Bijlage 2 toelichting voortgang aanpak.pdf

Bijlage 2: voortgang aanpak lerarentekort De Amsterdamse inzet op zij-instroom In lijn met de aanbevelingen vanuit het Oberononderzoek naar de Amsterdamse keten voor zijinstroom1 is er een stedelijk plan voor zij-instroom ontwikkeld en gestart. Vanuit één centraal loket wordt er regie gevoerd op de werving en begeleiding van zij-instromers. Er worden informatiebijeenkomsten en kennismakingstrajecten georganiseerd voor iedereen die overweegt leraar te worden. De introductie in het vak van leraar is via een praktijkselectie. Een korte intensieve cursus waarbij je meeloopt op een school, kennismaakt met lesgeven en ervaart of jouw competenties en capaciteiten passen bij de functie van leraar. Ook krijgt elke zij-instromer een eigen coach en intensieve begeleiding tijdens het zij-instroomtraject. Zo zorgen we voor minder uitval en kunnen we de toekomstige leraren ook beter verdelen over de stad. In september jl. zijn 53 zij-instromers gestart aan hun opleiding. In februari volgt het tweede instroommoment van dit schooljaar, dan starten naar verwachting 73 zij-instromers. Vervolgens vindt er in april een extra instroommoment plaats, specifiek voor zij-instromers in het speciaal onderwijs (so) en speciaal basisonderwijs (sbo). Onderstaande tabel bevat het aantal zij-instromers per schooljaar: 2017-2018

2018-2019

2019-2020

2020-2021

2021-2022

2022-2023

5

40

96

124

132

126*

* Totaal van het aantal zij-instromers van september jl. en het aantal aangemelde zij-instromers voor februari 2023

De campagne ‘Liever voor de klas’ en advies en begeleiding op maat voor kandidaten zorgden in de afgelopen jaren voor een enorme toename van het aantal zij-instromers op de basisscholen in Amsterdam. We zien dat het aantal blijft steken rond de 130 nieuwe zij-instromers per schooljaar. Dit is een landelijk gedeeld beeld: mede door de vele mogelijkheden op de krappe arbeidsmarkt vlakt de stijging af. Om desondanks zoveel mogelijk mensen te interesseren voor het zijinstroomtraject is de wervingscampagne gericht op zij-instromers geïntensiveerd. Ontwikkeldoor: Het opleiden van onderwijsondersteunend personeel Met het project ‘Ontwikkeldoor´ zijn opleidingsmodules ontwikkeld waarmee onderwijsondersteunend personeel zich kan professionaliseren of omscholen. De iPabo en de Hogeschool van Amsterdam organiseren dit in samenwerking met de schoolbesturen en de gemeente. In totaal zijn er sinds het begin van het opleidingstraject in schooljaar 2020-2021 80 deelnemers gestart met het oriëntatietraject. Na dit traject kunnen zij doorstromen naar de Pabo, de AD PEP of volgen verschillende modules. Wel zien we dat de deelname afneemt: in februari 2021 startten 40 onderwijsondersteuners met de modules, afgelopen september waren er slechts 12 deelnemers van het oriëntatietraject.

Om te achterhalen waar de achterblijvende deelname in zit is gesproken met deelnemers, onderwijsondersteuners, schoolleiders en bestuurders. Twee punten blijken essentieel: door het lerarentekort vindt een deel van de scholen het lastig om professionaliseringsuren te bieden als dit (nog) geen pabodiploma oplevert. Daarnaast vindt een deel van de onderwijsondersteuners en schoolleiders het huidige maatwerktraject te lang duren, dit traject kan 6 jaar duren omdat het in deeltijd wordt gedaan. Op dit moment wordt binnen de pabo´s verkend of er een versnelling in het traject mogelijk is. Instroom Amsterdamse pabo’s en jongerencampagne Leraar voor een dag Samen met de pabo’s hebben we ons het doel gesteld om tenminste een stijging van 5% aan instroom te behalen vergeleken met 2019. Die doelstelling is behaald. In 2020-2021 was de stijging 19%, met een totaal van 603 nieuwe studenten. Afgelopen september waren dit er 541 (8%). Belangrijk om hierbij te vermelden is dat er in 2020-2021 een algemene forse stijging van het 1

Oberon (2020). Hoe werkt de keten? Onderzoek naar de Amsterdamse keten zij-instroom in het beroep.

aantal hbo-studenten was. Voor het huidige studiejaar was de instroom van het totaal aantal studenten weer terug naar normaal. Het enthousiasmeren van scholieren en studenten voor het leraarschap In samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam, Hogeschool iPabo, de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam, heeft medio november de najaareditie van Leraar voor een Dag plaatsgevonden. Leraar voor een Dag richt zich op het enthousiasmeren van jongeren voor het vak van leraar en nodigt hen tevens uit om een dag met begeleiding voor de klas te staan. Het ‘zelf ervaren’ is een belangrijk aspect bij de motivatie en de studiekeuze van jongeren. De afgelopen twee edities van Leraar voor een Dag 2022 hebben geleid tot ruim 280 aanmeldingen van potentiële nieuwe leraren. Daarmee is het streefgetal behaald. Behoud van leraren door professionalisering Het versterken van het lerarenberoep is essentieel om, ook op de lange termijn, het beroep aantrekkelijk te houden. Het gaat om het bieden van inspiratie, ontwikkelmogelijkheden en loopbaankansen. Daarnaast gaat het om het faciliteren van netwerkvorming tussen scholen en besturen om van elkaar te leren op HR-gebied en andere zaken waar schoolleiders verantwoordelijk voor zijn. Schoolbesturen, lerarenopleidingen en gemeente werken samen om dit te realiseren.

Concreet heeft dit tot de ontwikkeling van twee leernetwerken en drie leergangen geleid:     

Leernetwerk HR-professionals Leernetwerk schoolleiders Leergang pedagogisch en didactisch coachen Leergang gedeeld leiderschap Leergang oriëntatie op loopbaanpaden

De leernetwerken voor HR-professionals en schoolleiders slagen er goed in om samen te werken en te leren waarbij de grote besturen en alle stadsdelen goed vertegenwoordigd zijn. Men gaat bijvoorbeeld met elkaar in gesprek over werkdrukverlaging voor (startende) leraren en men verkent de weg naar strategische personeelsplanning. Ook zien we dat de netwerken leiden tot mooie samenwerkingen buiten de al bestaande netwerken om. Mede door de coronacrisis waren de deelnemersaantallen van de leergangen afgelopen jaren erg wisselend. Daarom is er voor het huidige schooljaar gezamenlijk kritisch gekeken naar de voortgang van dit project met het doel om te verduurzamen wat werkt en te stoppen met wat niet werkt. Dit schooljaar is de leergang pedagogisch en didactisch coachen gestart met 12 deelnemers samen met 6 schoolleiders. De leergang Leiderschap voor Leraren had net genoeg animo om, gecombineerd met de deelnemers uit het VO een start te kunnen maken. De leergang Oriëntatie op Loopbaanpaden is zoals voorgenomen gestopt vanwege gebrek aan animo. In maart 2022 is het eerste schoolleidersnetwerk traject afgerond met zo’n 12 deelnemers. Dit netwerk zetten de deelnemers nu zelf voort. In november 2022 is er een nieuw schoolleidersnetwerk traject gestart met 11 deelnemers. Bij twee van de vier bijeenkomsten hebben de eerste en tweede groep een gezamenlijk programma.

Uiteindelijk ontstaat er zo een groot netwerk van Amsterdamse schoolleiders. Het leernetwerken HR-professionals gestart in 2021 loopt nog en telt zo’n 15 deelnemers. In de netwerken zijn de grote schoolbesturen en alle stadsdelen goed vertegenwoordigd.

Ondersteuning van schoolleiders De druk op schoolleiders is door COVID-19 en het lerarentekort de laatste jaren alleen maar toegenomen en daarbij neemt ook het tekort onder schoolleiders toe. Een zorgelijke ontwikkeling omdat juist schoolleiders een belangrijke factor zijn ik het goed functioneren van een school en het omgaan met de tekorten. Daarom stelt de gemeente per Amsterdamse schoolleider in het primair onderwijs €10.000 beschikbaar voor het organiseren van passende ondersteuning. Hiermee krijgen schoolleiders de ruimte om ondersteuning te regelen, daar waar zij het nodig hebben. De schoolleider kan zich daardoor meer richten op het primaire onderwijsproces, zoals leidinggeven aan het lerarenteam en investeren in schoolontwikkeling. Sinds schooljaar 2019-2020 is er per schooljaar is €562.500 gereserveerd, waarmee er voor alle schoolleiders ruimte voor ondersteuning is vanuit deze voorziening. In schooljaar 2022-2023 zijn er 31 aanvragen toegekend. Hulp aan schoolleiders bij het vinden van goed extern aanbod In Amsterdam worden scholen geholpen bij het inzetten van (onbevoegde) externe professionals. De hulp bestaat uit kennismakelaars die de scholen adviseren en ondersteunen en platform andersom.amsterdam. Dit platform is ontwikkeld in opdracht van het BBO (Breed Bestuurlijk Overleg) en op 7 april 2022 gelanceerd.

Op het platform staat het aanbod voor de inzet van externe professionals in Amsterdam op verschillende domeinen met het oog op het lerarentekort, voor werkdrukverlaging of voor het aanbieden van een rijke schooldag. Aanbieders op andersom.amsterdam committeren zich aan de door het BBO opgestelde bestuurlijke afspraak aangaande het maximale uurtarief van de individuele externe professional. Op dit moment zijn er 72 scholen aangemeld op het platform en zijn er 500 unieke gebruikers. Er worden met 52 aanbieders 205 programma’s aangeboden. Bij deze aantallen zijn de gebruikers die zich niet registreren maar wel de contactgegevens van het platform halen, niet meegeteld. Toelage op het salaris voor Amsterdamse leraren Te lage salarissen voor leraren in het basisonderwijs en een te grote loonkloof tussen het basis en het voortgezet onderwijs, waren vaak gehoorde redenen voor de grotere tekorten in het basisonderwijs. Daarnaast bleek uit de eerste Staat van het Amsterdamse primair onderwijs2 opnieuw dat scholen die een groter aandeel leerlingen met een risico op een onderwijsachterstand hebben, zwaarder lijden onder het lerarentekort dan scholen met weinig of geen leerlingen die dit risico lopen. Daarom ontvingen alle Amsterdamse leraren in het po tot schooljaar 2022-2023 een basistoelage van €925 (bij een voltijd dienstverband) voor het werken op een school in de stad.

Leraren die op een school werken met veel kinderen met een risico op een achterstand ontvingen een aanzienlijk hogere toelage van €2.310. De middelen voor de Amsterdam toelage wordt gefinancierd uit de middelen die het Rijk beschikbaar stelt voor uitvoering van het Noodplan, als onderdeel van het convenant tussen het ministerie, de schoolbesturen en de gemeente. Leraren, schoolleiders en ander personeel op scholen met veel achterstanden krijgen sinds schooljaar 2021-2022 twee jaar lang een arbeidsmarkttoelage. Het gaat om scholen die te maken hebben met veel uitdagende leerlingen en een extra groot risico op achterstanden, zo’n 15 procent van alle schoolvestigingen. Het geld voor deze toelage komt uit het Nationaal Programma Onderwijs, dat bedoeld is om de achterstanden van leerlingen weg te werken die ze als gevolg van corona hebben opgelopen. Sinds schooljaar 2022 - 2023 zijn de Amsterdam toelage en de arbeidsmarkttoelage verweven en uitgebreid naar de scholen in Weesp. We hanteren nu in Amsterdam de landelijke definitie die ruimer is en voor meer scholen geldt. Hierdoor ontvangt een groter deel van de bevoegde 2

https://bboamsterdam.nl/actualiteit/de-eerste-staat-van-het-amsterdamse-primair-onderwijs/

leerkrachten nu het hoge tarief van de Amsterdam toeslag, naast de NPO-arbeidsmarkttoelage. Tegelijkertijd is er ook voor gekozen om het speciaal (basis) onderwijs de hoge toelage toe te kennen. Dit betekent dat de hoogte van de toelage als gevolg hiervan, voor alle betrokkenen is verlaagd voor zowel het hoge als het lage tarief. Het budget vanuit Amsterdam loopt door tot begin 2024, dan vervalt onze eigen toelage. Vanuit het Rijk wordt de landelijke toelage dan structureel. Een toelage op het salaris lijkt effect te hebben. Na de invoering van de Amsterdam toelage nam het verschil van het lerarentekort op scholen af. Uit onderzoek dat is uitgevoerd door Regioplan (zie verderop in deze brief) blijkt dat 48% van de leraren die werken op een school met risico op onderwijsachterstanden aangeeft dat de toelage meespeelt in de keuze voor een baan in het primair onderwijs in Amsterdam. Voorrangsregeling voor Amsterdamse leraren De situatie op de Amsterdamse woningmarkt bemoeilijkt het vinden van een geschikte en betaalbare woning, ook voor leraren. Dit kan voor hen een reden zijn om buiten de stad te gaan of blijven wonen. De kans dat zij dan buiten het Amsterdamse onderwijs gaan of blijven werken neemt dan ook toe.

De gemeente Amsterdam biedt leraren daarom sinds 2020 voorrang op sociale- en middeldure huurwoningen, middels de voorrangsregeling voor leraren, zorg- en politiepersoneel. In totaal zijn er vanaf januari 2020 tot en met oktober 2022 99 woningen aan leraren toegekend. De gemeente werkt voor deze regeling samen met corporaties en ontwikkelaars. Met de corporaties zijn prestatieafspraken gemaakt over het aantal woningen dat zij moeten aanbieden. Er worden meer sociale huurwoningen aangeboden dan is afgesproken. Het aantal middeldure huurwoningen is juist lager. Hierover blijft de gemeente in gesprek met de corporaties. Met ingang van januari 2023 worden de woningen op basis van een quotum verdeeld. Dit quotum is gebaseerd op de omvang van de beroepsgroepen. Het is de verwachting dat er daarvoor meer woningen aan leraren worden toegewezen. Binnen het onderwijs worden de woningen met voorrang toegekend aan leraren op basisscholen met het hoogste schoolgewicht, daarna volgen leraren in de rest van het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs. Aanvullende tegemoetkoming reiskosten Scholen ontvangen van de gemeente een aanvulling op de reiskostenvergoeding zoals opgenomen in de CAO. In schooljaar 2022-2023 is €1.000.000 aangevraagd, voor 2100 fte. Extra parkeervergunningen De gemeente biedt scholen sinds 2018 extra parkeervergunningen.

Begin 2022 zijn er in circa 1000 parkeervergunningen afgegeven aan scholen. Het college heeft het hardheidsbesluit op grond van de Parkeerverordening, d.d. 20 april 2021 (waarmee extra parkeervergunningen beschikbaar worden gesteld aan de onderwijssector) verlengd tot 31 juli 2024. Dit geeft de gemeente de tijd om de definitieve regeling die is aangekondigd in het coalitieakkoord uit te werken. Scholen hebben recht op twee soorten parkeervergunningen: bedrijfsparkeervergunningen en maatschappelijke parkeervergunningen. Het aantal vergunningen hangt af van de locatie van de school en het aantal fte dat op de school werkzaam is. De maatschappelijke parkeervergunningen kunnen ook met wisselend kenteken worden afgegeven. Hierdoor kunnen meerdere leraren gebruik maken van dezelfde vergunning. Ook kunnen scholen voor gebieden waar een ‘blauwe zone’ geldt (korte tijd gratis parkeren met een parkeerschijf) ontheffingen krijgen waarmee zij langer in het gebied kunnen parkeren. Om scholen extra te ondersteunen met hun uitdagingen vanwege het lerarentekort, is er gekozen soepeler om te gaan met parkeervergunningen voor leraren. Naast de parkeervergunningen voor

bedrijven en maatschappelijke instellingen kunnen scholen daarom extra parkeervergunningen aanvragen via het Servicecentrum Onderwijs en Zorg. Bij het Servicecentrum Onderwijs en Zorg kan onderwijs- en zorgpersoneel terecht voor advies en aanvragen voor vervoer, parkeren en wonen. Zo verlagen we de drempels voor personeel in de zorg en het onderwijs om in Amsterdam te wonen en te werken. De pilot met het Servicecentrum Onderwijs en Zorg wordt met nog een jaar te verlengd om een structurele inbedding te vinden en te kunnen onderzoeken of het Servicecentrum, zoals het nu is georganiseerd, het beste aan de behoeften voldoet. Het belang van het Servicecentrum is dat er één centraal punt is waar werknemers in onderwijs en zorg met hun vragen terecht kunnen, in plaats van dat deze vragen verspreid over de organisatie terechtkomen. Solidariteitsafspraken tussen besturen Om de tekorten gelijker te verdelen over de basisscholen in de stad, hebben schoolbesturen als onderdeel van het convenant bij het noodplan solidariteitsafspraken met elkaar gemaakt. Zo is afgesproken dat schoolbesturen met meer dan het gemiddelde aantal leraren in Amsterdam, er in het volgende schooljaar voor zorgen dat zij minder leraren in dienst hebben. Dit kunnen schoolbesturen bereiken door minder vacatures open te stellen.

Daarnaast zijn schoolbesturen met een minder hoog lerarentekort bereid om extra zij-instromers op te leiden voor andere besturen. Ook worden vanuit de NPO-middelen geen extra bevoegde leraren geworven.