Bijlage 2 - Oplegger Actualisatie huisvestingsplannen.pdf

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027 Maatschappelijke Voorzieningen

Onderwijs Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen Sporten en Bewegen Kunst en Cultuur

Inhoud 1. Inleiding

3

1.1 Wat zijn maatschappelijke voorzieningen? 1.2 Wat is een integraal/strategisch huisvestingsplan?

2. Trends en ambities

3 4

5

2.1 Trends 2.1.1 De groeiende stad 2.1.2 Verandering van de bevolkingssamenstelling 2.1.3 Groeiende ongelijkheid 2.1.4 Betaalbaarheid staat onder druk 2.2 Ambities 2.2.1 Ongelijk investeren 2.2.2 Complete stad 2.2.3 Toekomstbestendig vastgoed 2.2.4 Duurzaamheid 2.2.5 Gezonde leefstijl

3. Vertaling naar de opgave 3.1 Hoe komen we tot de opgave 3.2 Opgave per domein 3.3 Gecombineerde voorzieningen 3.4 Specials 

5 5 6 6 7 7 7 8 8 8 9

11 11 12 17 18

Versie 3 november 2023

4. Financiën en risico’s

20

4.1 Financiën 4.2 Risico’s en beheersmaatregelen

2

Gemeente Amsterdam

20 22

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Foto titelblad: Marcel Israel

1. Inleiding 1.1 Wat zijn maatschappelijke voorzieningen? Maatschappelijke voorzieningen dragen bij aan een leefbare, inclusieve en aantrekkelijke stad. Het zijn de fysieke plekken in de stad waar kinderen en jongeren spelen, leren en opgroeien. Waar Amsterdammers elkaar tegenkomen, ontmoeten en aanspreken. Waar eenzaamheid wordt bestreden. Waar de jeugd wordt aangemoedigd en zo nodig bijgestuurd door positieve en gezonde activiteiten. Plekken waar voor elkaar wordt gezorgd. Die opvang, ondersteuning en dagbesteding bieden aan hen die dat steuntje in de rug nodig hebben. Het zijn onmisbare plekken om kansenongelijkheid te bestrijden. Plekken die stimuleren om te bewegen, (samen) te sporten en gezond te leven. Plekken voor cultuureducatie, de verhalen van de stad, culturele instellingen en cultuurmakers. Kortom: maatschappelijke voorzieningen maken de stad compleet. Maatschappelijke voorzieningen zijn zeer divers. Het is de sporthal waar wordt gevoetbald, de school waar kinderen leren samenwerken, het jongerencentrum waar muziek wordt gemaakt, het theater waar acteurs inspireren en de opvang van waaruit thuislozen hun leven weer kunnen opbouwen. Verschillende maatschappelijke voorzieningen kunnen worden gecombineerd. Gymles kan gegeven worden aan schoolkinderen in de sporthal waar ’s avonds wordt getraind. Iemand met dementie kan dagbesteding krijgen in het huis van de wijk.

Een locatie voor het ouder- en kind team kan goed worden gecombineerd met een gezondheidscentrum of een buurtteam. En cultuureducatie kan ook in het jongerencentrum worden gegeven.

3

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Bij het plannen, beheren en exploiteren van de verschillende maatschappelijke voorzieningen komen dezelfde uitdagingen naar voren. De ruimte in Amsterdam wordt steeds schaarser en het vinden van een locatie daardoor lastiger. De kosten voor het bouwen zijn enorm gestegen, zowel door een kostenstijging van de materialen als krapte op de arbeidsmarkt. Daarnaast groeit de ongelijkheid tussen verschillende buurten van de stad en daarmee het verschil in behoefte aan type voorziening per buurt. De verschillende typen maatschappelijke voorzieningen zijn anders en kennen een eigen dynamiek. De verschillende voorzieningen worden door verschillende partijen ontworpen, gebouwd en beheerd. Ook kan de rol van de gemeente verschillen per type voorziening. Bij schoolgebouwen is het schoolbestuur veelal verantwoordelijk voor de bouw en de gemeente voor de locatie en de financiering. Een buurtkamer bevindt zich vaak in de plint van een groter gebouw. Deze kan door een ontwikkelaar of woningbouwcoöperatie worden gerealiseerd met een onderliggende koop- of huurovereenkomst. Een culturele instelling kan worden beheerd door een commerciële partij. Ook het primaire doel en de doelgroep van een maatschappelijke voorziening kunnen verschillen. Hierdoor zijn de ruimtelijke voorwaarden voor een voorziening divers.

Een basisschool komt goed tot zijn recht in een rustige buurt, waar een theater vaak in een drukker gebied ligt en goed bereikbaar moet zijn met het openbaar vervoer.

De gemeente Amsterdam erkent het enorme belang van de maatschappelijke voorzieningen en heeft daarom vier huisvestingplannen opgesteld. Een integraal huisvestingplan voor onderwijs (1), een strategisch huisvestingplan voor jeugd, zorg en basisvoorzieningen (2), een strategisch huisvestingplan voor sporten en bewegen (3) en een strategisch huisvestingplan voor kunst en cultuur (4).

het grootst is. Dat geeft een investeringsopgave voor zowel de groei van de stad als de bestaande stad. Deze kosten zijn indicatief en aan de plannen zijn geen directe financiële consequenties verbonden. In de jaarlijkse begrotingscyclus wordt pas besloten over investeringen in specifieke projecten en geprioriteerd op basis van beschikbare financiële ruimte. Een IHP/SHP is juridisch niet bindend.

Het is voor het eerst in Nederland dat vier verschillende huisvestingplannen tegelijkertijd worden vastgesteld. Doordat de plannen in gezamenlijkheid zijn opgesteld dragen zij maximaal bij aan het maken van een leefbare, inclusieve en aantrekkelijke stad.

De huisvestingsplannen voor de domeinen Onderwijs (IHP), Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen (SHP), Sporten en Bewegen (SHP) en Kunst en Cultuur (SHP) worden gelijktijdig geactualiseerd. Gekozen is voor een integrale aanpak van de actualisaties, zodat een gedegen overzicht en samenhang tussen de maatschappelijke voorzieningen wordt geven. De opzet van de plannen komt zo veel mogelijk overeen. Omdat de domeinen erg verschillen wijkt de opzet soms af.

1.2 Wat is een integraal/strategisch huisvestingsplan? Het Integraal Huisvestingsplan (IHP)1 en het Strategisch Huisvestingsplan (SHP) zijn koersdocumenten die bijdragen aan een inclusieve en complete stad. In het IHP en de SHP’s worden de plannen uiteengezet voor de korte en middellange termijn. Voor alle domeinen is eerder een IHP dan wel een SHP opgesteld. De meeste van deze plannen zijn verouderd en daarom toe aan een actualisatie. De geactualiseerde plannen beslaan de periode van 2023 tot en met 2027, met een doorkijk naar de jaren daarna. In ieder huisvestingplan worden de belangrijkste trends en de ambities van de gemeente met betrekking tot huisvesting benoemd. De ambities worden vertaald naar concrete projecten. Deze projecten geven inzicht met welke ruimteclaims en huisvestingskosten de gemeente rekening moet houden in de stad. De huisvestingsplannen gaan over het realiseren van nieuwe voorzieningen in de groei van de stad, over vervanging van verouderde voorzieningen in de bestaande stad (vervanging/ renovatie) en noodzakelijke aanpassingen en toevoegingen in specifieke buurten waar de maatschappelijke opgave (in de stad) 1 Voor onderwijs wordt de term Integraal Huisvestingsplan gebruikt. Dit is een landelijk gebruikte term.

4

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

De huisvestingsplannen zijn afzonderlijk leesbaar van elkaar. Echter raken een aantal onderwerpen/thema’s alle domeinen. Die onderwerpen/thema’s worden besproken in deze oplegger Actualisatie huisvestingsplannen. In de paragraaf Trends en ambities van deze oplegger staan de gemeenschappelijke trends en ambities. In de paragraaf Vertaling naar de opgave wordt toegelicht hoe de opgave is bepaald en wordt een overzicht gegeven van de opgave in de verschillende huisvestingplannen. In de paragraaf Financiën en risico’s wordt toegelicht hoe de financiële systematiek werkt en welke overkoepelende risico’s er zijn bij het plannen, realiseren en exploiteren van de verschillende maatschappelijke voorzieningen.

2. Trends en ambities In de huisvestingsplannen worden specifieke trends besproken die spelen binnen de verschillende domeinen. Een aantal trends spelen binnen al deze domeinen. Die worden hier besproken. Het gaat om ontwikkelingen die bepalend zijn voor de kwaliteit en/of kwantiteit van de te realiseren voorzieningen. Ze hebben effect op het ontwikkelproces, de betaalbaarheid van investeringen en de exploitatie van voorzieningen. Deels zijn het zaken waar de gemeente geen of beperkte invloed op heeft en deels zijn het ambities waar de gemeente zelf initiator van is.

2.1 Trends 2.1.1 De groeiende stad Er worden veel woningen bijgebouwd in de stad Amsterdam is een populaire stad om te wonen en te werken. In de periode tot 2035 wordt de grens van 1 miljoen inwoners gepasseerd. Om dit mogelijk te maken worden de komende jaren veel woningen bijgebouwd. Dat brengt zowel kansen als opgaven met zich mee. De gewenste mate en wijze van deze groei is vastgelegd in de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (OVA), die in 2021 door de gemeente is vastgesteld. In de Omgevingsvisie maakt Amsterdam tot 2050 binnen de huidige stadsgrenzen ruimte voor minimaal 150.000 woningen voor 250.000 Amsterdammers. Het huidige Amsterdamse college geeft hier in het Amsterdams Akkoord 2022-2026 invulling aan met de keuze voor ‘verantwoorde groei’. Onderdeel van deze verantwoorde groei is om langjarig een woningbouwambitie van 7.500 woningen per jaar mogelijk te blijven maken. Deze ambitie betekent dat de stad voor de middellange

5

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

termijn op zoek moet naar nieuwe ontwikkellocaties. Met een Ontwikkelstrategie 2035 kleurt het college de inzet uit de Omgevingsvisie 2050 verder in. In de Ontwikkelstrategie 2035 wordt op hoofdlijnen geconcretiseerd waar nieuwe gebiedsontwikkeling plaats kan vinden en wat hiervoor nodig is. Maatschappelijke voorzieningen zijn hier onderdeel van. De ontwikkelstrategie wordt naar verwachting Q1 2024 vastgesteld. Een deel van de woningbouwopgave wordt gerealiseerd door bestaande wijken te verdichten. Omdat de ruimte hier schaars is, moeten ruimtelijke keuzes worden gemaakt en wordt gezocht naar efficiënt ruimtegebruik. Bijvoorbeeld door voorzieningen te clusteren en gebouwen flexibel te realiseren. Dit zorgt mede voor complexere en langere ontwikkelprocessen, van zowel de woningbouw als de bijbehorende voorzieningen. Deze opgave is daarom duurder in proces en in uitvoering.

Het aantal inwoners van Amsterdam groeit Sinds 2008 neemt het aantal inwoners in de stad ongekend sterk toe met gemiddeld 10.000 inwoners per jaar. Dat komt sinds 2015 vooral door de buitenlandse migratie, met name vanuit Europa, de Verenigde Staten en India. Daarnaast is het aantal geboortes hoger dan het aantal sterfgevallen. De groei is substantieel, maar vlakt wat af door het toenemend aantal Amsterdammers dat de stad verlaat om elders in Nederland te gaan wonen. Het zijn vooral gezinnen met jonge kinderen die de stad verlaten. De verwachting in de bevolkingsprognose van O&S is dat het inwonertal van Amsterdam tussen 2022 en 2050 toeneemt met

21 procent. Deze groei is niet gelijk verdeeld over de verschillende gebieden van de stad. De meeste groei wordt verwacht op plekken waar veel nieuwe woningen worden gebouwd. In het kaartje op de volgende pagina is te zien in welke wijken de bevolking de komende tien jaar groeit en in welke wijken de bevolking krimpt. De grootste relatieve groei vindt plaats langs de IJ-Oevers in Noord, in het Westelijk havengebied, in Overamstel, Amstel III en IJburg Oost. Dit zijn nieuwbouwgebieden. In de meeste oudere wijken krimpt het aantal inwoners of blijft het inwonersaantal gelijk.

2.1.2 Verandering van de bevolkingssamenstelling

Het aantal inwoners in Amsterdam groeit. Tegelijkertijd verandert de samenstelling van de bevolking ook. In de gebiedsanalyses 2022 is voor alle 25 gebieden van Amsterdam een overzicht gemaakt van de meest relevante ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Belangrijke thema’s in deze analyses zijn de vergrijzing, het stijgende aandeel dure huurwoningen (in vrijwel alle gebieden binnen de ring) en de buurten in de stad met een hoog aandeel meest kwetsbare bewoners (met name in Osdorp, Geuzenveld en Slotermeer). De verandering in bevolkingssamenstelling betekent ook dat de vraag naar maatschappelijke voorzieningen in de bestaande stad verandert. In gebieden waar de stad groeit neemt ook de vraag naar maatschappelijke voorzieningen toe. In buurten die vergrijzen neemt bijvoorbeeld naar verwachting de vraag naar dagbesteding toe terwijl de behoefte aan basisscholen daalt. De gebiedsanalyses 2022 en de bevolkingsprognose van O&S helpen om te bepalen welke voorzieningen waar nodig zijn en de vertaling te maken naar huisvestingsplannen voor de komende jaren.

2.1.3 Groeiende ongelijkheid Groeiende ongelijkheid is een belangrijk onderwerp op de Amsterdamse agenda. Die ongelijkheid is terug te zien op allerlei vlakken en is ongelijk verdeeld tussen groepen en over de stad. Het verschil in gezondheid tussen hoog- en laagopgeleiden neemt de laatste jaren toe. Meer mensen voelen zich eenzaam, met name ouderen en jongeren. Van de minderjarige kinderen in Amsterdam groeit circa 16% op in een minimahuishouden. In Zuidoost is dit 25%. In het voortgezet onderwijs neemt de onderwijssegregatie toe; leerlingen met hbo/wo opgeleide ouders clusteren steeds meer op een deel van de scholen.

Verandering t.o.v. 2022 Wanneer de verandering kleiner is dan 0% (blauw) dan krimpt het aantal bewoners in een wijk. Bij een verandering groter dan 0% (paars) groeit het aantal inwoners.

6

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Een aantal gebieden in Amsterdam heeft extra aandacht en investeringen nodig. Deze buurten liggen vooral in Noord, Zuidoost en Nieuw-West. Voor het stadsdeel Zuidoost is een Masterplan Zuidoost opgesteld, voor Nieuw-West het Nationaal Programma Samen Nieuw-West en voor Noord de Aanpak Noord. Deze plan-

nen zijn opgesteld in samenspraak met een brede alliantie van maatschappelijke partijen. Een alliantie bestaat uit alle belanghebbenden, zoals het college van B en W, het stadsdeelbestuur, woningbouwcorporaties, scholen, politie, het openbaar ministerie, de Rijksoverheid en partners als bewoners, onder wie jongeren en ondernemers. In de plannen staan ambities om te werken aan buurten die schoon, veilig en leefbaar zijn, en die gelijke kansen bieden aan alle bewoners.

2.1.4 Betaalbaarheid staat onder druk De grote vraag naar ruimte en prijsstijgingen zetten de betaalbaarheid van vastgoed onder druk. De toenemende druk op de ruimte heeft een sterk prijsopdrijvend effect. Dit maakt het voor verschillende maatschappelijk cruciale functies lastig om zich te vestigen in de stad. Dit geldt voor bijvoorbeeld voor huisartsen die vanwege hoge prijzen moeite hebben om uit te breiden of om zich als nieuwe praktijk te vestigen. Ook voor kunstenaars en culturele organisaties is het moeilijk zich te vestigen omdat betaalbaarheid en beschikbaarheid van geschikte ruimte een groot probleem is. De betaalbaarheid vormt een duidelijke bedreiging voor het functioneren van de stad en het realiseren van de gestelde ambities. Met het aanbieden van vastgoed voor de huisvesting van maatschappelijke voorzieningen faciliteert de gemeente Amsterdam betaalbaar aanbod voor voorzieningen. Vooral daar waar het aanbod van de markt niet in voorziet. De bouwkosten zijn de afgelopen periode extreem gestegen. Dit komt onder andere door de krapte op de arbeidsmarkt en omdat de bouwmaterialen steeds duurder worden. De bouwkosten zijn de afgelopen tijd nog verder gestegen vanwege de oorlog in Oekraïne. Deze hogere investeringskosten zorgen ook voor een hogere huur voor nieuwe maatschappelijke organisaties die bij de gemeente huren.

7

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

2.2 Ambities Per huisvestingplan worden ook ambities benoemd die betrekking hebben op maatschappelijke voorzieningen. In deze oplegger worden de ambities besproken die terugkomen in meerdere huisvestingplannen.

2.2.1 Ongelijk investeren In het Amsterdams Akkoord (2022-2026) heeft het college zich uitgesproken over de ambitie om ongelijk te investeren: “Omdat we willen dat het met alle Amsterdammers goed gaat, nu en in de toekomst, kiezen we er in dit akkoord voor om vooral te investeren op die plekken en in die opgaven waar onze steun het hardste nodig is en waar we samen het grootste verschil kunnen maken. We investeren dus ongelijk voor gelijke kansen en voor een duurzame toekomst voor ons allemaal.” Omdat de opgave in Amsterdam niet overal even groot is, wordt niet altijd evenveel in elk stadsdeel geïnvesteerd. In het Amsterdams Akkoord is er expliciet voor gekozen om vooral te investeren op plekken en in opgaven waar deze het hardst nodig is. Het college staat in het Amsterdams Akkoord stil bij het Masterplan Zuidoost, het Nationaal Programma Samen Nieuw-West en de Aanpak Noord: “Het is niet acceptabel dat in een rijk land en in een welvarende stad de verschillen zo gigantisch zijn dat kinderen die opgroeien in Nieuw-West, Zuidoost en Noord niet dezelfde kansen krijgen als anderen.

Om te zorgen dat de volgende generaties volop deel kunnen hebben aan het succes in de stad, een gezond leven kunnen leiden en zich kunnen ontplooien is het nodig een gebiedsgerichte aanpak in te voeren.” Het doel van deze plannen is het perspectief van bewoners, en dan met name jongeren, structureel te verbeteren. Ook in de overige stadsdelen zijn wijken waar veel kwetsbare mensen wonen. Ook in deze wijken moet soms extra worden geïnvesteerd in maatschappelijke voorzieningen.

2.2.2 Complete stad In het Amsterdams Akkoord (2022-2026) staat: “Met woningen alleen bouw je geen stad. Een van de randvoorwaarden voor een leefbare, complete stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau.” Overal waar nieuwe woningen komen geldt ook de ambitie samen bouwen we een complete stad. Met woningen alleen bouw je geen stad waar mensen graag willen wonen. Eén van de randvoorwaarden voor een leefbare en complete stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau. Een groeiend inwoneraantal betekent dat er in nieuwe wijken nieuwe voorzieningen zoals parken, sportvoorzieningen, schoolgebouwen, culturele en andere maatschappelijke voorzieningen zoals zorg- en welzijnsvoorzieningen bij moeten komen en dat in de bestaande wijken waar wordt verdicht bestaande voorzieningen vergroot moeten worden. De referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen zijn hiervoor het uitgangspunt. De referentienormen zijn de basis om te bepalen welke voorzieningen nodig zijn bij de bouw van nieuwe wijken (zie 3.1.1 voor meer toelichting). Het bouwen van voorzieningen op basis van de normen is een noodzakelijk onderdeel, maar geen volledige invulling van een ‘complete stad’. Tegelijkertijd komen er ook meer bewoners in buurten waar verdichting plaatsvindt.

2.2.3 Toekomstbestendig vastgoed De stad is dynamisch en onderhevig aan allerlei veranderingen. Dat betekent dat ook in de bestaande stad de vraag naar maatschappelijke voorzieningen doorlopend wijzigt. Want de stad groeit, terwijl lokaal andere ontwikkelingen spelen. Zoals verandering van de demografie en leeftijdsopbouw van de inwoners. Gebouwen veranderen van functie of worden op een andere manier gebruikt. Het is efficiënter om hier vooraf al rekening mee te houden zodat een aanpassing makkelijker kan worden gerealiseerd. Dit is van belang vanwege de druk op de stad en toekomstige ontwikkelingen, zoals vergrijzing. Door bijvoorbeeld geen

8

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

constructieve wanden te realiseren, is het mogelijk een gebouw op termijn een andere indeling te geven. Extra ingangen of het toepassen van compartimentering maakt het eenvoudiger om meerdere voorzieningen gelijktijdig in een gebouw te huisvesten. Ook kan worden voorzien in maatregelen om een latere uitbreiding mogelijk te maken. Denk bijvoorbeeld aan een zwaardere constructie voor een extra verdieping. Tevens moet door de grote druk op de ruimte in de stad slim worden samengewerkt tussen verschillende domeinen en soorten voorzieningen voor een efficiënt gebruik van de schaarse ruimte. Zoals een sportvereniging die, in de tijd dat deze niet wordt gebruikt, ruimte biedt aan bijvoorbeeld een buitenschoolse opvang en een gymzaal die buiten schooltijd ingezet wordt voor sportaanbod. Het is bij de realisatie van voorzieningen belangrijk dat wordt geanticipeerd op de verschillende ontwikkelingen, verwacht en onverwacht. Door bestaande voorzieningen te renoveren en daarmee te verbeteren (of in sommige gevallen door sloop-nieuwbouw), sluiten deze beter aan bij de eisen van deze tijd en de behoefte uit de buurt. Ook kan het betekenen dat in het geval van een nieuwe wijk een voorziening gerealiseerd wordt die in de eerste jaren na oplevering een andere functie vervult dan de uiteindelijk beoogde functie.

2.2.4 Duurzaamheid Amsterdam heeft op het gebied van duurzaamheid een grote opgave, zoals 60% CO2-reductie in 2030 en alle panden aardgasvrij in 2040. De doelen die voor maatschappelijke voorzieningen grote impact hebben zijn o.a. de reductie van de CO2-uitstoot, Routekaart Klimaatneutraal en Agenda Circulair. Tevens wordt gewerkt aan de Bestuursopdracht duurzame toekomst, met als motto ‘Duurzaam, tenzij…’, hetgeen betekent dat duurzaamheid integraal wordt meegenomen in ieder besluit. Het Europees Parlement heeft daarnaast groen licht gegeven voor een ontwerpherziening van de EPBD-richtlijn. Eén van de belangrijkste veranderingen is dat alle nieuwe overheidsgebouwen vanaf 2026 energieneutraal (ENG) moeten zijn en de rest in 2028.

Naast de uitdagingen op het gebied van het verminderen van de CO2-uitstoot en daarmee energiebesparing, is circulair bouwen een grote opgave. Het overgrote deel van de Amsterdamse klimaatimpact zit in het materiaalgebruik en daarom wordt steeds vaker circulair gewerkt, met name bij nieuwbouw en herontwikkeling in gebiedsontwikkelingen. Van elk pand dat nu wordt gerenoveerd, gesloopt of her ontwikkeld wordt een grondstoffen- en materialeninventarisatie gemaakt. Zo ontstaat zicht op materialen die zich lenen voor hergebruik. Hoge duurzaamheidsambities vragen hogere investeringen bij de realisatie en hogere onderhoudskosten van duurzame installaties. De kosten op het gebied van energie – energieneutraal – verdienen zich echter steeds vaker (grotendeels) terug in de exploitatie. In de businesscases voor maatschappelijke voorzieningen wordt dit via Total Cost of Ownerschip (TCO) berekeningen in beeld gebracht. In de voorjaarsnota 2023 heeft het college financiële ruimte vrijgemaakt voor duurzaamheid van maatschappelijke voorzieningen. Binnen de investeringsruimte voor de specials maatschappelijke voorzieningen is € 22,5 miljoen gereserveerd voor duurzaamheidsinvesteringen en het investeringsplafond is voor ditzelfde doel verhoogd met € 10 miljoen voor rendabele duurzaamheidsinvesteringen.

Hiermee kunnen de specials bijdragen aan de duurzaamheidsopgaven en worden toekomstbestendige stedelijke voorzieningen gerealiseerd. Om een goede invulling te geven aan de beschikbaar gestelde extra investeringsruimte en om deze zo efficiënt mogelijk in te zetten wordt integraal naar verduurzamingsmogelijkheden binnen de specials gekeken. Met als doel maximale meerwaarde en impact per euro. Op termijn wordt nog extra € 50 miljoen vrijgemaakt wat gedeeltelijk wordt ingezet om verder te verduurzamen. Ook voor het ‘reguliere’ bestaande maatschappelijk vastgoed is bij de voorjaarsnota ruimte vrij gemaakt. De stad kent prachtige

9

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

voorzieningen die zo veel mogelijk worden verduurzaamd op het moment dat groot onderhoud of renovatie plaatsvindt. Het doel is energiebesparing en monitoring, circulair renoveren en slopen, realiseren van zonnepanelen en aardgasvrij maken van de warmte-installaties. Dit gebeurt onder andere door de isolatiewaarde te verhogen bij dak vervangingen, hoog rendementsglas te plaatsen, LED verlichting aan te brengen, bij vervanging van de installatie direct over te gaan naar aardgasvrij en zonnepanelen aan te leggen. Voor verduurzaming en instandhouding van het gemeentelijk vastgoed is € 150 miljoen aan de investeringsruimte toegevoegd voor de periode 2023 – 2027. Om met de maatschappelijke voorzieningen bij te dragen aan de duurzaamheidsopgave wordt gewerkt aan verbreding en verdieping van het kennisniveau, verankering in de werkwijze en vernieuwende vormen van inkoop en rekenmodellen. Actief wordt gekeken naar mogelijkheden binnen beschikbare middelen om de transitie richting de klimaatdoelen te faciliteren.

2.2.5 Gezonde leefstijl Bewegen is gezond en daarom enorm belangrijk; voor het fysieke en mentale welzijn, voor de prestaties op school en productiviteit op het werk. Een goede gezondheid is voor iedereen belangrijk, maar lang niet altijd vanzelfsprekend. De gezondheid wordt door verschillende factoren beïnvloedt. Factoren zoals leeftijd, geslacht en erfelijke factoren staan vanaf de geboorte vast. Maar de mate waarin iemand gezond opgroeit wordt voor een belangrijk deel bepaald door de omgeving. Het vooruitzicht op een goede gezondheid en hoge levensverwachting is ongelijk verdeeld over de stad. Een goed ingerichte leefomgeving kan bijdragen aan een gezondere levensstijl en een betere gezondheid in elk deel van de stad. Het is daarom belangrijk dat de voorzieningen in de stad aansluiten bij behoeften van de Amsterdammers. Op het gebied van sporten verandert die behoefte; naast verenigingssport hebben

fitness en urban sports de laatste jaren aan populariteit gewonnen. Maar bewegen is meer dan alleen sporten. Buitenspelen, fietsen, een dagelijks ommetje maken; het telt allemaal op voor een gezond lichaam. We zien dat het gebruik van de openbare ruimte voor sporten en spelen tijdens de coronacrisis een enorme vlucht heeft genomen, en dat is sindsdien niet meer weg te denken. Om sport- en beweegruimte mee te laten groeien met de stad, geeft de sportnorm de ruimtelijke opgave weer bij de ontwikkeling van nieuwe gebieden. Bij de toepassing daarvan wordt sportruimte ingepast in nieuwe buurten en wordt bestaande sportruimte zoveel mogelijk geoptimaliseerd voor meer gebruikers. Daarnaast wordt ingezet op slimme combinaties van ruimtegebruik met andere functies. Scholen bouwen in de buurt van sportvelden en hallen maakt dat voor bewegingsonderwijs al faciliteiten in de buurt zijn en misschien die gymzaal niet nodig is. Terwijl gymzalen naschools gebruikt kunnen worden door sportverenigingen of bijvoorbeeld culturele verenigingen. Schoolpleinen zijn zoveel mogelijk openbaar toegankelijk, zodat het na schooltijd fijne en veilige speelplekken in de buurt zijn.

10

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

3. Vertaling naar de opgave In de huisvestingplannen worden de ambities vertaald naar projecten. Er zijn een aantal hulpmiddelen die helpen om deze vertaling te maken. Dit zijn de referentienormen, de bevolkingsprognose van O&S, de gebiedsanalyses en de samenwerking met het veld.

3.1 Hoe komen we tot de opgave Referentienormen Een groeiend inwoneraantal betekent dat ook nieuwe parken en sportvoorzieningen nodig zijn en dat er nieuwe schoolgebouwen, culturele en andere maatschappelijke voorzieningen zoals zorg- en welzijnsvoorzieningen bij moeten komen. Voor nieuwe woonwijken is de behoefte aan ruimte voor maatschappelijke voorzieningen geïnventariseerd en vertaald naar referentienormen. Het gaat om normen voor ruimte voor onderwijs, jeugd-, zorg- en basisvoorzieningen, kunst en cultuur, sport, groen en spelen. Deze referentienormen zijn een ruimtelijke vertaling van bestaand beleid. De ‘Amsterdamse referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen’ is in 2018 door het college vastgesteld. De normen worden in 2024 geactualiseerd en opnieuw ter vaststelling aan het college aangeboden. De referentienorm is een instrument voor de groei van de stad en een hulpmiddel om te bepalen wat in de gebiedsontwikkeling nodig is. De referentienormen worden niet één op één gebruikt om de opgave voor voorzieningen te bepalen, maar zijn een hulpmiddel. Per projectgebied is onderzocht op welke manier de resulterende ruimtelijke opgave het best kan worden ingevuld. Afhankelijk van de locatie van de ontwikkeling wordt zoveel mo-

11

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

gelijk de relatie gelegd met het huisvestingsaanbod- en vraag in omliggende, bestaande buurten. In de referentienormen wordt op basis van het aantal woningen en het woonmilieu van een nieuwe wijk berekend hoeveel ruimte nodig is voor maatschappelijke voorzieningen. Voor de huisvestingplannen is een prognose gemaakt van het aantal woningen dat de komende jaren wordt bijgebouwd. Het uitgangspunt van de woningbouwprognose zijn de woningbouwplannen in de monitor woningbouwplannen 01-01-2023. Het aantal plannen in deze monitor is hoger dan de ambitie van 7.500 woningen per jaar. Daarom is gekeken naar het slagingspercentage van de afgelopen jaren om deze prognose te maken. Deze prognose geeft het meest realistische beeld op stadsdeelniveau. De prognose is daarom enkel gebruikt om inzicht te geven in het aantal toe te voegen vierkante meters maatschappelijke voorzieningen per stadsdeel. De concrete projecten in de vier huisvestingsplannen zijn gemaakt op basis van de woningbouwplanning binnen een nieuwe buurt. De woningbouwplanning binnen een gebied is afhankelijk van vele factoren en daarom moeilijk te voorspellen. De planning van de voorzieningen in een gebied is afhankelijk van de woningbouwplanning. Wanneer de woningbouwplanning wijzigt heeft dit mogelijk effect op de planning van de voorzieningen.

Woningbouwprognoses voor huisvestingsplannen MV Haven-Stad Prognose 2023-2027: 15,25 Prognose 2028-2032: 3.093

Centrum Prognose 2023-2027: 553 Prognose 2028-2032: 450

West Prognose 2023-2027: 2.442 Prognose 2028-2032: 1.720

Nieuw-West Prognose 2023-2027: 8.723 Prognose 2028-2032: 3.202

Zuid Prognose 2023-2027: 2.348 Prognose 2028-2032: 2.331

Noord Prognose 2023-2027: 9.947 Prognose 2028-2032: 2.946 Oost Prognose 2023-2027: 7.200 Prognose 2028-2032: 8.585

Zuidoost Prognose 2023-2027: 5.693 Prognose 2028-2032: 4.617

Weesp Prognose 2023-2027: 1.355 Prognose 2028-2032: 301

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

Bevolkingsprognose Ieder jaar maakt O&S een bevolkingsprognose. In de prognose is te zien in welke wijken het aantal inwoners naar verwachting toeneemt en waar het aantal bewoners stabiel is of afneemt. In de prognose wordt ook onderscheid gemaakt naar verschillende leeftijdsgroepen. Gebiedsanalyse Gebiedsanalyses zijn korte beschrijvingen van alle 25 gebieden in Amsterdam op basis van de meest relevante statistieken en onderzoeksresultaten van de afgelopen vier jaar. Voor uiteenlopende thema’s wordt steeds gekeken hoe het gebied zich ontwikkelt en wat de stand is ten opzichte van het stedelijk gemiddelde. De gebiedsanalyses worden gemaakt door O&S. De statistieken in de analyses helpen om te bepalen waar behoefte is aan een specifieke voorziening. De vergelijking met het stedelijk gemiddelde helpt om te bepalen waar de behoefte het grootst is.

12

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Samenwerking met het veld Om te bepalen wat de behoefte is aan voorzieningen werkt de gemeente samen met bewoners, organisaties en platforms uit het werkveld. Per huisvestingplan staat beschreven wie de gesprekspartners zijn geweest bij het opstellen van het plan. Bij het realiseren van de huisvestingplannen wordt ook de samenwerking gezocht met Masterplan Zuidoost, het Nationaal Programma Samen Nieuw-West en de Aanpak Noord. Op die manier wordt de deskundigheid en ervaring van de gemeenschappen gebruikt om tot de juiste voorzieningen en invulling hiervan te komen.

3.2 Opgave per domein Voor de periode 2023-2027 zijn in de huisvestingplannen een groot aantal projecten opgenomen. Het gaat hierbij om voorzieningen die in deze periode worden opgeleverd, gehuurd, waar wordt begonnen met de bouw, waar een tender voor wordt uitgezet of waar een onderzoek naar wordt gedaan. Niet alle projecten zijn even concreet. Met name de projecten die later staan gepland moeten nog worden geconcretiseerd. Omdat de planning van deze voorzieningen afhankelijk is van vele factoren kan deze uitlopen. Onderstaande tabellen per domein geven een overzicht van het totaal aan projecten in 2023-2027 in de huisvestingplannen. Onderwijs De stad groeit. Deze groei is niet gelijk verdeeld over de verschillende gebieden van de stad. De meeste groei wordt verwacht op plekken waar veel nieuwe woningen worden gebouwd. Tegelijk zien we bevolkingskrimp in de oudere delen van de stad. Dat heeft ook gevolgen voor het aantal leerlingen in verschillende delen van de stad, en daarmee ook voor een gezonde schoolgrootte. In een stad die verandert, is het essentieel om in elke wijk - oud of nieuw - een gevarieerd schoolaanbod te hebben. Daarmee is er voldoende keuze voor ouders en leerlingen. Waar bestaande schoolgebouwen verouderen, is het belangrijk om de kwaliteit te behouden en te verbeteren. Renovatie en zeker ook verduurzaming zijn daarbij onmisbare stappen. En in nieuwe

stukken stad is het van belang om voldoende ruimte te maken voor een maatschappelijke voorziening als onderwijs. Want alle kinderen en jongeren hebben recht op goed onderwijs in kwalitatieve schoolgebouwen. Samen met schoolbesturen werken we aan deze verschillende opgaven. De uitdaging is groot, want voor het eerst is een plafond vastgesteld in de hoogte van de jaarlijkse investeringen in de uitbreiding en het up-to-date houden van de onderwijsvoorzieningen. De komende jaren dient het nieuw ontwikkelde afwegingskader als basis waarmee keuzes gemaakt worden met betrekking tot de prioriteit en volgorde van renovaties van schoolgebouwen in de stad. Er wordt niet meer alleen gekeken naar de technische staat van het gebouw, zoals in het verleden. Uitgangspunt is ongelijk investeren voor gelijke kansen voor alle kinderen en jongeren in de stad. Op dit moment zijn grote verschillen tussen scholen op het gebied van kwaliteit, lerarentekort en onderwijshuisvesting. Op het gebied van onderwijshuisvesting liggen kansen om bij te dragen aan meer kansengelijkheid. Daarnaast zijn de andere beleidsambities meegenomen in het afwegingskader, zoals inclusief onderwijs, een gezonde schoolgrootte en duurzaamheid. In dit licht krijgen – waar mogelijk – renovaties in de stadsdelen Zuidoost, Nieuw-West en Noord voorrang.

In de tabel staat een overzicht van het totaal aan projecten van het IHP Onderwijs in de periode 2023-2027.

Type voorziening

Type investering

Aantal projecten

PO scholen

Aanpassing

4

Nieuwbouw

43

Renovatie

10

Tijdelijke huisvesting

4

Uitbreiding

1

Aanpassing

3

Nieuwbouw

36

Renovatie

1

Tijdelijke huisvesting

1

Uitbreiding

1

Aanpassing

2

Nieuwbouw

11

Renovatie

1

Tijdelijke huisvesting

1

Uitbreiding

1

Aanpassing

1

Nieuwbouw

8

Nieuwbouw

3

Renovatie

2

Uitbreiding

2

Aanpassing

1

Nieuwbouw

2

Nieuwbouw

3

Tijdelijke huisvesting

1

PO gymzaal

VO scholen

VO gymzaal

(V)SO scholen

(V)SO gymzaal

Schooltuinen

13

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Jeugd-, Zorg- en Basisvoorzieningen Het SHP jeugd, zorg en basisvoorzieningen is gebaseerd op het Amsterdams stelsel voor zorg en ondersteuning. Het uitgangspunt is: collectief en preventief als het kan, individueel en specialistisch als het moet. Het stelsel bestaat uit drie onderdelen: de sociale basis, de buurtteams en ouder- en kindteams (OKT’s) en de aanvullende zorg maatwerk voorzieningen. Inwoners hebben baat bij een uitgebreid, toegankelijk aanbod van activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk. Dat helpt hen om zelfredzaam te zijn, hun talenten te ontwikkelen en mee te doen in de stad. Dit aanbod, dat er is voor alle inwoners, is de sociale basis en is het fundament voor zorg en ondersteuning in de stad. Sommige inwoners hebben, om zelfstandig te kunnen wonen, ondersteuning en begeleiding nodig dicht bij huis. Deze ondersteuning en begeleiding wordt onder andere verzorgd door de ouder- en kindteams, de buurtteams en de gezondheidscentra. Uitgangspunt van de gemeente Amsterdam is dat iedereen een dak boven zijn hoofd moet hebben. In sommige gevallen lukt dat niet en kan iemand niet zelfstandig wonen of verliest diegene zijn huis en wordt dakloos. Amsterdam heeft verschillende soorten opvangvoorzieningen voor mensen die geen eigen woning of verblijfplaats hebben. Dat kan een tijdelijke of permanente plek zijn.

Type voorziening

Voor de jeugd, zorg en basisvoorzieningen is het zaak om mee te bewegen met en aan te sluiten op de veranderende behoeftes van de inwoners van Amsterdam. Door verdichting en gebiedsontwikkeling ontstaan meer plekken waar oude en nieuwe bewoners met elkaar in één wijk of in aangrenzende wijken leven en werken. De oude en nieuwe bewoners hebben niet altijd dezelfde behoefte aan voorzieningen. Dat maakt het des te belangrijker om bij de locatie- en programmeringskeuzes van voorzieningen over gebieds- en stadsdeelgrenzen heen te kijken. Zodat deze aan blijven sluiten bij de behoeften in een gebied. Dit kan bijvoorbeeld door in te zetten op meer kleinere voorzieningen verspreid over een stadsdeel.

Overige basisvoorzieningen

14

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Type investering

Aantal projecten

Aanpassing

3

Nieuwbouw

7

Renovatie

1

Uitbreiding

1

Huur

9

Koop

1

Nieuwbouw

41

Renovatie

3

Aanpassing

1

Nieuwbouw

9

Tijdelijke huisvesting

2

Renovatie

1

Tijdelijke huisvesting

2

Aanpassing

1

Nieuwbouw

3

Aanpassing

1

Nieuwbouw

7

Huur

3

Nieuwbouw

1

Aanpassing

1

Nieuwbouw

3

Basisvoorzieningen Huis van de wijk

Buurtkamer

Jongerencentrum

Speeltuingebouw

Jeugd Ouder- en Kindteam

Kleinschalige groep Zorg 24-uurs opvang

Type voorziening

Type investering

Aantal projecten

Apotheek

Inpassing

9

Dagbestedingslocatie

Inpassing

6

Gezondheidscentrum

Inpassing

13

Noodopvang

Nieuwbouw

3

Passantenpension

Huur

1

Nieuwbouw

1

Buurtteamlocatie

Winterkoude opvang

7 Huur

1

Koop

1

Nieuwbouw

6

Renovatie

1

Nieuwbouw

3

Evenals investeren in urban sports en bestaande sportparken. Waarmee in dat laatste geval de positie van de sportverenigingen, juist op de plekken waar zij het moeilijk hebben, wordt versterkt. Daarnaast wordt in de verduurzaming van de sportaccommodaties geïntensiveerd. Er wordt toegewerkt naar toekomstbestendige sportaccommodaties die intensiever gebruikt worden en beter aansluiten op de omringende wijken. Zowel fysiek (toegankelijkheid, openbaarheid) als programmatisch (aanbod van sporten en bewegen). Naast dit alles is het van groot belang dat de betaalbaarheid van sport en bewegen niet uit het oog wordt verloren, zodat sport voor iedere Amsterdammer toegankelijk blijft. In de tabel staat een overzicht van het totaal aan projecten in het SHP sporten en bewegen in de periode 2023-2027. Het gaat hierbij zowel om projecten bij bestaande voorzieningen zoals renoveren of optimaliseren, als om projecten waarbij een nieuwe voorziening wordt ontwikkeld. Type voorziening

Sporten en Bewegen Sporten en bewegen is een essentieel onderdeel van het dagelijks leven. Voldoende sporten en bewegen brengt plezier en draagt bij aan een goede fysieke, mentale en sociale gezondheid. Amsterdam biedt een mooi en divers palet aan sport, spel en beweegaanbod, evenementen en voorzieningen. De gemeente investeert in deze voorzieningen, maar heeft daarin te maken met stevige uitdagingen. Zo is het inpassen van voldoende ruimte voor sport in een groeiende, maar verdichtende stad lastig. Toch zijn sport- en beweegfaciliteiten noodzakelijk om een complete stad te bouwen. Daarnaast dwingen de stijgende bouwkosten tot scherpe keuzes. Niet alles kan, en niet alles kan overal. Daarom wordt goed gekeken hoe investeringen in sport- en beweegvoorzieningen kunnen bijdragen aan de sociale opgave. Een stad die uitnodigt tot dagelijks bewegen en regelmatig sporten betekent ook investeren in beweegvriendelijke (openbare) ruimte.

15

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Type investering

Permanent sportpark

Aantal projecten 21

Aanpassing

7

Nieuwbouw

9

Renovatie

1

Uitbreiding

3

Sporthal

3 Nieuwbouw

7

Sportzaal

Nieuwbouw

3

Tijdelijk sportpark

Nieuwbouw

1

Tijdelijke huisvesting

2

Wedstrijdhal

1

Type voorziening

Type investering

Zwembad

Buitenbad 25m

Aantal projecten 2

Aanpassing

3

Nieuwbouw

1

Aanpassing

1

Kunst en Cultuur Alle Amsterdammers hebben recht op culturele plekken waar hun verhalen verteld en gedeeld worden. Om van Amsterdam een complete stad te maken is een goede spreiding van het culturele aanbod over alle stadsdelen en in bestaande en nieuwe wijken cruciaal. In de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost loopt het voorzieningenniveau achter op de rest van de stad. Bovendien zijn dit stadsdelen waar het aantal inwoners sterk toeneemt in het kader van de woningbouwopgave. Daarom maken we een inhaalslag op de culturele infrastructuur in deze drie stadsdelen. Amsterdam is niet alleen de hoofdstad, maar ook een belangrijk cultureel centrum van Nederland. Om deze aantrekkingskracht te behouden is het cruciaal dat de culturele infrastructuur optimaal ingericht is op de ruimtebehoeften vanuit de verschillende kunstdisciplines en uitnodigend is voor alle Amsterdammers. De gemeente wil deze positie behouden binnen de stedelijke veranderingen. Daarbij richt zij zich op het behouden en versterken van het wijkgerichte kunst- en cultuuraanbod, van de regionale functie die Amsterdam heeft op het gebied van kunst en cultuur en van het landelijke en internationale perspectief op kunst en cultuur.

Een toekomstbestendige culturele infrastructuur betekent dat er in Amsterdam voldoende locaties en plekken zijn om aan de ruimtebehoeften op al deze niveaus te voldoen, zodat het culturele landschap zich goed kan ontwikkelen.

16

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Het is dan ook noodzakelijk dat de stad de komende jaren investeert in nieuwe voorzieningen. Het doel van het huisvestingsplan is: • Behoud en optimalisatie van de bestaande culturele infrastructuur; • Nieuwe buurtgerichte culturele voorzieningen realiseren in lijn met de groei van de stad; • Nieuwe grootstedelijke culturele voorzieningen realiseren; • Ruimte reserveringen voor kunst en cultuur, zodat nieuwe (grootstedelijke) voorzieningen door culturele initatiefnemers gerealiseerd kunnen worden. In de tabel staat een overzicht van het totaal aan projecten in het SHP kunst en cultuur in de periode 2023-2027. Type Voorziening

Type investering

Aantal projecten

Permanente culturele wijkvoorziening

Nieuwbouw

8

Aanpassing

6

Renovatie

1

Zonder gemeentelijke investering

7

Aanpassing

4

Zonder broedplaatsSubsidie

16

Permanente nachtcultuur

Zonder gemeentelijke investering

5

Vrije ruimte

Zonder gemeentelijke investering

5

Specials

Nieuwbouw

3

Renovatie

2

I.s.m. Rijksoverheid

1

Broedplaatsen

3.3 Gecombineerde voorzieningen Om te bouwen aan een complete stad, terwijl de ruimte schaars is, moet slim worden geïnvesteerd in voorzieningen. Daarbij kunnen verschillende type voorzieningen elkaar versterken. Steeds vaker wordt onderzocht of het combineren van verschillende maatschappelijke voorzieningen mogelijk is. Het is hierbij wel van belang dat vooraf duidelijke afspraken worden gemaakt over bijvoorbeeld het beheer en onderhoud. In sommige gevallen is al sprake van gecombineerde voorzieningen. Zoals bij het gecombineerd gebruik van sporthallen door sport en onderwijs. Een ander voorbeeld is het inhuizen van de buurtteams bij de OBA. Daar waar maatschappelijke functies bij elkaar komen, ontstaat meer toeloop en gebruik van het aanbod. In de Lodewijk van Deysselbuurt wordt gewerkt aan een jongerencentrum XL inclusief sportruimte. In Reigersbos (Zuidoost) wordt via co-creatie onderzoek gedaan naar een mogelijke combinatie van functies: broedplaats, culturele wijkvoorziening, jongerencentrum, bibliotheek, kleinschalige kantoorruimtes, horeca en bedrijfsruimtes. Hier wordt onderzocht hoe de vier nieuwe locaties voor voorzieningen de aanwezige voorzieningen kunnen aanvullen en versterken. Daarnaast zijn ook specifieke projecten waarin voorzieningen al worden gecombineerd. Een overzicht van gecombineerde voorzieningen zijn weergegeven in de tabel hiernaast.

17

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Stadsdeel

Best practice In ontwikkeling/ onderzoek

Gecombineerde functie/voorzieningen

Nieuw-West

Het Verhalenhuis

Bibliotheek, bioscoop, radio, literatuurhuis

Nieuw-West

Talentenhuis de Vlugt (tijdelijk)

Broedplaats, podiumfunctie, bioscoop, jongerenwerk

Nieuw-West

Broedplaats Lycka

Broedplaats, buurtkamer

Nieuw-West

Jongerencentrum Geuzenveld-Slotermeer

Jongerencentrum, cultuur-/ sportzaal

Nieuw-West

Vrijplaats FIK Schinkelkwartier

Dag- en nachtclub, een muziekstudio, een community garden en een buurtwerkplaats

Nieuw-West

Voormalig Slotervaart Ziekenhuis

Broedplaats, literatuurhuis, zorgfuncties

Noord

Wijkcultuur cluster Banne Noord

Broedplaats, atelierwoningen, buurtcultuurhuis

Noord

Vrije ruimte 't Groene Veld

Ruimte voor (kleinschalige) activiteiten op het gebied van kunst en cultuur, duurzaamheid en sport

Zuidoost

Maatschappelijke voorzieningen Reigersbos

Via co-creatie onderzoek naar mogelijke combinatie van functies: broedplaats, culturele wijkvoorziening, jongerencentrum, bibliotheek, kleinschalige kantoorruimtes, horeca en bedrijfsruimtes

Stadsdeel

Best practice In ontwikkeling/ onderzoek

Gecombineerde functie/voorzieningen

Zuidoost

Maatschappelijke voorzieningen K-buurt

Broedplaats, brassbandruimte en culturele wijkvoorziening. Met huis van de wijk en jongerencentrum

Oost

Broedplaats Baggerbeest Sluisbuurt

Broedplaats, jongerencentrum, culturele voorzieningen

Oost

Drenthal in Cruqiuisgebied

Onderzoek naar culturele voorzieningen met buurtkamer. Aangevuld met programmering 12- jeugd

Centrum

UJ Klaren

Buurtkamer-speeltuingebouw met KDV en BSO

Centrum

Piramide

Buurtkamer met Buurtteam

Centrum

Nieuwe Looier

Buurtkamer, Gymzaal. Verdere invulling m2 nader te bepalen.

West

Buurtkamer de nieuwe Reiger

Buurtkamer i.c.m. K&C

West

Buurtcentrum Horizon

Buurtkamer, buurtteam, OBA

3.4 Specials Naast de voorzieningen op wijk-/stadsdeelniveau bestaan ook voorzieningen met een grootstedelijk en soms landelijk bereik. Deze beeldbepalende voorzieningen worden ‘specials’ MV genoemd. Amsterdam investeert de komende jaren flink in deze

18

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

specials. In totaal is hiervoor circa € 500 mln. gereserveerd voor de periode t/m 2032. Er is gekozen voor balans tussen investeringen in de bestaande stad, mee bewegen met de groei van de vstad en een extra impuls aan de buurten die dit het hardst nodig hebben. We willen een complete stad: sociaal, verbonden en duurzaam. De ambities zijn echter groter dan (financieel) haalbaar. In combinatie met sterk gestegen bouwkosten betekent dit dat net als binnen de reguliere projectenportefeuille keuzes noodzakelijk zijn. Het college heeft daarom afwegingen gemaakt om projecten te schrappen of de beslissing hierover uit te stellen. Zo krijgt de Jaap Edenbaan geen tweede ijshal en twee geplande openbare zwembaden op Strandeiland en de zuidwestflank van Amsterdam worden uitgesteld aansluitend op de gebiedsontwikkeling. Desondanks wordt er de komende jaren flink geïnvesteerd in de grootstedelijke maatschappelijke voorzieningen. Er is gekozen voor noodzakelijke vervanging, behoud en vooral ook verduurzaming van iconische voorzieningen in de bestaande stad zoals de Jaap Edenbaan, De Mirandabad en het Amsterdam Museum. Om het voorzieningenniveau mee te laten groeien met de groei van de stad, investeren we in vervanging en uitbreiding van de Sporthallen Zuid, uitbreiding van het Flevoparkbad met een nieuw 25 meter binnenbad en een doelgroepenbad met zorg.

Daarnaast heeft het college ruimte gereserveerd voor de komst van het Nationaal Slavernijmuseum. Met de bouw van de OBA Next, een extra zaal voor de podiumkunsten en de renovatie en verduurzaming van het Bijlmer Parktheater in Zuidoost en de komst van De Nieuwe Meervaart aan de Sloterplas geven we bovendien een extra impuls aan de culturele infrastructuur van buurten die dit het hardst nodig hebben. Daarbij is gekozen voor kwalitatief goede en functionele gebouwen die invulling geven aan de belangrijkste bestuurlijke opgaves. Het is wel noodzakelijk geweest om te versoberen in de

architectonische kwaliteit van de gebouwen. Uitdrukkelijk niet in bouwkundige of functionele kwaliteit. Om deze voorzieningen duurzaam en toekomstbestendig te bouwen is hiervoor specifiek investeringsruimte gereserveerd in de begroting. Zo dragen de specials bij aan het vormgeven van een sociale en verbonden stad met kansen voor iedereen, aan verantwoorde groei van de stad en aan een duurzame toekomst voor ons allemaal. Op onderstaande kaart staan de specials waar de gemeente de komende jaren in investeert. De locaties op de kaart geven een indicatie van de toekomstige locatie van de specials. Het Nationaal Slavernijmuseum staat nog niet op de kaart omdat nog gezocht wordt naar een locatie. SHP Sporten en bewegen Kunst en Cultuur

De Nieuwe Meervaart

Amsterdam Museum Flevoparkbad Jaap Edenbaan

Sporthallen Zuid

De Mirandabad Bijlmer Parktheater OBA Next

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

19

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

4. Financiën en risico’s De projecten in de huisvestingplannen zijn financieel doorgerekend voor de periode 2023-2027. In deze paragraaf staat een overzicht van de benodigde investeringsruimte om de totale opgave te realiseren van de projecten die starten binnen deze periode. De realisatie en kasuitgave van de projecten zal gedeeltelijk na 2027 plaatsvinden. Om de projecten te realiseren zijn middelen beschikbaar uit het investeringsplafond maatschappelijke voorzieningen. In deze paragraaf staat beschreven hoe de investeringsplafonds zijn opgebouwd.

4.1 Financiën Om de totale opgave voor maatschappelijke voorzieningen, zoals beschreven in de huisvestingsplannen, in de periode 2023-2027 te realiseren is € 971,3 mln. nodig aan investeringen (prijspeil januari 2023). Dit is als volgt opgebouwd: Domein

Investeringsruimte 2023-2027

Investeringsopgave 2023-2027

Onderwijshuisvesting

€ 550 mln.

€ 631,3 mln.*

Schooltuinen

€ 6,0 mln.**

Jeugd, zorg en basisvoorzieningen

€ 120 mln.***

€ 103 mln.

Sporten en bewegen

€ 141 mln.****

€ 176 mln.

Kunst en cultuur

€ 35 mln.

€ 55 mln.

* Deze investeringsopgave komt niet overeen met wat in het IHP Onderwijs is

20

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

opgenomen. Het gaat daar over de opgave voor 2024-2027 en hier is de investering van 2023 erbij opgeteld. ** Dit is de opgave voor 2024-2027 *** Dit is inclusief circa € 15 mln. die vrijkomt uit eerdere jaren **** Dit is inclusief circa € 16 mln. die vrijkomt uit eerdere jaren

Investeren in maatschappelijke voorzieningen gaat gepaard met exploitatie- en programmakosten. Exploitatiekosten zijn de benodigde kosten om een pand in stand te houden en te gebruiken. Programmakosten zijn de kosten die nodig zijn voor de uitvoering (van de zorg) of ondersteuning. Voor nieuwe maatschappelijke voorzieningen zijn naast de investering ook jaarlijkse exploitatie- en programmakosten nodig. Hiervoor wordt gerekend met 7% van de investering van de opgave stad maken: circa € 7,5 mln. per jaar. Binnen de gemeente wordt gewerkt met investeringsplafonds. Voor de Maatschappelijke Voorzieningen gaan we uit van een jaarlijks programma aan onrendabele investeringen van gemiddeld € 165 mln. per jaar. In principe heeft MV één plafond (waarbinnen geschoven kan worden), maar waarbij wordt uitgegaan van de volgende onderverdeling: • Onderwijs € 110 mln. per jaar • Jeugd, Zorg en Basisvoorzieningen € 21 mln. per jaar • Sporten en bewegen € 25 mln. per jaar (excl. € 2 mln. p/j voor het wagenpark) • Kunst en cultuur € 7 mln. per jaar De rendabele investeringen hebben een deelplafond van € 23 mln. per jaar. De specials een plafond van € 38,5 mln. per jaar.

Bij de investeringen in de huisvestingsplannen wordt onderscheid gemaakt tussen Stad maken, Stad zijn en Stad verbeteren. • Stad maken: de opgave voor stad maken is gebaseerd op de vastgestelde referentienormen en normkosten voor maatschappelijke voorzieningen bij de bouw van 7.500 woningen per jaar. • Stad zijn: de opgave voor stad zijn is gebaseerd op de reguliere vervanging en instandhouding van de bestaande voorraad maatschappelijke voorzieningen. Uitgangspunt is dat voorzieningen gemiddeld iedere 50 jaar moeten worden vervangen. • Stad verbeteren: de opgave voor stad verbeteren komt in de meeste gevallen voort uit beleidsaccenten en extra opgaven in bijvoorbeeld duurzaamheid.

in eigendom van de gemeente is breder. Op dit moment telt de gemeentelijke vastgoedportefeuille waarin huurders met een maatschappelijk doel zitten 386 panden in eigendom. De totale portefeuille aan maatschappelijk vastgoed is uitgebreider dan de voorzieningen conform de referentienormen en opgenomen in de verschillende huisvestingsplannen. Denk aan kerktorens, broedplaatsen, marktboxen, gebouwen voor onder andere de voedselbank en kinderdagverblijven. Daarnaast zijn investeringen nodig voor de instandhouding van de bestaande portefeuille die niet altijd direct gekoppeld zijn aan een grootschalige renovatie of vervanging. Denk hierbij aan de verduurzaming, toegankelijkheid en brandveiligheid van bestaande panden. Deze investeringen zijn niet opgenomen in het financiële overzicht in deze huisvestingsplannen.

De opgave en ambities zijn groter dan financierbaar en realiseerbaar. De huisvestingsplannen hebben als doel richting te geven en prioriteiten aan te geven in deze opgave. De opgave is hiermee al meer in lijn gebracht met de beschikbare financiële ruimte. De totale opgave uit de huisvestingsplannen voor alle maatschappelijke voorzieningen gezamenlijk is groter dan de investeringsruimte. De verwachting is dat een deel van de projecten vertraagt en daarmee het gat tussen de opgave en beschikbare middelen kleiner wordt c.q. vervalt. Wanneer dit onvoldoende gebeurt en/of nieuwe onvoorziene projecten zich voordoen, moeten (bestuurlijke) keuzes worden gemaakt. Deze keuzes worden gemaakt bij de vaststelling van de voorjaarsnota/begroting. Hierbij wordt gebruik gemaakt van verschillende afwegingskaders, zoals opgenomen in de huisvestingsplannen.

Het college heeft in de voorjaarsnota 2023 de investeringsruimte in de periode 2023 – 2027 met € 150 miljoen verhoogt om de panden die de gemeente in eigendom heeft (totaal 775 panden) en door de directie Gemeentelijk Vastgoed worden beheert verder te verduurzamen, te renoveren en brandveiliger te maken. De gemeente wil het goede voorbeeld geven in de duurzaamheidstransitie waar we als stad en samenleving voor staan.

Instandhouding bestaande portefeuille De huisvestingsplannen gaan primair over nieuwe voorzieningen en de renovatie/vervanging van bestaande voorzieningen. De huisvestingsplannen geven inzicht in de noodzakelijke projecten en benodigde investeringen voor de periode 2023 – 2027 in Amsterdam. De opgave voor het maatschappelijk vastgoed

Onvoldoende financiële middelen: De opgave voor de komende jaren is fors, met een bijbehorende investeringsopgave. De gemeente kan niet alles zelf financieren. Als de financiële middelen niet beschikbaar zijn, kunnen nieuwe voorzieningen niet worden gerealiseerd of bestaande voorzieningen niet worden vervangen.

21

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

4.2 Risico’s en beheersmaatregelen Bij het plannen, realiseren en exploiteren van de verschillende voorzieningen komen risico’s kijken. Per huisvestingplan staan de belangrijkste risico’s beschreven. Hieronder staan vier overkoepelende risico’s die in alle domeinen terugkomen. Per risico staat ook een beheersmaatregel beschreven.

Beheersmaatregel: Indien de financiële middelen niet beschikbaar zijn voor de maatschappelijke voorzieningen in de (nieuwe) stad (bijvoorbeeld als gevolg van de stijgende bouwkosten), dan is het niet uitbreiden van de stad een beheersmaatregel. Een nieuw woongebied vraagt immers ook om nieuwe sportvoorzieningen, speelpleinen, parken, zorgvoorzieningen, cultureel aanbod en scholen. Alternatieve beheersmaatregel: Indien de financiële middelen niet toereikend zijn om zowel bestaande voorzieningen te vervangen als de voorzieningen te realiseren die horen bij de groei van de stad moet geprioriteerd worden. Een manier om dat te doen is temporiseren in de vervangingsopgave om de groeiopgave te blijven faciliteren. Dit is een beperkte en tijdelijke maatregel; sommige vervangingen zijn niet uit te stellen en bovendien nemen onderhouds- en exploitatiekosten hiermee op den duur toe. Een andere manier is om te prioriteren in soorten voorzieningen. Alternatieve beheersmaatregel: De gemeente is naar aanleiding van het onderzoek Spanning op de Bouwmarkt (2019) gestart met een nieuwe vorm van aanbesteding met IPS (Innovatief Partnerschap Scholenbouw). Doel is om de markt meer langetermijnperspectief te bieden ten aanzien van bouwprojecten en door een andere vorm van aanbesteden (functioneel) meer ruimte te bieden voor innovatie en standaardisatie.

De praktijk zal uitwijzen of dit een toekomstbestendige werkwijze is voor andere maatschappelijke voorzieningen en of dit kan leiden tot beter beheersbare investeringen. Alternatieve beheersmaatregel: Samenwerkingen aangaan met private partijen om de voorzieningen te realiseren en exploiteren die nodig zijn in Amsterdam. Dat betekent bijvoorbeeld dat de gemeente wel ruimte claimt voor voorzieningen in nieuwe buurten, maar de aankoop of huur daarvan gedaan wordt door de partijen die het gaan exploiteren.

22

Gemeente Amsterdam

Actualisatie Huisvestingsplannen 2023-2027

Dynamiek gebiedsontwikkeling: 1. De woningbouwplannen zijn continu in beweging; plannen vertragen, versnellen of intensiveren qua bouwprogramma. Dit heeft ook consequenties voor de planning van de investeringen in maatschappelijke voorzieningen. Beheersmaatregel: Op gebieds- en projectniveau wordt, o.b.v. de meest actuele woningbouwprognoses en o.b.v. de referentienormen voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen, voortdurend bekeken waar en wanneer behoefte aan voorzieningen ontstaat en welke behoefte dit is. De benodigde capaciteit wordt hierop aangepast. Alternatieve beheersmaatregel: Middelen pas reserveren bij vaststelling van een investeringsbesluit uit het plaberum, wanneer enige mate van zekerheid is over planning en kosten. 2. Daarnaast moet voor maatschappelijk vastgoed rekening worden gehouden met een hogere (c0mmerciële) grondprijs indien niet op eigen grond ontwikkeld wordt. Beheersmaatregel: Indien het realiseren van maatschappelijk vastgoed op gemeentegrond niet mogelijk is, moet worden gezocht naar samenwerkingskansen met private partijen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Incomplete stad: De ambitie is van Amsterdam een complete stad te maken. ‘Compleet’ is meer dan wat binnen de scope van de huisvestingsplannen valt.

De gemeente heeft niet voor alle voorzieningen met een maatschappelijke functie een (wettelijke) verantwoordelijkheid of financiële mogelijkheid om deze te realiseren. Dat geldt bijvoorbeeld voor kinderopvang en huisartsenpraktijken, die op commerciële basis tot stand komen. Maar dat geldt ook voor de huisvesting van allerlei organisaties en initiatieven met een maatschappelijke betekenis, van kringloopwinkels tot kerkelijke organisaties. Een deel van het aanbod van dergelijke voorzieningen komt tot stand via de markt, maar in een context van enorme druk op de stedelijke ruimte, worden de kosten van huisvesting voor zowel (semi-)commerciële als maatschappelijk bekostigde

organisaties steeds complexer. Het aanbod van voorzieningen met een maatschappelijk belang kan hierdoor steeds beperkter worden, tot de ondergrens, namelijk wat de gemeente op zich neemt om te realiseren/bekostigen. Beheersmaatregel: De gemeente zorgt er nu al voor dat in de groei van de stad ruimte wordt gereserveerd in de bestemmingsplannen voor huisartsen en kinderopvang. Daarnaast kan de gemeente een faciliterende rol spelen tussen ruimtezoekers en ontwikkelaars.

Energiecongestie: In de stadsdelen Noord, Centrum, West en Nieuw-West is onvoldoende capaciteit op het stroomnetwerk. Extra aansluitingen (met name voor grootverbruikers) is in deze gebieden niet (altijd) mogelijk. Beheersmaatregel: Partijen moeten bij de ontwikkeling van een project z.s.m. een netwerkaanvraag bij Liander indienen. Daarnaast wordt gewerkt aan een lijst van voorzieningen waarin is geprioriteerd naar maatschappelijke relevantie.

23

Gemeente Amsterdam