Bijlage 2 - Ruivangsten rapportage 2022 voor FKD 21 maart 2024
Tekst van het document
Ruivangsten rapportage 2022
Samenwerkingscollectief ruivangsten
i
Colofon Refereren als
FBE Noord-Holland (2023). Ruivangsten rapportage 2022. Samenwerkingscollectief ruivangsten. Auteurs Stichting Faunabeheereenheid NoordHolland Postadres
Spaarne 17 2011 CD Haarlem T 023 – 21 00 223
E info@fbenoordholland.nl I https://fbenoordholland.nl/ Eindredactie
Stichting Faunabeheereenheid NoordHolland Fotografen/afbeeldingen Shutterstock
ii
Inhoudsopgave Colofon ........................................................................................................... ii
4
Inhoudsopgave ............................................................................................ iii
Niet volledig kunnen beheren door ontbreken opdracht en vergunning en sluiten ontheffing brandgans in Noord-Holland ....14
Voorwoord ...................................................................................................... 1 1
Inleiding .................................................................................................. 2
2
Methode .................................................................................................. 3
3
2.1
Werkwijze ....................................................................................... 4
2.2
Ontheffingen ................................................................................. 4
2.3
Werkgebied ................................................................................... 6
Resultaten............................................................................................... 8 3.1
Aantal gevangen ganzen ........................................................... 8
Verdeling leeftijdsklassen .............................................................................................. 9 Vangsten grauwe ganzen ........................................................................................... 10 Vangsten overige soorten ............................................................................................. 11 3.2
Vangstproces ............................................................................... 12
Uitvoering ..................................................................................................................................12 Groepsgrootte ...................................................................................................................... 13
Discussie ................................................................................................ 14
Uitvoering kost meer tijd................................................................................................14 Minder vangdagen brandgans leidt niet tot meer vangdagen grauwe gans ..........................................................................................................................14 Prioriteren noodzakelijk...................................................................................................14 Effectiviteit van de ruivangsten ...............................................................................15 Geen ruivangsten Zeeland ..........................................................................................15 5
Conclusie & aanbevelingen .............................................................. 16 Inventarisatie vanglocaties ....................................................................................... 16 Tweede vangteam............................................................................................................ 16 Samenwerking ..................................................................................................................... 16
Literatuurlijst ................................................................................................17 Bijlagen ......................................................................................................... 18 Bijlage 1: Gevangen ganzen per provincie ......................................... 18
iii
Samenwerkingscollectief ruivangsten
Voorwoord De Gedeputeerde Staten van Noord-Holland, Utrecht, Zeeland en
De populatie ganzen in Nederland beperkt zich niet tot de
in hun provincie wordt veroorzaakt door ganzen willen beperken. Ook
grenzen leidend zijn niet optimaal voor het terugbrengen van de
Zuid-Holland hebben in hun beleid vastgesteld hoe ze de schade die
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) heeft beleid
opgesteld voor het verbeteren van de vliegveiligheid op en rondom
Schiphol. Het terugbrengen van de populatie ganzen door middel van
provinciegrenzen. Hierdoor is een aanpak waarbij de provinciale nationale ganzenpopulatie. Lokaal kan de populatie ganzen tijdelijk worden teruggebracht door middel van ruivangsten. Deze gebieden
zullen op- of aangevuld worden door naburige groepen ganzen,
ruivangsten wordt in alle vier de provincies uitgevoerd, incl. de
zolang de nationale ganzenpopulatie groot is. Een interprovinciale
van dit beleid. Dit collectief bestaat uit de vier Faunabeheereenheden
beleid, uitvoering en ecologie sterk aan te raden.
Schipholzone. Het samenwerkingscollectief coördineert de uitvoering
van elke provincie en het Ministerie van I&W.
In Nederland is slechts één partij in het bezit van de ervaring en
benodigde vergunningen om ruivangsten uit te voeren: ‘Duke
Faunabeheer’. De vraag naar ruivangsten is in de afgelopen jaren toegenomen. Duke Faunabeheer zit tijdens de beperkte ruiperiode al op zijn maximale capaciteit. Hierdoor is er concurrentie ontstaan
tussen de verschillende provincies en het Ministerie van I&W om ruivangsten in hun gebieden te realiseren.
Ruivangsten rapportage 2022
samenwerking voor ganzenbeheer is daarom op grond van zowel
Ten behoeve van een interprovinciale samenwerking hebben de eerder
genoemde
partijen
samenwerkingscollectief
te
daarom
vormen
in
voor
2020 het
besloten
een
uitvoeren
van
ruivangsten. Via een gezamenlijke opdracht en afspraken over de
capaciteitsverdeling is hun doel effectiever ruivangsten in te zetten, de administratieve druk en complexiteit te verlichten en tevens kosten te drukken.
1
Samenwerkingscollectief ruivangsten
1
Inleiding
In de afgelopen decennia zijn de aantallen ganzen die in Nederland
2022). In natuurgebieden veroorzaken de groeiende aantallen ganzen
name de populaties van de brandgans, grauwe gans en Canadese
Hierdoor verdwijnt de leefomgeving van een groot aantal diersoorten.
broeden en jaarrond verblijven (standganzen) sterk toegenomen. Met gans kennen een exponentiele groei (Buij & Koffijberg, 2019; Voslamber
et al., 2010). De ganzenpopulaties hebben de afgelopen jaren kunnen
schade aan oevervegetaties en rietlanden door overbegrazing. Deze
veranderingen
zorgen
ervoor
dat
de
biodiversiteit
in
natuurgebieden afneemt, waardoor de Natura 2000-doelstellingen
toenemen doordat ze hebben geprofiteerd van restricties op het
en de doelen van de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) niet gehaald
landbouw (Buij & Koffijberg, 2019; Voslamber et al., 2010). Ook is het
gewassen en flora en fauna ook voor onveilige situaties voor
gebied van jacht en de toegenomen voedselkwaliteit in de intensieve Nederlandse
landschap
steeds
aantrekkelijker
geworden
voor
broedende ganzen door de overvloedige aanwezigheid van grote en kleine wateren met voedselgebieden in de nabije omgeving
(Voslamber et al., 2010). In Noord-Holland werden gedurende de jaarlijks uitgevoerde juli-tellingen van 2021 circa 160.000 ganzen waargenomen (FBE Noord-Holland, 2021), in Zuid-Holland circa
164.000 ganzen (Grinsven van, 2021) en in Utrecht circa 52.000 ganzen geteld (FBE Utrecht, 2022). In Zeeland werden er in 2019 circa 23.500
ganzen geteld (FBE Zeeland, 2020).
De toename van het aantal standganzen zorgt echter voor conflicten met onder andere de landbouw en flora en fauna (Jeugd et al., 2006). Alleen al in 2021 is er landelijk ongeveer 31,4 miljoen euro uitgekeerd
aan gedupeerde boeren in Nederland, als tegemoetkoming in de
schade veroorzaakt door ganzen (grauwe gans, brandgans, kolgans en rotgans). Hiervan is in totaal ruim 14 miljoen euro uitgekeerd in de
worden. De grote groepen ganzen zorgen naast schade aan
luchtverkeer. Het aantal baankruisingen waarbij het risico op ‘bird strikes’ (botsing tussen een vogel en vliegtuig) toeneemt, zorgt voor
schade aan vliegtuigen, waardoor de veiligheid van passagiers en
crew in het geding komt. Dit is vooral rondom de luchthaven Schiphol van belang. Om schade aan landbouwpercelen te beperken, schade aan flora en fauna terug te dringen en de vliegveiligheid te verhogen, wordt in verschillende provincies een divers pakket aan ganzen
beheermaatregelen uitgevoerd, waaronder ook in Noord-Holland, Utrecht,
Zeeland
en
Zuid-Holland.
Een
van
de
uitgevoerde
beheermaatregelen is het vangen en doden van ganzen tijdens de rui (ruivangsten). Ganzen zijn tijdens de rui relatief eenvoudig en met minimale verstoring van overige natuurwaarden te vangen, waarna
ze met CO2 kunnen worden gedood. Het doden van ruiende ganzen is een methode waarbij met een eenmalige inspanning een groot aantal standganzen uit de populatie kan worden weggenomen.
provincies Noord-Holland, Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland (BIJ12,
Ruivangsten rapportage 2022
2
Samenwerkingscollectief ruivangsten
2
Methode
De Faunabeheereenheden (FBE’s)
van Noord-Holland, Utrecht,
Zeeland en Zuid-Holland hebben samen met het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat het initiatief genomen om samen te werken in een ‘samenwerkingscollectief ruivangsten’. Met dit collectief
wordt een eerste stap genomen in interprovinciale samenwerking, met als doel het optimaliseren en inzichtelijk maken van de effectiviteit
ruivangsten.
en
De
(on)mogelijkheden ruivangsten
in
van
de
de
vier
beheermaatregel
provincies
worden
gecoördineerd door de betreffende FBE’s. De coördinatoren zorgen voor de afstemming met alle betrokken partijen, verzameling van de veldgegevens en aanlevering van de prioritaire vanglocaties aan
Duke Faunabeheer. De ruivangsten zijn dit jaar, net zoals de
voorgaande jaren, uitgevoerd door één team van Duke Faunabeheer. Duke Faunabeheer voert al sinds 1998 ruivangsten uit. Na het uitvoeren
van de ruivangsten werden de gegevens ingevoerd in het Fauna Registratie Systeem (FRS) (Noord-Holland, Utrecht, Zeeland) en Dora
(Zuid-Holland).
Ruivangsten rapportage 2022
3
Samenwerkingscollectief ruivangsten
2.1
Werkwijze
Ruiende ganzen worden op velden of open water bijeengedreven en
Gevogelte’. Adulte, juveniele en kuikens worden apart verwerkt door
ruiende ganzen zich in de kraal heeft verzameld, wordt deze
dons industrie, bouten en borstvlees voor menselijke consumptie en
naar een al eerder geplaatste vangkraal geleid. Nadat de groep
afgesloten en afgeschermd met kunststof folie. Deze folie wordt om de
vangkooi geplaatst om prikkels van buitenaf te beperken en zo de stress bij de gevangen ganzen te verminderen. Vervolgens worden de
ganzen in een mobiele wagen gedreven, waarna ze door de toevoeging van koolstofdioxide (CO2) worden gedood. Wageningen
Livestock Research en de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) hebben het doden van ganzen met CO2 in de ruiperiode onderzocht
(Buij & Koffijberg, 2019; Voslamber et al., 2007, 2010) Het onderzoek
toonde aan dat ganzen binnen één minuut bewusteloos raken. Men
concludeerde dat het doden van groepen ruiende ganzen met oplopende CO2-concentraties vanuit dierenwelzijn acceptabel is
wanneer het Richtsnoer Ganzendoden wordt gevolgd (Voslamber et
al., 2007). In het richtsnoer staan concrete randvoorwaarden over
wanneer en hoe het middel ingezet kan worden. Zo worden er eisen
gesteld aan de apparatuur (o.a. opbouw van concentraties,
meetapparatuur) en het gebruik ervan (o.a. aantallen dieren, tijdsduur, expertise). Nadat de ganzen zijn gedood worden alle adulte,
juveniele en kuikens apart in kratten gelegd. Vervolgens worden de
het poeliersbedrijf. Van de ganzen wordt alles gebruikt: veren voor de de overige delen voor de diervoederindustrie.
2.2
Ontheffingen
In het wild voorkomende soorten ganzen worden beschermd door de Wet Natuurbescherming (Wnb). Deze juridische bescherming is in hoofdzaak
gebaseerd
op
de
bepalingen
van
de
Europese
Vogelrichtlijn. Gedeputeerde Staten kan op grond van artikel 3.17 Wnb
– ten behoeve van de beperking van de omvang van een populatie van in het wild levende vogels – een ontheffing verlenen, zoals
bedoeld in artikel 3.3 Wnb, indien deze beperking nodig is in het kader van een wettelijk belang. Deze ontheffing wordt verleend aan een FBE. Deze
handelt
overeenkomstig
het
daartoe
vastgestelde
toegestane handelingen door anderen laten uitvoeren middels een
machtiging. De vigerende ontheffingen gaven in 2022 de mogelijkheid
tot het uitvoeren van ruivangsten in de periode 1 mei t/m 31 augustus 2022 (Tabel 1).
ganzen opgehaald door het poeliersbedrijf ‘Pieter van Meel Wild &
Ruivangsten rapportage 2022
en
goedgekeurde faunabeheerplan (FBP). De FBE kan de aan haar
4
Samenwerkingscollectief ruivangsten Tabel 1: Vigerende ontheffingen voor de ruivangsten van 2022.
Provincie
Noord-Holland
Wettelijk belang
Voorkoming van belangrijke schade aan
gewassen (landbouwschade) en schade aan flora en fauna (natuurschade)
Periode 1 mei t/m 31 juli
Diersoort Grauwe gans, Canadese gans (groot en kleinste) en verwilderde en hybride ganzen
Ontheffing OD.357591
0-20 km zone:
Grauwe gans en verwilderde en hybride Noord-Holland
Veiligheid van het luchtverkeer (vliegveiligheid)
1 mei t/m 31 juli
0-10 km zone:
gewassen en veiligheid van het
luchtverkeer (landbouwschade en
1 mei t/m 31 augustus
vliegveiligheid) Utrecht
Zeeland
Voorkoming van belangrijke schade aan gewassen (landbouwschade)
Voorkoming van belangrijke schade aan gewassen (landbouwschade)
1045511/1063763 &
RUD.242274
Canadese gans, kolgans, Indische gans en nijlgans
Voorkoming van belangrijke schade aan Utrecht
ganzen
1 mei t/m 31 juli
15 mei t/m 31 juli
Grauwe gans, Canadese gans, verwilderde gedomesticeerde gans en brandgans
Grauwe gans, Canadese gans,
verwilderde gedomesticeerde gans en brandgans Grauwe gans, Canadese gans, brandgans
Z-WNB-BSB-2019-0143
Z-WNB-BSB-20180546
Zk20000221/20042123
Voorkoming van belangrijke schade aan Zuid-Holland
gewassen en veiligheid van het
luchtverkeer (landbouwschade en vliegveiligheid)
Ruivangsten rapportage 2022
15 mei t/m 31 juli
Grauwe gans, Canadese gans,
gedomesticeerde grauwe gans
01026007
5
Samenwerkingscollectief ruivangsten
2.3
Werkgebied
De grootste concentraties standganzen komen voor in het westen en midden van Nederland. De provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en
Gelderland huisvesten het grootste gedeelte van de Nederlandse standvogel populatie (58%) (Voslamber et al., 2007). Grauwe ganzen
bevinden zich vooral in het zuidwesten en midden van Nederland. Ze komen met name voor langs de grote rivieren, in de lage delen van
Noord-Holland, Utrecht, Zuid-Holland, Zeeuws-Vlaanderen en op Texel
(Voslamber et al., 2007).
Canadese ganzen vertonen ongeveer
hetzelfde verspreidingsgebied als de grauwe gans (Voslamber et al.,
2007). Brandganzen komen geconcentreerd voor, met twee grote populaties in de Zuid-Hollandse delta en in het midden van Noord-
Holland (Voslamber et al., 2007). Ganzen kunnen zich makkelijk
verplaatsen tussen gebieden, waardoor de populatie standganzen
niet gebonden is aan één provincie. Ze verplaatsen zich voornamelijk tijdens hun foerageervluchten. Aangezien ganzen in meerdere provincies schade kunnen veroorzaken, is het van belang dat
provincies gaan samenwerken en de populatie standganzen benaderen als een verbonden populatie. Hierdoor kan men effectiever
en efficiënter de ganzenproblematiek in Nederland aanpakken. Mede vanuit dit oogpunt is er in 2020 gekozen voor een eerste stap tot samenwerking
op
het
gebied
van
ruivangsten
tussen
de
faunabeheereenheden (FBE’s) van de provincies Noord-Holland, Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland en het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat. In alle vier de provincies, die aan de ruivangsten deelnemen,
liggen
Natura
rustgebieden (Figuur 1).
Ruivangsten rapportage 2022
2000-gebieden
en
foerageer-
en
Figuur 1: Aan de ruivangsten deelnemende provincies, de Natura 2000-gebieden, de foerageer- en rustgebieden, de 10 km en 20 km grens rondom luchthaven Schiphol en de 13 km zone, funnels en aandachtszone rondom Rotterdam The Hague Airport
6
Samenwerkingscollectief ruivangsten De Natura 2000-gebieden zijn een Europees netwerk van beschermde
gebieden. Bepaalde planten, dieren en hun natuurlijke habitat worden in deze zones door Europese afspraken beschermd. Om ruivangsten
in Natura 2000-gebieden te mogen uitvoeren moet, wanneer dit niet is opgenomen in de Natura 2000 specifieke beheerplannen, uit
onderzoek blijken dat het uitvoeren van de ruivangsten geen negatief
effect heeft om de overige natuurwaarden. Als dit zo blijkt kan er naast
de ontheffing ook een vergunning worden verleend om in deze gebieden ruivangsten uit te voeren.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft betrokken partijen middels het beleidskader faunabeheer van 27 november 2003 verzocht in gezamenlijk overleg overeenstemming te vinden over het
faunabeheer. Hiervan was het doel om onnodige en ongewenste
polarisatie over jacht, beheer en schadebestrijding te voorkomen. Hierbij kan worden gedacht aan de realisatie van specifieke beschermingszones in de vorm van foerageer- en rustgebieden. In
deze gebieden zijn foerageermogelijkheden voor overwinterende
ganzen en geldt er rust voor ganzen van 1 november tot 1 april. Bij aanwezigheid van brandganzen geldt de rust tot 1 mei en bij
aanwezigheid van rotganzen wordt de rust verlengt tot 1 juni. Met behulp van deze foerageer- en rustgebieden trachten de provincies
trekganzen een plek te bieden waar zij in alle rust kunnen overwinteren (Figuur 1).
Ruivangsten rapportage 2022
7
Samenwerkingscollectief ruivangsten
3
Resultaten
3.1
Aantal gevangen ganzen
In totaal zijn er vijf soorten ganzen gevangen, namelijk brandganzen,
veiligheid van het luchtverkeer (vliegveiligheid). De meeste ganzen
verwilderde boerenganzen. In totaal zijn er 14.350 ganzen gevangen.
natuurschade en vliegveiligheid, met de hoogste aantallen in Noord-
De vangsten vonden plaats onder drie wettelijke belangen: ter
ruivangsten uitgevoerd in de Schiphol-zone voor de veiligheid van het
grote Canadese ganzen, grauwe ganzen, hybride ganzen en De meeste gevangen ganzen waren grauwe ganzen (13.283, Figuur 2). voorkoming
van
belangrijke
schade
aan
gewassen
(landbouwschade) en flora en fauna (natuurschade) en voor de
zijn gevangen buiten de Schiphol-zone, voor het belang landbouw- en
Holland (7.640 ganzen) en daarna Utrecht (2.138 ganzen). Er zijn ook luchtverkeer rondom de luchthaven (0-20 km) in Noord-Holland (2.157 ganzen) en Utrecht (859 ganzen) (Figuur 3).
Aantal gevangen ganzen
Aantal gevangen ganzen per belang 9000
15000
Gevangen (# ganzen)
Gevangen (# ganzen)
13283 12500 10000 7500 5000 2500 0
870
24 Brandgans
Canadese gans
173 Grauwe gans Hybride/verwild. gans
Figuur 2: Totaal aantal gevangen ganzen in Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland in 2022, verdeeld per soort.
Ruivangsten rapportage 2022
7500
Buiten Schiphol-zone
7640
Binnen Schiphol-zone
6000 4500 3000
2157
1500 0
2138
1584 859 0
Noord-Holland
Utrecht
Zuid-Holland
Figuur 3: Verdeling onder welk wettelijk belang per provincie de ruivangsten van 2022 zijn.
8
Samenwerkingscollectief ruivangsten Verdeling leeftijdsklassen
Gemiddeld was 50% van de gevangen ganzen adult, 46% juveniel en
4% kuiken. Juveniele ganzen zijn ganzen die dat jaar zijn geboren en
op het moment van de vangst bijna kunnen vliegen. Kuikens zijn de ganzen die nog hun donsverenkleed hebben. Alle ganzen hadden ongeveer een gelijke verdeling van adult/juveniel, variërend tussen
55% en 46% adulte ganzen. Het percentage adulte ganzen was bij de grauwe ganzen het laagst (46%). Hybride en verwilderde boeren
ganzen is hier een uitzondering op. Hier is ongeveer 93% van de gevangen ganzen adult (Figuur 4).
Verdeling leeftijdsklassen
Percentage (%)
100
54
5
4
40
47
55
50
Brandgans
Canadese gans
Adult
93
49
46
0
1 6
Juveniel
Grauwe gans Hybride/verwild. gans Kuiken
Figuur 4: Verdeling van de in 2022 gevangen ruiende ganzen naar adult, juveniel en kuiken.
Ruivangsten rapportage 2022
9
Samenwerkingscollectief ruivangsten
Vangsten grauwe ganzen
Grauwe ganzen zijn in 2022 gevangen in regio’s waar ook hogere
groepen ganzen gevangen in de Oostelijke Vechtplassen en Eemmeer
grootste groep grauwe ganzen gevangen in het Natura 2000-gebied
gevangen in de 0-10 km zone rondom Schiphol (Figuur 5B).
dichtheden van deze soort voorkomen (Figuur 5A). Dit jaar was de Boezems Kinderdijk en Polder Zeevang. Daarnaast zijn er ook grotere
& Gooimeer Zuidoever. Verder zijn er nog grotere groepen ganzen
A
B
Figuur 5: Het aantal gevangen grauwe ganzen in 2022. A: In vergelijking met het aantal getelde grauwe ganzen per hectare conform de juli-telling van 2021 (Utrecht, Zuid-Holland en Zeeland) en 2022 (Noord-Holland). B: In vergelijking met de Natura 2000-gebieden en ganzen foerageer- en rustgebieden.
Ruivangsten rapportage 2022
10
Samenwerkingscollectief ruivangsten
Vangsten overige soorten
Er zijn twee vangacties uitgevoerd op de grote Canadese gans in de
Natura 2000-gebieden (Figuur 6B). Gevangen brandganzen, hybride
regio’s waar ook redelijk hoge dichtheden van deze soort voorkomen
ganzen en verwilderde boerenganzen zijn bijvangsten geweest van
(Figuur 6A). Grote Canadese ganzen zijn niet gevangen in of nabij
groepen grauwe of grote Canadese ganzen.
A
B
Figuur 6: Het aantal gevangen brandganzen, Canadese ganzen, hybride ganzen en verwilderde boerenganzen in 2022. A: In vergelijking met het aantal getelde Canadese ganzen per hectare conform de juli-telling van 2021 (Utrecht, Zuid-Holland en Zeeland) en 2022 (Noord-Holland). B: In vergelijking met de Natura 2000gebieden en ganzen foerageer- en rustgebieden.
Ruivangsten rapportage 2022
11
Samenwerkingscollectief ruivangsten
3.2
Vangstproces
Uitvoering
Er zijn in totaal 67 vangacties uitgevoerd door Duke Faunabeheer,
verdeeld over 27 dagen. Hiervan zijn er 46 vangacties uitgevoerd in Noord-Holland, 18 in Utrecht en 3 in Zuid-Holland (Figuur 7).
In alle drie de provincies zijn er in 2022 minder ganzen gevangen dan in 2021 (Figuur 8).
Vergelijking 2021 en 2022
Vangdagen/acties 50
18000
46
40
Gevangen (# ganzen)
Vangdagen en -acties (#)
16000
30
20
18
15 10
10
2 0
Noord-Holland
Utrecht Vangdagen
Zuid-Holland Vangacties
Figuur 7: Het aantal vangdagen en vangacties in 2022 per provincie.
Ruivangsten rapportage 2022
3
16072
14000 12000 10000
9797
8000 6000
4306
4000
2997
1584
2000 0
2725
Noord-Holland
Utrecht 2021
Zuid-Holland
2022
Figuur 8: Aantal gevangen ganzen in 2021 en 2022 in de drie provincies: Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland.
12
Samenwerkingscollectief ruivangsten Groepsgrootte
Gemiddeld werden er tijdens de vangacties 214 ganzen gevangen. Op
twee acties na, zijn alle acties gericht op grauwe ganzen gevangen.
Voor de grauwe ganzen was de gemiddelde groepsgrootte 227 ganzen. De andere soorten werden samengevoegd en hiervan was de gemiddelde groepsgrootte 126 ganzen. De grootste vangst was een groep van grauwe ganzen, die bestond uit 1187 ganzen (Figuur 9).
Gemiddelde en maximale groepsgrootte 1400 1187
1200
(# ganzen)
1000 800 600 400 200 0
303
227 126 Grauwe gans Gemiddelde groepsgrootte
Overige soorten Maximale groepsgrootte
Figuur 9: Gemiddelde en maximale groepsgrootte per soort van de ruivangsten uitgevoerd in 2022.
Ruivangsten rapportage 2022
13
Samenwerkingscollectief ruivangsten
4
Discussie
Niet volledig kunnen beheren door ontbreken opdracht en
Uitvoering kost meer tijd
Tijdens de ruivangsten van 2022 zijn er minder ganzen gevangen dan
op en de verspreiding is groter. De uitvoering vraagt daardoor meer
vergunning en sluiten ontheffing brandgans in Noord-Holland
in 2021 (afname van 38%). Dit is voornamelijk een gevolg van de
Ruiende grauwe ganzen houden zich steeds vaker in kleinere groepen tijd. Dit geldt zowel voor het inventariseren van de ruilocaties als de
afname in gevangen brandganzen (-99%) en hybride ganzen (-100%)
uitvoering tijdens de vangdagen zelf. Tijdens de vangdagen moeten
Noord-Holland. Er zijn dit jaar geen brandganzen gevangen, omdat de
moeten meerdere kleine acties uitgevoerd worden. Het eerste punt
De andere helft van de afname kan worden verklaart doordat er,
ervoor dat de uitvoerders meer tijd nodig hebben voor het op- en
in Noord-Holland. Dit vertegenwoordigt de helft van de afname in
populatieontheffing voor deze soort in Noord-Holland gesloten was.
vanwege het ontbreken van een Natura 2000-vergunning, niet gevangen kon worden in meerdere Natura 2000-gebieden in Noord-
Holland. Het betreft de Natura 2000-gebieden Polder Westzaan;
Wormer- en Jisperveld & Kalverpolder en Ilperveld, Varkensland,
Oostzanerveld & Twiske.
In Utrecht is er een afname van 30% geweest in het aantal gevangen
ganzen. Dit komt vorral door de afname van het aantal brandganzen (-95%) en grauwe ganzen (-21%). Er zijn flink meer grote Canadese ganzen gevangen (+529%). De afname in gevangen brandganzen en
grauwe ganzen heeft te maken met de afname aan grote groepen
ruiende ganzen van deze soort. Hierdoor wordt het moeilijker om hoge aantallen van deze soort te vangen.
In Zuid-Holland is de afname in het aantal gevangen ganzen (-42%)
het gevolg van het ontbreken van een opdracht voor de ruivangsten. Deze kon niet op tijd worden verstrekt. Hierdoor kon er maar één dag gevangen worden in Zuid-Holland, in plaats van twee dagen.
Ruivangsten rapportage 2022
kleine groepen bij elkaar gebracht worden tot één grote groep of er
zorgt het ervoor dat het drijven langer duurt en het tweede punt zorgt afbouwen. Beide punten zorgen ervoor dat er minder acties op één dag uitgevoerd kunnen worden.
Minder vangdagen brandgans leidt niet tot meer vangdagen grauwe gans
Doordat grauwe ganzen en brandganzen niet tegelijk ruien, kunnen vrijgekomen dagen voor de brandgans niet worden ingezet voor de grauwe gans of andersom. Prioriteren noodzakelijk
Vanwege de ruiperiode zijn er een maximaal aantal dagen
beschikbaar om te kunnen vangen. Door de hoge aantallen grauwe
ganzen, zal er prioritering moeten plaatsvinden. Er zijn onvoldoende
vangdagen ten opzichte van het aantal groepen ruiende grauwe
ganzen. Hierdoor is het noodzakelijk te prioriteren waar de ruivangsten het meest effectief zouden zijn. Bij gelijke omstandigheden, ligt de
prioriteit bij vliegveiligheid. Ook wordt afgewogen of andere beheermaatregelen niet kunnen worden toegepast.
14
Samenwerkingscollectief ruivangsten Effectiviteit van de ruivangsten
Geen ruivangsten Zeeland
groepsgrootte en het aantal gevangen ganzen. Vooral het aantal
Zeeland. Dit kwam doordat vlak voordat de actie op de grauwe
De effectiviteit van ruivangsten wordt niet direct bepaalt door de
weggenomen adulte ganzen is bepalend voor de reductie van een
populatie. Er zijn echter nog andere factoren die van invloed zijn op de schade die ganzen veroorzaken, zoals de ganzensoort, de locatie van
Dit jaar hebben er geen ruivangsten plaatsgevonden in de provincie ganzen zou plaatsvinden, de terreinbeheerders aangaven dat er geen grauwe ganzen in dat gebied aanwezig waren.
het ruien en de inzet van andere beheermaatregelen.
Ruivangsten rapportage 2022
15
Samenwerkingscollectief ruivangsten
5
Conclusie & aanbevelingen
Net als voorgaande jaren is het aantal vangdagen de grootste
ruivangsten kunnen worden ingezet. Om het lerende vermogen van
uitvoert. Ook kunnen de vrijgekomen vangdagen van de brandgans
beperken, onderzoekt de FBE Utrecht of het verwijderen van
limiterende factor. Dit komt doordat er één team is dat de ruivangsten niet worden ingezet voor de grauwe gans. Deze twee soorten hebben namelijk een andere ruiperiode. In Noord-Holland was een andere limiterende factor dat er geen ruivangsten uitgevoerd konden worden in meerdere Natura 2000-gebieden. Dit heeft echter niet geleid tot een
afname van het aantal gevangen grauwe ganzen, doordat er veel is ingezet op het vangen van kleine groepen buiten de Natura 2000gebieden. Dit was mogelijk doordat Noord-Holland veel heeft ingezet op een goede inventarisatie van de ruilocaties in de provincie.
Op een belangrijke vanglocatie in de 0-10 km zone in Zuid-Holland kon
dit jaar niet worden gevangen, omdat de opdracht in die provincie niet op tijd verleend kon worden. Op de andere locatie in Zuid-Holland heeft de actie wel goed kunnen plaatsvinden.
In Utrecht is de limiterende factor dat er niet veel nieuwe vanglocaties
ganzen die uiteindelijk tijdens een ruivangst niet worden gevangen te overgebleven ruiende ganzen in de dagen na een ruivangst met het
geweer tot de mogelijkheden behoort. Inventarisatie vanglocaties
Om de resultaten te verbeteren is het belangrijk om de inventarisatie
van de vanglocaties te optimaliseren. Ook is het van belang om te kunnen vangen in geschikte broed-habitats in Natura 2000-gebieden.
In Noord-Holland is er dit jaar meer tijd gestoken in het goed
inventariseren van de ruilocaties. Dit heeft er toe geleid dat er in
Noord-Holland ongeveer evenveel grauwe ganzen zijn gevangen als vorig jaar, ook al kon er in meerdere grote Natura 2000-gebieden niet
gevangen worden. Het nauwkeurig in kaart brengen
van de
ruilocaties zorgt dus voor een efficiënter gebruik van de beschikbare vangdagen.
bij komen en dat de groepen ganzen op de huidige locaties aanzienlijk
Tweede vangteam
geïntegreerd beheer (intensieve legselbehandeling, afschot en
vergroting van de capaciteit zal een tweede team zorgen voor minder
kleiner worden. De FBE Utrecht ziet in haar provincie dat het
aanvullend het uitvoeren van ruivangsten) ertoe heeft geleid dat
zowel het aantal grote ruilocaties als het op deze ruilocaties
voorkomende aantal ruiende ganzen afneemt. Als gevolg van het lerende vermogen van ganzen zien we daarentegen een sterke
toename van het aantal familie broed- en ruiplaatsen die verspreid in het buitengebied voorkomen, bestaande uit maximaal 30-50 individuen. Dit geeft uitdagingen in de toekomstige wijze waarop
Ruivangsten rapportage 2022
Een andere optie is het inzetten van een tweede vangteam. Naast een onderlinge druk tussen de leden van het samenwerkingscollectief over het verdelen van de vangdagen. Samenwerking
De samenwerking is net als voorgaande jaren goed verlopen. Er zijn geen aanbevelingen voor een andere aanpak volgend jaar. Het
succes van de aanpak ligt in het zorgvuldig communiceren tussen alle betrokken partijen, zowel in de voorbereiding als in het veld.
16
Samenwerkingscollectief ruivangsten
Literatuurlijst BIJ12. (2022). Cijfers faunaschade 2021. Buij, R., & Koffijberg, K. (2019). Ganzen en ganzenschade in Nederland: Overzicht van kennis en kennishiaten voor effectief beleid.
FBE Noord-Holland. (2021). Telrapportage Holland 2021.
Standganzen Noord-
FBE Utrecht. (2022). Jaarverslag 2021. FBE Zeeland. (2020). Jaarverslag 2019. Grinsven van, N. (2021). Telrapportage ganzen 2021. Jeugd, H. van der, Voslamber, B., Turnhout, C. van, Sierdsema, H., Feige, N., Nienhuis, J., & Koffijberg, K. (2006). Overzomerende ganzen in Nederland: grenzen aan de groei?
Voslamber, B., Jeugd, H. van der, & Koffijberg, K. (2007). Aantallen,
trends en verspreiding van overzomerende ganzen in Nederland. Limosa, 80, 1–17.
Voslamber, B., Jeugd, H. van der, & Koffijberg, K. (2010). Broedende ganzen in Nederland. De Levende Natuur, 111(1), 40–44.
Ruivangsten rapportage 2022
17
Samenwerkingscollectief ruivangsten
Bijlagen Bijlage 1: Gevangen ganzen per provincie Tabel 2: Aantal gevangen ganzen per soort en per provincie.
Soort
Brandgans
Noord-Holland
Canadese gans Grauwe gans Hybride gans
Verwilderde boerengans Totaal
Ruivangsten rapportage 2022
Utrecht
42
52
428
9.630
2469
115
48
10
9.797
2.997
Zuid-Holland
Totaal 400
1.184
1.584
52
870
13.283 10
163
14.378
18