Bijlage 2 - Toerisme in de stad beschouwd

Onderzoek ‘toerisme in de stad’ beschouwd

Rapport Ipsos I&O

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

Colofon Uitgave Ipsos I&O Zuiderval 70 7543 EZ Enschede Amstelveenseweg 760 1081 JK Amsterdam Ericssonstraat 2 5121 ML Rijen

Rapportnummer 2026/037

Datum februari 2026

Opdrachtgever Bond van Cannabis Detaillisten

Auteurs Melle Conradie Sara Kellij Peter Kanne

Copyright Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

2 van 15

Inhoudsopgave 1

Conclusies ___________________________________________________________________ 4

2

Achtergrond __________________________________________________________________ 7

3

Bevindingen onderzoek ‘toerisme in de stad’ (2021)_______________________________ 7

4

Bevindingen uit andere bronnen sinds 2021 ______________________________________ 8

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

3 van 15

1

Conclusies

In 2021 voerde Ipsos I&O voor de Bond van Cannabisdetaillisten (BCD) het onderzoek ‘Toerisme in de stad’ uit. De dataverzameling vond plaats van in oktober en november 2021. Inmiddels is het januari 2026 en ziet de wereld er anders uit dan toen. Destijds zaten we nog midden in de coronacrisis. Hoewel in de veldwerkperiode relatief weinig maatregelen golden in vergelijking met de periode daarvoor, was het toerisme zeker niet op het niveau van voor de crisis of van na 2024. Zo was er bijvoorbeeld bijna geen overzees toerisme. De BCD wilde graag weten in hoeverre de belangrijkste conculusies uit ‘Toerisme in de stad’ (2021) overeind blijven staan in het licht van tussentijdse ontwikkelingen en verschenen publicaties. In deze conclusies beantwoorden we deze vraag per conclusie uit ‘Toerisme in de stad’ aan de hand van de uitgevoerde literatuurstudie. 1

Uitkomst 2021: ‘Coffeeshops zijn niet de belangrijkste bezoekreden voor toeristen’ Het originele onderzoek uit 2021 stelde vast dat wandelen (35% noemde het als hun belangrijkste motief en 66% plaatst het in hun top 3), musea (21% op nummer 1, 42% in top 3) en architectuur (11%; 42% in top 3) de belangrijkste bezoekmotieven voor toeristen zijn. Coffeeshops worden minder vaak als belangrijkste bezoekmotief genoemd (16%; 35% in top 3). Onderzoek Toeristisch Dagbezoek uit 2025 bevestigt dit beeld in grote lijnen. Wandelen (51%) en museumbezoek (21%) zijn de belangrijkste bezoekredenen voor buitenlandse dagbezoekers. Drie procent noemt coffeeshops als belangrijkste reden voor hun bezoek. Hiermee is het waarschijnlijk dat coffeeshops nog steeds niet de belangrijkste bezoekreden zijn voor toeristen. Kanttekening hierbij is dat we bij het onderzoek in 2021 keken naar alle buitenlandse bezoekers, terwijl het Onderzoek Toeristisch Dagbezoek zich uitsluitend richt op bezoekers die niet in Amsterdam overnachten. Verder zijn er nu meer toeristen dan in 2021 toen er nog coronamaatregelen waren en uitgaansgelegenheden bijvoorbeeld eerder sloten. Het aantal bezoekers en overnachtingen steeg sindsdien sterk. Mogelijk dat dit tot verschuiving in bezoekredenen heeft geleid, maar dit kunne we niet met zekerheid zeggen.

2

Uitkomst 2021: ‘Inwoners hebben last van toeristen die cannabis gebruiken, maar meer nog van alcoholgebruik’ het onderzoek uit 2021 liet zien dat ruim de helft van de Amsterdammers (58%) enige overlast ervoer van toeristen, en in het centrum had een grote meerderheid last van toerisme. Hoewel cannabisgebruik door toeristen overlast gaf voor de helft (52%) van de bewoners, ervoeren meer bewoners last van toeristen die alcohol consumeerden (63%). Dit beeld wordt niet ondersteund door de binnenstadsenquête 2024. Daar zegt een derde (37%) overlast van blowende mensen te ervaren en 29 procent ervaart overlast van alcohol drinkende mensen, hoewel het hier niet gespecificeerd is dat het om toerisme moet gaan. Wel vindt 64 procent dat toeristen te dominant aanwezig zijn in de binnenstad. Tot slot valt op te merken zowel in Toerisme in de Stad als andere publicaties de grootste overlast in de binnenstad niet lijkt te komen door alcohol- of drugsgebruik per se. In Toerisme in de Stad was het vooral drukte en roekeloos fietsende toeristen en een eenzijdig winkelaanbod. In de publicaties van na 2021

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

4 van 15

gaat het vooral om afval op straat. Daarnaast komt uit diverse studies naar voren dat de focus op toerisme en overtoerisme de leefbaarheid onder druk kan zetten. 1 Amsterdammers zeggen in 2024 meer last te hebben van blowende mensen dan van alcohol drinkende mensen. Mogelijk is het beeld ten opzichte van 2021 daarmee veranderd. Wel lijken inwoners (net als eerder) nog meer last te hebben van bijv. afval dan van middelengebruik. Kanttekening bij de bevindingen is dat een deel van de nieuwe publicaties gaat over overlast in het algemeen in plaats van over overlast door toerisme. Dit maakt een exacte vergelijking niet mogelijk. 3

Uitkomst 2021: ‘Deel van bezoekers zou mogelijk niet meer naar Amsterdam komen bij invoering icriterium’ Van alle toeristen verwachtte in ‘Toerisme in de Stad’ ruim driekwart Amsterdam waarschijnlijk ook te bezoeken als ze niet naar een coffeeshop konden (dus bij invoering van een i-criterium). Een minderheid van de coffeeshop bezoekende onderzoekers zou wegblijven. In het literatuuronderzoek zijn geen recentere publicaties gevonden waarin deze conclusie is onderzocht.

4

Uitkomst 2021: ‘Aanschaf drugs verplaatst mogelijk naar illegaliteit bij invoering i-criterium’ Een deel van de coffeeshop bezoekende toeristen gaf in het onderzoek ‘Toerisme in de Stad’ aan te verwachten Amsterdam te blijven bezoeken bij de invoering van een i-criterium, maar dan op een andere manier aan drugs proberen te komen. Ze willen het dan op straat kopen (17%) of anderen het voor zich laten aanschaffen (13%). Op basis van het literatuuronderzoek lijkt dit sindsdien niet opnieuw aan toeristen te zijn gevraagd. Wel; blijkt uit de factsheet straatdealen dat het aantal incidenten met straatdealen is toegenomen in de periode 2023-2024 vergeleken met de periode 2021-2022. Tussen 2023 en 2024 nam het aantal incidenten straatdealen in het centrum echter weer af van 983 naar 794. Dit geeft aan dat straatdealen een reëel probleem is dat een grillig verloop kent (in de onderzochte literatuur werd geen verklaring gegeven voor dit grillige verloop). Een randvoorwaarde voor toeristen om drugs op straat te kunnen kopen – de aanwezigheid van straatdealers – is dus in elk geval aanwezig. In het literatuuronderzoek zijn geen recentere publicaties gevonden waarin deze conclusie is onderzocht. Cijfers over straatdealen laten wel zien dat het in elk geval mogelijk is voor toeristen om hun drugs op straat te kopen, mocht dat voor hen in de coffeeshop niet meer mogelijk zijn.

Samengevat kan worden gesteld dat de bevinding uit 2021 dat coffeeshops niet de belangrijkste bezoekreden zijn voor toeristen, ondersteund lijkt te worden door later onderzoek 2. Voor overlast van toerisme is het beeld minder eenduidig. In het onderzoek van 2021 gaven inwoners aan meer last te hebben van toeristen die alcohol gebruiken dan van toeristen die cannabis gebruiken.

1

Zie SNACKS and the CITY; Iris Hagemans (2025) en de parallelle economie in de Amsterdamse binnenstad; Andersson, Elffers, Felix (2024). 2 Onderzoek Toeristisch Dagbezoek in Amsterdam; O&S Amsterdam (2024): https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/onderzoektoeristisch-dagbezoek-in-amsterdam

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

5 van 15

Uit de Binnenstadsenquête 2024 (O&S Amsterdam; 2024) blijkt dat inwoners in 2024 meer last hebben van blowende mensen dan van mensen die alcohol gebruiken. Omdat het niet om exact dezelfde groepen gaat, is het lastig hier een vergelijking te maken. Wat wel opvalt is dat inwoners nog meer last lijken te hebben van andere zaken. In het onderzoek uit 2021 ging het vooral om drukte en roekeloos fietsende toeristen en een eenzijdig winkelaanbod. In de binnenstadsenquête 2024 (O&S Amsterdam; 2024) gaat het vooral om afval op straat. Daarnaast komt uit diverse studies naar voren dat de focus op toerisme en overtoerisme de leefbaarheid onder druk kan zetten.3 Sinds 2021 zijn er geen onderzoeken uitgevoerd onder toeristen in relatie tot het i-criterium, daarom kunnen over dit onderwerp geen nieuwe conclusies getrokken worden. In hoeverre toeristen wegblijven bij de invoering van een i-criterium, blijft daarmee het best te beantwoorden op basis van het onderzoek uit 2021. Hetzelfde geldt voor de vraag in hoeverre de invoering van een i-criterium zal leiden tot een toename van het aantal toeristen dat op straat drugs koopt.

3

Zie SNACKS and the CITY; Iris Hagemans (2025) en de parallelle economie in de Amsterdamse binnenstad; Andersson, Elffers, Felix (2024).

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

6 van 15

2

Achtergrond van het onderzoek

In 2021 voerde Ipsos I&O voor de Bond van Cannabisdetaillisten (BCD) het onderzoek ‘toerisme in de stad’ uit. De dataverzameling vond plaats van in oktober en november 2021. Inmiddels is het januari 2026 en ziet de wereld er anders uit dan toen. Destijds zaten we nog midden in de coronacrisis. Hoewel in de veldwerkperiode relatief weinig maatregelen golden in vergelijking met de periode daarvoor, was het toerisme zeker niet op het niveau van voor de crisis of van na 2024. Zo was er bijvoorbeeld bijna geen overzees toerisme.

3

Bevindingen onderzoek ‘toerisme in de stad’ (2021)

De BCD wil nu weten in hoeverre de belangrijkste conclusies van het ‘toerisme in de stad’ overeind blijven staan in het licht van tussentijdse ontwikkelingen en verschenen publicaties. Belangrijke bevindingen die we met deze literatuurstudie willen toetsen zijn: 1

Coffeeshops zijn niet de belangrijkste bezoekreden voor toeristen Uit het onderzoek uit 2021 bleek door de stad kunnen wandelen (95%), het bekijken van gebouwen en architectuur (79%) en het bezoeken van musea (61%) en restaurants (60%) en uitgaan (58%) voor toeristen de belangrijkste redenen zijn om Amsterdam te bezoeken. De aanwezigheid van coffeeshops is voor de helft van de toeristen (47%) een (zeer) belangrijke bezoekreden. Ook wanneer toeristen een top 3 maken van bezoekmotieven, komt wandelen bij 35 procent op de eerste plek. Bij twee derde staat dit op een plek in de top 3. Daarna volgen de musea (bij 21% op 1, bij 42% in top 3) en coffeeshops (16% en 35%). Kortom: bezoek aan coffeeshops is een belangrijk bezoekmotief voor toeristen, maar er zijn belangrijkere bezoekredenen.

2

Inwoners hebben last van toeristen die cannabis gebruiken, maar meer nog van alcoholgebruik Terugkijkend naar de situatie voor de coronacrisis (het onderzoek vond plaats tijdens de coronacrisis) ervoer ruim de helft (58%) van de Amsterdammers minimaal enige overlast van toerisme. Een vijfde ondervond zelfs veel last. In het centrum is de overlast echter beduidend groter, met name in het oude centrum. Onder inwoners van de postcodegebieden 1011 en 1012 had 87 procent voor de coronacrisis veel tot enige overlast. Wanneer men kan kiezen uit een voorgelegde lijst met overlastgevende situatie, blijkt dat men het meest last heeft van ‘roekeloos’ fietsende toeristen (79%) en de drukte in de binnenstad (78%) en ‘groot Amsterdam’ (66%). Daarna volgen het winkelaanbod dat meer is gericht op toeristen (66%), toeristen die lawaai maken (66%), alcohol drinken (63%), met rolkoffers over straat (54%) gaan en cannabis gebruiken (52%). Ruim de helft van de inwoners heeft dus last van toeristen die wiet en hasj gebruiken. Cannabis veroorzaakt meer overlast dan de genotsmiddelen lachgas en pillen, maar minder dan alcohol. Inwoners zien ook liever dat alcoholtoerisme ontmoedigd wordt (72% is voorstander) dan dat coffeeshopbezoek ontmoedigd wordt (53% is voorstander).

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

7 van 15

3

Deel van bezoekers zou mogelijk niet meer naar Amsterdam komen bij invoering i-criterium Het merendeel van de inwoners verwacht dat invoering van het i-criterium zal zorgen voor minder overlast van cannabisgebruikende toeristen (80%), drukte in de binnenstad (65%) en algemene overlast van toeristen (57%). Maar er zijn ook zorgen. Zo verwacht 46 procent van de inwoners dat overlast van drugsdealers op straat zal toenemen omdat toeristen hun drugs elders zullen zoeken. Van alle toeristen verwacht ruim driekwart Amsterdam waarschijnlijk ook te bezoeken als ze niet naar een coffeeshop konden. Zeven procent zegt zeker te zullen wegblijven en voor 10 procent is dat mogelijk het geval. Van de toeristen die Amsterdam (mede) bezoeken om naar de coffeeshop te gaan, zegt 15 procent dat ze weg zouden blijven als dat niet meer zou kunnen. Dat vertegenwoordigt ongeveer 10 procent van alle toeristen (gebaseerd op de cijfers uit het onderzoek van 2021).

4

Aanschaf drugs verplaatst mogelijk naar illegaliteit bij invoering i-criterium Vier op tien coffeeshop bezoekende toeristen (41%) zouden blijven komen als ze geen toegang meer krijgen tot de coffeeshop (‘dan maar geen coffeeshopbezoek)’. Een kwart (24%) is van plan te blijven komen en dan op een andere manier aan wiet of hasj zien te komen. Ze willen het dan op straat kopen (17%) of anderen het voor zich laten aanschaffen (13%).

4

Bevindingen uit andere bronnen sinds 2021

In deze paragraaf geven we een samenvatting van de literatuur en cijfers die we bij verschillende bronnen hebben gevonden. We hebben hiervoor publicaties gezocht die te maken hebben met toerisme in Amsterdam en coffeeshops in Amsterdam. We deden dit door te zoeken via openresearch.amsterdam.nl en Google en daarnaast bekende bronnen als CBS en NBTC te bekijken. De volgende bronnen en publicaties zijn in deze literatuurstudie geraadpleegd. • • • • • • • • • • • • • • • •

Onderzoek toeristisch dagbezoek; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2025); Toerisme MRA 2024-2025; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2025); Monitor Attracties MRA; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2024); Binnenstadsenquête 2024; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2024); De parallelle economie in de Amsterdamse binnenstad; Andersson, Elffers, Felix (2024); Factsheet straatdealers in de Amsterdamse binnenstad: resultaten onderzoek 2025; Gemeente Amsterdam (2025); Forecast 2025 | update november: Verwachting verblijfstoerisme in Nederland; Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) (2025); Kerncijfers Gastvrijheidseconomie | versie najaar 2025; Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) (2025); Het haperende hart van de stad; UvA (Pinkster & Duyvendak) (2025); Monitor vijfde verplaatsing coffeeshops Amsterdam; Breuer & Intraval (2023); Coffeeshops in Nederland 2024; Breuer & Intraval (2025); SNACKS and the CITY; Iris Hagemans (2025); Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2025; gemeente Amsterdam (2025); Toeristische draagkracht van wijken in Amsterdam in 2023; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2024); Uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2025; gemeente Amsterdam (2025); Cijfers CBS via CBS-statline (bezocht op 12 december 2025).

Hierna geven we per onderzoek een korte beschrijving van de informatie in deze publicaties die het onderzoek Toerisme in de Stad (2021) in de context van de huidige situatie kan plaatsen.

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

8 van 15

Onderzoek toeristisch dagbezoek; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2025) •

•

•

•

• •

In 2023 waren er 9,4 miljoen verblijfsbezoekers en 15,1 miljoen dagbezoekers. Het aantal dagbezoekers is dus aanmerkelijk groter dan het aantal verblijfsbezoekers. Dit onderzoek was specifiek onder dagbezoekers. Het onderzoek maakt onderscheid tussen verschillende typen dagbezoekers. Inwoners uit plaatsen rondom Amsterdam, inwoners van overig Nederland, buitenlandse bezoekers die in andere plaatsen verblijven (bijv. Haarlem) en buitenlandse bezoekers die niet in Nederland verblijven (bijv. Duits dagbezoek of mensen die Amsterdam bezoeken bij een overstap op Schiphol). De bezoekmotieven verschillen erg per groep dagbezoekers. Bezoekers uit omliggende plaatsen komen vaak om te winkelen. Inwoners uit overig Nederland komen relatief vaak voor museumbezoek naar Amsterdam. Buitenlandse dagbezoekers (totaal verblijf buiten Amsterdam) hebben als hoofddoel veelal wandelen door de stad (51%) en museumbezoek (21%). Drie procent noemt coffeeshopbezoek als belangrijkste bezoekreden. In totaal zegt 39 procent van de buitenlandse dagbezoekers een coffeeshop te bezoeken of te verwachten te doen. Daarnaast denkt 7 procent dit misschien te doen. Wandelen langs de grachten (80% zeker), winkelen (58%), museumbezoek (55%) en de Wallen bezoeken (42%) staan hoger. Nederlandse dagbezoekers komen vrijwel niet voor coffeeshopbezoek (5% verwacht dit te doen; 3% misschien).

Meer frequente bezoekers van Amsterdam vinden coffeeshopbezoek minder belangrijk. Nuance: de onderzoekers geven zelf aan dat de resultaten van het onderzoek zijn niet representatief voor alle dagbezoekers in Amsterdam, maar enkel voor de locaties waar veldwerk heeft plaatsgevonden (Centraal Station, de Nieuwmarkt, het Muntplein, het Museumplein, de Oude Pijp en het Leidseplein). Desalniettemin is het onderzoek omvangrijk met meetmomenten over een langere periode. Het beeld lijkt daardoor robuust en betrouwbaar.

Toerisme MRA 2024-2025; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2025) • • •

• •

In 2024 waren er naar schatting 24,1 miljoen unieke bezoekers om Amsterdam. Dit waren 14,4 miljoen dagbezoekers en 9,7 miljoen verblijfsbezoekers. Dit zijn 5 procent minder dagbezoekers dan voor corona. Het aantal verblijfsbezoekers is 14 procent hoger dan voor corona. Er waren 22,9 miljoen overnachtingen. Gemiddeld verblijven bezoekers 2,36 nachten in Amsterdam en het aantal overnachtingen is 6 procent meer dan in 2019. Meer dan de helft van de hotelovernachtingen in de stad vindt plaats door buitenlanders. Alle herkomstlanden liggen boven het pre-corona niveau behalve Britten. De 14 miljoen dagbezoekers hebben in totaal 26,7 miljoen dagbezoeken aan Amsterdam gebracht. In 2024 waren er 233 duizend zeecruisepassagiers en 310 duizend riviercruisepassagiers. In 2018 waren er nog 800 duizend passagiers (zee- en riviercruise).

Monitor Attracties MRA; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2024) • • •

Aan het einde van 2023 telde de Metropoolregio Amsterdam (MRA) 883 attracties volgens het MRA Attractiebestand van O&S. In 2021 waren dit er 802. In de MRA zijn van elke categorie behalve ‘overig’ de meeste attracties in Amsterdam. Museumbezoek naderde in 2023 het niveau van voor corona.

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

9 van 15

Binnenstadsenquête 2024; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2024) • •

•

•

•

•

•

•

•

•

•

In 2024 heeft O&S in opdracht van stadsdeel Centrum voor de vierde keer de Binnenstadsenquête uitgevoerd. Dit is een jaarlijkse online enquête over de prioriteiten van de Aanpak Binnenstad. De vragenlijst is in de periode 2 tot en met 22 september 2024 volledig ingevuld door 6.323 personen, onder wie 2.365 binnenstadsbewoners (37%), 815 ondernemers in de binnenstad (13%), 3.058 Amsterdammers uit de overige delen van de stad (49%) en 85 forenzen met een baan in de binnenstad (1%). Van de respondenten vindt 62% dat de binnenstad van Amsterdam in het algemeen achteruit gaat. Vooral op het gebied van schoonheid/netheid, drukte op straat en bereikbaarheid. Tien procent noemt specifiek dat drugsoverlast is verslechterd en twee procent vindt dat dit is verbeterd. De maatregelen van de gemeente om de leefbaarheid in de binnenstad te verbeteren vindt 46% (te) weinig ingrijpend en 40% is hier neutraal over of weet het niet. Als alleen naar de maatregelen in het Wallengebied wordt gekeken, vindt 32% de maatregelen (te) weinig ingrijpend en 25% juist (te) ingrijpend. Over het blowverbod op straat is 35 procent positief en 20 procent negatief. De rest is de maatregel niet opgevallen (27%) of staat er neutraal tegenover (15%). Over het eerder sluiten van terrassen en horeca op vrijdag en zaterdag is ongeveer een derde negatief.

Van de respondenten is 38% een liefhebber van de binnenstad: zij komen er graag en mijden het gebied (meestal) niet. De grootste groep respondenten (45%) is wat minder uitgesproken en mijdt de binnenstad soms. Bijna driekwart van de respondenten voelt zich redelijk tot sterk verbonden met de binnenstad. Dit is vergelijkbaar met de verbondenheid met Amsterdam als geheel en gemiddeld genomen hoger dan de verbondenheid met de eigen woonbuurt in Amsterdam. Over het algemeen vinden de respondenten dat de binnenstad van Amsterdam een levendige en drukke plek zou moeten zijn voor zeer verschillende groepen. Daarbij vindt men wel vaker dat het een plek voor alle Amsterdammers moet zijn (91%) en wat minder vaak een plek voor heel Nederland (58%) of een internationale plek (57%). Bijna alle respondenten uit andere stadsdelen van Amsterdam komen minstens één keer per jaar in de binnenstad. Bijna zes op de tien respondenten gaan minstens één keer per week. De redenen om de binnenstad te bezoeken zijn door de jaren heen stabiel. Vijf procent kwam voor de coffeeshop naar de binnenstad.

De vier voorwaarden voor thuisvoelen die genoemd worden in het reflectiestuk van de Universiteit van Amsterdam komen ook naar voren uit de enquêtes van de Aanpak Binnenstad: − Respondenten die wekelijks in de binnenstad komen, voelen zich er veel meer thuis dan degenen die er niet vaker dan een paar keer per jaar komen. − Van de respondenten voelt 68% zich (meestal) op hun gemak in de binnenstad. Ruim de helft van hen geeft een hoog cijfer voor thuisgevoel. De 16% die zich meestal niet op hun gemak voelen in de binnenstad, voelt zich er meestal ook niet thuis (79%). − Bijna driekwart van de respondenten die een 8 of hoger geven voor hun thuisgevoel, geven eenzelfde cijfer voor hun gevoel van trots op de Amsterdamse binnenstad. Van degenen die zich niet thuisvoelen, geeft tweederde ook een onvoldoende voor trots. In het Wallengebied zijn onder andere veel coffeeshops, raamprostitutie en horeca. Over de aanwezigheid van deze bedrijven wordt zeer verschillend gedacht. 38 procent wil even veel coffeeshops als nu. 3 procent wil meer en 51 procent wil minder. Alleen van souvenirwinkels, minimarkets & seksshops geeft men vaker (70%) aan dat men het minder wil. In 2024 vinden zes op de tien binnenstadsbewoners de binnenstad vervelend druk. Het aandeel dat het er gezellig druk vindt, daalde in tussen 2014 en 2024 van circa 70% naar 26%.

Het oordeel over de drukte hangt sterk samen met de mate waarin men zich thuisvoelt in de binnenstad.

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

10 van 15

•

Afval en wegopbrekingen zijn de meest voorkomende vormen van overlast in de binnenstad: 79% en 65% ervaren dit er meestal tot altijd. Daarna volgen op afstand de overlast van lange rijen op straat en blowende mensen (39% en 37%). Buitenslapers, drugsverslaafden en straatdealers zorgen bij 21%, 20% en 13% van alle respondenten meestal tot altijd voor ernstige overlast in de binnenstad.

De parallelle economie in de Amsterdamse binnenstad; Andersson, Elffers, Felix (2024) •

•

• •

•

Uit het onderzoek volgt dat er in de Amsterdamse binnenstad een nauw verband is tussen de toeristenstroom, het winkelaanbod en de winkelhuren. De grote toeristenstroom leidt tot een aanbod van winkels die zich op toeristen richten. Die verkopen producten met relatief hoge marges en omloopsnelheid. Dat stelt hen in staat relatief hoge winkelhuren te betalen. Daardoor lopen de huren op wat een problematisch effect heeft voor winkels die zich niet op toeristen richten maar op de bewoners van de binnenstad of, in bredere zin, op Amsterdammers. Zij kunnen minder makkelijk hun prijzen verhogen, maar moeten wel hoge huren betalen. Het groeiende aanbod van toeristenwinkels leidt tot een verschraling van het winkelbestand. Dit gaat ten koste van de aantrekkingskracht voor Amsterdammers. De binnenstad heeft een aantal specifieke kenmerken die het een aantrekkelijk gebied maken voor malafide ondernemers. De vele toeristen die de stad bezoeken kunnen de hoge omzetten en de vele cashbetalingen rechtvaardigen. Daarnaast is de sociale controle in de binnenstad beperkt, doordat er maar weinig mensen wonen, zeker in de straten waar de low-budgetwinkels zijn gevestigd. Het onderzoek laat zien dat de aanwezigheid van malafide ondernemers meerdere negatieve effecten kent voor bonafide ondernemers. Vooral stijgende winkelhuren, diversiteit van de winkelstraat en kwaliteit van winkels.

Zorgelijk is verder de aantasting van het rechtsgevoel van bonafide ondernemers. Zij ervaren dat malafide ondernemers buiten schot blijven, terwijl de gemeente volgens hen wel oog heeft voor de handhaving van lichte overtredingen. De (lokale) overheid en de bonafide ondernemers lijken daardoor eerder tegenover elkaar te staan, dan naast elkaar, terwijl zij een gezamenlijk belang hebben bij een economisch vitale en leefbare binnenstad.

Factsheet straatdealers in de Amsterdamse binnenstad: resultaten onderzoek 2025; Gemeente Amsterdam (2025) •

•

• •

•

•

Het aantal incidenten straatdealen is toegenomen in de periode 2023-2024 vergeleken met de periode 2021-2022. Waarschijnlijk komt dit door Corona en de coronabeperkingen die in grote delen van deze periode golden. Hierdoor waren er minder bezoekers en navenant minder straatdealers. Tussen 2023 en 2024 is het aantal incidenten straatdealen in het centrum afgenomen van 983 naar 794. Een groot deel van de incidenten straatdealen binnen Amsterdam vindt plaats in Centrum: bijna 49% in 2023 en 43,5% in 2024. In 2024 zijn 642 unieke verdachten voor straatdealen aan gehouden. In 2023 waren dit er 781 (2022: 602). Verdachten zijn vrijwel altijd man. De gemiddelde leeftijd van de in 2022-2024 in Centrum aangehouden verdachten van straatdealen is 30 jaar. De helft van hen is 27 jaar of ouder, de andere helft is 26 jaar of jonger. In de periode 2022-2024 waren 82 (4,8%) van hen minderjarig en 2482 (28,4%) jongvolwassen (18-23 jaar). Van alle unieke verdachten van straatdealen in Centrum (periode 2022-2024) met een woonplaats in Nederland heeft 60% Amsterdam als woonplaats. Als je de verdachten met een onbekende woonplaats niet meetelt is dat 67%. Van de verdachten van straatdealen in stadsdeel Centrum in de periode 2022-2024 was 14% in diezelfde periode ook verdachte van een geweldsdelict in Amsterdam.

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

11 van 15

•

•

•

72% van de bewoners van Burgwallen-Oude Zijde geeft in 2024 aan zeker te weten of sterk het vermoeden te hebben dat het verkopen van drugs voorkomt in de buurt, voor Burgwallen-Nieuwe Zijde is dit aandeel 42%. In Amsterdam als geheel is dit percentage met 17% veel lager. Wat betreft het overlast ervaren van drugshandel geeft ruim de helft van de bewoners van de Burgwallen-Oude Zijde aan hier veel overlast in te ervaren. Voor de Burgwallen-nieuwe Zijde gaat het om 15% van de bewoners. Voor geheel Amsterdam is dit slechts 6%. Overlast komt vooral door bedreigende aanwezigheid, en intimidatie door dealers en afschrikken van ‘derden’. Het aantal overlastmeldingen over straatdealen in het Centrum is gestegen van 299 in 2023 naar 488 in 2024, dat is een stijging van 63%. Nadere analyse laat zien dat een groot deel van deze meldingen gaat over het gebied (Kop) Zeedijk e.o.

Forecast 2025 | update november: Verwachting verblijfstoerisme in Nederland; Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) (2025) • • •

Het binnenlands toerisme groeit in 2025 waarschijnlijk met 1% en remt af vergeleken met de groei in 2024 (+3,1%). Dit vertaalt zich naar ruim 30 miljoen verblijfsgasten in 2025. Internationaal bezoek groeit in 2025 met +5,1% naar 22 miljoen verblijfsgasten. Hiermee groeit internationaal bezoek harder dan in 2024 (+4,8%).

Kerncijfers Gastvrijheidseconomie | versie najaar 2025; Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) (2025) • • •

Verblijfbezoek ligt in Nederland in 2024 hoger dan pre-corona. Het meeste verblijf vindt plaats in NoordHolland. Bezoek aan Noord-Holland is minst seizoensafhankelijk van alle provincies. Amsterdam kent verreweg de meeste hotelgasten. Ongeveer 8 keer zoveel als Rotterdam. Driekwart van het verblijfsverzoek aan Nederland is recreatief.

Het haperende hart van de stad; UvA (Pinkster & Duyvendak) (2025) •

•

•

Rapportage over kwalitatieve gesprekken via focusgroepen met deelnemers aan de Binnenstadsenquête 2024. In de rapportage is niet te lezen om hoeveel gesprekken en met welke bewoners het exact gaat. Daarmee geeft het rapport inzicht in gevoelens die leven zonder dat het duidelijk is in hoeverre deze gevoelens breed gedeeld worden. Doel van deze gesprekken was om bevindingen in de enquête over verbondenheid met en vermijding van de binnenstad beter te kunnen duiden en zo bij te dragen aan de discussie over de toekomst van de Amsterdamse binnenstad. De selectie respondenten laat grote emotionele betrokkenheid bij de stad en binnenstad zien, maar ervaart een verschil tussen hoe de binnenstad volgens hen moet zijn en hoe deze is. Op dit moment vinden ze het vooral te druk en te veel op bezoekers gericht in plaats van bewoners.

Monitor vijfde verplaatsing coffeeshops Amsterdam; Breuer & Intraval (2023) • •

Amsterdam voerde een pilot uit die coffeeshops de mogelijkheid bood om zich te vestigen op een nieuwe locatie in de stad. De verplaatsing van de coffeeshops heeft niet geleid tot een stijging in overlast bij medewerkers van bedrijven in de directe omgeving van de nieuwe locatie (industrieterrein) en lijkt daarom een goede locatie.

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

12 van 15

Coffeeshops in Nederland 2024; Breuer & Intraval (2025) • •

•

De gemeente Amsterdam heeft de meeste coffeeshops eind 2024 en ook het hoogste aantal coffeeshops per inwoner. Bijna alle coffeeshopgemeenten (102) hebben de handhaving van de gedoogcriteria – geen Affichering (A), Harddrugs (H), Overlast (O), Jeugdigen (J), Grote hoeveelheden (G) en Ingezetenen (I) – en de Maximale handelshoeveelheid in het beleid opgenomen. Echter zegt van de 81 coffeeshopgemeenten (79%) die het I-criterium in het beleid hebben opgenomen, een duidelijke minderheid het met hoge prioriteit te controleren (2%). In 2024 zijn handhaving van de AHOJGI-criteria niet in het beleid te hebben opgenomen. In 2024 zijn geen overtredingen van het I-criterium geregistreerd.

SNACKS and the CITY; Iris Hagemans (2025) • • •

•

•

Het onderzoek kijkt naar ‘toeristificatie’ van consumptieruimten in de binnenstad van Amsterdam en welke lokale sturing hierop is. Uit het onderzoek blijkt dat hogere winkelhuren zorgen voor meer standaardisatie. Omgevingen met de hoogste huren kenden tussen 2005 en 2025 de hoogste toeristificatie. Toeristenwinkels worden op sociale media geproblematiseerd als een monocultuur die de leefbaarheid van de binnenstad voor lokale bewoners bedreigt. En daarnaast als rommelige en laagwaardige bedrijvigheid en louche bedrijven. Deze overtuigingen zijn op sociale media neergezet als een urgent probleem dat actie van de lokale overheid vereist. “De vage definitie van ondermijning, de vergaande handelingsvrijheid onder het bestuursrecht, en de tegenstrijdigheden in regelgeving voor winkels en horeca, zorgen er samen voor dat de lokale overheid een strategische keuze kan maken uit verschillende beleidsinstrumenten en die vrij willekeurig kan inzetten.” Echter zijn veel oorzaken van toerisme niet louter lokaal, en dus moeilijk lokaal te sturen. Het onderzoek stelt drie oplossingsrichtingen voor beleid voor: − Afremmen van stijgende winkelhuren om toeristificatie tegen te gaan. − Verminderen van drukte door bezoekersaantallen te beperken. Alternatief draagkracht drukbezochte gebieden vergroten (bijv. door extra schoonmaak en handhaving).

Ook vergroten voorzieningenaanbod kan perceptie van drukte verlagen. − Koester het lokale ondernemersklimaat. Belangrijk om geen antagonistische taal te gebruiken, dit vermindert het vertrouwen van ondernemers in de overheid. Beleidsaanpak moet zich juist richten op samenwerking tussen belanghebbenden.

Uitvoeringsprogramma Aanpak Binnenstad 2025; gemeente Amsterdam (2025) •

•

De gemeente wil dat Amsterdam een aantrekkelijke plek is waar bewoners zich prettig voelen en Amsterdammers graag komen, waar vrijzinnigheid, creativiteit en ondernemerschap ruimte krijgen en waar bezoekers uit binnen- en buitenland welkom zijn en respect hebben voor de stad. De gemeente heeft hier zeven transformatiedoelen voor geformuleerd: − Divers en gebalanceerd horeca-, winkel- en werkaanbod;

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

13 van 15

− − − − − −

Minder bezoekers, respectvolle bezoekers; Leefbare openbare ruimte in de binnenstad; Een groene binnenstad; Een stevig cultureel DNA; Groter & diverser woningaanbod; Sterke sociale binnenstad met genoeg voorzieningen.

Toeristische draagkracht van wijken in Amsterdam in 2023; Onderzoek en Statistiek Amsterdam (2024); • •

•

Derde meting toeristische draagkracht. Tweejaarlijkse meting ook in het kader van programma stad in balans. In 2023 stonden 5 wijken onder druk. Drie daarvan zijn dezelfde als in 2021 (Burgwallen-Oude Zijde, Burgwallen-Nieuwe Zijde en de Oosterparkbuurt). Daar zijn de Grachtengordel Zuid en de Nieuwmarkt/Lastage bijgekomen. De afname van het Airbnb-aanbod sinds 2021 heeft ervoor gezorgd dat de toeristische druk is verminderd.

Uitvoeringsprogramma Bezoekerseconomie 2025; gemeente Amsterdam (2025); •

•

•

Dit uitvoeringsprogramma is een doorvertaling van de visie op de bezoekerseconomie 2035 naar concrete maatregelen die we nemen in 2025. De visie bezoekerseconomie 2035 is in december 2022 vastgesteld door de gemeenteraad. Er worden maatregelen genomen om te sturen op overnachtingen en daarmee de overnachtingscapaciteit. Maatregelen gaan in op: − Hotelovernachtingen; − Particuliere vakantieverhuur; − Toeristenbelasting Afremmen overtoerisme richt zich verder op: − Reguleren reisbewegingen − Spreiding voorzieningen en attracties − Spreiding bezoekers (crowdmanagement) en campagnes − Samenwerking: internationaal en nationaal

Cijfers CBS via CBS-statline (bezocht op 12 december 2025). • • •

In Nederland komt 47 procent van de overnachtingen door buitenlandse bezoekers. In de gemeente Amsterdam is dat 79 procent. Van alle overnachtingen in Nederland, is 28 procent in Amsterdam. Dit is al jaren redelijk stabiel. Alleen in de coronajaren 2020 en 2021 was dit lager (18%). Van alle overnachtingen door buitenlanders in Nederland, vindt 48 procent plaats in Amsterdam. Ook dit percentage is redelijk stabiel, maar was lager in de coronajaren 202 en 2021 (ongeveer 40 procent).

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

14 van 15

Contactgegevens Ipsos I&O Zuiderval 70 7543 EZ Enschede 053 - 200 52 00 Amstelveenseweg 760 1081 JK Amsterdam 020 - 607 07 07 Ericssonstraat 2 5121 ML Rijen 020-607 07 07

Literatuurstudie toerisme en coffeeshops Amsterdam

15 van 15