Bijlage 2 - Tijdlijn 'chat op het net' [geanonimiseerd].pdf

PAAR MAANDEN LATER

INCIDENT 1 TOT AAN HEDEN

GEWELDSINCIDENT 1 Lid van groep B wordt aangevallen. Lid van groep A beweert de dader te zijn. Dit is het eerste geweldsincident tussen beide groepen.

JAAR NA INCIDENT 1

GROEP A DAAGT SLACHTOFFER VAN INCIDENT 1 UIT OM WRAAK TE NEMEN

EERSTE OPENBARE ONLINE BEDREIGING RICHTING ELKAAR

GEWELDSINCIDENT 3 Lid van groep A wordt aangevallen door een lid van groep B.

Lid van groep A wordt aangevallen. Groep B eist dit incident online op.

BEELDEN VAN HET INCIDENT GAAN VIRAAL

GROEP B BEWEERT DAT INCIDENT 3 HET GEVOLG IS VAN DE BELEDIGINGEN DIE HET SLACHTOFFER EERDER JEGENS HEN UITTE

Lid van groep B wordt aangevallen door een lid van groep A.

GROEP A EIST INCIDENT 2 TROTS OP VIA SOCIALE MEDIA Groep A maakt groep B belachelijk vanwege het incident. Ook dagen ze hen uit om er wraak voor te nemen.

GROEP B MAAKT GROEP A BELACHELIJK VANWEGE GEBREK AAN WRAAK

GROEP A KONDIGT ONLINE AAN OM WRAAK TE PLEGEN Ze beweren dat incident 3 niet onbeantwoord blijft.

GEDURENDE ENKELE MAANDEN NA INCIDENT 4

Ze menen via sociale media dat er nog geen wraak is gepleegd voor incident 3.

EEN PAAR MAANDEN NA INCIDENT 4

GROEP A GAAT GELIJK OP ZOEK NAAR WRAAK VOOR INCIDENT 4

GROEP A BLIJFT AANKONDIGEN WRAAK TE GAAN PLEGEN

WEDEROM DRIJFT GROEP B ONLINE DE SPOT MET HET GEBREK AAN WRAAK

Zo beweert een lid van groep A dat hij direct naar buiten ging om rivalen te zoeken. Er is echter niks voorgevallen.

Ditmaal voor zowel incident 3 als incident 4.

Ze menen dat leden van groep A niet voor hun vrienden opkomen. Ze dagen hen uit om dit wel te doen.

EEN PAAR MAANDEN NA INCIDENT 5

GEWELDSINCIDENT 6

GEWELDSINCIDENT 2 Het lid van groep B dat eerder een videoclip in de buurt van groep A opnam wordt aangevallen.

GEDURENDE ENKELE MAANDEN NA INCIDENT 3

AANTAL MAANDEN NA INCIDENT 3

GEWELDSINCIDENT 4

LID VAN GROEP B NEEMT VIDEOCLIP OP IN DE BUURT VAN GROEP A

Dit gebeurt via zowel sociale media als muziek. Ook drijven ze de spot met het slachtoffer.

PAAR MAANDEN NA INCIDENT 2

INCIDENT 2 TOT AAN HEDEN

1 MAAND LATER

GROEP A BEWEERT NA ENKELE MINUTEN VIA SOCIALE MEDIA DAT INCIDENT 6 WRAAK IS VOOR VOORGAANDE INCIDENTEN Ze delen het met vreugd. Ook menen ze dat dit het gevolg is van beledigingen die het slachtoffer eerder had geuit.

GROEP A DAAGT GELIJK VIA SOCIALE MEDIA GROEP B UIT OM WRAAK TE NEMEN

KORT NA INCIDENT 5

LID VAN GROEP B LAAT DIEZELFDE AVOND VIA SNAPCHAT WETEN DAT HIJ IN DE BUURT VAN GROEP A IS Hij is op zoek naar leden van groep A om wraak te nemen.

GEWELDSINCIDENT 5 Lid van groep B vernielt met wapens het huis van een lid van groep A.

INCIDENT 6 TOT AAN HEDEN

GEWELDSINCIDENT 7 Lid van groep A wordt aangevallen. Leden van groep B beweren de daders te zijn.

GROEP B BEWEERT MET INCIDENT 7 WRAAK GEPLEEGD TE HEBBEN VOOR INCIDENT 6

Onderzoeksopzet

Conclusie Causaal verband of katalysator?

Deze casestudy is een onderzoek waarin het duiden van het verband tussen online uitingen en offline geweldsincidenten centraal stond. Het onderzoek is uitgevoerd door de netwerkmakelaar van het Actiecentrum Veiligheid en Zorg op basis van openbaar toegankelijke bronnen op Youtube (75), Telegram (16) en Instagram (5). Hieruit zijn voor analysedoeleinden (persoons)gegevens verwerkt tot een reconstructie van de tijdlijn in een rapport. De tijdlijn die hier voorligt is een geanonimiseerde versie van de gereconstrueerde tijdlijn.

Binnen deze casestudy zijn online uitingen een katalysator voor geweld, ze dragen bij aan het vergroten en versnellen van geweldsincidenten. Ook blijkt dat online uitingen vlak na een geweldsincident weer nieuwe geweldsincidenten uitlokken. Dit wil echter niet zeggen dat online uitingen altijd de oorzaak zijn van geweldsincidenten. De eerste zichtbare online intimidaties in deze casestudy vonden pas plaats na het eerste geweldsincident.

Omdat het een casestudy betreft, is het niet mogelijk om de bevindingen te generaliseren naar andere conflicten. Desondanks komen de bevindingen sterk overeen met conflictdynamieken beschreven in Amsterdamse, Rotterdamse, Britse en Amerikaanse onderzoeken naar online gewelddadige uitingen (zie Ilan, 2020; Roks & van den Broek, 2020; Stuart, 2020; De Jong, 2021). Het is aannemelijk dat de online aanloop naar andere (muziek-gerelateerde) geweldsincidenten gelijke kenmerken bevat.

Gewelddadige online imago's De casestudy laat zien dat een gewelddadig online imago de kans op betrokkenheid bij geweldsincidenten vergroot. Jongeren kunnen daarbij sneller als dader of slachtoffer betrokken raken bij een geweldsincident. Vanwege onderlinge online intimidaties raken zij gemotiveerder om geweld te plegen, terwijl ze voor rivalen ook een gewilder doelwit worden. Regelmatig beweren (vrienden van) daders dat een geweldsincident het directe gevolg is van beledigingen die het slachtoffer eerder online uitte.

Adviezen

Vergeldingsplicht Als een geweldsincident heeft plaatsgevonden, ontstaat direct een online krachtenspel waar rivalen elkaar over en weer intimideren. Vaak dagen ze elkaar uit om wraak te nemen, dit kondigen ze vervolgens ook online aan. Als ze snel een incident vergelden, blijft hun gewelddadige imago overeind. Dit vinden de jongeren belangrijk. Zo komt in deze casestudy bijvoorbeeld naar voren dat vrienden van een slachtoffer direct na het incident via sociale media delen dat ze in het gebied van de ‘vijand’ zijn.

Wees online vlak na een incident voor informatie over nieuwe dreigingen We zien in de tijdlijn dat zich vlak na een geweldsincident een online krachtenspel ontketent. Vrienden van het slachtoffer kondigen snel wraak aan; rivaliserende groepen dagen hen daartoe ook uit. Binnen enkele uren of dagen is de dreiging van een nieuw incident groot. De aanloop naar een wraakactie speelt zich binnen deze casestudy in grote mate online af. Voor handhavende partijen is het daarom raadzaam om na een incident online te zijn, zodat ze nieuwe dreigingen kunnen signaleren.

Theoretisch kader

Onderzoek ruimte waar gemeentelijke partijen online kunnen monitoren

In de onderstaande illustratie is de wisselwerking tussen online uitingen en offline geweldsincidenten schematisch weergegeven. Het theoretisch kader is gebaseerd op de ‘crime triangle’ van Eck (1994). Deze driehoek gaat ervanuit dat een geweldsincident plaatsvindt wanneer drie elementen samen komen in dezelfde tijd en ruimte: (1) een gemotiveerde dader, (2) een gewild slachtoffer en (3) de afwezigheid van een geschikte toezichthouder. De eerste twee elementen spelen zich in deze casestudy grotendeels online af als gevolg van onderlinge online intimidaties. Potentiële daders raken gemotiveerder door onderlinge intimidaties en potentiële slachtoffers worden een gewilder doelwit. Ook is digitaal sprake van het derde element: er ontbreekt online een geschikte toezichthouder, waardoor deze niet vroegtijdig kan interveniëren bij de (online) bron van het conflict. Wat er online afspeelt kan vervolgens een offline gevolg hebben. Wanneer rivaliserende jongeren elkaar in dezelfde tijd en ruimte ontmoeten, bestaat namelijk de kans dat het uitloopt op een geweldsincident. Om nieuwe incidenten te voorkomen zijn er dus niet alleen offline interventies nodig, zoals bijvoorbeeld hulpverlening, gebiedsverboden, detentie of huisarrest. Deze interventies zijn namelijk gericht op de offline leefwereld (de rechterzijde van het onderstaande schema).

Dergelijke maatregelen beperken de kans op een ontmoeting in dezelfde tijd en fysieke ruimte. De bron van het conflict speelt zich grotendeels online af. Het is daarom belangrijk om dichter bij de bron te komen — en daardoor effectiever en eerder in te grijpen. De overheid kan dit doen door de juridische mogelijkheden te onderzoeken om online op te kunnen treden.

Op basis van de casestudy is het, naast observeren, ook wenselijk dat gemeentelijke partijen preventief en repressief interveniëren. Professionals zijn vaak niet online vanwege onduidelijke juridische mogelijkheden (Bantema et al., 2021). Desondanks is laagdrempelig contact en een transparante connectie met jongeren via sociale media belangrijk voor de verbinding. Zo kunnen bijvoorbeeld scholen, jongerenwerkers, begeleiders of zorg en veiligheid regisseurs vanuit hun eigen juridische mogelijkheden en relatie met jongeren zicht krijgen op hun online leefwereld. Daarbuiten kunnen ouders een belangrijke rol vervullen in de preventieve aanpak. Door met hen het gesprek aan te gaan over de risico’s van sociale media ontstaat ook bij hen een beter begrip van de online leefwereld. Het is verder wenselijk om (juridisch) te verkennen hoe de gemeente vanuit de repressieve benadering meer zicht en grip kan krijgen op de online leefwereld. Hierbij kan gedacht worden aan het stimuleren van sociale media platformen om actiever op te treden of om in te zetten op online gebiedsverboden.

Duid de uitingen juist, of raadpleeg mensen die dit kunnen Online uitingen met bepaalde straattaal of symboliek zijn voor sommige professionals lastig te duiden. De taal en symbolen binnen de straatcultuur ontwikkelen zich bovendien in een rap tempo. Om dit goed te kunnen begrijpen is specifieke kennis nodig. Deze kennis bepaalt mede of een interventie wenselijk is en zo ja, welke interventie passend is.

ik t e

Offline

de da rd e ee t iv mo Ge

ch ge s een r v a n ud e e id c h t h o zi to e

Gewild slachtoffer

gh

Online aanloop naar geweld

e zi

r

Afw

Online

Begeleid slachtoffers van geweld om los te komen van hun online imago Ontmoeting in dezelfde tijd en fysieke ruimte

+

=

In deze casestudy zijn twee manieren naar voren gekomen waarop slachtoffers na een geweldsincident hun gewelddadige online imago kunnen versterken of loslaten. Enerzijds kan het slachtoffer uit zijn op wraak, anderzijds kan het slachtoffer wegstappen van zijn online imago en anderen aansporen om goed na te denken over de gevolgen van online gewelddadige uitingen. Het vergt moed om uit een geweldspiraal te stappen, omdat binnen de straatcultuur een vergeldingsplicht heerst. Online uitingen en online imago's dragen hieraan bij. Deze blijven online staan en verdwijnen niet. Ook al wil een jongere wellicht uit het conflict stappen, hij kan vanwege zijn online imago overtuigd zijn vast te zitten in gedrag dat van hem wordt verwacht. Een geweldsincident is vaak een ingrijpend moment. Een moment dat ook een ingang biedt om te reflecteren op de gevolgen van hun online gedrag. Dat moment biedt wellicht ook kansen om hen hier in te begeleiden. Als ze bewust zijn van de gevolgen van hun online imago zijn ze wellicht beter in staat om hun online imago en gedrag te veranderen.