Bijlage 2 - Raadsinformatiebrief Jaaroverzicht Buurtteam Amsterdam in beeld 2023.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 2 april 2024 Portefeuilles Zorg, Armoede en Schuldhulpverlening Wethouder Scholtes en Wethouder Moorman bestuurszaken.OJZ@amsterdam.nl Het jaaroverzicht ‘Buurtteam Amsterdam in beeld 2023’ en prioriteiten van de buurtteams in 2024

Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u het jaaroverzicht ‘Buurtteam Amsterdam in beeld 2023’ aan. Het jaar 2023 kenmerkte zich door doorontwikkeling, bestendiging en groei, maar ook door uitdagingen. De buurtteams zijn erin geslaagd om opnieuw meer Amsterdammers te ondersteunen dan in de voorgaande jaren. Er zijn stappen gezet om de dienstverlening verder te ontwikkelen en aan te laten sluiten bij de behoefte van de Amsterdammer. De buurtteams zijn laagdrempelig toegankelijk en een spil in de wijk. Met deze brief ontvangt u een toelichting op: - Het jaaroverzicht ‘Buurtteam Amsterdam in beeld 2023’ - De prioriteiten voor 2024 - Een rapport over transitie van cliënten Buurtteam Amsterdam in beeld 2023 Terugblik op 2023 Buurtteam Amsterdam moest haar opdracht in 2023 uitvoeren in een onzekere maatschappelijke context. Allereerst was er een bovengemiddelde krapte op de arbeidsmarkt. Voor buurtteamorganisaties was het daarom regelmatig een opgave om vacatures gevuld te krijgen, terwijl de gevraagde inzet toenam. Als er gaten ontstonden was het soms moeilijk om die op korte termijn gevuld te krijgen. Voor de medewerkers die al in dienst waren, waren er verschillende zaken die veel inzet vroegen.

Denk hierbij aan de langlopende hersteloperatie rondom het toeslagenschandaal en de energiecrisis, maar ook lange wachttijden bij aanvullende voorzieningen zoals Hulp bij Huishouden. Gezien deze context is het niet realistisch om te verwachten dat buurtteams voor het oppakken van nieuwe vraagstukken of opdrachten direct voldoende capaciteit kunnen vrijmaken. Dit merken buurtteams en partners onder andere bij het maken of verstevigen van samenwerkingsafspraken in het sociaal domein. Om die reden streven we ernaar om in 2024 nog nauwer samen te werken, zodat we de gewenste inzet zo zorgvuldig mogelijk afstemmen.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 maart 2024 Pagina 2 van 7

De buurtteams werken aan een veelomvattende opdracht. In 2023 lag de focus vooral op het ondersteunen van Amsterdammers die in financiële bestaansonzekerheid leefden (met name door hoge energiekosten en inflatie), het verbeteren van samenwerkingen (rond specifieke doelgroepen en thema's) en het verbeteren van de stroomlijning van de werkwijze. Hieronder staat een aantal belangrijke ontwikkelingen en resultaten toegelicht. Inzet voor de Amsterdammer • Het verstrekken van informatie en advies bleef een belangrijke taak van de buurtteams. Er is in 2023 circa 59.000 keer informatie of advies verstrekt aan Amsterdammers. De top drie onderwerpen die Amsterdammers wilden bespreken waren financiën, zorg en wonen. Voor specifieke informatie over financiën en budgetadvies zijn de meeste gesprekken gevoerd bij de reguliere financiële inloopspreekuren en de energiespreekuren. Er zijn in totaal circa 15 varianten van financiële inloopspreekuren. Naast de reguliere spreekuren richten sommigen zich specifiek op een bepaald thema (zoals energie) en andere op een specifieke doelgroep (zoals werknemers). Indien nodig wordt bij de spreekuren direct geholpen bij het opstellen van een budgetplan of het treffen van een betalingsregeling. • De financiële situatie van Amsterdammers stond in 2023 wederom onder druk.

Dit zagen we terug in de stijging van 14% van het totale aantal meldingen vroegsignalering. In 2022 was er ook al een stijging van het aantal meldingen met 39% ten opzichte van het jaar ervoor. In totaal waren er in 2023 46.820 meldingen (in 2022: 41.204 meldingen). De continuering van het hoge aantal meldingen komt mede door het groeiende aantal schuldeisers dat beginnende betaalachterstanden (eerder) doorgeeft. In 2023 waren er 90 nieuwe partners die meewerkten aan vroegsignalering, voornamelijk particuliere woningverhuurders. • De buurtteams bleven nauw samenwerken met de gemeente en energiebedrijven in de ‘vangnetaanpak energiearmoede’. In 2023 zijn er door de gemeente in totaal 2.559 aanvragen voor individuele bijzondere bijstand voor energiekosten toegekend. In 2022 bedroeg dit aantal 549 toekenningen. Buurtteammedewerkers hebben een centrale rol bij het verzamelen van de benodigde gegevens en het indienen van de aanvragen. Daarnaast verzorgden de buurtteams uitgebreid informatie & budgetadvies, dat onder andere via speciale energiespreekuren werd aangeboden. Dit hebben zij in nauwe samenwerking met WPI georganiseerd. • De wachttijd voor Wmo-ondersteuning door de buurtteams was gemiddeld 9,2 dagen in 2023 (in 2022 was de gemiddelde wachttijd 11,6 dagen). In 56% van de gevallen was de wachttijd minder dan 8 dagen.

Onder wachttijd wordt de tijd verstaan tussen aanmelding (na informatie/advies) en vraagverhelderingsgesprek, dat voorafgaat aan een eventueel ondersteuningstraject. De gemiddelde wachttijd voor schuldhulpverlening was 12 werkdagen. Ondersteuning van gedupeerde ouders van het toeslagenschandaal • De brede ondersteuning van gedupeerde ouders van het toeslagenschandaal wordt geboden door de buurtteams. Namens de gemeente helpen zij gedupeerden op verschillende leefgebieden: passend en veilig wonen, financiën, psychische en fysieke gezondheid, werk en familierelaties. Ze begeleiden gedupeerde gezinnen zoveel mogelijk bij het maken van een nieuwe start. Ook in 2023 vroeg dit veel van buurtteammedewerkers,

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 maart 2024 Pagina 3 van 7

zowel op emotioneel vlak als qua omvang. Eind 2023 waren er 6.600 Amsterdamse ouders die zich bij het Rijk hebben gemeld als gedupeerden. Ook waren er eind 2023 8.736 Amsterdamse kinderen van gedupeerden die recht hebben op brede ondersteuning vanuit de gemeente en een geldbedrag van de Belastingdienst. Informatievoorziening en werkprocessen • Een andere ontwikkeling die de werkzaamheden van de buurtteams in 2023 raakte was de definitieve stopzetting van het project Gidso. Het was nodig dit project te stoppen, omdat bleek dat het systeem om meerdere redenen niet aansloot op de inzet van de buurtteams en haar ketenpartners. De stopzetting had als gevolg dat de structurele verbetering van de informatievoorziening voor buurtteams en haar partners niet kon plaatsvinden. De administratieve belasting van de professionals blijft daardoor een verbeterpunt. Inmiddels is het project Gidso geëvalueerd. Over de uitkomsten van de evaluatie wordt u gelijktijdig met deze brief apart geïnformeerd. • Gemeente en buurtteams hebben de werkprocessen voor de medewerkers van de buurtteams stap voor stap verhelderd, vereenvoudigd en waar nodig voorzien van werkafspraken. Zo zijn bijvoorbeeld afspraken gemaakt over de werkwijze rondom de brede vraagverheldering en de manier waarop buurtteams aanvullende Wmo ondersteuning inzetten.

De werkprocessen van de buurtteams verschillen op een aantal punten echter nog steeds te veel van elkaar. Voor 2024 is dit een belangrijk aandachtspunt waar de gemeente actief op zal sturen. • Bij veel verbetertrajecten is het moeilijk om de voortgang te meten of exact te bepalen. Daarom is in 2023 een project gestart om stap voor stap meer sturingsinformatie en indicatoren gezamenlijk in kaart te brengen, zodat vanaf 2024 de rapportages hierover beter de vorderingen kunnen weergeven. Samenwerking met Ouder- en Kindteams (OKT), sociale basis en andere partners • De buurtteams hebben de samenwerking met de Ouder- en Kindteams (OKTs) in 2023 verstevigd. In de samenwerking met het OKT stond de duo-aanpak centraal. Daarbij trekken de OKT- en buurtteammedewerkers in duo’s op om integrale hulp aan gezinnen met meervoudige en complexe problemen te verzorgen. Buurtteams en OKTs hebben gezamenlijk gebiedsgerichte plannen ontwikkeld, evenals een gezamenlijke leerlijn om vanuit een gedeelde visie te werken. Deze gezamenlijke aanpak is belangrijk voor een gezinsgerichte benadering. Het vraagt voor de betrokken professionals veel tijd en aandacht om deze benadering breed in de stad te hanteren en de samenwerking met OKTs op alle niveaus in de organisaties van de grond te laten komen.

• Op stedelijk niveau hebben de grote sociale basispartners en de buurtteams wederzijdse verwachtingen uitgesproken en inzichtelijk gemaakt waar zij het aanbod beter op elkaar kunnen laten aansluiten. • Landelijk zien we een toename van economisch dakloze mensen waarvan een deel met name op zoek is naar betaalbare huisvesting en een ander deel complexe problematiek heeft, maar niet zo ernstig dat begeleiding bij het wonen nodig is. Er is daarom in 2023 geïnvesteerd in deskundigheidsbevordering bij buurtteammedewerkers en in de samenwerking met centrale toegang, Regenboog Groep en andere samenwerkingspartners op het gebied van opvang en wonen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 maart 2024 Pagina 4 van 7

Prioriteiten voor 2024 Ieder jaar stellen de buurtteams hun prioriteiten zelf vast als zogenoemde ‘opgaven’ in een stedelijk jaarplan. De opgaven bepalen ze aan de hand van de prioriteiten die we gezamenlijk overeenkomen. Voor 2024 zijn de volgende vier opgaven vastgesteld: 1. Buurtteams maken de beweging naar de voorkant van het sociaal domein. Het doel hiervan is passende ondersteuning; zo zwaar of licht als nodig en zo laagdrempelig mogelijk in de wijk. Voor passend, preventief en laagdrempelig aanbod in de wijk wordt ingezet op een stevige samenwerking met de sociale basis partijen en de OKTs. Hierdoor leren partners in de wijk elkaar beter kennen, vaker naar elkaar toeleiden en kunnen zij het aanbod beter op elkaar aansluiten. Door preventief aanbod in te zetten wordt er een zwaardere hulpvraag en de inzet van duurdere zorg of begeleiding voorkomen. 2. Er is oog voor bestaanszekerheid in de integrale ondersteuning. Daarbij is er extra aandacht voor de afwikkeling van het toeslagenschandaal, de toenemende druk op financiële bestaanszekerheid en de halvering van de aflostermijn binnen de schuldsanering (MSNP/WSNP). 3. Er is een stevig wijkteam (bestaande uit buurtteams en OKTs) voor Amsterdamse gezinnen en (jong)volwassenen. In 2024 heeft het verder verstevigen van de samenwerking tussen de OKTs en de buurtteams prioriteit.

De focus zal liggen op gezinnen, de overgang van 18naar 18+, veiligheid en laagdrempelig en toegankelijk aanbod voor jongvolwassenen (van 18 tot 27 jaar). De ambitie is om de duo-aanpak verder uit te breiden in 2024. 4. Het buurtteam vormt het middelpunt van een stevig netwerk bij de ondersteuning aan specifieke doelgroepen. Om de beweging naar de voorkant te realiseren willen de buurtteams de samenwerking met specialistische partners intensiveren. In 2024 zullen buurtteams extra focussen op de doelgroepen uit de (o)ggz, daklozen, jongvolwassenen, autisme en dementie.

Preventie en vroegsignalering • De gemeente heeft als doel om de komende jaren stevig in te zetten op preventie binnen het sociaal domein om gezondheidsverschillen terug te dringen. In 2040 zouden alle Amsterdammers gelijke kansen op een goede gezondheid moeten hebben. Om dit te bereiken wordt er ingezet op het versterken van de eigen kracht van Amsterdammers, goede informatievoorzieningen, uitgebreider collectief aanbod en maatwerk. Hierin is de samenwerking tussen de buurtteams, sociale basis partijen en OKTs belangrijk, maar ook de verbinding met specialistische partners en het medische domein. Deze samenwerkingen worden komend jaar dan ook verder verstevigd. • De aandacht voor een intensieve aanpak van buurtteams ‘aan de voorkant’. De vraag naar schuldhulptrajecten voor mensen met problematische schulden was in 2023 vergelijkbaar met het jaar ervoor (stijging van 2%). Het aantal meldingen vroegsignalering nam verder toe (stijging van 14%). Een dalende trend wordt voor 2024 niet verwacht. Een intensieve inzet van gemeente en buurtteams blijft nodig om opvolging te geven aan alle meldingen vroegsignalering, financiële problemen klein te houden en schulden te voorkomen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 maart 2024 Pagina 5 van 7

Bestaanszekerheid en ondersteuning aan gedupeerden van het toeslagenschandaal • Het versterken van de (financiële) bestaanszekerheid van Amsterdammers. Vanwege de aanhoudende druk op bestaanszekerheid lanceerde het college in november 2023 de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen. Daarin presenteerde het college haar visie op bestaanszekerheid en kondigde het concrete maatregelen aan om de financiële positie van Amsterdammers te verbeteren. Belangrijke uitgangspunten in de agenda zijn dat wet- en regelgeving wordt vereenvoudigd en dat er meer wordt gewerkt vanuit vertrouwen in mensen. Buurtteams spelen daarbij een cruciale rol. In 2024 streven we ernaar om verschillende maatregelen door te voeren die de financiële bestaanszekerheid van Amsterdammers versterken, zoals de doorontwikkeling van nazorg in de schuldhulpverlening, het vergroten van het bereik van regelingen en ondersteuning en een geïntensiveerde inzet op het CAK-wanbetalersbestand. • De ondersteuning aan gedupeerden van het toeslagenschandaal. Eind 2023 waren er naast 6.600 ouders meer dan 8.700 Amsterdamse kinderen als gedupeerde van het toeslagenschandaal aangemeld. In 2024 zullen aantallen verder oplopen, met name door de openstelling van de ex-partnerregeling. Omdat de afhandeling door de Belastingdienst lang duurt, blijft de steun aan ouders en gedupeerde kinderen vanuit de buurtteams in 2024 heel belangrijk.

Onverminderde inzet van buurtteams en de gemeente is nodig om de brede ondersteuning te verzorgen en perspectief te bieden op herstel. Ondersteuning aan specifieke doelgroepen • Bij de uitvoering van de buurtteamopdracht is het van belang om kennis en deskundigheid te hebben van de brede groep die actief of minder actief een beroep doet op de buurtteams – bijvoorbeeld mensen met dementie, dak- en thuislozen, statushouders (zowel degenen die een eigen woning hebben in de wijk als de (jonge) bewoners van de complexen) maar ook mensen met een licht verstandelijke beperking, mensen met ggz-problematiek of niet aangeboren hersenaandoeningen. • Zoals beschreven in het T0ekomstscenario kind- en gezinsbescherming ondersteunen de veiligheidspartijen binnen de proeftuin Blijvend Veilig samen met het buurtteam en OKT gezinnen en huishoudens waar sprake is van huiselijk geweld of kindermishandeling om samen de veiligheid terug in huis te brengen. In december 2023 is gestart met de stadsdeel brede invoering van de vernieuwde werkwijze (Blijvend Veilig) in stadsdeel Noord. De geleerde lessen worden in 2024 meegenomen naar Nieuw-West. • In 2023 is onderzoek gedaan naar de behoefte aan hulp en ondersteuning van jongvolwassenen in de leeftijd van 16 tot 27 jaar en de netwerksamenwerking tussen organisaties en professionals die werken met deze doelgroep.

De uitkomsten hiervan worden met de betrokken partijen besproken en de raad wordt voor de zomer geïnformeerd over hoe het college de aanbevelingen integraal implementeert.

Ontwikkeling binnen de opdracht aan de buurtteams • Buurtteamorganisaties zijn en blijven in gesprek met de gemeente over de ontwikkeling van een nieuw ketenregistratiesysteem en bijbehorende koppelingen. • Met het onderzoek ‘Evaluatie halverwege de opdracht’ reflecteren de buurtteamorganisaties, gemeente Amsterdam gezamenlijk met partners en doelgroepen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 maart 2024 Pagina 6 van 7

kwalitatief op de opdracht van Buurtteam Amsterdam. Het doel van het onderzoek is onder andere een stedelijk beeld vormen over de bijdrage van Buurtteam Amsterdam aan de transformatie van het sociaal domein en richting geven voor de opdracht van Buurtteam Amsterdam in de resterende subsidieperiode. De eerste resultaten worden eind 2024 verwacht. Rapport over de transitie van de ambulante ondersteuning In opdracht van de gemeente Amsterdam en in nauwe samenwerking met Buurtteam Amsterdam en Cliëntenbelang Amsterdam hebben Meetellen en Centrum voor Cliëntervaringen onderzoek gedaan naar hoe Amsterdammers de transitie van de ambulante ondersteuning hebben ervaren. De ‘transitie’ betrof de overgang van ondersteuning die voorheen (voor april 2021) door gecontracteerde zorgaanbieders aan mensen thuis werd geboden, naar de buurtteams of een andere zorgaanbieder. Dit om deze ondersteuning zo veel mogelijk laagdrempelig en in de buurt te organiseren. Voor de Amsterdammers die het betrof, was het een gebeurtenis met grote persoonlijke impact. Het eindrapport is in augustus 2023 afgerond en als bijlage toegevoegd aan deze brief. Inzichten uit dit onderzoek zijn onder andere: • Verandering is stressvol. Een proces van verandering brengt vanzelfsprekend spanning en onzekerheid met zich mee. Dit kan een uitdaging zijn voor de Amsterdammer, ongeacht de uiteindelijke uitkomst.

• Goede communicatie en betrokken worden helpt. Een warme overdracht met aandacht, heldere informatie en aansluiting op de behoefte van de Amsterdammer draagt bij aan gevoelens van tevredenheid. • Continuïteit in de ondersteuning leidt tot positievere ervaringen. Onduidelijkheid voor sommige Amsterdammers over waar ze naartoe moesten voor de benodigde ondersteuning, leidde tot een negatieve ervaring. Als continuïteit van de ondersteuning behouden bleef, dan leidde dit tot een positieve ervaring van de transitie. • Een goede vertrouwensband zorgt voor een positievere verandering. Dit is het geval als Amsterdammers terechtkomen bij een ondersteuner met wie ze een vertrouwensband kunnen opbouwen en met wie ze een klik hebben. Het college onderschrijft de uitkomsten van het rapport en neemt de inzichten ter harte bij de inrichting van veranderprocessen voor cliënten in de toekomst, zoals nieuwe aanbestedingen, contractwijzigingen of nieuw beleid. Zowel de gemeente als uitvoeringsorganisaties moeten zich dan beter bewust zijn van de impact die procesveranderingen hebben op Amsterdammers. Tot slot De buurtteams bestaan inmiddels drie jaar. In 2021 en 2022 is het fundament gelegd en in 2023 is dit fundament verstevigd. Zo is verder gebouwd aan samenwerkingen met netwerkpartners en zijn er stappen gezet in de richting van uniforme werkprocessen.

Deze ontwikkelingen zijn nog niet af en krijgen in 2024 nog steeds volop aandacht. Net als voorgaande jaren blijft de opgave in het sociaal domein de komende jaren groot, mede door de benodigde verschuiving naar preventie en de voorkant van het stelsel. Zoals vanaf het begin al duidelijk was, blijken de benodigde veranderingen een lange adem te vergen. Het college waardeert de veerkracht die de buurtteams en hun partners in het sociaal domein in 2023 hebben getoond. Op verschillende levensgebieden hebben buurtteammedewerkers

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 29 maart 2024 Pagina 7 van 7

waardevolle ondersteuning geboden aan Amsterdammers. Wij kijken ernaar uit om gezamenlijk verder te bouwen aan stevige buurtteams in de stad. Het zo goed mogelijk ondersteunen van alle Amsterdammers die dat nodig hebben blijft onverminderd ons gezamenlijke doel. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Zorg en Maatschappelijke Ontwikkeling

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding en schuldhulpverlening

Bijlagen 1. Jaaroverzicht ‘Buurtteam Amsterdam in beeld 2023’ 2. Rapport over de transitie van de ambulante ondersteuning

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl