Bijlage 2 - Rapport ongeregeldheden Amsterdam 7 en 8 november 2024

In de briefing wordt ook eventuele op- en afschaling bekeken. Het besluit is dat er wordt geïnvesteerd op de uitstroom en de situatie in de binnenstad. Er is al capaciteit in de binnenstad aanwezig en zodra de ArenA is uitgestroomd zal de daar aanwezige capaciteit ook richting de binnenstad vertrekken. Omdat de bijstandspelotons al vele uren in dienst zijn en het SGBO inschat dat de situatie in de stad beheersbaar blijft, worden deze afgebouwd (1 peloton). Het aanbod van Noord-Holland voor bijstand (1 peloton) wordt afgeslagen, omdat zij al 12 uur op de been waren en max tot 01.00 uur inzetbaar waren. De aflossing van het SGBO is rond dit tijdstip al aanwezig, maar het huidige SGBO gaat nog een uur door voor een goede overdracht. 22:45 uur – 23:55 uur: uitstroom uit Arena, inzet op risico’s en monitoring social media’ Conform de briefing van 21.00 uur op grond van het informatiebeeld genomen besluit, verplaatst het SGBO rond 22.30 uur één peloton 103 ME vanuit de ArenA naar locaties op de route van de ArenA naar het CS. Eenheden werden gepositioneerd op de stations Strandvliet, Duivendrecht, Amstel en Centraal Station (één sectie) en het gebied tussen het Centraal Station en de Dam (één sectie 104). Tijdens de wedstrijd waren reeds één peloton en vijf ordebussen in de stad (verdeeld over hotels en binnenstad) achtergebleven. Daar wordt nu dus een tweede peloton aan toegevoegd.

Enerzijds omdat het voorstelbaar is dat er incidenten plaatsvinden tussen verschillende groepen en anderzijds omdat het Centraal Station van Amsterdam een verzamellocatie is voor pro-Palestijnse groepen en een logische plek voor confrontatie zou kunnen worden. Gezien het zoekgedrag van de afgelopen uren wordt dit door het SGBO een realistisch scenario geacht.

Tijdlijn politie. Een peloton bestaat uit 55 personen 104 Een sectie bestaat uit 27 personen. 102 103

40

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Het SGBO schat in met het handhaven van de tot dan toe succesvolle strategie en de genomen maatregelen ‘in control’ te kunnen blijven en ziet geen aanleiding om de strategie te wijzigen of de (sub)-driehoek te informeren. De toon op social media die tijdens de wedstrijd relatief rustig is, wordt een stuk agressiever. In het journaal van de HIN staat hierover: ‘De taal richting Israëli/Joden is zeer haatdragend en agressief. Elke vorm van geweld tegen Israëli wordt gerechtvaardigd. De routes naar de hotels, met in bijzonder het Leonardo Hotel, worden veelvuldig genoemd. Update: Er wordt gedeeld dat er "grote groepen Joden op Damrak zijn, en dat er net nog een gevecht plaats heeft gevonden in de Damstraat.’ In WhatsApp-groepen worden video's gedeeld van aanvallen op Israëlische militairen en gewonde militairen, vergezeld van pro-Hamas retoriek en verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog. Geweld tegen Israëliërs wordt hierin volledig gerechtvaardigd. Onder andere het Hoofd Opsporingsexpertise en het Hoofd Opsporing bespreken de strafbaarheid van deze uitlatingen en de mogelijkheden om opsporingsmiddelen in te zetten om betrokkenen te identificeren en mogelijk aan te houden. De officier van justitie besluit geen verdere actie te ondernemen.

Om 22.58 uur wordt online in chatgroepen gediscussieerd wat te doen gezien het feit dat tot nu toe de aanvallen op Maccabi-supporters weinig succesvol waren. Een van de chats gaat over de vraag waar ‘de joden’ op te wachten. De ArenA wordt als locatie benoemd, maar ook tegengesproken omdat er te veel politie zou zijn. Om 23.13 uur lijkt de focus in de berichten hierover te verschuiven naar het Centrum. De politie is aanwezig bij metrostation Overamstel en in de binnenstad. Rond het tijdstip van 23:30 uur merkt de politie de eerste ongeregeldheden op het Damrak ter hoogte van de Dam. Er werd gevochten rondom restaurants en een fastfoodketen. Hier is door de ME direct op ingezet. De uitstroom uit de ArenA, alsook de metrorit en aankomst van de Maccabi-supporters op het Centraal Station verloopt rustig en zonder incidenten. Om 23.36 uur wordt online genoemd dat ‘ze bij Leonardi Overamstel eruit gaan’. Ook wordt online gesproken over de verzamellocatie Dam en Leidseplein om vanaf die locatie Maccabi-supporters te achtervolgen. Andere online berichten riepen op tot het achtervolgen van Maccabi-supporters vanuit de Dam en het Leidseplein. Om 23.38 uur werden nieuwe risicovolle locaties genoemd: het Leonardo Hotel West (Staalmeesterstraat) en metrostation Overamstel. Op beide locaties was de politie reeds aanwezig.

Ondertussen circuleerden er online veelvuldig foto’s van Maccabi-supporters en hun locaties, en werd er gesproken over een jacht op Maccabi-supporters, waarbij zij actief werden gevolgd richting hun hotels. Om 23.44 uur nam de begeleiding van Maccabi-supporters contact op met de politie en uitte zorgen over de veiligheid bij de twee Leonardo-hotels. De politie bevestigde dat de ME aanwezig was en actief optrad. Rond middernacht verzamelen Maccabi Tel Aviv -relschoppers zich bij Centraal Station en trekken richting de Dam en het Spui. Onderweg voorzien zij zich van materialen zoals metalen staven en stenen en zoeken de confrontatie met pro-Palestinarelschoppers. Daarbij worden ook stenen naar taxi’s gegooid. Tegelijkertijd vindt er een andere ontwikkeling plaats: kleine groepjes pro-Palestina-relschoppers gaan actief op zoek naar individuen die door hen worden aangezien voor Joods, ongeacht hun daadwerkelijke achtergrond. Dus niet meer alleen specifiek naar Maccabi Tel Aviv -supporters. Om 23.55 uur beginnen de eerste ‘flits’-aanvallen 105 tegen Maccabi-supporters op de Dam.

105

Flits-aanval: zie Hoofdstuk 1, paragraaf 6. ‘Toelichting op gebruikte terminologie in deze rapportage’.

41

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

8 november 2024: ‘vroege ochtend’ 00:00 uur – 01:30 uur: ‘explosie van geweld’ Om 00.04 uur ontvangt de politie de eerste melding van een mishandeling op de Damstraat. Getuigen melden dat een Israëlische persoon is aangevallen. In de uren die volgen, lopen de spanningen verder op. ‘[..] de eerste vechtpartijen ontstaan bij Kentucky Fried Chicken aan het Rokin. Je zag het voor je ogen gebeuren. Vanaf dat moment ging het overal in het centrum los.’ 106 Er wordt melding gemaakt van gewelddadige incidenten bij onder andere de Dam, het Rokin, de Kalverstraat en nabij het Spui. De pro-Palestina-relschoppers gebruiken verschillende methoden om hun slachtoffers te bereiken: sommigen bewegen zich te voet, anderen maken gebruik van scooters of taxi’s om zich snel door de stad te verplaatsen. Dit zorgt ervoor dat de politie moeite heeft om snel en effectief in te grijpen. Dit blijkt een wezenlijk andere vorm van geweld dan waarmee de politie eerder werd geconfronteerd en waarbij het ging om geweld van groepen die tegenover elkaar stonden. 107 De ME is op dat moment aanwezig in de stad, maar blijkt onvoldoende toegerust om snel te reageren op de verspreide en wendbare flits-aanvallen. De politie reageert op meldingen, maar tegen de tijd dat agenten ter plaatse komen, zijn de daders meestal al verdwenen.

Dit patroon wijkt af van de groepsgeweldscenario’s waarmee eerder op de dag rekening was gehouden. ‘Het optreden tegen rellende mensen bij het Anton de Komplein, daar was de ME goed op toegerust. Maar de acties in het centrum, dan kun je weinig uitrichten met die grote MEvoertuigen. Daarop was de politie niet toegerust.’ 108 Om 00.14 uur besluit de driehoek het Veiligheidsrisicogebied, dat eerder was ingesteld, te verlengen tot 06.00 uur en het uit te breiden. De politie start met het bijeenbrengen van beschikbare eenheden om de verspreide incidenten beter te kunnen beheersen. Tijdens een stafwisseling om 00.15 uur wordt vastgesteld dat er een structureel patroon zichtbaar wordt: kleine groepjes aanvallers zoeken doelbewust geïsoleerde individuen op, mishandelen hen en verdwijnen razendsnel. De politie ondervindt grote moeilijkheden bij het effectief reageren op deze dynamische situatie. 00:25 uur – 01:30 uur ‘aanpassen van de strategie door de politie’ Om 00.25 uur wordt de strategie aangepast. De politie richt zich vanaf dat moment niet meer primair op het oppakken van relschoppers, maar op het beschermen van Maccabi-supporters. De ME krijgt vanuit de SGBO opdracht om hen te verzamelen en naar veilige locaties te brengen. Om 00.46 uur vertrekt een ME-sectie uit Alkmaar richting de Amsterdamse binnenstad om extra ondersteuning te bieden.

Om 00.59 uur wordt een groep van circa 150 Maccabi-supporters tegengehouden op de Dam en het Spui. Door de politie zijn beveiligde zones ingericht, waar Maccabi-supporters worden opgevangen en beschermd. De politie besluit om bussen van het GVB te gebruiken om deze groep zo snel mogelijk uit de binnenstad te evacueren.

Interview 175874. Zie voor nadere duiding van het geweld het onderscheid tussen ‘Hit-and-run’ en ‘flits-aanvallen’; hoofdstuk 1 onder 6: ‘Toelichting op gebruikte terminologie in deze rapportage’. Zie meer specifiek over flits-aanvallen bijlage 4. 108 Idem. 106 107

42

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Vanaf 01.24 uur nemen de meldingen van aanvallen af, maar de angst onder Joodse bewoners van Amsterdam en toeristen blijft hoog. Er komen meerdere meldingen binnen van personen die zich onveilig voelen en hun hotel niet durven verlaten. Sommigen melden dat zij worden opgewacht door groepjes mannen, terwijl anderen aangeven geen taxi te durven nemen.109 In het journaal van de AC is te lezen dat het om 01:30 uur nog onrustig is maar de situatie meer beheersbaar lijkt te worden: ‘Beeld stad nog onrustig, doch lijkt de onrust iets af te nemen.’ 110 00:00 uur – 02:00 uur: ‘frontoffice NCTV benaderd door Israëlische ambassade’ De frontoffice (hierna: FO) 111 van het Nationaal Crisis Centrum (hierna: NCC) van de NCTV wordt twee keer gebeld door het hoofd Veiligheid van de Israëlische ambassade. Door het hoofd Veiligheid wordt aangegeven dat personen in en rondom het stadion worden aangevallen en dat de politie niet aanwezig is. In beide gesprekken verwijst het NCC het hoofd Veiligheid naar de Amsterdamse politie, omdat het een lokale aangelegenheid betreft. Het NCC koppelt de afhandeling van deze meldingen terug aan ACBB.

Vanaf 02:00 uur: Beeldvorming wijkt af van feitelijke situatie Hoewel uit de documenten en interviews 112 met direct betrokkenen blijkt dat de gewelddadigheden na 01:30 uur significant afnemen, zijn het vooral de beelden die via social media, (buitenlandse) radio en televisie worden verspreid die het beeld van aanhoudende chaos versterken. Deze beelden — vaak zonder context en herhaald verspreid — dragen bij aan een gevoel van onveiligheid en maken het lastig om feit en beleving van elkaar te scheiden. Terwijl de politie op dat moment denkt aan afschalen (veel van de mensen op straat zijn al meer dan 15 uur in touw) bestaat het beeld dat er nog overal gevochten wordt. Het SGBO is in deze fase vooral bezig met het managen van de beeldvorming en het terugbrengen van het beeld over de situatie tot realistische proporties. Eén van de betrokken zegt hierover: ‘Er kwamen ook veel melding […] dat er zaken mis waren bij hotels. Daar is de politie allemaal naar toe gegaan. Bij geen van de meldingen bleek er iets aan de hand te zijn. Dat is de chaos.’ 113. Het proces van het begeleiden van de Maccabi-supporters naar hun hotels duurt tot circa 03:00 uur in de nacht. Een deel van de groep wordt per pont naar Amsterdam-Noord gebracht, waar de situatie rustiger is. ME-eenheden worden afgelost door collega’s die de beveiliging van hotels overnemen.

Tijdlijn politie. Journaal AC. 111 De frontoffice van het NCC van de NCTV is een 24/7 informatieloket. Dit punt is nationaal en internationaal het singel point of contact voor het Rijk. De hoofdwerkzaamheden van de FO bestaan uit monitoren, signaleren en allerteren. Ook kan het NCC meldingen van andere partijen krijgen over zaken die nog niet bekend zijn in de media. De frontoffice heeft geen beschikking over informatie in de politiesystemen. 112 Interviews o.a: 698542, 871483. 113 Interview: 698542. 109 110

43

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

03:00 uur – 07:00 uur: ‘delen van de eerste beelden van de gewelddadigheden en overleg over maatregelen’ Nadat het geweld in de vroege ochtend is afgenomen en de relatieve rust is teruggekeerd, wordt direct geprobeerd de balans op te maken. Tegelijkertijd is duidelijk dat er nog veel onduidelijk is. Intussen verschijnen in (buitenlandse) media al de eerste berichten over de ongeregeldheden. Om 03:00 uur is een overleg van de driehoek. Daar wordt een terugkoppeling gegeven over de situatie in de stad. Er zijn geen vechtpartijen meer in de stad, op sociale media blijven oproepen tot geweld komen, zo wordt aangegeven. Rond 04:00u wordt de NCTV (dhr. Aalbersberg) gebeld door de minister van Justitie en Veiligheid over de ongeregeldheden in Amsterdam. De NCTV laat het NCC informatie ophalen bij de Officier van Dienst - Informatie (OvD-I) van de Landelijke Eenheid. Vanaf 04:30u start de NCTV met het faciliteren van de verschillende telefonische gesprekken die worden gevoerd door de ministers en de burgemeester Amsterdam. Ook adviseert de NCTV de minister-president en de minister van Justitie en Veiligheid gelet op de politieke en internationale dynamiek die inmiddels is ontstaan. Door de NCTV wordt niet opgeschaald naar de nationale crisisstructuur, omdat het een lokale aangelegenheid betreft.

Om 5:25 uur wordt het Hoofd Mobiliteit in dienst geroepen om de begeleiding van supporters en spelers van Maccabi richting Schiphol te organiseren. De AC heeft contact met de NCTV omstreeks 05:30 uur. Hieruit blijkt dat Israëlische hoogwaardigheidsbekleders onderweg zijn van Israël naar Nederland en dat begeleiding nodig is bij aankomst. De ACBB is gestart met het organiseren van de beveiliging van de ambassadeur van Israël en de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken. De politiechef brengt om 06:35 uur de burgemeester op de hoogte van de laatste ontwikkelingen:

• •

Er zijn 17 meldingen bij de meldkamer binnengekomen, waarvan 11 over vechtpartijen.

• •

De politie begeleidt zowel de spelersbus van Maccabi als enkele supporters.

•

Ook binnen de eigen politieorganisatie wordt extra personeel ingezet.

In totaal 5 gewonden, waarvan 2 personen per ambulance zijn afgevoerd, onder wie één met een gebroken been. De Koninklijke Marechaussee op Schiphol schaalt op ter ondersteuning van de ordehandhaving bij de vertrekprocedures.

De Israëlische ambassade in de Verenigde Staten plaatst een bericht op X om 06:43 uur (lokale tijd in Nederland): ‘Hundreds of fans of the @MaccabiTLVFC soccer team were ambushed and attacked in Amsterdam tonight as they left the stadium following a game against @AFCAjax. The mob who targeted these innocent Israelis has proudly shared their violent acts on social media.’ Vervolgens verschijnen in diverse (buitenlandse) media berichten met vergelijkbare bewoordingen. Om 07:00 uur wordt de SGBO afgelost en de werkzaamheden overgedragen aan een nieuw team dat de coördinatie overneemt.

44

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

07:00 uur- 08:00 uur: ‘beeldvorming en driehoeksoverleg’ In de ochtend is de situatie in de stad weliswaar gespannen maar onder controle 114. In totaal zijn 62 aanhoudingen verricht, waarvan 10 personen nog vastzitten — het strafrechtelijk traject is een belangrijk aandachtspunt. De politie start met het verzamelen en analyseren van beeldmateriaal ter ondersteuning van de bewijsvoering. Tegelijkertijd lopen er nog meldingen van vermiste personen, die actief worden onderzocht. Al snel blijkt dat de ‘vermiste’ personen terecht zijn, waarvan een enkeling in detentie zit. De nasleep van de ongeregeldheden is ook voelbaar binnen de politie zelf: een agent heeft gehoorschade opgelopen. Hoewel er op dat moment geen nieuwe hit-and-run-acties worden waargenomen, blijft de dreiging via sociale media aanwezig. Oproepen tot actie circuleren nog altijd online en worden actief gemonitord. De politie werkt de lijst met hotels waar zij verblijven systematisch af, om eventuele veiligheidsrisico’s per locatie in kaart te brengen en waar nodig passende maatregelen te treffen. Om 08:00 uur komt de driehoek bijeen om de situatie in de stad te evalueren en maatregelen te treffen naar aanleiding van de ongeregeldheden van de voorgaande avond. Tijdens dit overleg worden verschillende besluiten genomen om de veiligheid in de stad te waarborgen en verdere escalatie te voorkomen.

Eén van de eerste maatregelen is de voorbereiding van een veiligheidsrisicogebied dat de gehele stad omvat. Dit betekent dat de politie uitgebreidere bevoegdheden krijgt om preventief op te treden, waaronder het vaststellen van de identiteit van personen. Voordat dit besluit definitief wordt doorgevoerd, wordt nog een juridische toetsing uitgevoerd om te zorgen dat het juridisch houdbaar en uitvoerbaar is. Daarnaast wordt besloten om een demonstratieverbod in te stellen voor het weekend. Dit besluit wordt genomen met het oog op het risico op verdere ongeregeldheden. Er wordt tegelijkertijd onderzocht wat de juridische en operationele gevolgen van zo’n verbod zijn en hoe de handhaving het beste kan worden georganiseerd. Een andere belangrijke maatregel betreft extra beveiliging van Joodse instellingen, van hotels in de binnenstad en ziekenhuizen. Gezien de aard van de gebeurtenissen wordt het noodzakelijk geacht om deze locaties beter te beschermen. De benodigde inzet en mogelijke bijstand van andere eenheden worden in kaart gebracht om dit effectief te realiseren. Om 10:00 uur zal een landelijk overleg tussen de politiechefs plaatsvinden zo wordt aangegeven. Tijdens dit overleg wordt de beschikbare politiecapaciteit besproken en wordt bekeken of en waar extra bijstand nodig is.

Dit overleg moet duidelijkheid bieden over hoe de inzet van eenheden door het hele land heen kan worden afgestemd op de situatie in Amsterdam. Naast de genomen besluiten wordt tijdens het driehoeksoverleg een concrete to-do-lijst opgesteld om de uitvoering van de maatregelen in goede banen te leiden. Het doel is om de inzet van de politie effectief en doelgericht te organiseren, waarbij rekening wordt gehouden met de beschikbare capaciteit en de ontwikkelingen in de stad. Een belangrijk aandachtspunt is de externe communicatie.

114

Journaal staf AC.

45

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Er wordt aangegeven dat duidelijk moet worden gecommuniceerd over de inzet van de politie. Hiervoor is een helder communicatiekader nodig waarin staat wat de politie wel en niet kan doen. Dit moet bijdragen aan realistische verwachtingen bij zowel het publiek als bij betrokken instanties. Ook moet het optreden worden gebaseerd op concrete incidenten en expliciete waarnemingen. Vastgelegd moet worden dat de politie alleen ingrijpt bij daadwerkelijke strafbare feiten of verstoringen van de openbare orde. Dit voorkomt willekeur en maakt het optreden doelgerichter. Daarnaast moeten plannen worden uitgewerkt voor het politieoptreden op basis van twee scenario’s. In het scenario van een low-profile inzet wordt uitgegaan van een terughoudende aanwezigheid, waarbij alleen wordt ingegrepen als de situatie escaleert. In het scenario van maximale inzet worden de benodigde capaciteit en middelen geïnventariseerd voor een grootschalige en zichtbare aanwezigheid, gericht op snelle interventie bij ongeregeldheden. Tot slot moet de benodigde politiecapaciteit tot en met het weekend in kaart worden gebracht. Dit overzicht dient als basis voor een landelijke uitvraag naar extra ondersteuning door andere eenheden. 12:30 uur: ‘persconferentie driehoek’ De driehoek geeft op 8 november 2024 om 12:30 uur een persconferentie over de ongeregeldheden in Amsterdam.

Tijdens deze bijeenkomst veroordeelt burgemeester Halsema krachtig het geweld tegen Israëlische voetbalsupporters en spreekt ze van een "gitzwarte nacht" voor de stad. Ook wordt in de persconferentie ingegaan op de voorbereidingen van 7 november en de samenwerking met onder andere de NCTV. De burgemeester kondigt extra veiligheidsmaatregelen aan, waaronder een noodverordening voor Amsterdam en Amstelveen, een demonstratieverbod voor het weekend en extra politie-inzet om de orde te handhaven en verdere escalatie te voorkomen. Daarnaast benadrukt burgemeester Halsema het belang van solidariteit met de Joodse gemeenschap en roept ze alle Amsterdammers op om samen te staan tegen antisemitisme en geweld.

46

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

3.

Analyse van de gebeurtenissen en aanpak

In deze analyse beoordeelt de Inspectie JenV de inzet van de politie én de rol van de NCTV aan de hand van vier toezichtaspecten: governance, samenwerking, informatievoorziening en toerusting. Governance De politie opereert binnen de kaders van het lokaal gezag, waarbij de driehoek – bestaande uit de burgemeester, de politie en het Openbaar Ministerie – een sturende rol vervult. De besluitvorming voorafgaand aan het evenement is zorgvuldig en gebaseerd op risicoscenario’s. De politie bereidt zich grondig voor, brengt dreigingen in kaart en plant een passende inzet. Tot aan de geweldsuitbarsting in de vroege ochtend van 8 november blijkt dat de voorbereiding op deze risicoscenario’s, de structuur van besluitvorming en optreden, en de aansturing van de uitvoering in de praktijk goed uit te pakken. Op het merendeel van de ongeregeldheden weet de politie effectief te reageren. Grootschalige, snel evoluerende ordeverstoringen vragen om directe coördinatie en een hoge mate van flexibiliteit in het optreden. De politie toont bij de gebeurtenissen in Amsterdam veerkracht door haar inzet snel aan te passen aan het verloop van de gebeurtenissen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de het in de kiem smoren van diverse vechtpartijen in de stad.

Tegelijkertijd wordt zichtbaar dat de politie niet altijd is opgewassen tegen de onvoorziene en sterk gefragmenteerde wijze van geweldpleging, waarbij relschoppers zich doelgericht verplaatsen, snel toeslaan en verdwijnen voordat politie-eenheden kunnen ingrijpen. Dat speelt in de vroege ochtend van 8 november. Deze kleinschalige, snel uitgevoerde aanvallen op verspreide locaties stellen (achteraf bezien) andere eisen aan de politie-inzet. Ook dan schakelt de politie snel en past zij haar strategie aan door bedreigde personen te concentreren op een veilige locatie om hen te beschermen. De NCTV handelt binnen het stelsel van bewaken en beveiligen. Conform de werkwijze rondom verhoogd risicomomenten van te beschermen personen in het rijksdomein en op verzoek van het lokaal gezag past zij haar proces van dreigingsinschatting toe en informeert betrokken partners via een operationele brief. De besluitvorming over maatregelen ligt bij het lokaal gezag; de NCTV adviseert en informeert. Hoewel deze rolverdeling in opzet helder is, bleek in de praktijk niet voor alle partijen duidelijk waar de grenzen van de taak en bevoegdheden van de NCTV lagen. Dat het signaleren van dreigingen op de openbare orde (zoals een voetbalwedstrijd) niet tot de taken van de NCTV behoort is daar een voorbeeld van.

Na de ongeregeldheden pakt de NCTV haar rol in het faciliteren en coördineren van de nationale en internationale politieke activiteiten en het beveiligen van de minister van Buitenlandse Zaken uit Israël en de Israëlische ambassadeur. Samenwerking Samenwerking speelt een cruciale rol in de aanpak van de gebeurtenissen. Binnen de SGBO en de driehoek is er sprake van gestructureerde afstemming en besluitvorming, onder meer over de demonstratieverplaatsing en de aanwijzing van risicogebieden. De politie benut multidisciplinaire expertises en werkt effectief samen met andere instanties. De samenwerking toont wendbaarheid door het snel schakelen in dynamische situaties. Toch blijft afstemming tussen inlichtingen en uitvoering kwetsbaar, vooral bij onverwachte gedragsveranderingen van relschoppers. Bijvoorbeeld bij het duiden van de flits-aanvallen.

47

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

De samenwerking met de NCTV verloopt volgens reguliere lijnen. De NCTV deelt dreigingsinschattingen en informatie over Rijksdomeiners via de operationele brief. Hierin wordt het belang van alertheid bij onder andere de Kristallnacht-herdenking onderstreept. De NCTV stemt af met politie en gemeente en draagt bij aan een gedeeld beeld van de risico’s, maar is niet betrokken bij operationele besluitvorming. Informatievoorziening De informatiepositie van de politie is voorafgaand aan de gebeurtenissen op orde. Zij monitort risico’s, analyseert real-time informatie en stemt af via de informatiekanalen die haar ter beschikking staan. Toch blijkt het duiden van met name online signalen lastig: berichten op sociale media verspreiden zich razendsnel en kunnen onverwachte groepsvorming aanjagen. Ook is het de vraag welk gewicht aan dikwijls gewelddadige (online) uitingen moet worden gegeven. De politie reageert zo blijkt uit de bevindingen adequaat op de beschikbare informatie, maar moet vaak handelen onder hoge tijdsdruk, wat preventief optreden bemoeilijkt. De online oproepen kunnen immers in korte tijd een grote groep mensen op de been brengen, waarbij een exacte omvang en locatie van de opkomst dikwijls onduidelijk is. De NCTV beschikt over een eigen informatiepositie onder andere op basis van inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

In deze casus zijn geen aanwijzingen voor een concrete (terroristische) dreiging ontvangen. De NCTV heeft dat tijdig gecommuniceerd en het belang van waakzaamheid benadrukt. Deze werkwijze past binnen het bestaande proces, al laat de casus zien dat transparantie over de interpretatie van dreigingsbeelden richting partners verbetering behoeft. Toerusting De politie is in staat om met ruim 1.200 mensen, waaronder gespecialiseerde eenheden, in te spelen op de voorziene risico’s. Drones, paarden, aanhoudingseenheden en andere middelen worden ingezet om escalatie te voorkomen. De politie toont improvisatievermogen, maar wordt ook geconfronteerd met tactieken van relschoppers waarvoor de gebruikelijke structuren minder toereikend zijn. De ME is weliswaar in de stad aanwezig, maar blijkt onvoldoende toegerust om snel te kunnen reageren op wendbare aanvallen op meerdere locaties tegelijk. Deze casus laat zien dat ook bij een ruime inzet van mensen en middelen, zoals in Amsterdam, de grenzen van uitvoerbaarheid voelbaar worden. De politie bereidt zich traditioneel voor op grootschalige ordeverstoringen op geconcentreerde plekken. In deze casus vonden echter op verschillende plekken tegelijkertijd kleine, snelle en moeilijk voorspelbare acties plaats. Dit vraagt om andere tactieken en mogelijk om andere organisatorische vormen van optreden.

De NCTV is niet belast met operationele inzet, maar richt zich op analyse, duiding en nationale coördinatie. Deze taakuitvoering voldoet in deze casus aan de eisen binnen het stelsel van bewaken en beveiligen en breder binnen de algemene taak van de NCTV bij het signaleren van (terroristische) dreiging. De NCTV leverde daarmee een inhoudelijke bijdrage aan de voorbereiding en beeldvorming.

48

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

4.

Conclusie en aanbevelingen

Op basis van de analyse komt de Inspectie JenV tot de volgende eindconclusies. Ten aanzien van de politie

1. De politie heeft professioneel en met grote inzet gehandeld in een veeleisende situatie. 2. De politie heeft flexibiliteit getoond door snel te reageren op het verloop van de gebeurtenissen. Tegelijkertijd maken de gebeurtenissen duidelijk dat het niet realistisch is te verwachten dat de politie onder alle omstandigheden volledig grip kan houden op snel escalerende en onvoorspelbare ontwikkelingen. 3. De gebeurtenissen hebben aangetoond dat een sterke informatiepositie en flexibel optreden bepalend zijn voor het beheersen van complexe situaties en effectieve aanpak van ordeverstoringen.

Ten aanzien van de NCTV

4. De NCTV heeft conform haar taken gehandeld bij het duiden van mogelijke dreigingen rond de Kristallnacht-herdenking. 5. Heldere communicatie over de taken en begrenzingen van de NCTV is essentieel om verwachtingen bij bestuurlijke en operationele partners realistisch te houden en misverstanden te voorkomen.

49

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Aanbevelingen Op basis van haar conclusies doet de Inspectie JenV de volgende aanbevelingen. Aanbeveling aan de korpschef van de politie Blijf investeren in verfijning van informatieverzameling en de duiding daarvan én ontwikkeling van flexibele interventiestrategieën.

Aanbeveling aan de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Zorg voor heldere en proactieve communicatie over de taken, verantwoordelijkheden en begrenzingen van de NCTV, zodat bestuurlijke en operationele partners beschikken over een realistisch beeld van haar rol en handelingsmogelijkheden bij veiligheidsvraagstukken.

50

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

5.

Slotbeschouwing: tussen voorzien en onvoorzien – oordelen over de politie in een complexe werkelijkheid

De ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024 laten zien hoe snel een situatie kan omslaan en hoe complex het handhaven van de openbare orde onder dergelijke omstandigheden is. Politie en andere betrokken instanties bevinden zich in een veld van tegenstrijdige belangen. Enerzijds moeten zij groepen gescheiden houden en voorkomen dat conflicten escaleren. Anderzijds worden zij zelf geconfronteerd met fysiek geweld. De politie bevindt zich tussen partijen die elkaar als vijand zien en weinig ruimte laten voor nuance. Hierbij moet zij alle groepen beschermen tegen elkaar en het recht op meningsuiting en bewegingsvrijheid waarborgen. Dit vereist continu inschattingen: wanneer is ingrijpen nodig, wanneer is afwachten beter? De escalaties die zich voordeden – van confrontaties tussen supporters en pro-Palestina sympathisanten tot gewelddadigheden door relschoppers in de binnenstad – tonen aan hoe lastig dit evenwicht is. Wat opvalt is de snelheid waarmee grote woorden werden gebruikt in de nasleep van de gebeurtenissen. Politici, bestuurders en media trokken direct conclusies, zonder zicht op wat zich precies had afgespeeld. Er werd gesproken over falend optreden, nalatigheid of juist over een onbegrijpelijke tolerantie.

Zulke oordelen, uitgesproken voordat de feiten compleet zijn, beïnvloeden het maatschappelijk sentiment en raken direct de mannen en vrouwen van de politie die op straat stonden. Velen van hen draaiden lange diensten van soms meer dan vijftien uur in een dynamiek die zich niet laat vangen in een enkel frame. De gebeurtenissen laten zien hoe lastig het is om orde te handhaven in een samenleving waarin lokale spanningen worden gevoed door mondiale conflicten. Waar digitale oproepen razendsnel groepen kunnen mobiliseren en waar verwachtingen over het politieoptreden uiteenlopen. Balanceren tussen handhaving en vrijheid blijft een moeilijke opdracht, zeker als de realiteit zich sneller ontwikkelt dan vooraf bedachte scenario’s. Dit vraagt om een scherpe beoordeling van de feiten, een flexibele aanpak in het moment en een zorgvuldige reflectie achteraf – niet alleen op het politieoptreden, maar ook op de snelheid waarmee oordelen worden geveld.

51

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Bijlage 1: Afkortingen AC

Algemeen Commandant

ACBB

Afdeling Coördinatie Bewaken en Beveiligen

AE

Aanhoudingseenheid

AIVD

Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

APV

Algemeen Plaatselijke Verordening

CCB

Conflict- en Crisisbeheersing

CCC

Command and Controll Centre

CCV

Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid

CIV

Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme

DKDB

Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging

GMS

Geïntegreerd Meldkamer Systeem

GVB

Gemeentelijk Vervoerbedrijf

HIN

Hoofd Informatie

Inspectie JenV

Inspectie Justitie en Veiligheid

JC Arena

Johan Cruijff Arena

KMar

Koninklijke Marechaussee

LCC

Landelijk Coördinatie Centrum

ME

Mobiele Eenheid

MIVD

Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

NCC

Nationaal Crisiscentrum

NCTV

Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid

OM

Openbaar Ministerie

OSINT

Open Source Intelligence

SGBO

Staf Bijzonder en Grootschalig Optreden

TDA

Team Districtelijke Aanpak

TOOI

Team Openbare Orde Inlichtingen

Wom

Wet openbare manifestaties

52

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Bijlage 2: Overzicht op hoofdlijnen van gebruikte documenten Wat betreft de politie en de NCTV (o.a.): •

Draaiboeken voor de politie-inzet bij de voetbalwedstrijd, de Kristallnacht herdenking en demonstratie;

•

Verslagleggingen / journaals van alle politieonderdelen ten aanzien van de politie-inzet;

•

Informatieproducten die de politie heeft gebruikt op en na de 7de november;

•

Evaluatiedocumenten van alle relevante onderdelen over de gehele politie-inzet;

•

Verslagen van de lokale driehoek;

•

Organogram van de politiestructuur rondom het politieoptreden van 7 november;

•

Logging binnen de SGBO (informatie, acties en interne overleggen);

•

Overzicht (GMS-uitdraai) met meldingen die zijn binnengekomen die een relatie hebben met de 7de en 8ste november;

•

Ingaand en uitgaand berichtenverkeer van en naar de driehoek;

•

Processen-verbaal van de gebeurtenissen rondom de demonstratie;

•

Tijdlijn van de gebeurtenissen over de politie-inzet met nadere duiding;

•

•

Logging binnen de NCTV. De internetmonitoringspecialisten van de NCTV maken gebruik van een speciale omgeving voor onderzoek op internet. Deze omgeving logt de zoekvragen die worden gesteld; Operationele brief.

53

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Bijlage 3: Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden (SGBO) De Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden (SGBO) is een speciale coördinatie- en commandostructuur binnen de Nederlandse politie, die wordt ingezet bij grote of complexe situaties die om extra inzet en coördinatie vragen. Dit kan variëren van grootschalige evenementen en ernstige incidenten tot rampen en demonstraties waarbij een gecoördineerde, grootschalige politie-inzet nodig is. Bij dergelijke omstandigheden kan worden overgegaan tot wat bekend staat als grootschalig of bijzonder optreden. De beslissing om een SGBO in te stellen wordt doorgaans genomen door de eenheidschef of een door de eenheidsleiding gemandateerde functionaris, zoals het Hoofd Operatiën. Zodra er besloten is om een SGBO op te zetten, wordt een Algemeen Commandant (AC) aangesteld om het optreden te leiden. De SGBO is opgebouwd volgens het knoppenmodel, waarbij de AC bepaalt welke functionele onderdelen worden geactiveerd en welke knoppenhoofden verantwoordelijk zijn voor hun specifieke processen. Elk knoppenhoofd stuurt een specifiek proces aan, zoals ordehandhaving, mobiliteit, opsporing, of bewaking en beveiliging. Daarnaast zijn er twee ondersteunende knoppenhoofden: het Hoofd Ondersteuning (HON) en het Hoofd Informatie (HIN). Deze ondersteunen de overige processen door informatie te verstrekken en de benodigde capaciteit te organiseren.

Risicoanalyses worden gezamenlijk uitgevoerd met input van de HIN, terwijl het HON verantwoordelijk is voor de organisatorische aspecten en het verwerken van capaciteitsaanvragen. De SGBO werkt onder de beleidsverantwoordelijkheid van de gezagsdriehoek. De leiding valt onder het lokaal bevoegd gezag, zoals de burgemeester of de (hoofd)officier van justitie, en de SGBO coördineert de inzet van de politie. Afhankelijk van het opschalingsniveau is de vertegenwoordigende politiechef de (waarnemend) korpschef of een (waarnemend) districtschef. Bovendien fungeert de SGBO als een belangrijke informatiebron voor het overleg binnen de Driehoek.

54

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Bijlage 4: Flits-aanvallen: online aangejaagde ordeverstoringen in digitale context Sociale media spelen een sleutelrol bij online aangejaagde ordeverstoringen; via smartphones kunnen oproepen razendsnel grote groepen mobiliseren. Deze rapportage geeft daarvan diverse voorbeelden. De gebeurtenissen in de vroege ochtend van 8 november 2024 zijn een voorbeeld van zogenoemde flits-aanvallen: plotseling opkomende ordeverstoringen die via onlinekanalen werden aangejaagd. Lokale spanningen zijn daarbij versterkt door online oproepen en beelden, wat leidt tot razendsnelle groepsvorming en geweld op straat. Zulke flits-aanvallen vormen een groeiende uitdaging voor de openbare orde: gemeenten worden steeds vaker geconfronteerd met fysieke ordeverstoringen die online beginnen of online versterkt worden 115. In deze beschrijving wordt op hoofdlijnen de kenmerken van flits-aanvallen besproken, waarom ze lastig te beheersen zijn, en hoe digitale aanjaging de dynamiek en het politieoptreden beïnvloedt. Ook wordt ingegaan op de noodzaak van betere informatievoorziening, samenwerking en toerusting bij politie en gemeenten. Hoewel dit fenomeen van openbare ordeverstoring niet geheel nieuw is, manifesteert het zich in een nieuwe digitale gedaante – en de bestaande kennis hierover lijkt nog onvoldoende door te dringen tot het operationele en tactische niveau van de aanpak.

Kenmerken en dynamiek van flits-aanvallen Flits-aanvallen kenmerken zich door spontane en snelle manifestaties van onrust, vaak zonder formele organisator en aangekondigde demonstratie. Ze ontstaan of worden krachtig versneld via sociale mediaplatforms (zoals Twitter/X, Telegram of Facebook), waardoor de traditionele waarschuwingssignalen voor autoriteiten ontbreken 116. Enkele belangrijke kenmerken zijn: •

•

• • • •

•

Onverwachte en snelle samenkomst: Er is meestal geen voorafgaande kennisgeving of bekende organisator. Dit maakt het moeilijk om preventief maatregelen te treffen of in dialoog te gaan met initiatiefnemers 117. Groot bereik en mobilisatiekracht: Online oproepen kunnen in korte tijd een grote groep mensen op de been brengen. Hierdoor zijn de effecten op de openbare orde potentieel veel groter dan bij kleinschalige, lokaal gehouden oproepen. Korte voorbereidingstijd voor autoriteiten: De exacte omvang en locatie van de opkomst blijven lang onduidelijk, waardoor snel en flexibel optreden vereist is. Geen vaste groep of structuur: Het gaat vaak om losse groepsvorming op basis van gedeeld sentiment. Dit bemoeilijkt gerichte beïnvloeding of aanspreken van leiders. Escalatie door online beeldvorming: Sociale media versterken emoties. Kleine incidenten kunnen snel viraal gaan, wat extra mensen kan aanzetten om mee te doen 118. Snelheid en mobiliteit op straat: Kleine groepen verplaatsen zich snel (bijvoorbeeld met scooters, fat-bikes etc.). De politie heeft moeite gelijke tred te houden met deze hoge mobiliteit. Moeilijk te voorspellen dreiging: Veel online uitingen zijn niet strafbaar, maar kunnen wel onrust veroorzaken. Politie moet vaak afgaan op fragmentarische informatie.

Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). (2024). Online aangejaagde ordeverstoringen. Zie https://hetccv.nl/themas/cyberveiligheid/online-aangejaagde-ordeverstoringen/ Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). (2024). Online aangejaagde ordeverstoringen. Zie https://hetccv.nl/themas/cyberveiligheid/online-aangejaagde-ordeverstoringen/ 117 Idem. 118 Zie bevindingen rapportage. Hoofdstuk 2. ‘Chronologisch overzicht van de gebeurtenissen op hoofdlijnen’. 115 116

55

De aanpak van de ongeregeldheden in Amsterdam op 7 en 8 november 2024

Beheersingsopgaven en digitale aanjaging Digitale aanjaging verandert de dynamiek van openbare ordeproblemen fundamenteel. Enkele aspecten die (o.a.) in deze rapportage aan de orde komen: • • • •

Voornamelijk reactief optreden: Ondanks monitoring kon de politie in Amsterdam niet altijd anticiperen; escalatie ging sneller dan men kon bijhouden. Onvoldoende effect van traditionele middelen: Bij flits-aanvallen schieten conventionele middelen tekort. Flexibiliteit en improvisatie zijn essentieel. Snel escalerende geweldsdynamiek: Online aanjaging versnelt escalatie. In Amsterdam werden willekeurige burgers doelwit van geweld, gevoed door digitale oproepen. Risico voor hulpdiensten en burgers: De onvoorspelbaarheid maakt dat ook omstanders gevaar lopen. Politie moet gelijktijdig beschermen en de-escaleren.

Noodzaak van betere informatie, samenwerking en toerusting Volgens Landman (2023) en het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) is verbetering nodig op drie fronten: • • •

Informatiepositie: Verbetering van OSINT-capaciteit, real-time duiding van digitale signalen en betere samenwerking tussen intelligence en uitvoering zijn noodzakelijk 119. Samenwerking: Gemeenten, politie, OM en landelijke diensten zoals NCTV moeten nauw samenwerken. Rolverdeling en communicatie moeten helder zijn. Toerusting en tactiek: Nieuwe vormen van optreden, snellere eenheden, digitale monitoring (zoals drones) en juridische instrumenten zoals een digitaal gebiedsverbod zijn gewenst.120

Bekend fenomeen in digitale jas Online aangejaagde flits-aanvallen zijn een moderne manifestatie van een ‘oud’ probleem. Rellen zijn niet nieuw, maar de schaal, snelheid en anonimiteit zijn toegenomen. Voorbeelden als Project X (Haren, 2012) en de avondklokrellen (2021) tonen de invloed van digitale mobilisatie. 121 Er is inmiddels veel kennis beschikbaar, zoals van Landman (2023), maar deze dringt slechts met mate door tot het operationele niveau. Professionals zoeken nog naar praktisch toepasbare instrumenten en protocollen. Trainingen, scenariodenken en kennisdeling kunnen deze kloof helpen dichten.

Landman, W. (2023). Digitaal ingeleide ordeverstoringen: een analyse van dynamiek, tactiek en handelingsperspectief. Politie & Wetenschap. Vuik, G. & Bantema, W. (2021). Het digitaal gebiedsverbod als instrument tegen online-aangejaagde ordeverstoringen. Bestuurswetenschappen. 121 Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). (2024). Online aangejaagde ordeverstoringen. Zie https://hetccv.nl/themas/cyberveiligheid/online-aangejaagde-ordeverstoringen/ 119 120

56