt kwetsbare (maatschappelijke) functies.
Ook investeert de gemeente in een hoogwaardige herinrichting van de openbare ruimte, in de Nieuwe Meervaart en in de herinrichting van de zuidwestoevers van de Sloterplas.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
9
1 Inleiding
1.1 Status stedenbouwkundig plan
Dit stedenbouwkundig plan Stadscentrum Osdorpplein fase 2 is primair een ontwerpdocument. Het schetst de ambities voor de verdere ontwikkeling van Osdorpplein in de komende 10 jaar (fase 2a: periode 2023-2033), met een doorkijk naar de periode daarna, fase 2b (2028-2035, en verder). Dit plan geeft de richting aan van de ruimtelijk-programmatische ontwikkeling en de ruimtelijke kwaliteit van de te vernieuwen bebouwing en de openbare ruimte. Dit stedenbouwkundig plan is onderdeel van het Investeringsbesluit Stadscentrum Osdorpplein fase 2. De besluitvorming over de investeringsnota en bijbehorend stedenbouwkundig plan in de gemeenteraad is in het tweede kwartaal van 2023 gepland.
1.2 Kenmerken en ligging
Stadscentrum Osdorpplein is één van de belangrijke stadscentra van Amsterdam. De eerste paal van de ontwikkeling in Osdorp werd geslagen in 1957. In 1958 konden de eerste woningen in gebruik genomen worden. Het winkelcentrum Osdorpplein werd in 1964 geopend en is vernoemd naar de tuinstad ‘Osdorp’. De ligging aan de lange Lelylaan verbindt het Stadscentrum, via de Overtoom, met het Leidseplein van Amsterdam. De Meer en Vaart en Tussen Meer zijn de centrale hoofdstraten in het gebied. Vanwege hun centrale ligging zorgen zij voor een natuurlijke centrumpositie van het Stadscentrum Osdorpplein. De unieke ligging aan de Sloterplas zorgt voor extra mogelijkheden voor ontspanning, beweging, evenementen, waterrecreatie en andere aantrekkelijke functies.
Osdorpplein van uit het zuiden
De centrale ligging van Stadscentrum Osdorpplein tussen het Amsterdamse Havengebied, Schiphol, de Zuidas en de binnenstad maken Osdorpplein (en heel Nieuw-West) een aantrekkelijke woon- en vestigingslocatie. De openbaar vervoerverbindingen met de (wijde) omgeving zijn goed. Het Osdorpplein is met de busverbinding Westtangent verbonden met Schiphol en Sloterdijk en via bus en tram zijn de stad en de omringende wijken goed bereikbaar.
Osdorpplein van uit het zuidoosten
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
11
1.3 Historie Osdorpplein en AUP Algemeen Uitbreidingsplan Tussen de jaren 1920 en 1950 werden er stedenbouwkundige plannen gemaakt voor de west- en zuidkant van de toenmalige stad: het Algemeen UitbreidingsPlan (AUP). Cornelis van Eesteren was één van de leidinggevende stedenbouwkundig ontwerpers uit die tijd. Op basis van analyses, wetenschappelijk onderzoek en industriële planmatigheid definieerde hij drie principes waar de plannen altijd aan moesten voldoen: licht, lucht en ruimte. Dat resulteerde in volwaardige woningen voor iedereen, in hechte woonbuurten, liggend in het groen. Elke wijk kreeg zijn eigen winkels, scholen, kerken, groen en speelplaatsen. Osdorpplein is ontworpen als het winkelcentrum van Osdorp. Het plan voor de Westelijke Tuinsteden in het AUP is later wel eens treffend omschreven als een schotse ruit: een stelsel van doorlopende groen-, water- en infrastructurele structuren (ofwel: groene, blauwe en grijze lijnen) die de rode gebieden voor voornamelijk wonen en voorzieningen markeren. De Sloterplas met zijn groene flanken aan de oost- en westzijde, zijn twee stedelijke koppen (met flats) aan de noord- en zuidzijde en de vele parkstroken en waterlopen in de omliggende wijken die in verbinding staan met het Sloterpark en de Sloterplas vormen het groenblauwe centrum van de Westelijke Tuinsteden.
Het Osdorpplein voegt zich, als ‘rood centrumgebied’, in deze schotse ruit.
Osdorpplein in het AUP Het Algemeen Uitbreidingsplan voorzag een centrum met overwegend wonen in stroken bouw. Langs een centrale as, Tussen Meer, waren winkels voorzien. Structurerend element was het groen, dat als een doorlopende tapijt onder de strokenbouw lag. Doordat strokenbouw zowel voor- als achterkanten heeft, kreeg het groen eerder een semi-openbare functie dan een openbare functie. Het Osdorpplein was omringd door twee grote autowegen. Via een viaduct en ventweg parallel aan de Sloterplas zou het doorgaande verkeer gescheiden worden van het bestemmingsverkeer. De Meer en Vaart zou autoluw gebied worden, met een makkelijke oversteek tussen Osdorpplein en Sloterplas. Het viaduct en ventweg zijn er echter nooit gekomen. Meer en Vaart heeft hierdoor zowel een functie gekregen voor doorgaand verkeer als voor bestemmingsverkeer. Dit, gecombineerd met het uitblijven van aantrekkelijke functies in de plint aan Meer en Vaart, heeft de verbinding tussen Osdorpplein en de Sloterplas verder verzwakt.
Oorspronkelijke ontwerp Osdorpplein in AUP
12
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
Ontwikkeling Osdorpplein
De Meervaart
De strokenbouw voor woningen en winkels langs Tussen Meer worden opgeleverd vanaf 1957. De Tussen Meer die oorspronkelijk door zou lopen tot aan de Sloterplas is er maar gedeeltelijk gekomen. Voortschrijdende inzichten over winkelen hebben de plannenmakers er toe gebracht om, naar modern Amerikaans voorbeeld, een shopping mall te introduceren. Hierdoor is de Tussen Meer verbonden aan het nieuwe winkelcentrum in plaats van de Sloterplas.
De komst van de Meervaart markeert een volgende fase van het Osdorpplein, zo niet een trendbreuk: van winkelcentrum voor Osdorp naar een voorzichtige aanzet tot centrum met een breder bereik. Eind jaren zeventig stelde de toenmalige minister van cultuur, Marga Klompé, in vier steden in Nederland geld beschikbaar voor een publieke voorziening; het zogenoemde zes miljoen potje. Voor de Westelijke Tuinsteden werd gedacht aan een overdekte ijsbaan of een cultuurcentrum. Aan bewoners werd gevraagd waar hun voorkeur naar uitging. In overgrote meerderheid werd gekozen voor een cultuurcentrum. De algemene gang van zaken in die tijd was: wil je naar cultuur, dan moet je naar de Amsterdamse binnenstad. Met een keuze voor een cultuurcentrum in de Westelijke Tuinsteden werd daar verandering in gebracht. De grote maatschappelijke betrokkenheid bij de Meervaart bleek ook na opening van het gebouw in 1977. In de eerste jaren hielpen veel vrijwilligers mee. Sindsdien is de Meervaart uitgegroeid tot een theater en congrescentrum, maar ook een makersplek en plek voor talentontwikkeling. Rond 1990 bleek het gebouw niet meer te voldoen aan de kwaliteitseisen en gebruikswensen. Daarom is het gebouw rond 1998 bijna gestript tot het skelet en verbouwd.
Het Osdorpplein was oorspronkelijk een koopcentrum op wijkniveau en transformeerde geleidelijk naar een centrum voor het hele stadsdeel. Eerst vooral met winkels, later aangevuld met andere voorzieningen, zoals de Meervaart.
Start vernieuwing Osdorpplein Aan het begin van deze eeuw zijn de eerste plannen gemaakt voor de verbetering van het winkelcentrum Osdorpplein en omgeving. In 2005 is een eerste vernieuwingsplan voor het Osdorpplein opgesteld, gevolgd door een herziening hierop in 2013. Met stedelijk verdichting meer functiemenging en een kwaliteitsimpuls in de openbare ruimte is toen gestart met de ontwikkeling van een wijkwinkelcentrum Osdorplein naar een stedelijk centrumgebied voor stadsdeel Nieuw-West: Centrum Nieuw-West.
1.4 Vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein fase 1
Het Osdorpplein is ontworpen als een Amerikaanse shopping-mall
In 2005 is een eerste vernieuwingsplan voor het Osdorpplein en omgeving opgesteld, gevolgd door een herziening hierop in 2013. Dit was de eerste stap van de ontwikkeling van een wijkwinkelcentrum Osdorpplein naar een stedelijk centrumgebied voor stadsdeel Nieuw-West: Stadscentrum Osdorpplein. De herontwikkeling van Osdorpplein is inmiddels in volle gang. De zuidelijke doorgaande weg tussen Tussen Meer en Meer en Vaart is inmiddels verdwenen en de parkeervelden rondom het winkelcentrum zijn al grotendeels vervangen voor stedelijke gebouwen met parkeergarages eronder. De openbare ruimte van het Osdorpplein en de straten en pleintjes eromheen wordt langzaam maar zeker heringericht. Voetgangers en fietsers krijgen meer ruimte en geparkeerde auto’s ver-
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
13
dwijnen steeds meer uit het straatbeeld. Betonnen stoeptegels worden vervangen door hoogwaardigere betoncomposiettegels (in bijzonder verband) en de betonnen straatstenen worden in de nieuwe straten vervangen door klinkers. In de straten en pleintjes komt ook meer groen. Een van de laatste onderdelen van fase 1 is de bouw van een multifunctioneel stedelijk gebouw met woningen, kantoren, winkels, horeca en het Verhalenhuis. Het Verhalenhuis is een nieuw kunst- en cultuurcentrum met o.a. een vestiging van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), Oxville Cinema, radiostation FunX en El Hizjra, centrum voor Arabische kunst en cultuur. Dit komt op de plek van het voormalige stadsdeelkantoor te staan en wordt aangeduid als de MIX. De MIX wordt naar verwachting eind 2025 - begin 2026 opgeleverd. Over enige jaren zijn er in fase 1 ongeveer 1.400 nieuwe woningen toegevoegd (1.950 nieuwbouw, 550 gesloopt) en zijn er ruim 20.000 m2 aan andere (niet woon-)functies bijgekomen en is de openbare ruimte van het winkelgebied en directe omgeving opnieuw ingericht.
1.5 Vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein: van fase 1 naar fase 2
De volgende fase van de vernieuwing Stadscentrum Osdorpplein dient zich aan: fase 2. Waar de nadruk van fase 1 lag op het centrale en deels zuidelijk deel van het gebied, ligt de nadruk bij fase 2 meer op de westelijke, noordelijke en oostelijke randzones van het gebied. Onderdeel van fase 2 is het versterken van de relatie van het centrum met de omgeving, de uitdaging om het naar binnen gekeerde (winkel)centrum meer naar buiten te richten en van achterkanten voorkanten te maken. Diverse eigenaren hebben aangegeven hun vastgoed te willen herontwikkelen. Daarnaast heeft de gemeenteraad in juli 2020 besloten dat het in 1977 geopende Meervaart een nieuw gebouw krijgt met een nieuwe locatie in de Sloterplas (waterlocatie). Waar het nieuwe gebouw precies in de Sloterplas komt te staan vraagt om een zorgvuldige afweging. Bij dit nieuwe gebouw hoort tevens een zorgvuldige ruimtelijke inpassing in de Sloterplas en een hoogwaardige verbetering van de oevers van de Sloterplas bij de Meer en Vaart en de Lelylaan. Doordat de Meervaart op de huidige locatie verdwijnt ontstaat er op die plek weer ruimte voor een nieuw bouwproject. Ook dat is onderdeel van fase 2 van de vernieuwing van Stadscentrum Osdorpplein. Om richting te geven aan deze ambities en ontwikkelingen is het voorliggend Concept Stedenbouwkundig Plan Osdorpplein fase 2 opgesteld.
14
1.6 Projectgrens
Het stedenbouwkundig plan voor fase 2 wordt grofweg begrensd door de Hoekenesgracht aan de westzijde, de Osdorpergracht aan de noordzijde, de oever van de Sloterplas aan de oostzijde en de bebouwingsstrook ten zuiden van de Nieuwe Osdorpergracht aan de zuidzijde, exclusief het projectgebied van fase 1 (zie kaartje).
1.7 Fasering 2a en 2b
Er wordt onderscheid gemaakt tussen fase 2a en fase 2b. Het streven is de kavels van fase 2a de komende 10 jaar te transformeren. De planning van fase 2 is indicatief omdat de eigenaren van de te transformeren gebouwen het tempo van de gebiedstransformatie grotendeels bepalen. Fase 2b is een doorkijk naar de ontwikkelingen op termijn. De beoogde ingrepen in de verkeerstructuur zoals de afwaardering van de Meer en Vaart vragen nog om nader onderzoek en een definitief bestuurlijk (verkeers)besluit over enige jaren. De werkzaamheden in het kader van fase 2b starten naar verwachting vanaf 2028 en lopen door tot 2035 of nog verder in de tijd.
1.8 Omgevingsvisie Amsterdam 2050
De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (vastgesteld door gemeenteraad op 8 juli 2021) geeft aan dat het Osdorpplein zich ontwikkelt van stadsdeelcentrum tot een van de stadscentra van Amsterdam. Osdorpplein wordt een Stadscentrum met meer wonen en werken en culturele voorzieningen met stedelijke uitstraling. De Nieuwe Meervaart in de Sloterplas is een sprekend voorbeeld van zo’n nieuwe cultuurvoorziening. Gestreefd wordt naar een goede mix aan aanbod van bedrijvigheid en verschillende typen winkels en horeca. In de Omgevingsvisie wordt ook de mogelijkheid van een nieuwe Oost-West-metrolijn op de agenda gezet over het tracé van de Lelylaan (en Overtoom) richting Schiphol. De haalbaarheid van deze Oost-West-lijn nog erg onzeker.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
Fase 1 Fase 2 Fase 2a Fase 2b Luchtfoto gebied met projectgrenzen fase 1 en fase 2 (a en b)
N Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
15
1.9 Opgave en ambitie
1.10 Proces en participatie
De ligging van het Stadscentrum Osdorpplein aan de Sloterplas is uniek. De verbindingen tussen beide kan worden versterkt. De reuring op straat en rondom de Sloterplas wordt groter door een toename van activiteiten en evenementen. Tegelijkertijd biedt de Sloterplas ook rust door de vele ontspannings- en bewegingsmogelijkheden langs de kade en op het water. De bereikbaarheid en infrastructuur van Osdorpplein wordt verbeterd en uitgebreid: met de fiets, te voet, met openbaar vervoer en per auto. Zo is onlangs de West(bus)tangent gaan rijden tussen Schiphol – Osdorpplein en Sloterdijk en zal de frequentie van de tramlijnen 1 en 17 (tussen Osdorpplein en de binnenstad) in de toekomst omhoog gaan. Hoe kan Osdorpplein zich onderscheiden en aantrekkelijk zijn, niet alleen voor de huidige bewoners en gebruikers maar ook voor nieuwe bewoners en mensen binnen en buiten het stadsdeel? Met die vraag is in 2019 een werkgroep van bewoners, ondernemers en gemeente aan de slag gegaan. Op basis daarvan zijn er vijf pijlers benoemd, die de komende tijd kunnen worden versterkt: hoogstedelijk, diversiteit, groen, blauw (water) en ontmoeting. Deze pijlers zijn gebaseerd op drie waarden die passen bij het karakter van het gebied zoals het nu al functioneert: verrassend, gedurfd en ontspannen.
Concreet betekent dit dat we met dit stedenbouwkundig plan op zoek gaan naar de (door) ontwikkeling naar een levendig, veelzijdig en druk bezocht Stadscentrum, met plekken waar ontmoeting vanzelfsprekend is. Daarnaast wordt ingezet op een duurzame gebiedsontwikkeling, een verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte, het groen en de oevers van de Sloterplas.
Daarnaast heeft de gemeente nader ruimtelijk-programmatisch onderzoek gedaan naar de stedelijke transformatiemogelijkheden voor fase 2 van het Stadscentrum Osdorpplein en is ook een eerste schets gemaakt voor de toekomstige openbare ruimte van fase 2.
Het is de ambitie om van Osdorpplein (place to buy) een compleet, levendig stedelijk centrum van Nieuw-West (place to be) te maken, omringd door water en groen. Met autoluwe straten en pleinen die ruimte bieden voor ontmoeting. Het inwonertal van NieuwWest groeit de komende jaren van 160.000 tot ruim 200.000 inwoners. In het Stadscentrum Osdorpplein komen meer woningen, voorzieningen, bedrijven en kantoren. Dit draagt bij aan de aanpak van de woningnood én het versterken van de centrumfunctie van Osdorpplein.
16
In 2020 en 2021 zijn er diverse gesprekken gevoerd met eigenaren van het vastgoed in fase 2 en bewoners en gebruikers in het gebied. Diverse verbeterwensen voor het gebied zijn toen opgehaald. Ook hebben een aantal vastgoedeigenaren en erfpachters aangegeven de intentie te hebben om hun eigendom te willen transformeren. In het participatieverslag dat als bijlage bij de concept Investeringsnota gaat, wordt uitgebreid ingegaan op het participatietraject en hoe de inbreng uit de participatie is verwerkt in de plannen.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
Kaart Omgevingsvisie Amsterdam 2050: de ligging van Stadscentrum Osdorpplein in meerkernig Amsterdam
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
17
2 Ambitie
Impressie Stadscentrum Osdorpplein fase 2
Met de (door)ontwikkeling van Osdorpplein van een wijk(winkel)centrum naar een volwaardig, eigen en uitnodigend Stadscentrum wordt in fase 2 voortgeborduurd op de ambities en ruimtelijk-programmatische uitgangspunten van fase 1. De ambities voor fase 2 van de vernieuwing van het Osdorpplein zijn: 1. Doorgroei naar volwaardig, eigen en uitnodigend Stadscentrum 2. Ontwikkeling nieuw gebouw Meervaart in Sloterplas en verbetering Sloterplasoevers 3. Ontwikkeling hoogwaardige en groene openbare ruimte 4. Autoluwe openbare ruimte: primaat voetganger, fietser en OV 5. Duurzame gebiedsontwikkeling
2.1 Doorgroei naar volwaardig, eigen en uitnodigend Stadscentrum
Om Osdorpplein tot een volwaardig, eigen, bruisend en uitnodigend Stadscentrum te laten doorgroeien wordt ingezet op verdere stedelijke verdichting, menging van functies en het vergroten van het centrumgebied.
Verdichting en behoud AUP-ensemble Fase 2 bouwt voort op fase 1 met de herontwikkeling van een deel van de bestaande gebouwen naar (hoog)stedelijke bebouwing in hoge dichtheid. Het AUP-ensemble van de bebouwing aan de Tussen Meer, de flats en paviljoens rondom het Lammetjesplein en de Anslijnflat worden grotendeels behouden, vanwege de grote stedenbouwkundige waarde. Deze bebouwing vraagt wel om een vernieuwings- of renovatieslag, maar geen sloop/nieuwbouw.
Gesloten bouwblokken vervangen de strokenbouw (Fase1)
Eerste gerealiseerde gebouwen op het Osdorpplein
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
19
3 - Themakaart ontwikkelingsvelden Ontwikkelingsvelden Zoekgebied Nieuwe Meervaart
Negen ontwikkelingsvelden Fase 2 kent negen ontwikkelingsvelden voor sloop/nieuwbouw, die op verschillende momenten in de tijd worden herontwikkeld. In de ontwikkelingsvelden wordt het gesloten of semi gesloten stedelijk bouwblok geïntroduceerd, met een hoge plint, een basishoogte van 21 meter en hogere gebouwdelen (hoogteaccenten) tot maximaal 40 meter. Hiermee ontstaat een compact hoogstedelijk Stadscentrum met straten en pleintjes. De huidige strokenbouw met ongedefinieerde en weinig aantrekkelijke openbare ruimtes en parkeren op straat wordt vervangen voor bouwblokken met parkeergarages en gedeelde groene binnenterreinen voor de bewoners en duidelijke straten en pleintjes. Voor de nieuwe bouwblokken in deze ontwikkelingsvelden worden spelregels geformuleerd over de omvang en opbouw, de plint, het binnenterrein en de buitenruimte, de toegankelijkheid en zichtbaarheid van de binnenterreinen, het parkeren en de architectuur. Tezamen biedt dit voldoende ruimte voor nadere invulling, maar garandeert het tegelijkertijd eenheid in verscheidenheid. De Nieuwe Meervaart in de Sloterplas is een van de negen ontwikkelingsvelden.
7
4
8 9
3
6 2
5 1
Hoogbouw Er wordt uitgegaan van torens van 40 meter. Om het centrumgebied ruimtelijk te markeren en het woningaantal en aanbod te vergroten is de ambitie om zes torens van 60 meter te ontwikkelen, met name aan de noordzijde en oostzijde (op terrein huidige Meervaart) van het projectgebied. Ontwikkelingsvelden en hoogbouw
Osdorpplein ligt echter in een gebied met hoogtebeperkingen vanwege de nabijheid van luchthaven Schiphol. Volgens het Luchthavenindelingsbesluit (LIB) Schiphol is in het gebied bebouwing hoger dan 41 meter niet toegestaan. Voor hoogbouw hoger dan 41 meter is daarom vrijstelling van het LIB noodzakelijk. De heeft bij de Inspectie Leefomgeving en Transport van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een aanvraag gedaan voor een pretoets voor hoogbouw van 60 meter op zes plekken in Stadscentrum Osdorpplein fase 2. Eind 2022 wordt de reactie op deze aanvraag verwacht.
20
bestaande woontoren nieuwe hoogbouw tot max. 40 meter hoog nieuwe hoogbouw tot max. 40 meter hoog, max. 60 meter hoog wenselijk
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
7 - Themakaart globale zonering functies Cultuur /recreatie Winkelhart Wonen Maatschappelijk Woon-werken Hotel Fase 2
Functiemenging, levendigheid en globale zonering Het nieuwprogramma van fase 2 bestaat uit circa 195.000 m2 bruto vloeroppervlak (bvo). Hiervan is circa 125.000 m2 bestemd voor ‘wonen’ (1.250 woningen) en 70.000 m2 voor ‘niet-wonen’ (inclusief de Nieuwe Meervaart). De verhouding tussen woonprogramma en niet-woonprogramma is ongeveer 70% - 30%.
3
De realisatie van dit nieuwbouwprogramma is door sloop/nieuwbouw. Er worden circa 200 woningen gesloopt en zo’n 20.000 m2 niet-wonen functies (waaronder de huidige Meervaart). Per saldo worden circa 1.050 woningen toegevoegd (1.250 nieuwbouw minus 200 sloop bestaan woningen) en 50.000 m2 niet-wonen functies aan het Stadscentrum, waaronder kantoren en bedrijven, ateliers, maatschappelijke en culturele voorzieningen (inclusief de Nieuwe Meervaart), winkels en horeca, waaronder twee nieuwe hotels. Dit gemengde programma draagt bij aan de aanpak van het woningtekort in Amsterdam en aan het vergroten van de levendigheid en diversiteit in het centrumgebied van Nieuw West.
1 2 4
De hoge plinten van de gebouwen krijgen een divers programma en levendigheid, er ontstaan meer ‘levendige’ routes en rondjes in het gebied. Ze bieden ook flexibiliteit voor functieveranderingen op termijn. Globaal zijn er in Stadscentrum Osdorpplein vier zones te onderscheiden. Het betreft de volgende zones: 1. Centraal in het projectgebied ligt het winkel-en horecahart in de as Tussen Meer Lammetjesplein - Meer en Vaart; 2. Aan de oostelijke zone langs de Meer en Vaart en de Sloterplas vormen cultuur, ontspanning, recreatie en horeca een cluster; 3. De noordelijke zone aan de Osdorpergracht wordt ingericht met een mix van wonen en werken. Ten zuiden van Tussen Meer wordt extra ruimte ontwikkeld voor onderhoud-, herstel-, reparatie- en maakbedrijven; 4. De westelijke en zuidelijke zones van het Stadscentrum worden vooral hoogstedelijk woongebied, met een gevarieerd programma in de plinten van de nieuwe woonbebouwing.
Globale zonering / functies
Vergroten centrumgebied
Je komt er omdat je er moet zijn of weet wat er te vinden is. Van een spontane en bijna vanzelfsprekende entree is aan geen van de zijden van het Osdorpplein sprake. Door transformatie van de randen van het centrumgebied ontstaan levendigere en vriendelijke ‘voorkanten’. Bewoners en bezoekers worden als het ware verleid om het Osdorpplein op te gaan, door de ontwikkeling van veel meer adressen en entrees juist aan de ‘buitenzijde’ van het projectgebied. Aan de oostzijde de komst van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas en de herinrichting van de oevers van de Sloterplas én Meer en Vaart ervoor zorgen dat de Sloterplas veel meer een integraal onderdeel van het centrumgebied wordt. Aan de zuidzijde tenslotte maakt het centrumgebied als het ware de sprong over de nog te realiseren Nieuwe Osdorpergracht.
Met de vernieuwing fase 2 wordt het Stadscentrum Osdorpplein vergroot. Het aanvankelijk in zichzelf gekeerde wijkwinkelcentrum groeit als het ware in alle windrichtingen en keert zichzelf naar buiten toe. Hierdoor zal de relatie met de omgeving, de aanliggende buurten en met name ook de Sloterplas, sterk verbeteren. Wie het Osdorpplein nadert, van welke kant dan ook, ervaart nu vooral veelal stenige achterkanten.
Aan de noordzijde wordt gestreefd naar een transformatie van de bestaande parkeergarages naar gemengde bouwblokken met voorkanten en ondergrondse parkeergarages. Aan de westzijde liggen kansen om de westelijke entree van de Tussen Meer meer stedelijke allure te geven.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
21
4 - Themakaart locatieopties nieuw theatergebouw opties inpassing Nieuwe Meervaart waterlocatie Nieuwe Meervaart (zoekgebied)
Versterken eigenheid, aantrekkelijkheid en uniciteit centrumgebied De ambitie is om de eigenheid van Stadscentrum Osdorpplein te versterken, het te verlevendigen en uitnodigender te maken. Osdorpplein kenmerkt zich door een bijzondere combinatie van oud en nieuw, AUP-architectuur en moderne architectuur. Dankzij deze combinatie kan er een verrassende mix van diverse tijdslagen en architectuurstijlen ontstaan, waardoor het Osdorpplein onvergelijkbaar – en daarmee uniek – wordt met welk ander Stadscentrum dan ook. Karakteristiek aan het Osdorpplein zijn de Tussen Meer met zijn ongelijkzijdige bebouwing die eindigt op het Lammetjesplein, het Lammetjesplein met omliggende bebouwing, de Anslijnflat aan de Sloterplas en natuurlijk de ligging aan de Sloterplas. Met een goed ingepast nieuw gebouw voor de Meervaart aan de zuidwestoever van de Sloterplas, een activering en verbetering van de zuidoever van de Sloterplas en een eventuele (nog te onderzoeken) verkeerskundige afwaardering van de Meer en Vaart kan worden bereikt wat in het Algemeen Uitbreidingsplan werd beoogd: een hoogstedelijk centrum dat op een bijna vanzelfsprekende manier overloopt in het licht, de lucht en de ruimte van het oneindig ogende landschap van de Sloterplas.
De nieuwe stedelijkheid (verdichten, mengen, oud en nieuw), een nieuwe hoogwaardige openbare ruimte en het versterken van de verbinding met de Sloterplas zorgt voor een eigen, uniek en aantrekkelijk Stadscentrum. Stadscentrum Osdorpplein wordt steeds meer een plek van zien en gezien worden, een plek om te ontmoeten, te vertoeven en te beleven, voor bewoners en bezoekers.
De waterlocatie voor de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas
2.2 Ontwikkeling de Nieuwe Meervaart in Sloterplas en verbetering oevers De Nieuwe Meervaart als culturele publiekstrekker in Sloterplas In juli 2020 heeft de gemeenteraad besloten dat er een nieuw gebouw voor de Meervaart komt waarbij is gekozen voor de locatie in de Sloterplas (de waterlocatie). De Nieuwe Meervaart wordt ook het onderkomen voor het Talentenhuis. Met 14.000 m2 bruto vloeroppervlak wordt het groter dan het huidige gebouw en kunnen er meerdere functies in worden ondergebracht. De Nieuwe Meervaart is een belangrijke culturele publiekstrekker én ‘verbindende schakel’ tussen stadsdeel Nieuw-West en de rest van de stad. Er heeft in het kader van dit stedenbouwkundige plan nader ruimtelijk onderzoek plaats gevonden naar de inpassing van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas. In hoofdstuk 3 van dit stedenbouwkundig plan worden drie locatieopties (Noord, Midden en Zuid) beschreven en vergeleken en wordt een meest passende optie aangewezen.
22
Huidige Meervaart
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
Verbetering oevers Sloterplas De Nieuwe Meervaart vraagt om een zorgvuldige inpassing in de Sloterplas en een integrale aanpak met de opwaardering van de openbare ruimte van de oevers van het zuidelijk deel van de Sloterplas. In hoofdstuk 3 is ook een verbetervoorstel voor de zuidwestoevers van de Sloterplas opgenomen, met een groene promenade bij de Meer en Vaart en de zuidelijke oever bij de Lelylaan. De basis van het voorstel is een circa 600 meter lange promenade van de horeca-eiland naar de hoek Meer en Vaart - Lelylaan en dan verder tot aan het Watersporteiland. De promenade kent een hoogwaardige en groene inrichting met verschillende sferen, met de Nieuwe Meervaart als publiekstrekker gelegen aan deze promenade. Ook wordt het contact met het water versterkt, bijvoorbeeld met meer watertrappen en/of steigers en worden de sport- en speelvoorzieningen uitgebreid. Er wordt gestreefd naar één samenhangend ontwerp van de Nieuwe Meervaart en de zuidwestoevers van de Sloterplas.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
23
9 - Themakaart centrumvloer en promenade Centrumvloer Promenade Stedelijk front Fase 2
2.3 Hoogwaardige, autoluwe en groene openbare ruimte
De in fase 1 gekozen hoogwaardige materialen en meubilair wordt doorgezet in fase 2, zowel in het voetgangersgebied als in de rijstraten. Fase 2 kent meer straten met klinkerverharding in de rijbaan. De trottoirs krijgen dezelfde verharding (beton met natuurstenen toplaag) als in het voetgangersgebied. Zo ontstaat één hoogwaardige ‘‘vloer’’ voor het gehele centrum met gebouwen erop en bijzondere pleinen erin.
Vergroenen openbare ruimte In Osdorpplein wordt ingezet op vergroening van de openbare ruimte en de gebouwen (daken, binnentuinen en gevels). Meer groen draagt bij aan de leefbaarheid en zorgt voor het vasthouden van regenwater, verkoeling voor mens en dier, een gezonde buitenlucht, een aangename sfeer en is een habitat voor insecten en vogels. In fase 2 komt er aan de westzijde nog een buurtparkje bij en komen er bomen in alle straten. Ook komen er op diverse plekken sport- en speelvoorzieningen voor de bewoners.
Versterken kwaliteit en relatie groenblauwe randen Stadscentrum De grootste winst is te behalen in het versterken van de kwaliteit van de groenblauwe randen en extra langzaamverkeerbruggen, waardoor het centrumgebied beter wordt verbonden voor de voetganger en fietser met haar omgeving.
Hoogwaardige bestrating en promenade Sloterplas
8 - Themakaart openbare ruimte Verbinding Groen (grote schaal) Groen (kleine schaal) Groene lanen Pleinen en straten
Aan de zuidzijde wordt in fase 2 het ontwerp van de Nieuwe Osdorpergracht voltooid, met nieuwe bruggen over en verblijfsplekken over het water. Ook de Hoekenesgracht en de Osdorpergracht krijgen een extra voetgangersbrug over het water om de relatie met het Stadspark Osdorp en aanliggende buurten te verbeteren. Het Hoekenesplantsoen krijgt een paviljoen en de groene oever van de Osdorpergracht wordt doorgetrokken, krijgt gevarieerder beplanting en een aantal zitplekken bij het water. De oevers van de Sloterplas worden met de komst van de Nieuwe Meervaart hoogwaardig heringericht. Een eventuele (nog te onderzoeken) afwaardering van de Meer en Vaart zorgt voor een verbeterde verbinding tussen Osdorpplein en Sloterplas. De ambitie is een doorlopende promenade met veel groen en bomen met verschillende sferen, meer contact met het water en meer sport- en speelmogelijkheden bij de oever aan de Lelylaan.
Structuur openbare ruimte, groen en water
24
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
10 - Themakaart Verkeer en publieke garages Autoverbindingen P
P
2.4 Autoluwe openbare ruimte: meer ruimte voor voetganger, fietser en OV
P
(publiek) Autoparkeergarage publiek P-garage optie Autoluw waterlocatie Nieuwe Meervaart (zoekgebied)
Autoluw centrumgebied In fase 2 van Stadscentrum Osdorpplein worden ook in de randen van het gebied het oppervlak aan autoluwe straten en pleinen uitgebreid. In de openbare ruimte krijgen de voetganger en de fietser meer ruimte. Door de toevoeging van inpandige parkeergarages bij de transformatie van de bebouwing verdwijnt er steeds meer blik uit het straatbeeld, en ontstaat er ook meer ruimte voor de voetganger en de fietser. Binnen het Osdorpplein zal een maximumsnelheid van 30 km/uur gaan gelden.
Meer ruimte voor voetganger en fietser In de straten en pleinen in het centrumgebied ontstaat meer ruimte voor de voetganger en de fietser. De auto is te gast en krijgt ruimte in nieuwe ondergrondse parkeergarages. Met een extra voetgangersbrug over de Osdorpergracht, de Hoekenesgracht en de nieuwe Osdorpergracht worden de verbindingen met de omgeving verbeterd. Ook ontstaan nieuwe leuke ommetjes rondom de grachten die het centrumgebied flankeren. Aan de Sloterplas wordt, gekoppeld aan de realisatie van de Nieuwe Meervaart in de Sloterplas, de wandelpromenade van de westkade helemaal doorgetrokken naar de zuidkade: van horeca-eiland tot aan het watersporteiland. Naast de nieuwe inpandige publieke fietsgarage in fase 1 in de MIX, de nieuwbouw op het terrein van het voormalig stadsdeelkantoor, komt er in fase 2 op termijn nog een tweede publieke inpandige fietsenstalling bij op of bij het terrein van de huidige Meervaart. De nieuwbouw krijgt inpandige fietsenstallingen voor bewoners en gebruikers, zodat er op maaiveld maar beperkt met de fiets wordt geparkeerd om voldoende ruimte over te houden voor de voetganger en om te verblijven.
Verkeerstructuur en parkeergarages (auto en fiets)
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
25
Openbaar vervoer
Duurzame energie en aardgasvrij
De openbaar vervoervoorzieningen worden gehandhaafd en op onderdelen verbeterd. In 2021 heeft de Westtangent de voormalige buslijn 69 vervangen. De Westtangent is een busverbinding tussen Amsterdam Sloterdijk en Schiphol die acht centrale plekken in Nieuw-West met elkaar verbindt. Eén van deze plekken is het Osdorpplein, met een verschuiving en aanpassing van halte Ruimzicht tot multimodale ov-hub ten noorden van het kruispunt Meer en Vaart - Nicolaas Anslijnstraat (bus, tram en mogelijk in de toekomst metro). In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 is de Oost-West-metrolijn als een mogelijk toekomstige ambitie opgenomen.
In Stadscentrum Osdorpplein ligt een collectief warmte- en energienetwerk, waarop aangesloten dient te worden, in lijn met de plicht om alle mogelijke duurzame maatregelen, die in het hele plangebied kunnen worden toegevoegd, ook daadwerkelijk uit te voeren. De nabijgelegen Sloterplas vormt een tweede mogelijke energiebron voor warmte- of koudeopslag. Alle lopende projecten worden nu al op stadswarmte aangesloten. Fase 2 zet deze lijn door. De gemeente Amsterdam heeft de ambitie om zeer energiezuinige en energieleverende gebouwen te realiseren. Ook in het Stadscentrum Osdorpplein zetten we ons hiervoor in.
2.5 Duurzame gebiedsontwikkeling Toekomstbestendig De gemeente Amsterdam heeft de doelstelling van het Klimaat-akkoord van Parijs overgenomen en wil in 2030 55% CO2-uitstoot reductie. Voor 2050 moet de CO2-uitstoot verlaagd zijn met 95%, in vergelijking met het niveau van 1990. En dat is nog niet alles: in 2040 wil Amsterdam aardgasvrij zijn. Dit heeft invloed op het vernieuwen van een wijk en versterken van een centrum. Het vraagt om een aanpak die zo toekomstbestendig mogelijk is. Een heel pakket van mogelijkheden komt daarvoor in beeld. In dit SP worden verschillende voorstellen gedaan op het gebied van verkeer, energie, circulaire economie, klimaatadaptie en natuurinclusief bouwen.
26
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
Klimaatadaptie Heftige regenbuien en hitteperiodes komen steeds vaker voor in Nederland. In de gebiedsontwikkeling Osdorpplein fase 2 wordt nog sterker ingezet op het groener maken van daken, daktuinen en/of gevels. Om wateroverlast en waterschade bij extreme regenbuien tegen te gaan, wordt bij nieuwe bouwwerken verplicht het hemelwater op eigen perceel te bergen conform de uitgangspunten van de Amsterdamse Hemelwelwaterverordening. Daarnaast wordt ook in de openbare ruimte inrichting ingezet op nieuwe groenelementen en bomen in de straten en op de pleinen.
Natuurinclusief bouwen Het bewust ontwerpen en inrichten van de openbare ruimte en gebouwen biedt veel kansen om de biodiversiteit in de stad te vergroten, door de omgeving met vaak ook relatief kleine en goedkope maatregelen geschikt te maken voor allerlei soorten dieren en planten, inclusief soorten die het thans moeilijk hebben. Daarbij valt te denken aan bijvoorbeeld; neststenen voor huismussen, gierzwaluwen en spreeuwen, (inbouw)kasten voor vleermuizen, maar ook aan een slimme aanleg van groen en water en de keuze voor bloemen et cetera.
Circulair bouwen Om een milieubewust materiaalgebruik te garanderen wordt er in Stadscentrum Osdorpplein ingezet op een lagere MPG-norm dan de landelijke standaard. MPG staat voor MilieuPrestatie Gebouwen. Amsterdam heeft de ambitie om de landelijke norm van MPG 0,8 aan te scherpen naar een Amsterdamse norm van MPG 0,5 of lager in 2030. Daarnaast wordt het gebruik van hergebruikte en biobased materialen aangemoedigd en zetten we in op adaptief en demontabel bouwen.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
27
3 Plan op hoofdlijnen en plankaart
Toelichting Plankaart
Fase 2 verdichting én meer menging
Aan de zuidzijde van het projectgebied wordt het ontwerp van de Nieuwe Osdorpergracht voltooid met speel- en sportvoorzieningen op de noordelijke kade en watertrappen op de kop ervan. Ook komt er hier nog een laatste bouwblok (Bladergroen) met woontoren en een buurthuis in de plint bij.
Fase 2 van de transformatie en verdichting van Osdorpplein bouwt voort op de in fase 1 ingezette koers. Verdichting, dus woningen en andere functies toevoegen zoals, commerciële en maatschappelijke voorzieningen en ruimte voor ondernemerschap in de vorm van kantoren, bedrijfsruimtes en ateliers. Met als doel een grotere ruimtelijke en programmatische diversiteit, zoals je die verwacht in een stedelijk centrum.
Aan de westzijde van het projectgebied aan de straat Hoekenes worden de huidige drie bebouwingsstroken vervangen door een nieuw stedelijk bouwblok met een nieuw buurtparkje. Dit bouwblok is samengesteld uit divers onderdelen met een basis tot 21 meter en hoogteaccenten tot maximaal 40 meter. Aan de zuidkant van de bestaande bebouwing aan de Tussen Meer komt nieuwbouw met ruimte voor bedrijfjes in de plint en aan de entree van de Tussen Meer komt een hoteltoren. Ook in de Noordwestzone van het projectgebied komt nieuwe woningbouw en is de mogelijkheid voor de realisatie van een nieuw horecapaviljoen in het plantsoen/pleintje aan de Hoekenes. Aan de noordzijde van het projectgebied, ten zuiden van de Osdorpergracht, zijn op termijn kansen voor de herontwikkeling van de locaties van de Osdorperpleingarage, de AlbertHeijn-garage en de locatie van de tram- en buslus. De huidige achterkanten worden hier dan voorkanten. In de Sloterplas (waterlocatie) komt de Nieuwe Meervaart. Op de plankaart zijn de onderzochte opties Noord, Midden en Zuid afgebeeld. De minimale en maximale indicatieve footprint van de Nieuwe Meervaart zijn opgenomen in de kaart. Aan de noordzijde en de oostzijde is een uitwerkingsgebied aangeduid: het gebied waarbinnen de Nieuwe Meervaart moet komen. Dit geeft de architect van het gebouw straks flexibiliteit en ruimte om een goed ontwerp te maken.
De oevers van de Sloterplas worden samen met realisatie van de Nieuwe Meervaart flink verbeterd met o.a. een nieuwe promenade, meer zitplekken aan het water, sport- en spelvoorzieningen en meer bomen. De locatie van de huidige Meervaart wordt na de ingebruikname van de Nieuwe Meervaart herontwikkeld met woningbouw, een hotel en een “levendige” plint aan de Meer en Vaart. Ook het pleintje ten noorden van de huidige Meervaart wordt hierbij betrokken en krijgt een plintgebouw direct aan de Meer en Vaart. De herinrichting van de openbare ruimte volgt in principe de ontwikkeling van de bouwvelden, en sluit aan bij de materialisering en inrichtingsprincipes van fase 1. Voor de Sloterplaspromenade wordt een eigen materialisering gekozen.
Mogelijk eindbeeld en maatwerk Fase 1 nadert haar voltooiing. Voor fase 2 wordt in dit stedenbouwkundig plan een mogelijk eindbeeld geschetst, een stip op de horizon. De werkelijke realisatie hangt af van het initiatief van marktpartijen, het werkelijke eindbeeld kan variëren als het beter wordt als hier geschetst. Ook is een gefaseerde transformatie denkbaar. Met name in de noordstrook kan afstemming met zittende eigenaren en erfpachtnemers leiden tot maatwerk in mate van transformatie, fasering, echter zonder in te boeten op ambitie.
Speerpunten regie en condities Daarmee worden in dit stedenbouwkundig plan de fysiek condities gecreëerd die bijdragen aan het versterken van de eigenheid van het Osdorpplein, het verlevendigen en het uitnodigender maken. De speerpunten van de gemeentelijke inspanning. Het stedenbouwkundig plan geeft dus vorm aan eerder genoemde belangrijkste maatregelen en strategische keuzes: verdichten, mengen, samenhangende supergroenstructuur maken, met één bestrating, met ruimte voor voetganger, fietser en openbaar vervoer. Er wordt een ontwikkelperspectief geboden voor negen bouwblokken waarmee ook de entreegebieden aan de randen van het centrum uitnodigender voor de omgeving worden.
Integrale inpassing Nieuwe Meervaart Dit concept stedenbouwkundig plan voorziet in de ruimtelijke inpassing van de Nieuwe Meervaart en de daarmee samenhangende integrale herinrichting van de zuidwestoevers van de Sloterplas. Deze publiekdtrekker helpt het Stadscentrum Osdorpplein naar de Sloterplas te brengen, spant het centrum ruimtelijke en functioneel op en takt door de positionering het Osdorpplein als sub centrum aan op de lange lijnen van stad, de Lelylaan en Meer en Vaart.
Concept Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2, Inspraakversie oktober 2022
29
Focus op uitnodigende overgangszones Fase 1 van de transformatie van Osdorpplein richtte zich met name op de kern en de zuidzijde van Osdorpplein. In fase 2 ligt de focus met name op de noord, west en oost randen (en een resterend kavel aan de zuidkant). Aan de noordzijde wordt voortgebouwd op de bestaande bebouwing. Rooilijnen worden iets opgeschoven richting Osdorpergracht. Er is de mogelijkheid om veel woon- en werkprogramma toe te voegen met adressen en uitstraling naar de weg en de gracht. Daarmee wordt deze laad- en losstraat met entrees parkeergarages een aantrekkelijke entree van het Osdorpplein. Ook wordt de straat en de groensingel aan de gracht opnieuw ingericht met een groenere uitstraling, meer verblijfskwaliteit en een betere oversteekbaarheid. Aan de westzijde worden de drie stroken woonbebouwing gesloopt. Hiervoor in de plaats komt nieuwbouw. Een herverkaveling met een introductie van nieuwe straten en plein, waarbij aan de zuidkant van Tussen Meer ook een nieuwe bedrijfsstraat wordt gemaakt. Zowel in bebouwing als programmering en zeker openbare ruimte een aanzienlijke kwaliteitssprong. Aan de oostzijde van Osdorpplein wordt de huidige kavel van de Meervaart opnieuw ontwikkeld. Rooilijnen worden verlegd om zicht op en looplijnen naar de Sloterplas te maken, onder meer vanaf het Lammetjesplein.
Binnen het projectgebied Stadscentrum Osdorpplein fase 2 worden alle wegen in functie en inrichting afgewaardeerd naar erftoegangswegen met een maximumsnelheid van 30km/ uur. In dit stedenbouwkundig plan wordt tevens voorgesteld om ná 2028 de rijrichting van noord naar zuid op Meer en Vaart op te heffen tussen de Osdorpergracht en de Anslijnflat. Hiermee wordt de barrièrewerking van Meer en Vaart tussen het winkelhart Osdorpplein en de oever van de Sloterplas verminderd. Zoals eerder aangegeven wordt deze maatregel nog nader onderzocht en separaat ter besluitvorming aan het gemeentebestuur voorgelegd.
Hoogwaardige en duurzame openbare ruimte In de openbare ruimte ligt de nadruk op het creëren van routes en verblijfskwaliteit. Voetgangers en fietsers hebben het primaat, auto’s zijn te gast, parkeren verdwijnt stukje bij beetje uit het straatbeeld. Verbindingen met omliggende wijken door toevoegen van fietsbruggen op logische plekken maken routes naar en door Stadscentrum Osdorpplein vanzelfsprekend. Meer groen aan randen, op pleinen en parkjes en in straten verhogen verblijfskwaliteit en belevingswaarde.
Verkeer en mobiliteit Stadscentrum Osdorpplein blijft bereikbaar. Voor reizigers met de auto, per openbaar vervoer en voor fietsers en wandelaars. Nieuwe inzichten en nieuwe voorkeuren vragen om aanpassingen. Betere openbaar vervoer verbindingen met goede haltes. Meer ruimte voor fiets en voetganger. Noodzakelijkerwijs gaat dit ten koste van asfalt. Door een samenhangende mobiliteitsvisie voor Nieuw West blijft het Stadscentrum evengoed bereikbaar voor automobilisten.