Bijlage 2a. Duurzaam Spieringhorn.pdf

(sport)Park Spieringhorn - duurzaamheidsparagraaf Door Celian Terwindt, Buro4D stad Inleiding De herontwikkeling van sportpark Spieringhorn kan een enorme boost geven aan de invulling van de agenda Amsterdam Duurzaam. De scope van het project betreft de totale herinrichting van het sportpark: sportvelden, clubhuizen, school, park, openbare ruimte. Dit biedt de kans om naast het toepassen van bewezen concepten innovatieve technieken uit te proberen. Deze kunnen bij bewezen succes op andere plekken in de stad toegepast worden. Via de verenigingen wordt een grote groep mensen bereikt, die betrokken is bij de duurzame ontwikkeling van het park. Gerichte communicatie zal voor sporters en bezoekers het duurzame karakter van het park zichtbaar en beleefbaar maken en zal een uitstralingseffect hebben naar de (thuis- en bedrijfs-) situatie van de leden en bezoekers: Als het op de sportvereniging kan… In deze duurzaamheidsparagraaf worden vier bouwstenen aangereikt die de basis vormen voor de duurzame ontwikkeling van het park. De bouwstenen zijn zowel gericht op de aanpak als de inhoud en bieden tezamen een richtinggevend strategisch kader voor de planontwikkeling. In de volgende fase wordt deze verder uitgewerkt. Afgesloten wordt met een paragraaf Financiën. In meedenksessies en met betrokken partijen zijn al veel ideeën voor verduurzaming bijeen gebracht.

Deze zijn aan de hand van de beschreven bouwstenen geordend en in bijlage 2b van de projectnota opgenomen. Een overzicht van financieringsmogelijkheden gericht op de duurzaamheidsambities is verwerkt in de financiële paragraaf van de nota. Ambitie (Sport)park Spieringhorn stimuleert de gezondheid van mens, natuur en stad. Park Spieringhorn is een energieleverend park, dat een bijdrage levert aan de Regionale Energie Strategie van Amsterdam, die inzet op grootschalige opwekking van duurzame energie. Park Spieringhorn volgt de principes van de circulaire economie, waarmee een stap gezet wordt naar de Rijksdoelstelling Nederland Circulair in 2050.

1 INTEGRALE BENADERING – voorwaarde voor een succesvolle aanpak Om stappen te kunnen maken en zicht te krijgen op innovatieve oplossingen is een brede aanpak noodzakelijk. Het opknippen van het project in deelgebieden of keuze voor minder ingrijpende herontwikkeling verkleint de oplossingsmogelijkheden en kan leiden tot suboptimale oplossingen. Op basis van brede studie en breed overleg worden expliciete keuzes gemaakt die voor het totale sportpark de meeste waarde opleveren. De integrale aanpak omvat: a. De totale levenscyclus De herinrichting van het sportpark omvat de gehele cyclus van sloop naar nieuwbouw van gebouwen, velden, infrastructuur en van (minimale!) kap naar herbeplanting, gevolgd door de gebruiks-, exploitatie- en onderhoudsfase. Een integrale benadering biedt bijvoorbeeld ruimte voor afweging tussen investeringskosten en onderhoudskosten door te kijken naar total cost of ownership in plaats van bijvoorbeeld lage investeringskosten. Een goed voorbeeld hiervan zijn zonnepanelen, waarbij de investering vooruit loopt op de baten of de keuze van ecologische bouwmaterialen die bij sloop geen milieuschade veroorzaken. b. Alle functies en alle betrokken partijen Gekeken wordt naar het totale programma van velden, gebouwen, landschap en infrastructuur. Schaalvoordelen, gezamenlijk gebruik, uitwisseling van voorzieningen etc. kunnen alleen helder

worden als alle betrokken partijen (gebruikers, beheerders, etc.….) vertegenwoordigd zijn en meedenken. c. Alle benodigde disciplines De oplossingsruimte wordt groter als er vanuit verschillende vakgebieden inbreng geleverd wordt. Installatietechnische oplossingen zijn soms uitwisselbaar met bouwkundige oplossingen, landschap is verbonden met infrastructuur etc. Deskundigen op het gebied van landschapsontwerp, bouwkunde, vastgoedexploitatie, installatietechniek, verkeerskunde etc. werken geïntegreerd aan oplossingen.

2 MEERVOUDIG INTENSIEF RUIMTEGEBRUIK- duurzaam kader Fysieke ruimte in de stad is schaars en kostbaar. Hoe meer functies er op een vierkante meter gemaakt kunnen worden, hoe intensiever het gebruik, hoe meer mensen ervan profiteren. Het uitgangspunt om het sportpark groener en aantrekkelijker te maken voor meer doelgroepen, door het in te richten als ‘gewoon’ park past hier goed in. Enerzijds blijft het een sportpark met voldoende (on)georganiseerd sportaanbod. Anderzijds wordt het sportpark ingepast in de Groene Scheg: de Brettenzone wordt natuurlijker vormgegeven en de verbindingen naar de omgeving worden verbeterd. Dit is mogelijk door meervoudig intensief ruimtegebruik toe te passen. a. Meervoudig ruimtegebruik: het slim combineren van functies die boven, tussen of tegen elkaar geplaatst kunnen worden zoals:  Parkeren onder sportvelden / sporten op het dak.  Wateropslag onder sportvelden (bestrijding hittestress en waterbuffering).  Randen, gevels, daken, velden gebruiken t.b.v. energieopwekking (elektriciteit, warm water, captatienet). b. Intensief ruimtegebruik: dezelfde ruimte krijgt meerdere bestemmingen zodat deze door zo veel mogelijk personen gedurende zo veel mogelijk uren van de dag gebruikt wordt. Voorbeelden zijn:  Door aanleg kunstgrasvelden wordt de bespelingsgraad hoger.  Mogelijkheden voor individuele en ongeorganiseerde sport opnemen.

 School en buurtbewoner maakt overdag en in de avond gebruik van de sportfaciliteiten.  Dubbelgebruik van de parkeerruimte ten behoeve van onder meer school en sporthal.

3 CIRCULAIR (VER)BOUWEN- duurzaam kader De denkrichting voor de herstructurering van het park is de circulaire economie. Deze richt zich op het sluiten van materiaalkringlopen in de bouw, grond- weg- en waterbouw, inrichting, energie en gebiedsontwikkeling. Dat betekent dat we met de realisatie van alle nieuwe voorzieningen (velden, clubhuizen, school, landschapsinrichting) de leidraad hanteren dat we geen afval creëren. De materialen die uit de gesloopte gebouwen, parkeerplaatsen, paden etc. komen, moeten gebruikt worden en in de nieuwe gebouwen of ergens anders, liefst binnen het park, een herbestemming vinden. Omdat de verschillende elementen van de opgave niet heel groot zijn maar juist wel weer zeer divers, leent dit project zich goed voor het opdoen van ervaring op het gebied van circulair (ver-) bouwen. De gemeente kan overwegen om een experimentele ruimte te creëren, waardoor

bestaande regelgeving (zoals bouwbesluit) niet belemmerend is voor het resultaat en expertise op het gebied van regelgeving ontwikkeld wordt. In de bouwenvelop en het beheerplan kan de eis circulair bouwen worden opgenomen. Aandachtsgebieden binnen het thema circulair zijn: a. Velden en gebouwen Voor kunstgrasvelden die weggehaald worden, moeten nieuwe toepassingen bedacht worden. Omgezaagde bomen worden verwerkt tot een bankje of een nieuwe vloer of blijven op het terrein liggen om opgenomen te worden in de natuur. Dit geldt tevens voor de exploitatiefase. Afgemaaid gras blijft binnen de grenzen van het park. Wat betreft gebouwen kan dat leiden tot ecologisch bouwen, met natuurlijke materialen zoals hout, strobalen of leem, maar ook tot gebouwen met hergebruikte materialen zoals ramen, deuren, trappen of mogelijk staalconstructies. Voor het uitwerken van doelstellingen van circulair (ver-)bouwen zijn veel handvatten te vinden, zoals:  Nederland Circulair: In 4 stappen circulair (ver)bouwen  toepassen methodiek van de 6 schillen van een gebouw van Stewart Brand b. Landschap, biodiversiteit en gezondheid Ingezet wordt op versterking van de groene parkbeleving met ruimte voor spelen, sporten en ontmoeten. Allen gericht op gezondheid. Hierdoor heeft aandacht voor het vergroten van de ecologische diversiteit (flora en fauna) voorrang.

Gezond groen en gezonde mensen; denk aan het invoeren van de gezonde sportkantine, wildplukken van fruit en noten, actief spelen voor kinderen etc. De uitgangspunten voor circulair ontwikkelen en beheren zijn ook voor de inrichting van het groen van toepassing: een gesloten grondbalans, bij beheer geen afvoer van gemaaid gras e.d. c. Afval Doelstelling is dat afval niet ontstaat (geen wegwerp artikelen) en dat gebruikte zaken een waardevol volgend leven krijgen. Dit is zowel de inzet bij het maken van een nieuw gebouw als tijdens de gebruiksfase. Gedacht kan worden over maatregelen gericht op verwerking van grijs water (riolering), afval van Horeca, voedselverspilling tegengaan, composteren, afvalscheiding etc. d. Energie Het park wordt energieleverend, waarmee een bijdrage geleverd wordt aan de doelstellingen van de Regionale Energie Strategie van Amsterdam. Mogelijkheden voor energieopwekking voor pv op daken, warmteopwekking via velden, of ook via daken, mogelijke koppeling aan warmtenet, smart grid etc.. e. Mobiliteit Inzet is te komen tot de meest duurzame vorm van vervoer. Lopen en fietsen wordt gefaciliteerd (goede verbindingen en fietsenstallingen). Vormen voor collectief (openbaar) vervoer worden onderzocht. Voor autovervoer wordt elektrisch vervoer gestimuleerd. Parkeren blijft noodzakelijk, o.a.

vanuit competitie hockey (zware keeperstassen), maar we hanteren de ondergrens vanuit de parkeernorm.

4 BETROKKEN BELANGHEBBENDEN- bewustwording en draagvlak Er zijn veel partijen betrokken: drie sportverenigingen, commerciële sportbeoefening, de gemeente in de rol van eigenaar en beheerder, bewoners van omliggende buurten en parkbezoekers. Voor de ontwikkeling van oplossingen en het functioneren van het park is de hele gemeenschap van betrokkenen een bron van ideeën en energie die het park gaan dragen. Om deze krachten te mobiliseren, wordt in alle fasen van het project zo breed mogelijk naar en door alle partijen gecommuniceerd en uitgenodigd tot deelname. Zo weet straks het jongste

voetballertje waar hij zijn klokhuis weg moet gooien en kan een verenigingslid met een eigen bedrijf zijn expertise inzetten. 5 Financieel In de circulaire economie ontstaan nieuwe financieringsconstructies die een integraal onderdeel uitmaken van oplossingen, die tijdens de ontwikkeling van het project naar boven komen. Onderstaand wordt een aantal financieringsopties (als resultaat van een quick scan) genoemd voor sportverenigingen: Regelingen Rijksoverheid  Bosa (Stimulering Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties): 20% subsidie voor aanpassingen aan de clubaccommodatie. Voor maatregelen die de duurzaamheid en/of toegankelijkheid bevorderen, is de subsidie 35% van de investering. Regeling is bedoeld voor niet btw-plichtige organisaties zoals sportverenigingen.  SDE+ (Stimulering Duurzame Energieproductie) kan aangevraagd worden voor onder meer hernieuwbare elektriciteit (pv-panelen) en hernieuwbare warmte. Regelingen Gemeente Amsterdam  Subsidie Verenigingsaccommodaties buitensport richt zich op alle voorzieningen: clubhuis, velden, verlichting enz. Het subsidiebedrag is maximaal een derde deel van de totale kosten van de (ver)bouw, tot een maximum subsidiebedrag van € 275.000. Een derde van de kosten kan de vereniging lenen bij de stichting Financiering Bouw Sportaccommodaties (SFB-SA). Het laatste derde deel is eigen inbreng.

Extra interessant is dat (onder bepaalde voorwaarden) een stapeling mogelijk is met de bosa-regeling.  Duurzaamheidsfonds Gemeente Amsterdam: lage rentelening 1,5 tot 2 % o.a. voor verenigingen.  Subsidieregeling gebiedsgericht aardgasvrij Amsterdam voor bestaande gebouwen.  Klimaat- en Energiefonds biedt leningen voor investeringen in duurzame energieopwekking. Overige financieringsmogelijkheden  Crowd funding door verenigingsleden  Uitgeven van aandelen aan verenigingsleden  Financieringsconstructie zoals ESCO (Energy service company) Financieringsmogelijkheden voor de gemeente:  Rijksregeling Klimaatgericht en circulair inkopen; regeling bestond in 2019 en omhelst de financiering van advies op genoemde gebieden  Te onderzoeken: innovatiesubsidies van het Rijk, mogelijk te combineren met een PPS constructie. Regelingen Europese Unie  LIFE: Europese natuur-, milieu- en klimaatprojecten: Partijen die werken aan een innovatief natuur-, milieu- of klimaatproject of aan een circulaire economie project kunnen een projectvoorstel indienen. Geldt voor sportverenigingen en gemeentes.