Bijlage 2 - Rapport ongeregeldheden Amsterdam 7 en 8 november 2024.pdf

44 Grote evenementen of demonstraties kunnen ook worden opgepakt door een TDA (Team Districtelijke Aanpak). Dat gebeurt in die gevallen wanneer een basisteam niet voldoende mensen heeft om een evenement te begeleiden. Dan worden mensen van meerdere districten betrokken om mensen te leveren. De aanvraag tot het instellen van het TDA kan worden gedaan door een teamchef. De districtschef is verantwoordelijk voor de structuur van de voorbereiding en uitvoering. Het voordeel van een TDA is dat het de mogelijkheid biedt om de binnen het district aanwezige vakmanschap effectief in te zetten. 45 De Afdeling Coördinatie Bewaken en Beveiligen (ACBB) geeft uitvoering aan de stelselverantwoordelijkheid van de NCTV op bewaken en beveiligen. De NCTV is verantwoordelijk voor het inrichten, onderhouden en functioneren van het stelsel. Samen met stelselpartners heeft de NCTV het doel om (terroristische) aanslagen op personen, objecten en diensten te voorkomen. Zij dragen zorg dat personen, objecten en diensten, ondanks dreiging en risico, zo veilig zo ongestoord mogelijk kunnen functioneren. Een beperkte groep mensen, objecten en diensten vallen binnen het rijksdomein. De ACBB heeft een operationele verantwoordelijkheid voor deze specifieke groep. 46 Het Landelijk Coördinatiecentrum (LCC) een samenwerkingsverband van de politie en KMar en is opgericht in juni 2023.

Politie, KMar, OM en de NCTV zitten fysiek bijeen om gecoördineerd te werken aan de voorbereiding en coördinatie van beveiligingsopdrachten.

22

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

30 oktober 2024: ‘informatie-uitvraag door NCTV’ De NCTV vraagt conform het reguliere werkproces van de ACBB, informatie op bij de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en het Informatieknooppunt Domein Bewaken en Beveiligen (IKDBB) van de Dienst Landelijke Informatieorganisatie (DLIO). 47 De ACBB raadpleegt deze partijen en vraagt of zij bijzonderheden opmerken met betrekking tot de Kristallnacht-herdenking. Uit de verkregen informatie blijkt geen aanwijzing voor een concrete dreiging. Ook informeert de ACBB bij de politie Amsterdam bij de afdeling Conflict- en Crisisbeheersing (CCB) welke maatregelen al genomen zijn zodat de ACBB een inschatting kan maken en of aanvullende maatregelen nodig zijn. 48 Uit interne mailwisseling van de NCTV blijkt dat men geen aanleiding zag om aanvullende maatregelen te adviseren maar wél om een zogeheten ‘operationele brief’ 49 te versturen naar de gemeente Amsterdam om het belang van een ongestoorde herdenking te benadrukken en partijen te informeren over de samenkomst van verschillende Rijksdomeiners 50. In de tijdlijn is aangegeven dat de gemeente bij monde van de burgemeester ook heeft geïnformeerd naar mogelijk risico’s ten aanzien van de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv.

30 oktober 2024: ‘driehoek besluit tot één SGBO’ De driehoek besluit op 30 oktober om zowel de coördinatie van de voetbalwedstrijd Ajax – Maccabi Tel Aviv als de herdenking van de Kristallnacht onder één SGBO te brengen.

31 oktober 2024: ‘uitwerking coördinatie en nader benoemen risico’s’ In het stafoverleg van 31 oktober wordt nadrukkelijk uitgesproken dat zowel het voetbalevenement en alle aspecten die daarbij horen als ook de herdenking van Kristallnacht, onder de SGBO valt. De AC geeft aan dat: ‘Event valt onder SGBO. Op de 7e hebben we 2 events te doen. [de] Wedstrijd en herdenking in Joodse Synagoge.’ De betrokken partijen bespreken de risico’s van beide evenementen in samenhang. Ze benoemen bijvoorbeeld de mogelijke botsing tussen pro-Palestina-demonstranten en Maccabi-supporters, en de noodzaak om demonstraties te verplaatsen om de herdenking van de Kristallnacht niet te verstoren. In dat verband geven zij aan dat de opening van het Holocaustmuseum en de herdenking van de aanval op Israël eerder in het jaar hebben geleid tot forse kritiek op de burgemeester en het politieoptreden.

Logging NCTV. Daarnaast had de Afdeling Analyse van de NCTV geen andere informatiebronnen tot haar beschikking en er is voorafgaand aan de wedstrijd en tijdens de ongeregeldheden geen gebruik gemaakt van onderzoek op internet, zoals onderzoek op sociale media. Er is door de NCTV geen specifieke uitvraag gedaan over mogelijke terroristische dreigingen op de voetbalwedstrijd bij partners. 48 Interviews 194730, 284252, 219458. 49 Een operationele brief is een document waarin concrete informatie, instructies of aandachtspunten worden gedeeld die van belang zijn voor de uitvoering van een specifieke taak of operatie. In de context van veiligheidsorganisaties zoals de NCTV kan een operationele brief bijvoorbeeld: informatie geven over een dreigingsbeeld of specifieke risico’s, aandachtspunten benoemen die relevant zijn voor besluitvorming of uitvoering, oproepen tot samenwerking of afstemming met andere partijen, specifieke operationele consequenties van een gebeurtenis of situatie schetsen. 50 De NCTV is namens de rijksoverheid verantwoordelijk voor een beperkte groep personen (en objecten en diensten) uit het rijksdomein. Deze groep staat op een zogenoemde limitatieve lijst vanwege het nationale belang dat met hun veilig en ongestoord functioneren is gemoeid. De personen worden aangeduid als ‘Rijksdomeiners’. 47

23

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Demonstranten stonden, zo was de kritiek, te dichtbij en er was onvrede over het gebrek aan optreden tegen bepaalde uitlatingen. Dit heeft geleid tot politieke druk en verwijten over de aanpak van openbare ordehandhaving. Voor de wedstrijd verwacht men circa 2.600 Maccabi-supporters en 200 Vips. Zij zien de mogelijke confrontaties tussen supporters en de pro-Palestina-demonstratie als belangrijkste risico’s. Ze houden rekening met protesten en tegengeluiden rondom de wedstrijd. In dat kader bespreken zij de fanwalk, mogelijke routes en hoe zij demonstranten en supporters kunnen scheiden. Het uit elkaar houden van supporters en demonstranten willen zij onder andere realiseren door een verhoogde politie-inzet en in samenwerking met het Gemeentelijk Vervoersbedrijf om reisbewegingen te reguleren en ongewenste confrontaties te voorkomen. De fanstromen worden zo gestuurd dat Maccabi-supporters niet via Centraal Station reizen, omdat daar dagelijks pro-Palestina-demonstraties plaatsvinden. Het driehoeksoverleg, zo wordt aangegeven, heeft besloten de supporters op de Dam te verzamelen waarna zij zich onder begeleiding van politie en ME verplaatsen via Weesperplein naar de Arena. Dit verkleint, zo is de gedachte, het risico op confrontaties aanzienlijk. Daarnaast wordt er streng toegezien op het Damrak om ongewenste ontmoetingen tussen supportersgroepen te voorkomen.

In dit het SGBO bespreekt men nadrukkelijk de diverse aspecten die samenhangen met de organisatie van de herdenking van de Kristallnacht. De herdenking vindt plaats in de Portugese Synagoge en geldt als een potentieel risicovol evenement vanwege eerdere verstoringen van Joodse bijeenkomsten en een toename van antisemitische uitingen. Zij voorzien mogelijke proPalestina-demonstraties, hoewel er op dat moment nog geen concrete signalen over binnenkomen. Het Team Openbare Orde en Inlichtingen (TOOI) van de politie monitort signalen over mogelijke verstoringen, maar heeft tot dan toe geen concrete aanwijzingen voor mogelijke acties. In de notulen staat hierover het volgende vermeld: ‘TOOI kijkt mee, maar geen concrete aanwijzingen. Potentieel aanzuigende werking.’ Om te voorkomen dat bezoekers aan de herdenking een doelwit vormen voor verstoringen, spreken de betrokken partijen af om eventuele demonstranten te verplaatsen naar het Waterlooplein, buiten zicht- en hoorafstand van de synagoge. Ze zorgen daarnaast voor extra beveiliging en politie-inzet, inclusief monitoring van bezoekersstromen.

1 november 2024: ‘scenario’s worden besproken in subdriehoek’ In het overleg van de subdriehoek van 1 november richt men zich op scenario’s en bijbehorende veiligheidsmaatregelen rondom de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv, de mogelijke ongeregeldheden in de stad en de herdenking van de Kristallnacht. De betrokken partijen bespreken de logistiek en risico’s van de fanwalk, de controle op supporters, demonstranten en andere aanwezigen en de inzet van de politie. Wat betreft de fanwalk worden twee mogelijke routes besproken: via Centraal Station of via Weesperplein. De voorkeur gaat uit naar de tweede route om confrontaties bij Centraal Station te voorkomen en om meer controle te houden op de bewegingen van de Maccabi-supporters. De politie bereidt zich voor op de aanwezigheid van risicosupporters en controleert of er sprake is van vuurwerk of andere verboden middelen. Ajax neemt extra beveiligingsmaatregelen in het stadion, waaronder een verbod op Israëlische en Palestijnse vlaggen in de thuisvakken en een controle op verborgen voorwerpen en explosieven. Het GVB stelt twee gereserveerde metro’s beschikbaar om Maccabi-supporters direct naar het stadion te vervoeren. De sub-driehoek voorziet mogelijke confrontaties tussen pro-Palestina-demonstranten, voetbalsupporters en andere groepen in de stad.

De Dam wordt als een risicogebied gezien, waarbij rekening wordt gehouden met demonstranten die zich richten tegen de aanwezigheid van Maccabi-supporters. 24

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Twee scenario’s worden besproken: als individuen zich uitlaten tegen de supporters wordt gehandhaafd op basis van de Algemeen Plaatselijke Verordening (APV) 51, als er sprake is van een georganiseerde demonstratie wordt deze doorverwezen naar het Beursplein. Dit plein geldt als alternatieve locatie voor alle tegendemonstraties. In het overleg wordt aangegeven dat de politie preventief kan optreden bij openbare ordeverstoringen, ze zet extra eenheden in om escalatie te voorkomen. De herdenking van de Kristallnacht moet zonder verstoring verlopen. Men spreekt af dat demonstraties mogen plaatsvinden, maar niet in de directe nabijheid van de herdenking. De politie zal zich richten op het beschermen van de herdenking en zorgt ervoor dat de VIP-route vrij blijft van verstoringen.

3 november 2024: ‘kennisgeving van demonstratie bij de ArenA’ Op 3 november ontvangt de gemeente Amsterdam een kennisgeving van een voorgenomen demonstratie op donderdag 7 november van 17.00 tot 23.45 uur bij de hoofdingang van de Johan Cruijff Arena. Het doel van de demonstratie is: ‘[…] tegen de aanwezigheid van Maccabi Tel Aviv Football Club ten tijde van een genocide tegen de Palestijnen. […] tegen voetbalclub Ajax die hun aanwezigheid mogelijk maakt. En om het publiek van de wedstrijd bewust te maken.’ 52

4 november 2024: ‘delen van beelden en mogelijke handelingsperspectieven’ Op 4 november 2024 vindt het vierde Stafoverleg plaats over de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv en de herdenking van Kristallnacht. In dit overleg wordt het informatiebeeld op hoofdlijnen gepresenteerd. Met betrekking tot de herdenking van Kristallnacht wordt bevestigd dat er een groot aantal genodigden aanwezig zal zijn, waaronder ministers van Justitie & Veiligheid en Asiel & Migratie en de Amerikaanse ambassadeur. Er wordt ook veel media-aandacht verwacht. De actuele situatie wordt omschreven als gespannen mede door recente incidenten, waarbij het tot vechtpartijen is gekomen en in één geval een nepvuurwapen werd gebruikt. Tegelijkertijd is er geen officiële aankondiging van tegendemonstraties, en blijft het stil op Open Source Intelligence (OSINT)-kanalen 53. Toch wordt er rekening mee gehouden dat er een tegengeluid zal komen. Met betrekking tot de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv wordt opgemerkt dat er posters zijn aangetroffen met de tekst ‘Kick Israël uit UEFA’, en dat er op sociale media sprake is van toenemende negatieve aandacht voor de wedstrijd. De positie van Ajax-supporters en hun houding tegenover de wedstrijd komt eveneens aan bod. Binnen de harde kern van Ajax bestaan er tegenstrijdige signalen over de omgang met Maccabisupporters.

Er wordt tegengesproken dat Ajax-supporters zich actief zullen aansluiten bij de Maccabi Tel Aviv-supporters. Er werd opgemerkt dat een officiële verklaring door de Ajaxsupporters is uitgegeven waarin wordt gesteld dat politieke uitingen in het stadion niet gewenst zijn en dat Maccabi-supporters geen toegang zullen krijgen tot het supportershome.

In de APV staan de wettelijke regels, die alleen in de betreffende gemeente van kracht zijn. Kennisgeving demonstratie, zaaknummer: Z/24/2850625. Informatievergaring op internet vindt voor een belangrijk deel plaats via OSINT. OSINT is een methode waarbij in principe informatie wordt verzameld uit openbare bronnen. Dit kan onder andere bestaan uit gegevens die beschikbaar zijn op het internet, zoals sociale media, nieuwsartikelen, fora, blogs, en andere publieke bronnen.

51 52 53

25

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

In het stafoverleg wordt het besluit van de driehoek besproken om de fanwalk van de Dam naar Centraal Station te laten lopen. De belangrijkste overwegingen hierbij zijn dat de eerder overwogen route via Weesperplein te lang en risicovol is en bovendien te dicht in de buurt van de Kristallnacht-herdenking komt. Het verplaatsen van de fanwalk naar deze kortere route heeft consequenties voor de locatie van demonstranten. Het belang van een duidelijke afbakening werd benadrukt. Men stelt: ‘[Er is] behoefte aan exacte locatie waar driehoek de mensen wil hebben. Hier willen we naar kunnen verwijzen.’ Wat betreft de fanwalk wordt tevens aandacht besteed aan de veiligheid van passanten. Er wordt benadrukt dat een corridor moet worden ingericht aan beide zijden van het Damrak, zodat omstanders ongestoord kunnen passeren. Verder wordt in dit overleg bevestigd dat een veiligheidsrisicogebied 54 door de gemeente zal worden aangewezen van Dam tot Stationsplein en bij de Arena. Dit maakt preventief fouilleren mogelijk. Met betrekking tot het demonstratiebeleid geeft men aan dat er snel en doortastend moet worden opgetreden. Bij een escalatie moet direct worden verwezen naar de Wet openbare manifestaties (Wom). Indien sprake is van relschoppen zonder demonstratief karakter, zal worden opgetreden op basis van artikel 2.2 van de APV 55.

In het overleg komt ook de kennisgeving van een demonstratie bij de Arena aan de orde, waarbij demonstranten tegen Ajax en Maccabi Tel Aviv wil demonstreren bij de hoofdingang van de ArenA. De driehoek is, zo blijkt uit het overleg, het erover eens dat dit niet verantwoord is om dit voor de ingang van de ArenA te doen. De burgemeester heeft, aldus de AC, daarom voorgesteld om een alternatieve locatie aan te wijzen, zoals het Nelson Mandelapark. Ook komt in het overleg het Anton de Komplein ter sprake als mogelijke locatie. Er wordt afgesproken dat men (door het ‘demo-team’) contact laat opnemen met de organisator van de voorgenomen demonstratie. Tot slot werden operationele zaken besproken. Er wordt bevestigd dat extra verkenningsteams en drones zullen worden ingezet, onder andere bij de fanwalk en de herdenking van Kristalnacht. De begeleiding van de spelersbus wordt eveneens besproken, waarbij wordt aangegeven dat het moeilijk blijft te voorspellen hoe supporters naar Nederland reizen.

5 november 2024: ‘aanwijzing risicogebieden, verplaatsing demonstratie, organisatie van de fanwalk’. In de driehoek van 5 november wordt besloten om op basis van een voorstel van de subdriehoek de Dam, Wallen en het Arenagebied aan te wijzen als veiligheidsrisicogebieden met een mogelijkheid tot preventief fouilleren. Tevens wordt besloten de voorgenomen demonstratie bij de ingang van de ArenA te verplaatsen naar het Anton de Komplein. De overwegingen daarbij zijn:

De burgemeester heeft de bevoegdheid om veiligheidsrisicogebieden aan te wijzen (artikel 151b Gemeentewet). In dit gebied gelden speciale bevoegdheden voor de burgemeester en de politie om de openbare orde te handhaven en criminaliteit te bestrijden. 55 Artikel 2.2 van de Algemene Plaatselijke Verordening luidt: ‘Het is verboden op of aan de weg of in een voor publiek toegankelijk gebouw of vaartuig deel te nemen aan een samenscholing of in groepsverband dan wel afzonderlijk onnodig op te dringen, anderen lastig te vallen, te vechten of op andere wijze de orde te verstoren.’ 54

26

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

‘Door de enorme bezoekersstromen donderdag rondom de JC [Johan Cruijff] Arena van zowel zo’n 56.000 voetbalsupporters als bezoekers van AFAS Live waar een David Bowie Tribute concert is die avond, als forenzen in de spits die reizen via Bijlmer Arena, bezoekers van de koopavond in het Arenapoortgebied (Woonmall, Decathlon, Mediamarkt etc.) en het feit dat het gebied rondom de JC Arena aangewezen is als Veiligheidsrisicogebied in verband met de waarschijnlijke aanwezigheid van vuurwerk tijdens de wedstrijd maakt het voor de politie operationeel onmogelijk op een veilige en verantwoorde manier deze forse bezoekersstromen in goede banen te leiden en tegelijk een demonstratie rondom de Arena te faciliteren en te beschermen.’ ‘De Ajax Supporters Delegatie heeft in een statement op o.a. social media aangekondigd geen ‘politiek’ in en rondom het stadion te willen. Hierdoor ontstaat ook een gerede vrees voor wanordelijkheden tussen supportersgroepen en demonstranten.’ 56 Op basis van bovenbeschreven argumenten wordt een Wom-brief opgesteld die een dag later, 6 november, wordt verstuurd aan de organisator van de demonstratie. Wat betreft de fanwalk wordt bevestigd dat deze zal gaan van de Dam naar het Centraal Station en zal starten rond 17.30 uur.

Daar zullen zogeheten speciaal gereserveerde metro’s (‘dedicated metro’s) klaar staan om de Maccabi-supporters rechtstreeks te vervoeren naar de ArenA.

5 november 2024: ‘scherpstellen van beelden en van praktische uitvoering’ Het Stafoverleg van 5 november bouwt voort op eerdere besprekingen en richt zich op de laatste voorbereidingen, waarbij actuele risico’s en veiligheidsmaatregelen centraal staan. Het Hoofd Informatie (HIN) presenteert het informatiebeeld en stelt vast dat het online sentiment zich voornamelijk richt op de ArenA. De aangekondigde demonstraties circuleren breed binnen de meer activistische netwerken. Ajax-fangroepen willen geen politieke statements in het stadion en zijn bereid zelf in te grijpen. Over de herdenking van Kristallnacht blijkt online weinig discussie te ontstaan, waardoor het risico op verstoringen laag blijft. Wel is een Meld Misdaad Anoniem-melding binnengekomen waarin wordt gesteld dat Marokkaanse Ajax-supporters met geweld tegen Maccabi-supporters willen optreden. TOOI en de Voetbaleenheid van de politie bevestigen dit echter niet. In de Marokkaanse onlinegemeenschap circuleren verwijzingen naar een incident waarbij een vechtpartij heeft plaatsgevonden. Binnen het SGBO merkt men op dat de ‘sentimenten bruisen’. Dit suggereert, zegt men, dat de situatie zich mogelijk verder escaleert.

Met betrekking tot de melding concludeert HIN dat er vooralsnog geen concrete aanleiding is om de aanpak aan te passen: ‘Binnen intel-lijn kijken we scherp of er bevestiging online is.’ Op basis van de informatie is het dreigingsbeeld niet realistisch genoeg om extra maatregelen te treffen, zo luidt de conclusie. In het overleg wordt het besluit over de alternatieve demonstratielocatie voor de voorgenomen demonstratie bij de ArenA op 7 november besproken. Eerder kwamen Anton de Komplein en Nelson Mandelapark in beeld. Na overleg in de driehoek blijkt Anton de Komplein de voorkeur te hebben. De organisator van de demonstratie blijft echter bij haar standpunt dat de wedstrijd niet door mag gaan. De politie zal contact houden met de organisator en zal de beslissing van de burgemeester toelichten, zo wordt afgesproken. Er ontstaat in het overleg discussie over de uitwerking van scenario’s.

56

Wom-brief, gemeente Amsterdam, 6 november 2024.

27

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

De verwachting is dat demonstranten zich niet aan de aangewezen locatie zullen houden. De eerder afgesproken lijn blijft overeind: als demonstranten zich niet aan de locatie houden, wordt verwezen naar de Wom-brief 57 en opgetreden volgens artikel 2.2 van de APV. Ook bespreken de deelnemers de praktische uitvoering van de fanwalk. De looprichting wordt bevestigd en het tijdschema vastgelegd. Het gemeentelijk Vervoersbedrijf wordt geïnformeerd dat de fanwalk om 17.30 uur begint, waarna een omleiding vanaf 17.00 uur ingaat. Dit waarborgt een soepele doorstroom.

5 november 2024: ‘operationele brief van de NCTV’ De zogeheten operationele brief 58 die door de NCTV eerder is voorbereid 59 informeert betrokken instanties (de politie, de Hoofdofficier van Justitie van Amsterdam en de gemeente Amsterdam) over de beveiligingsmaatregelen rondom de herdenking van de Kristallnacht op 7 november 2024 in de Portugese Synagoge in Amsterdam. Wat betreft de voetbalwedstrijd tussen Ajax en Maccabi Tel Aviv wordt opgemerkt dat: ‘Op 07 november aanstaande vindt er in Amsterdam eveneens een voetbalwedstrijd plaats tussen Ajax en het Israëlische Maccabi Tel Aviv. Hoewel dit geen aangelegenheid van het Rijksdomein is, benoem ik volledigheidshalve de voorstelbaarheid van implicaties voor de herdenking of haar aanwezigen. Ik verzoek het lokaal bevoegd gezag om passende aandacht hiervoor.’ In de brief wordt aangegeven dat er geen concrete dreiging is vastgesteld richting de herdenking of de aanwezigen. Echter, het algemene dreigingsniveau in Nederland staat op substantieel (4 van 5), en de situatie in het Midden-Oosten zorgt voor verhoogde risico’s. Joodse doelen kunnen aantrekkelijk zijn voor terroristische groeperingen, zo wordt aangegeven. Evenmin zijn er aanwijzingen voor georganiseerde demonstraties geeft de brief aan, maar het is voorstelbaar dat pro-Palestijnse groepen de herdenking als podium gebruiken.

De politie-eenheid Amsterdam heeft in overleg met de NCTV een reeks maatregelen voorbereid, waaronder een preventieve explosievencontrole, objectbeveiliging door de Koninklijke Marechaussee en geüniformeerd politieoptreden tijdens de herdenking. De NCTV onderschrijft deze aanpak en acht verdere maatregelen niet noodzakelijk. De NCTV onderschrijft de bestaande maatregelen en acht aanvullende acties niet nodig, maar wijst erop dat het lokaal bevoegd gezag aanvullende maatregelen kan treffen als dat nodig wordt geacht: ‘Ik onderschrijf deze maatregelen en adviseer geen aanvullende maatregelen. Dit laat onverlet de maatregelen die het lokaal bevoegd gezag kan treffen in het kader van diens verantwoordelijkheid voor de openbare orde.’ 60

2.2.

Eén dag voor de wedstrijd

6 november 2024: ‘ochtend en middag voor de wedstrijd’ De eerste Maccabi-supporters arriveren op 6 november in Amsterdam en trekken naar de Dam en het Rembrandtplein. Aanvankelijk heerst er een feestelijke sfeer, waarbij supporters samenkomen in cafés en pleinen om zich voor te bereiden op de wedstrijd. De politie houdt een oogje in het zeil, maar er zijn op dat moment nog geen tekenen van onrust. Op sociale media is het in de ochtend

De burgemeester stuurt een Wom-beschikking aan degene die de demonstratie heeft aangemeld (de organisator). Een Wom-beschikking is de brief (Wom-brief) waarin de regels die de burgemeester (van tevoren) aan de demonstratie verbindt, worden bekendgemaakt aan de organisator van de demonstratie. 58 Brief NCTV, 5 november 2024, kenmerk NCTV-8-203017. 59 Zie ook in dit chronologisch overzicht: 30 oktober 2024: ‘informatie-uitvraag door NCTV en opstellen van de ‘operationele brief’.’ 60 Idem. 57

28

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

en middag dan nog rustig. Er zijn geen online berichten waarin wordt opgeroepen tot protest of ordeverstoringen. Er zijn op dat moment geen aanwijzingen dat pro-Palestina-aanhangers gewelddadige acties plannen tegen de komst van supporters van Maccabi Tel Aviv. Monitoring door de politie van verschillende openbare informatiekanalen, waaronder (openbare) WhatsApp-groepen 61, levert geen signalen op die extra voorbereidingen vereisen. Ook mogelijke acties tijdens de Kristallnachtherdenking worden gevolgd. Door de burgemeester van Amsterdam wordt met een aanwijzingsbesluit 62 ex artikel 2.6 van de Algemene Plaatselijke Verordening Amsterdam veiligheidsrisicogebieden aangewezen. De gebieden omvatten onder meer de omgeving van het Centraal Station, de Dam en de omgeving van de Johan Cruijff ArenA inclusief tussenliggende metrostations. Het besluit treedt op donderdag 7 november 2024 om 13.00 uur in werking en zal duren tot 7 november middernacht. 63 Uit het besluit blijkt dat de combinatie van verschillende risicofactoren, zoals de aanwezigheid van demonstranten, voetbalsupporters, mogelijke confrontaties en vuurwerkgebruik, het instellen van risicogebieden als preventieve maatregel noodzakelijk maakt.

Met name wordt aangegeven dat de fanwalk van de Dam naar het Centraal Station en de daaropvolgende reis naar de Johan Cruijff ArenA kwetsbare momenten zijn waarop incidenten kunnen ontstaan. De burgemeester acht, zo blijkt uit het aanwijzingsbesluit, de reguliere handhavingscapaciteit van de politie onvoldoende om verstoringen te voorkomen en stelt daarom een veiligheidsrisicogebied in. Dit geeft de politie de mogelijkheid om preventieve controles en andere maatregelen toe te passen om de situatie beheersbaar te houden, aldus de burgemeester.

6 november 2024: ‘vooravond’ Later op de avond verandert de dynamiek, mede door provocaties over en weer en de aanwezigheid van individuen die zich niet alleen voor de wedstrijd lijken te interesseren. 21:00 uur: ‘een grimmige sfeer’ In de vooravond 64 begint de sfeer grimmiger te worden. Er zijn zo’n 2.500 Maccabi-supporters in de stad aanwezig. Onder hen een groep van 500-800 risico-supporters van de Maccabi-ultra’s. Rond 21.00 uur voorkomt de politie een confrontatie tussen pro-Palestina-activisten en Maccabisupporters op het Stationsplein, waar de dagelijkse pro-Palestina demonstratie plaatsvindt. ProPalestina-activisten en Maccabi-supporters schelden elkaar uit en provoceren elkaar. Er volgen meerdere opstootjes waar de twee groepen bij betrokken zijn. 23:00 uur: ‘provocaties op de Dam, graffiti en projecties bij ArenA’ Rond 23.00 uur vinden twee incidenten plaats in Amsterdam. Ten eerste lopen Maccabi-supporters over een Palestijnse vlag op de Dam waarmee ze pro-Palestijnse sympathisanten provoceren. Rondom dezelfde tijd wordt bij de Johan Cruijff ArenA met graffiti Pro-Palestijnse teksten gespoten.

Een openbare WhatsApp-groep is een groep waar iedereen zich vrij bij kan aansluiten, meestal via een openbare uitnodigingslink. Ondanks die openheid blijft het juridisch en praktisch gezien géén echt openbare informatiebron. In de praktijk is een 'openbare' WhatsApp-groep’ een groep waarvoor een uitnodigingslink openbaar gedeeld is, bijvoorbeeld via een website, forum of social media. Iedereen met de link kan zich zonder toestemming van een beheerder aanmelden. Strikt genomen is het geen openbare bron omdat -hoewel de toegang technisch laagdrempelig is- wel een actie moet worden ondernomen (op een link klikken en lid worden); de communicatie is nog steeds end-to-end is versleuteld; berichten niet vindbaar zijn via zoekmachines en worden niet structureel openbaar gepubliceerd; gebruikers ervan uit gaan dat ze in een relatief besloten kring communiceren, ook al is die kring groot. 62 Aanwijzingsbesluit ex artikel 2.6 van de Algemene Plaatselijke Verordening Amsterdam (Veiligheidsrisicogebieden Omgeving Centraal Station, Dam en omgeving Johan Cruijff ArenA inclusief tussenliggende metrostations 7 november 2024), 6 november 2024. 63 De burgemeester van de gemeente Ouder-Amstel wijst tegelijkertijd voor dezelfde periode voor zijn gemeente veiligheidsrisicogebieden aan met een aanwijzingsbesluit ex artikel 2.76 van de Algemene Plaatselijke Verordening van Ouder-Amstel.

Het betreft gebieden die aansluiten / grenzen op die van de gemeente Amsterdam. 64 In de interviews wordt de avond van de 6de november door de politie aangeduid als ‘vooravond’. De Inspectie houdt daarom vast aan deze terminologie. 61

29

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Ook wordt met een beamer projecties tegen Israël en de F-side 65 van Ajax geprojecteerd op het stadion. Na ingrijpen van de politie verlaten betrokkenen de locatie zonder verdere incidenten. De politie houdt vier personen aan in verband met de graffiti-acties. 23:30 uur: ‘gewelddadigheden in de binnenstad’ Na 23.00 uur escaleert de situatie. Rond 23.30 uur worden door de politie op het Damrak opstootjes waargenomen, waarbij Maccabi-supporters betrokken zijn. Op camerabeelden is te zien dat er gevechten plaatsvinden rond restaurants en fastfoodketens. Er worden gewonde Maccabisupporters door de politie aangetroffen. Op verschillende social media verschijnen berichten met agressie en dreiging jegens Maccabi-supporters. De politie monitort informatie en ziet een toename van berichtenverkeer. 66 De politie is volop aanwezig om de situatie onder controle te houden en verdere escalatie te voorkomen maar kan niet verhinderen dat groepen relschoppers van zowel de Maccabi-supporters als Palestina-aanhangers met elkaar in gevecht raken.

65 De F-side is een supportersgroep van AFC Ajax, opgericht in 1976. Het is een van de bekendste en meest beruchte harde kernen (ultra’s) binnen het Nederlandse voetbal. De naam ‘F-side’ verwijst naar de F-tribune in het oude Ajax-stadion, De Meer, waar de groep oorspronkelijk bijeenkwam. De F-side voert ook als geuzennaam ‘Joden’. 66 Uit:(o.a.) tijdlijn Politie Wedstrijd ‘Ajax - Maccabi Tel Aviv 7 november’ van politie en Raadsbrief Amsterdam 11 november 2024.

30

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

7 november 2024: ‘vroege ochtend’ 00:20 uur - 00:50 uur: ‘escalatie ongeregeldheden, het wegtrekken van de Palestinavlag’ In de vroege ochtend van 7 november omstreeks 00:20 uur komen op de meldkamer meldingen binnen dat een groep van ongeveer 50 supporters van Maccabi Tel Aviv een Palestinavlag van een gevel trekt en het verkeer ophoudt. In het meldkamerverslag staat: ‘[melder] geeft aan dat er iemand op de gevel is geklommen en dat er een grote groep omheen staat’ 67

Uitgelicht: het wegtrekken van de Palestijnse vlag als ‘trigger’

Het trekken van de Palestinavlag van een kraakpand aan het Rokin leidt tot heftige reacties op social media. Een geïnterviewde verklaart dit als volgt: ‘De beelden van de vlag […] maakten direct heel veel los op die groepen op sociale media. Het meenemen van een vlag is op zich iets kleins, zeker vergeleken met de incidenten waar de Amsterdamse politie zich normaliter tegenover geplaatst ziet. Ware het niet, dat de internationale politieke context dit incident een behoorlijke lading geeft.’ Dagblad Trouw 68 beschrijft deze gebeurtenis als volgt: ‘De kiem voor de geweldsuitbarsting ligt een dag eerder op het Rokin, hartje centrum. Toegejuicht door landgenoten klimt een Maccabi-aanhanger op de luifel van een souvenirwinkel. Met zijn volle gewicht gaat hij hangen aan een Palestijnse vlag, toebehorend aan het boven gelegen kraakpand. ‘Fuck you, Palestine!’, klinkt het uit tientallen kelen. Het zet kwaad bloed bij Amsterdamse taxichauffeurs, van wie veel een islamitische achtergrond hebben en sympathiseren met de Palestijnen.’

Enkele van de supporters dragen gezichtsbedekking, roepen anti-Palestijnse uitingen en vallen mensen lastig. De groep splitst zich vervolgens op. Een deel verplaatst zich richting Centraal Station en het Spui, een ander deel richting de Wallen. In het meldkamerverslag van 00:32 uur staat: ‘Groep lijkt steeds groter te worden. Zingen leuzen en vallen mensen lastig’ 69 Om 00:39 uur stelt de politie vast: ‘Er gaat wel een deel richting de Wallen, zeker ook een deel harde kern, mogelijk krijgen we hier vannacht nog mee te maken.’ 70 Van de groep die over het Rokin loopt, doet een aantal personen hun riem af en vallen hiermee taxi’s aan. Een politievoertuig signaleert dit. Ook worden met hangsloten scooterrijders aangevallen. De politie gaat in groten getale (ook bijstand en de KMar) ter plaatse om de rust te herstellen. Daarbij zet de politie ook ordebussen in.

Geïntegreerd Meldkamer Systeem (GMS): meldingen ochtend 7 november. Dagblad Trouw: ‘Wat gebeurde er vorige maand precies in Amsterdam? Een reconstructie door Trouw en Bellingcat’, 6 december 2024. 69 Geïntegreerd Meldkamer Systeem (GMS): meldingen ochtend 7 november. 70 Geïntegreerd Meldkamer Systeem (GMS). meldingen ochtend 7 november 67 68

31

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

01:20 uur - 02:30 uur: ‘confrontaties taxichauffeurs - Maccabi-supporters’ De politie ziet omstreeks 01:20 uur diverse online oproepen verschijnen waarin taxichauffeurs worden opgeroepen zich te mobiliseren. Van deze groep is bekend dat een groot deel een Arabische achtergrond heeft, pro-Palestina is en sterk solidair met elkaar is. 71 In de periode daarna verzamelen taxichauffeurs zich op verschillende plekken waarbij ze de Maccabi-supporters proberen te lokaliseren. De taxichauffeurs rijden vervolgens naar het Holland Casino aan het Max Euweplein, waar op dat moment circa 400 supporters aanwezig zijn. Deze groep verblijft daar al enkele uren. Om 01:40 ziet de politie een groep personen verzamelen bij het Holland Casino: ‘Stadhouderskade ter hoogte casino grote groep waarschijnlijk taxichauffeurs die heen en weer rennen bij het casino. zwart gekleed met hoodies’. 72 Eén minuut later wordt melding gemaakt van een vechtpartij voor het casino. Vrijwel tegelijkertijd komt een melding binnen van het Holland Casino: ‘Supporters schreeuwen binnen, assistentiealarm ingedrukt. Graag politie ter plaatse’. 73 Er zijn diverse vechtpartijen tussen relschoppers onder de Maccabi-supporters en taxichauffeurs. Daarbij zijn supporters naar binnen gevlucht. Als de politie ter plekke is, worden supporters uit het casino naar buiten begeleid.

Met ordebussen wordt een grote confrontatie tussen de taxichauffeurs en pro-Palestijnse-relschoppers aan de ene kant en relschoppers van Maccabi-Tel Aviv aan de andere kant voorkomen. Rond het casino vinden daarna nog kleine opstootjes plaats. 02:30 uur – 04:00 uur: ‘het blijft onrustig’ In de navolgende uren blijft het op verschillende plekken in de stad onrustig. Er komen meldingen binnen van groepen die met elkaar op de vuist gaan. De politie heeft z’n handen vol aan het uit elkaar houden van verschillende groepen. Zo is er een groep pro-Palestina-relschoppers bij het Vondelpark die niet wil vertrekken en kennelijk wacht op mogelijke confrontaties met Maccabisupporters. De politie geeft door aan de meldkamer: ‘Groep ter hoogte van ingang Vondelpark wil ik weghebben richting Museumplein. Eerst laagdrempelig. Werken ze niet mee, dan vorderen en anders geweld gebruiken’. 74 Om 02:40 uur meldt het Marriott Hotel: ‘grote groep jongens met capuchons op voor de deur.’ 75 Online wordt via de app ‘Telegram’ om 02.49 uur gemeld dat een groep Maccabi-supporters bij het Koningsplein loopt en dat daar geen politie aanwezig is, klaarblijkelijk om de confrontatie aan te gaan. De politie anticipeert op dit bericht. Om 03:09 uur vindt een vechtpartij plaats bij Grand Canal Boutique Hotel.

Er wordt doorgegeven dat Israëlische supporters zich onveilig voelen en om escorte door de politie vragen: ‘30 à 40 man willen escorte richting de Dam, voelen zich niet veilig’. De politie monitort groepen in de binnenstad en ziet dat het weliswaar onrustig is met ‘rennende mensen, taxi’s en scooters’, maar ziet geen strafbare zaken. ‘veel taxi's, veel scooters, er gebeurt een hoop hier op de Keizersgracht. rennen ook mensen. kan er mijn vinger niet op leggen, zie geen strafbare dingen’. 76 Omstreeks 04:00 uur is het relatief rustig en schaalt de politie af.

Interviews o.a. 953677, 871483, 671769, 112927. Geïntegreerd Meldkamer Systeem (GMS): meldingen ochtend 7 november. Idem. 74 Idem. 75 Idem. 76 Idem. 71 72 73

32

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

2.3.

Wedstrijddag en herdenking van de Kristallnacht

7 november 2024: ‘ochtend en middag’ De ochtend van 7 november begint, zo blijkt uit de interviews 77, onder verhoogde spanning na de incidenten op 6 november, waarbij o.a. taxichauffeurs en relschoppers van verschillende groepen (zowel van Maccabi Tel Aviv, als pro-Palestijnse aanhangers) betrokken waren. 11:00 uur: ‘extra driehoeksoverleg’ Om 11:00 uur is er een extra driehoeksoverleg over de escalatie in de nacht. De politie-inzet en scenario’s worden besproken. Er is zorg over de agressie van Maccabi-supporters en de reactie van taxichauffeurs. De driehoek beoordeelt het operationele informatiebeeld en overweegt extra maatregelen. Ook wordt de politie-inzet geëvalueerd: ‘De scherpe beveiligingsmaatregelen en de grote politie-inzet worden door de politie als voldoende beoordeeld.’ 78 Mede vanwege de onrust in de vroege ochtend van 7 november is door de politie besloten de ME op te schalen (van vier naar vijf pelotons) omdat alles wat aan ME tot dat moment was opgeroepen al was onderverdeeld in het operationele plan zoals dat vooraf was uitgedacht. Het extra peloton kon dienen als: ‘een reserve achter de hand die als ‘vliegende kiep’ kon fungeren als de nood aan de man zou komen’. 79 12:15 uur – 13:00 uur: ‘een onrustig begin van de middag’ De Dam fungeert als verzamelpunt voor Maccabi-supporters voordat ze naar de ArenA vertrekken.

Rond 12:15 uur arriveren de eerste supporters, en de groep groeit snel. Ze scanderen antiPalestina leuzen. Daaromheen cirkelen jongeren op scooters die de Maccabi-supporters in de gaten houden en druk telefoneren, ziet de politie. Er is al eerder, om 11:30 uur, een extra verkenningseenheid ingezet door de politie om de situatie te monitoren en in te schatten. Pro-Palestina-demonstranten worden op aanwijzing van de driehoek om 13.00 uur naar het Spui verwezen. De politie constateert een gespannen sfeer waarbij de verschillende groepen die aanwezig zijn op de Dam erop uit zijn om met elkaar op de vuist te gaan. Op de Dam wordt een man met een bebloed gezicht aangetroffen, hij is mishandeld toen hij langsliep in de veronderstelling dat hij een Maccabi-supporter was. 80 In WhatsApp-groepen en op andere sociale media circuleren oproepen tot geweld tegen Maccabisupporters. Een OSINT-medewerker van de politie monitort de berichten in deze groepen. 81 De berichtgeving wordt besproken met het Hoofd Opsporing van de SGBO en de officier van justitie, waarbij wordt ingeschat in hoeverre de groep informatie deelt over openbare ordeproblemen en hoe hiermee om te gaan. Rond 13:00 uur neemt het aantal Maccabi-supporters op de Dam toe, wat leidt tot directe confrontaties met pro-Palestina-aanhangers. Er wordt vuurwerk gegooid en meerdere opstootjes ontstaan.

De politie grijpt in om verdere escalatie te voorkomen.

Interviews (o.a.) 671769, 871483, 823620, 441094. Brief aan de Gemeenteraad Amsterdam van burgemeester Halsema over ‘geweld in Amsterdam rondom wedstrijd AjaxMaccabi Tel Aviv’, d.d. 11 november 2024. 79 Interview 441094. In gelijke zin: interview 608389. 80 Verslag SGBO-briefing, interview 414189. 81 Interviews 671769, 713084, Tijdlijn politie, en berichten Whatsapp-groep. 77 78

33

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

12:30 uur: ‘startbriefing SGBO; delen van beelden en scenario’s’ Om 12.30 uur vindt de startbriefing plaats van de SGBO, dat verantwoordelijk is voor de veiligheid buiten de ArenA. 82 Centraal in de startbriefing staan de openbare orde en veiligheid rondom twee gebeurtenissen: de wedstrijd tussen Ajax en Maccabi Tel Aviv en de Kristallnacht-herdenking in de Portugese Synagoge aan het Mr. Visserplein. Naast de oorspronkelijke doelgroepen, Palestinasympathisanten en Maccabi-supporters, wordt in de briefing ook de groep taxichauffeurs genoemd als een relevante factor om rekening mee te houden. Een van de betrokkenen zegt wat betreft de taxichauffeurs: ‘Over deze groep taxichauffeurs was in de preparatie nog niet gesproken omdat er op dat moment geen informatie was dat deze groep een probleem zou kunnen vormen. Door de confrontatie tussen de supporters met de taxichauffeurs bleek dit mogelijk wel het geval te zijn.’ 83 Om voorbereid te zijn op mogelijke barricades is aan het begin van de middag een shovel georganiseerd om, indien nodig, een doorgang te creëren 84. Daarnaast is de vaste taxistandplaats bij de Dam afgesloten vanwege het risico dat taxichauffeurs betrokken zouden raken bij eventuele rellen. Tijdens de briefing wordt besproken dat de scope van de SGBO zich richt op strategische locaties waar de diverse groepen naar verwachting aanwezig zullen zijn.

Dit betreft: • De binnenstad, waar Maccabi-supporters en pro-Palestina-aanhangers zich mengen met het reguliere uitgaanspubliek. • De Johan Cruijff ArenA en omliggende gebieden, waar de wedstrijd plaatsvindt. • Metrostations tussen het stadscentrum en de ArenA, in het bijzonder Centraal Station en Strandvliet, die een cruciale rol spelen in de verplaatsing van supporters. • Het Mr. Visserplein, waar de Kristallnacht-herdenking plaatsvindt. • Het Anton de Komplein, waar de pro-Palestina-demonstratie na besluit van de driehoek naartoe is verplaatst. De AC benadrukt dat de SGBO flexibel moet blijven en in staat moet zijn om snel in te spelen op onvoorziene ontwikkelingen. Tijdens de bijeenkomst presenteert de operationele leiding de strategische aanpak. De bestuurlijke scenario’s worden besproken, met als uitgangspunt dat deze vertaald moeten worden naar concrete politie-inzet.

‘De bestuurlijke scenario’s zijn beschreven met de beleidsuitgangspunten die vertaald zijn naar operationele activiteiten.’ 85 Dit zijn onder andere: • snel en stevig optreden tegen confrontaties, zowel tussen supportersgroepen als tussen andere doelgroepen; • actief ingrijpen bij vuurwerkgebruik en gezichtsbedekking, in lijn met eerdere instructies voor voetbalgerelateerde evenementen; • preventief werken aan het spreiden van groepen en het voorkomen van escalaties, onder meer door sterke politieaanwezigheid en actieve monitoring van informatie.

Er is door de eenheidsleiding één SGBO’ ingericht met twee Algemeen Commandanten (AC). De ene AC bevindt zich met staf in het Commandocentrum en richt zich op de veiligheid buiten de Arena. De andere AC is in de Arena aanwezig met de stadioncommandant, die zich richt op de veiligheid binnen de ArenA (voetbal). Conform afspraak is de sub-driehoek tijdens de wedstrijd eveneens aanwezig in de ArenA. Tot circa 17:00uur zat de subdriehoek in het Command and Control Center (CCC) en is volgens afspraak later verplaatst naar de Arena. 83 Interview 441094. In gelijke zin interviews 647896, 671769 84 Journaal AC, interview 414189. 85 Interview 441094. In gelijke zin: interview 800827. 82

34

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

15:00 uur: ‘SGBO-briefing over de actuele stand van zaken’ De briefing van 15:00 uur binnen de SGBO Ajax-Maccabi Tel Aviv en de Kristallnacht-herdenking richt zich op de actuele situatie en de veiligheidsmaatregelen in de stad. Op dat moment ligt het zwaartepunt van de politie-inzet op de Dam, waar zich ongeveer 500 Maccabi-supporters bevinden. Het vermoeden is dat er veel vuurwerk bij de Maccabi-supporters aanwezig is; er is een tas met cobra’s in beslag genomen. Er zijn op dat moment negen aanhoudingen verricht, voornamelijk op basis van de APV. Daarnaast wordt melding gemaakt van twee mishandelingen. Er wordt aangegeven dat OSINT laat zien dat men niet meer met de gangbare Pro-Palestinademonstranten te maken heeft maar, maar dat het enkel gaat om individuen die kwaad in de zin hebben. Ook wordt melding gemaakt van ongeveer 50 Fenerbahçe-supporters in de Utrechtsestraat, maar volgens de politie lijken zij geen kwaad in de zin te hebben. Uit informatie is ook duidelijk dat Pro-Palestina-demonstranten weten in welk hotel de Maccabi-spelers verblijven, al is er tot op dat moment geen concrete dreiging vastgesteld. De AC bevestigt dat er geen wijzigingen in de inzet nodig zijn en dat de huidige capaciteit voldoende is om de situatie onder controle te houden.

15:00 uur – 17:30 uur: ‘strategie van robuust aanwezig zijn lijkt te werken’ De strategie van robuust aanwezig zijn op bekende (risico)locaties om confrontaties te voorkomen of direct te beëindigen, werkt goed zo wordt in de tweede stafbriefing van de SGBO om 17:00 uur aangegeven. Dat wil zeggen dat de politie aanwezig is op de vooraf bekende (risico)locaties om confrontaties te voorkomen of direct te beëindigen. Door direct te anticiperen hoopt men mogelijke gewelddadigheden in de kiem te smoren. Dat lukt -zo blijkt uit de feiten- op dat moment goed; er zijn opstootjes en gewelddadigheden maar het is te overzien. Het is voor alle politie-eenheden hard werken om de verschillende groepen uit elkaar te houden en het beheersbaar te houden: ‘De hele middag en in aanloop naar de fanwalk […] hebben pro-Palestina aanhangers en Maccabisupporters geprobeerd om bij elkaar te komen om met elkaar te vechten.’ ‘We hadden de handen vol aan het uit elkaar houden van deze groepen’. 86 Op basis van OSINT-inlichtingen en door de verkenningseenheid op straat houdt men mogelijke ‘brandhaarden’ in de gaten. De focus van de politie wordt naast de Dam en het Spui gelegd op het spelershotel, op metrostation Strandvliet waar taxichauffeurs zich verzamelen vlak bij de Arena en de synagoge waar de Kristallnacht-herdenking plaatsvindt.

Daarnaast moet men rekening houden met het gebied rond het Centraal Station en de metrorit (plus tussenliggende stations) naar de ArenA. Ook het Anton de Komplein is in beeld vanwege de demonstratie die in het begin van de avond daar zal plaatsvinden.

7 november 2024: ‘eind van de middag en avond’ 17:30 uur – 18:30 uur: ‘De fanwalk van Maccabi-supporters en instroom in de ArenA’ In de vroege avond keert tijdelijk rust terug. De meeste Maccabi-supporters verspreiden zich door de stad om te eten voordat de fanwalk begint en de verplaatsing naar de Johan Cruijff ArenA start. De fanwalk begint rond 17:30 uur op de Dam. Supporters verzamelen zich hier in aanloop naar de wedstrijd. De politie begeleidt de groep richting Centraal Station, waar speciaal voor de supporters gereserveerde metrostellen klaarstaan voor het vervoer naar de ArenA. Tijdens de fanwalk roepen supporters leuzen in het Hebreeuws. Achteraf blijkt dat het (ook) gaat om zeer kwetsende, racistische teksten. Vooraan loopt een groep met gezichtsbedekking. De politie houdt hen in de gaten, maar grijpt niet in. Tijdens de verplaatsing ontvangt de politie signalen dat relschoppers die het op de Maccabi-supporters voorzien hebben zich in de omgeving bevinden.

86

Interview 441094. In gelijke zin: interviews 823620, 871483 en tijdlijn politie.

35

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Sommigen van deze relschoppers mengen zich tussen omstanders, anderen volgen de beweging van de supporters via scooters. De politie monitort de situatie met verkenningseenheden en cameratoezicht om mogelijke confrontaties te voorkomen. De politie vormt een corridor waartussen de Maccabi-supporters zich bewegen. 87 Hierdoor wordt voorkomen dat Maccabisupporters en andere groepen bij elkaar kunnen komen. Bij aankomst op Centraal Station begeleidt de politie de supporters direct naar de gereserveerde metrostellen. De instroom verloopt gecontroleerd. Tijdens de verplaatsing vindt een enkele aanhouding plaats, maar dit heeft geen invloed op het verdere verloop van deze operatie. Rond 18.00 uur zijn er op social media geluiden van mogelijk ophanden zijnde hit-and-run acties 88 bij metrostation Strandvliet. De politie ontvangt signalen dat taxichauffeurs worden opgeroepen om samen te komen bij metrostation Strandvliet. Dat is de plek waar de Maccabi-supporters uitstappen. De politie krijgt informatie door dat ‘er op joden gejaagd gaat worden’, en ‘we gaan ze pakken bij de Arena’. 89 Ook wordt er gesproken over gezichtsbedekking en het mobiliseren van extra mensen. Er is -zo blijkt uit de informatie- een duidelijke intentie om de confrontatie op te zoeken. Ondanks de dreiging van verstoringen bereiken de Maccabi-supporters zonder incidenten de Johan Cruijff ArenA.

De politie blijft de bewegingen van de verschillende groepen monitoren. Men geeft (achteraf) aan dat de uitvoering door deze informatiepositie goed in staat was te anticiperen om mogelijke ongeregeldheden: ‘Een voorbeeld is dat men van plan was na de fanwalk de confrontatie aan te gaan met de uitstroom bij metrostation Strandvliet. […] het klopte dat daar mobilisatie plaatsvond.’ 90 Omstreeks 18:30 uur gaat het stadion open en stromen de Maccabi-supporters zonder noemenswaardige problemen de ArenA binnen voor de voetbalwedstrijd. 18:30 uur: ‘start van de herdenking van de Kristallnacht’ De herdenking van de Kristallnacht start om 18:30 uur. Bij de herdenking zijn circa 650 bezoekers aanwezig waaronder tal van hoogwaardigheidsbekleders. Dit vereist van de organisatie van het Hoofd Bewaken en Beveiligen in samenwerking met diensten als Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging en buitenlandse beveiligers een minutieuze voorbereiding. Om te anticiperen op mogelijke ordeverstoringen heeft men daarom een detachement van een ordebus, wijkagenten en ultra-light-motoren (ULM-rijders) op locatie. De politie is ook aanwezig in het Crisis- en Commandocentrum (CCC), waar de situatie in real-time wordt gemonitord. In de eerdere briefing is benadrukt: ‘Eerdere herdenkingen zijn rustig verlopen. Gezien het huidige sentiment is kans op verstoring aanwezig.’

Interview 713084. Zie voor nadere duiding hoofdstuk 1 onder paragraaf 6: ‘Toelichting op gebruikte terminologie in deze rapportage’. 89 Interview 823620. In gelijke zin ook tijdlijn politie. 90 Interview 671769. 87 88

36

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Er is rekening gehouden met verschillende scenario’s die een specifieke aanpak vereisen. Als mogelijke scenario’s voorziet men demonstraties of eenmensprotesten in de omgeving van de herdenking 91 en verstoringen of tegenreacties tijdens de herdenking 92. Op het moment dat de herdenking begint is er geen sprake van ordeverstoringen. In de Signal-app-groep van de subdriehoek is te lezen: ‘Beeld herdenking: rustig’. 18:30 uur – 21:00 uur: ‘demonstratie op het Anton de Komplein en ongeregeldheden’ De (verplaatste) demonstratie 93 tegen de wedstrijd Ajax - Maccabi Tel Aviv op het Anton de Komplein begint omstreeks 18:30 uur. De politie houdt deze locatie al gedurende de middag in de gaten en ook de nabijgelegen omgeving waar zich in de loop van de middag taxichauffeurs hebben verzameld na de oproepen op social media om Maccabi-supporters aan te vallen bij de Arena. Hoewel volgens de kennisgeving 94 de demonstratie omstreeks 17:00 uur zou beginnen, komt pas omstreeks 19:00 uur een gestage toestroom van deelnemers op gang. ‘[…] het blijft enige tijd onduidelijk of de demonstratie überhaupt doorgaat. Het gevoel heerste dat […] er helemaal geen demonstratie zou plaatsvinden. Uiteindelijk wordt contact gelegd met de organisator, die laat weten dat de demonstratie rond 19:00 uur zal beginnen.’ 95 De vredeseenheid 96 is aanwezig en legt contact met de demonstranten.

De politie monitort zowel de demonstratie als bewegingen in de omgeving. Er zijn signalen dat zich bij de Taibah-moskee 97 in Zuidoost een grote groep mensen verzamelt. De politie legt dit voor aan de driehoek om te bepalen of deze groep mensen ook als een demonstratie moet worden beschouwd. Kort daarna ontvangt de politie opnieuw informatie dat een groep jonge mannen en een groep van circa 40 taxi’s zich nabij de moskee heeft verzameld. De opdracht wordt aan de vredeseenheid gegeven om deze groep naar het Anton de Komplein te begeleiden als onderdeel van de demonstratie. De politie weet niet goed hoe men deze groep moet inschatten. Zijn het mensen die willen demonstreren of iets anders in de zin hebben? 98 Het blijft onduidelijk of de groep die zich heeft verzameld bij de moskee zich bij de demonstranten op het Anton de Komplein wil aansluiten, maar uiteindelijk voegen zij zich toch bij deze groep.

Het eerste scenario beschrijft een situatie waarin een (on)aangekondigde demonstratie of eenmansprotest plaatsvindt in de omgeving van de Kristallnachtherdenking. Om de herdenking veilig en ongestoord te laten verlopen, worden aangekondigde demonstraties vooraf naar een alternatieve locatie verwezen. Indien een individu zich beroept op het recht van eenmansprotest, kan de burgemeester bepalen waar dit mag plaatsvinden. Weigering om dit op te volgen leidt uiteindelijk tot aanhouding. Onaangekondigde demonstraties worden ter plekke verplaatst en bij niet-naleving ontbonden. De politie sluit het Mr. Visserplein af en kan demonstranten desnoods met ME-inzet verwijderen. 92 Het tweede scenario beschrijft een verstoring of tegenreactie tijdens de herdenking, waarbij individuen of groepen de plechtigheid onderbreken of de confrontatie zoeken. De politie treedt gefaseerd en de-escalerend op, met als doel de verstoring te beëindigen en verdere escalatie te voorkomen. Omdat een confrontatie geen beschermd demonstratierecht is, kan strafrechtelijk worden ingegrepen. Bij geweld grijpt de politie direct in, scheidt de groepen en houdt verdachten aan indien mogelijk. De officier van justitie beslist over verdere vervolging.

93 Zie eerder hierover: chronologisch overzicht; 5 november 2024: ‘scherp stellen van beelden en van praktische uitvoering’ 94 Zie eerder hierover: chronologisch overzicht; 3 november 2024: ‘kennisgeving van demonstratie bij de ArenA’. 95 Interview 713084. 96 De vredeseenheid is een gespecialiseerde eenheid binnen de politie Amsterdam, gericht op de-escalatie en communicatie bij demonstraties, protesten en andere openbare orde-situaties. De eenheid wordt ingezet om contact te leggen met demonstranten of andere betrokkenen met als doel om confrontaties en escalaties te voorkomen. 97 Taibah-moskee (voluit: Djame Masdjied Taibah) De Taibah-moskee is een islamitisch gebedshuis in Amsterdam-Zuidoost, gevestigd aan de Kouwenoord in de wijk Bijlmermeer. 98 Interviews: 441094, 797115, 656547, 953677. 91

37

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

De demonstratie groeit snel tot ongeveer 150 personen. ‘Er kwamen […] al snel jongeren en andere lui op deze demonstratie af die daar normalerwijze niets te zoeken zouden moeten hebben. De [oorspronkelijke] demonstranten hebben toen aangegeven zich terug te trekken omdat zij ook wel wisten dat de politie en zij de situatie niet in de hand zouden kunnen houden.’ 99 Vervolgens beginnen kleine groepjes zich af te splitsen, vermoedelijk om richting de ArenA te gaan via het winkelcentrum of de Bijlmerdreef. Dit is tegen de afspraak in. Het zou een ‘statische’ demonstratie zijn op het Anton de Komplein. Op dat moment wordt duidelijk dat de demonstratie een andere wending neemt. ‘De demonstratie werd plotseling dynamisch, terwijl wij ons hadden voorbereid op een statische demonstratie. Hier waren we niet op voorbereid’ De politie vraagt om de inzet van de ME om te voorkomen dat de menigte vanaf het Anton de Komplein naar de ArenA zou gaan, waar op dat moment supporters het stadion binnengaan. Dat vereist snel ingrijpen omdat de afstand naar de ArenA maar kort is. Toch duurt het nog even voordat groen licht wordt gegeven voor de inzet van de ME. Wanneer de ME uiteindelijk aanwezig is en charges uitvoert op de Hoogoorddreef, bevinden enkele politiemedewerkers van de vredeseenheid zich plotseling tussen de ME en de demonstranten.

Hierdoor komt een deel van de vredeseenheid klem te zitten tussen in de confrontaties in het winkelcentrum en op de Bijlmerdreef en moet zich in allerijl terugtrekken. Er vinden stevige confrontaties plaats tussen ME en pro-Palestina-relschoppers die er alles aan doen om de ArenA te bereiken. Dat wordt met een stevige inzet van de ME voorkomen. Daarbij heeft de politie diverse malen moeten optreden met de ME, ondersteund door hondengeleiders, politie te paard en aanhoudingseenheden. Uiteindelijk vinden er geen confrontaties plaats tussen Maccabi-supporters of andere stadionbezoekers die de ArenA binnengaan en de relschoppers. 21:00 uur: ‘briefing SGBO; delen van beelden en verkennen van aanpak en scenario’s’ Tijdens de stafbriefing van 21.00 uur blikt het SGBO terug op de instroom van supporters naar de ArenA. Men is tevreden over het feit dat door het politieoptreden is voorkomen dat groepen relschoppers het stadion bereikten. Kleine groepjes die probeerden uit te breken, zijn door de politie tegengehouden. Tijdens deze acties worden vuurwerk en stenen naar de politie gegooid. Uit het actuele informatiebeeld blijkt dat er op sociale media plannen circuleren om de acties na de wedstrijd voort te zetten.

Groepen pro-Palestina-relschoppers die uit zijn op confrontatie met de Maccabi Tel Aviv-aanhang zouden zich mogelijk ophouden rondom de ArenA en de routes richting hotels van Maccabi-supporters. In online berichten wordt zelfs gesproken over gerichte aanvallen op ‘Joodse personen’. Hoewel deze oproepen op dat moment algemeen blijven en geen concrete kenmerken bevatten, houdt de politie rekening met hit-and-run-acties 100. Daarnaast worden online meldingen gedeeld, zo blijkt uit de briefing, over incidenten bij hotels, waar gewonde personen zouden zijn binnengelopen. Vooral hotel Leonardo West wordt genoemd. Uit verificatie door het SGBO blijkt dat er geen aangiftes zijn gedaan en dat bij de politie bekende hotels deze meldingen niet konden bevestigen.

99

Interviews: 953677. In gelijke zin interviews: 713084, 441094, 656547 . Zie voor nadere duiding hoofdstuk 1 onder 6: ‘Toelichting op gebruikte terminologie in deze rapportage’.

100

38

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Op basis van het informatiebeeld besluit het SGBO om in de tweede helft van de wedstrijd politiecapaciteit te sturen naar de hotels waar Maccabi-supporters verblijven, de metrohaltes en de binnenstad. De verwachting is dat het patroon van de dag zich zal voortzetten: hit-and-run-acties van pro-Palestina-relschoppers tegen Maccabi-supporters. Voor de uitstroom wordt de eerder vastgestelde aanpak gehandhaafd. Kleine groepen Maccabi-supporters worden niet als massieve groep begeleid, maar men laat de supporters op eigen gelegenheid (individueel) het stadion verlaten. Een belangrijke overweging hierbij is de verwachte aankomst van een trein met Fenerbahçe-supporters uit Alkmaar op het Centraal Station. Het is van belang dat de Maccabisupporters vóór hun aankomst het station hebben verlaten om confrontaties te voorkomen. De gedachte is dat als de Maccabi-supporters zich hebben vermengd met de andere supporters die het stadion verlaten er geen massieve groep is die een mogelijk doelwit vormt. Tijdens de wedstrijd blijft het rustig in en rondom de ArenA. In de stad handelt de politie reguliere meldingen af, zonder incidenten die verband houden met Israëlische supporters. Er zijn geen waarnemingen van groepen op scooters of taxichauffeurs.

Tijdens de wedstrijd is het online relatief rustig op open bronnen (social media), hoewel de toon in de verschillende WhatsApp groepen wel grimmig is. Ook wordt in deze groepen veelvuldig over-en-weer geïnformeerd ‘wat het plan is na de wedstrijd’. Men is klaarblijkelijk van plan om de confrontatie te zoeken met Maccabi-supporters. Wat betreft de herdenking van de Kristallnacht geeft men in de briefing aan dat alles goed is verlopen. ‘Tevreden organisatie van herdenking. Inzet en plaatje zagen er goed uit. […] Samen met KMar mooi vormgegeven aan Bewaken en Beveiligen concept.’ 101

101

SGBO-Briefing 21:00 uur.

39

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

7 november 2024: ‘eind van de avond en nacht’ Als de wedstrijd omstreeks 22:45 uur is afgelopen verloopt de uitstroom rustig. Er zijn geen incidenten die samenhangen met de aanwezigheid van Maccabi-supporters in de stad. De ME is op dat moment prominent bij de Arena aanwezig om eventueel geweld ‘de kop in te drukken’. De stad laat op dat moment nog een relatief rustig beeld zien. 22:45 uur: SGBO-briefing In de stafbriefing van 22.45 uur wordt besproken dat het informatiebeeld in de beleving van het SGBO ten opzichte van de briefing van 21.00 uur in essentie niet veranderd is. Nog steeds worden hit-and-run-acties verwacht rond het stadion ‘in de nasleep’ van de uitstroom. ‘Met nasleep wordt bedoeld het in de briefing van 21.00 besproken mogelijke plan om hit-and-run acties op Joods uitziende mensen in de binnenstad uit te voeren, mogelijk op hun routes naar de hotels. Met hit-and-run- acties wordt door het SGBO op dat moment bedoeld: het type hit-and run acties dat de hele dag al voorafgaand aan de wedstrijd rond de Dam en rond de Arena werd gepleegd en die succesvol werden aangepakt. Daarbij ging het steeds om kleine groepjes relschoppers die te voet groepen Maccabi-supporters probeerden aan te vallen.’ 102 Door afscherming van de supporters door de politie heeft de politie deze aanvallen tot dat moment kunnen voorkomen.