Bijlage 2 - Ontwerpuitvraag Nieuwe Meervaart (1).pdf

Ontwerpuitvraag

Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas Een integrale ruimtelijke- en gebruiksopgave

In opdracht van

In samenwerking met

Opgesteld door:

Studio for New Realities

november 2025

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Hoofdstuk: xx

Inhoudsopgave Management samenvatting 4 1. Achtergrond en opgaven 6 Hoe de uitvraag tot stand is gekomen

Een grootstedelijke cultuurvoorziening in Nieuw-West

2

2. Visie op gebruik 16 Een flexibele gebruiksmachine 3. De aard van de uitvraag 24 De zoektocht naar een open samenwerking 4. Programma en stedenbouwkundige kaders 28 Programmatische en stedenbouwkundige randvoorwaarden 5. Principes 44 Vijf integrale ontwerpprincipes 6. Wat wij van u vragen 58

3

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Managementsamenvatting

Management samenvatting Voor u ligt de ontwerpuitvraag voor de ontwikkeling van een integraal ruimtelijk-programmatisch ontwerp voor de herinrichting van de zuidwestoever van de Sloterplas en Nieuwe Meervaart. Met deze ontwerpuitvraag nodigen wij architectenteams (gebouwarchitect, interieurarchitect, landschapsarchitect en constructeur) uit om een ruimtelijk-programmatische (ontwerp)visie te vormen. Achtergrond en opgaven

Gebruik staat centraal

Amsterdam zet in op meerkernige ontwikkeling: in plaats van één centrum waar alles op gericht is, wordt Amsterdam een stad met meerdere stedelijke kernen. Stadscentrum Osdorpplein ontwikkelt door tot een volwaardig, eigen en aantrekkelijk centrum van Amsterdam Nieuw-West.

De opgave is nadrukkelijk ook een sociaal-culturele gebruiksopgave (meer dan een ruimtelijke opgave), met – potentieel – enorme waarde voor buurt en stad. Het is de ambitie om een échte publieke plek aan de plas te ontwikkelen. Een maakbare plek die verschillende vormen van gebruik mogelijk maakt door de tijd, zich doorontwikkelt en flexibel is in gebruik.

Meervaart is een belangrijke culturele publiekstrekker en verbindende schakel tussen stadsdeel Nieuw-West en de rest van de stad. Om de komende decennia van betekenis te kunnen blijven is een nieuw, groter en uitnodigend gebouw nodig. In juli 2020 heeft de gemeenteraad besloten dat er een nieuw gebouw voor Meervaart komt – Nieuwe Meervaart. Met ruim veertienduizend vierkante meter bruto vloeroppervlak wordt het groter dan het huidige gebouw en biedt het ruimte aan meerdere functies. Daarbij is gekozen voor de locatie in de Sloterplas (de waterlocatie), waarbij het gebouw deels of volledig op de oever gesitueerd kan worden. De ligging aan de Sloterplas, hét landschappelijk icoon van Nieuw- West, is een bijzondere kwaliteit en vraagt om zorgvuldige inpassing. Een sensitieve uitdaging, maar vooral ook een kans om de openbare ruimte van de zuidwestoever van de Sloterplas, te vernieuwen en meer te laden als plek voor de buurt en meer waarde te geven voor de toekomst. De herinrichting van de zuidwestoever met Nieuwe Meervaart betreft een integrale en meervoudige uitdaging. De oever en het gebouw kunnen niet los van elkaar worden benaderd, ze dienen in samenhang te worden ontwikkeld en elkaar te versterken. Om dit te benadrukken spreken we over ‘de plek’ als geheel. Dit is met name van belang bij de interpretatie van principes (hoofdstuk 5) voor het ontwerp. 4

Omdat gebruik zo centraal staat in de opgaven, vormt het proces met gebruikers de basis van het hele traject – van onderzoek tot uitvoering. Deze uitvraag is grotendeels het resultaat van dat participatieproces. Het benadrukt het belang van een plek die past bij Nieuw-West: uitnodigend en gastvrij, prettig en veilig, zorgvuldig ingebed in het landschap zonder barrières, met aandacht voor de natuur. Een plek met ruimte voor zowel rust als levendigheid, waar bestaande kwaliteiten zoals het ‘Rondje Sloterplas’ behouden en versterkt worden. Architectenteam De integrale, meervoudige gebruiksopgave vereist specifieke kwaliteiten en een open houding van het architectenteam. We zoeken een team dat: actief werkt aan het vormgeven van de sociaal-culturele opgave, verschillende perspectieven kan combineren, uitblinkt in samenwerking, een nieuwsgierige ontwerpend-onderzoekende houding heeft, kosten-intelligent kan ontwerpen en een flexibele proceshouding aan kan nemen.

Kaders

Ontwerpprincipes

Het programma van Nieuwe Meervaart en de stedenbouwkundige kaders van Nieuw-West en de Sloterplas, bepalen samen de aard van de plek. Het programma van Nieuwe Meervaart vraagt om een veelzijdig cultuurgebouw en vertaalt zich ruimtelijk naar circa 14.000 m2 bvo, met drie theaterzalen (verschillend in aard en functie) en backstageruimte, studio’s en verhuurzalen, entreegebied en foyers (inclusief 2 horecavoorzieningen), kantoorruimte, technische ruimtes, interne verkeersruimte en constructies.

Om richting te geven aan de architectenteams onderscheiden wij vijf integrale ontwerpprincipes voor gebouw én oever. Geformuleerd als voorschot op wat er komen gaat: wij selecteren het architectenteam dat in de ogen van de selectiecommissie de indruk wekt het best te kunnen gaan voldoen aan de toekomstige ontwerpeisen, op basis van hun ingediende visie en aanpak.

De ambitie voor de openbare ruimte is het verbeteren van de ruimtelijke, verblijfs-, recreatieve en ecologische kwaliteit van de zuidwestoever van de Sloterplas. Zorgvuldige inpassing van Nieuwe Meervaart aan/in de Sloterplas is daarbij essentieel, rekening houdend met de (cultuurhistorische/ landschappelijke) waarden van de plas en het beschermd stadsgezicht. Belangrijke uitgangspunt voor de zuidwestoever is het versterken van de landschappelijke identiteit als stedelijke kop van Sloterplas, met een verbeterde hoogwaardige, groene, royale promenade, een vernieuwde oeverlijn en versterkte groen- en bomenstructuur. De verblijfskwaliteit van de oever wordt vergroot en kades worden zo vormgegeven dat ze dicht bij het water komen. In het ontwerp moet in ieder geval de ontsluiting, een horecaterras bij de Nieuwe Meervaart en een plek voor kleinschalige buitenvoorstellingen worden opgenomen. Activiteiten vinden niet alleen binnen plaats, het hele gebied wordt op passende wijze geprogrammeerd met activiteiten en voorzieningen die de gebruikskwaliteit van het gebied vergroten. Het dak van het gebouw wordt optimaal benut: denk aan dakterras(sen) en daktuin(en) c.q. groene daken met uitzicht en podium met een publiek karakter.

Vijf integrale ontwerpprincipes

1

Wat is de identiteit van de plek?

Een herkenbare en betekenisvolle culturele plek voor stad en buurt

2

Hoe haalt de plek het beste uit gebruikers?

3

Hoe versterkt de plek zijn omgeving?

4 5

Een uitdagende en aanpasbare plek voor verschillende vormen van gebruik Een plek waar landschap, stad, water en gebouw elkaar versterken Hoe trekt de plek bezoekers aan?

Een uitnodigende plek waar iedereen mee kan doen Hoe werkt de plek?

Een cureerbare en slim georganiseerde plek

Wat wij van u vragen Met deze ontwerpuitvraag nodigen wij architectenteams uit om een ruimtelijk-programmatische (ontwerp)visie te vormen op de verbetering van de zuidwestoever van de Sloterplas en de inpassing en het ontwerp van het nieuwe gebouw voor Meervaart. Wij vragen uw visie op een ontwerp dat de samenhang en wederzijdse versterking tussen gebouw, landschap en gebruikers tot uitdrukking brengt. En een voorstel voor een aanpak die recht doet aan de potentie van dit nieuwe culturele hart in Nieuw-West. De aanbestedingsprocedure bestaat uit vier fasen: 1. Selectie:uitsluitingsgronden, geschiktheidseisen en selectiecriterium 2. Eerste inschrijvingsronde: pre-visie 3. Onderhandelingsfase en definitieve inschrijfronde: visie op ontwerpopgave en conceptuele oplossingsrichtingen, plan van aanpak 4. Gunning en contracteren 5

1

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

1. Achtergrond en opgaven

Achtergrond en opgaven Hoe de uitvraag tot stand is gekomen

“Maak een schakel, geen obstakel”*

Voor u ligt de uitvraag voor de ontwikkeling van een integraal ruimtelijk-programmatisch ontwerp voor de herinrichting van de zuidwestoever van de Sloterplas en Nieuwe Meervaart. Met deze ontwerpuitvraag nodigen wij architectenteams (gebouwarchitect, interieurarchitect, landschapsarchitect en constructeur) uit om een integrale visie te vormen op de verbetering van de zuidwestoever van de Sloterplas en de inpassing en het ontwerp van het nieuwe gebouw voor Meervaart. De uitdaging die voor u ligt behelst uitdrukkelijk niet alleen het ontwerp van een gebouw en een stuk openbare ruimte. Wij vragen uw visie op een ontwerp dat de samenhang en wederzijdse versterking tussen gebouw, landschap en gebruikers tot uitdrukking brengt. En een voorstel voor een aanpak die recht doet aan de potentie van dit nieuwe culturele hart in Nieuw-West. Deze ontwerpuitvraag is het resultaat van een gemeenschappelijk proces, waar de gemeente Amsterdam, Meervaart en bewoners en ondernemers uit Nieuw-West nauw bij betrokken zijn. De opgave is onderdeel van een gezamenlijke visie op de toekomst van dit bijzondere deel van Amsterdam, met aandacht voor podiumcultuur, NieuwWest, het Sloterpark en de rol van Nieuwe Meervaart. Wij verheugen ons op de reacties die we gaan ontvangen en op de samenwerkingen die hieruit gaan ontstaan. Namens de gemeente Amsterdam, Touria Meliani, wethouder cultuur.

6

*Uitspraken in tekstballonnen tussen aanhalingstekens zijn quotes vanuit het participatieproces

7

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

1. Achtergrond en opgaven

Achtergrond Amsterdam ontwikkelt zich tot een meerkernige stad. Dat heeft effect op de strategische programmering van het culturele aanbod. Spreiding van cultuur is goed voor de stad én de stadsdelen – het kan ingezet worden als aanjager van complete, sterke en aantrekkelijke stadsdelen. Een inhaalslag in Nieuw-West is daarbij op zijn plaats. Het stadsdeel kent veel jongeren en groeit naar 200.000 inwoners in 2040. Het is belangrijk dat de culturele infrastructuur in de pas loopt met deze groei. De gemeente Amsterdam wil het Osdorpplein in Nieuw West laten doorgroeien tot een volwaardig, eigen en aantrekkelijk stadscentrum: Stadscentrum Osdorpplein, het centrum van Nieuw-West. Deze ontwikkeling voegt gebruikswaarde toe aan het gebied is belangrijk voor buurtbewoners, Amsterdammers en bezoekers van buiten de stad.

Omgevingsvisie Amsterdam 2050: Meerkernige ontwikkeling Amsterdam zet in op meerkernige ontwikkeling: in plaats van één centrum waar alles op gericht is, wordt Amsterdam een stad met meerdere stedelijke kernen.

Omgevingsvisie Amsterdam 2050

Een menselijke metropool

Stadscentrum Osdorpplein ontwikkelt door als stedelijk centrum van Amsterdam Nieuw-West, met het Verhalenhuis en de Nieuwe Meervaart als nieuwe (grootstedelijke) voorzieningen.

8

Meervaart als grootstedelijke cultuurvoorziening is daarbij van groot belang. Meervaart is een belangrijke culturele publiekstrekker en verbindende schakel tussen stadsdeel Nieuw-West en de rest van de stad. In de afgelopen veertig jaar heeft Meervaart een onderscheidende positie weten te verwerven en is in staat gebleken om verbonden te blijven met de naaste omgeving, en tegelijkertijd ook (inter)nationale aandacht en bezoekers te trekken. De succesformule hierachter is het combineren – en onder één dak hebben – van presenteren, talentontwikkeling en maken.

dit groeiende stadsdeel, als aanjager van de doorontwikkeling van Nieuw-West en het aanbod van de stad als geheel.

Meervaart is uit haar jasje gegroeid. De huidige gebouwen kunnen de gewenste groei niet aan en passen qua omvang niet bij het groeiende stadsdeel Nieuw-West. Na een renovatie eind jaren ’90 heeft het hoofdgebouw zijn bouw- en theatertechnische limieten bereikt. Om de waarde van Meervaart ook in de toekomst te waarborgen en de potentie verder uit te bouwen is een nieuw cultuurgebouw nodig dat meer ruimte biedt, een sterke relatie heeft met zijn omgeving en voldoet aan de theatertechnische eisen van deze tijd.

Voor de ontwikkeling van Osdorpplein tot een volwaardig stadscentrum is het niet alleen nodig om verder te verdichten (toevoegen en mengen van functies), ook het behouden en versterken van de eigen identiteit is cruciaal. Stadscentrum Osdorpplein kenmerkt zich door een bijzondere combinatie van oud en nieuw: architectuur van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) en hedendaagse architectuur. Dit resulteert in een verrassende mix van diverse tijdslagen en architectuurstijlen, die het Osdorpplein uniek en herkenbaar maakt als het stadscentrum van Nieuw-West.

In juli 2020 heeft de gemeenteraad besloten dat er een nieuw gebouw voor Meervaart komt, waarbij is gekozen voor de locatie in de Sloterplas (de waterlocatie). Met ruim veertienduizend vierkante meter bruto vloeroppervlak wordt het groter dan het huidige gebouw en biedt het ruimte aan meerdere functies. Zo kunnen de bestaande functies van Meervaart samenkomen onder één dak, zoals Meervaart Jong dat momenteel tijdelijk is gehuisvest in het Talentenhuis. Nieuwe Meervaart moet een voor iedereen toegankelijk gebouw worden, met grootstedelijke en (inter) nationale allure, maar ook als huiskamer voor de wijk, een plek voor ontmoeting, cultuureducatie en talentontwikkeling. Rekening houdende met de culturele behoefte kent dit plan een extra zaal en meer studioruimtes. Een nieuw, groter en uitnodigend gebouw is kortom nodig om de komende decennia van betekenis te blijven in

Het is de insteek om met de realisatie van het nieuwe gebouw voor Meervaart aan/in de Sloterplas de zuidwestoever opnieuw in te richten, meer te laden en daarmee de relatie van het Osdorpplein met de Sloterplas te versterken. De ligging aan de Sloterplas, hét landschappelijk icoon van NieuwWest, is een bijzondere kwaliteit van het nieuwe stadscentrum.

In het voorjaar van 2024 zijn het Stedenbouwkundig Plan (SP) en de Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein fase 2, uitwerking fase 2a (mei 2024), vastgesteld door de Amsterdamse gemeenteraad. Hiermee is ook de definitieve locatie van de Nieuwe Meervaart in de zuidwesthoek van de Sloterplas vastgesteld. In dit SP is ook een inpassingsgebied voor de Nieuwe Meervaart gedefinieerd, waarbij het gebouw deels of volledig op de oever gesitueerd kan worden. De komst van Nieuwe Meervaart op of aan de zuidwestoever van de Sloterplas vraagt om een zorgvuldige inpassing. Een sensitieve uitdaging, maar vooral ook een kans om de openbare ruimte van de zuidwestoever van de Sloterplas, de zuidkop, te vernieuwen en meer te laden als plek voor de buurt en meer waarde te geven voor de toekomst. 9

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

1. Achtergrond en opgaven

Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein fase 2a

Programma van Eisen herinrichting zuidwestoever Sloterplas op hoofdlijnen Gemeente Amsterdam

Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein - fase 2 Uitwerking fase 2a

Programma van Eisen herinrichting zuidwestoever Sloterplas - op hoofdlijnen

Definitief, mei 2024

Onderdeel van de integrale ontwerpopgave zuidwestoever Sloterplas met Nieuwe Meervaart Definitief Concept, 15 september 2025

Versie voor raadsvergadering 27 / 28 maart 2024

Functioneel Programma van Eisen De Nieuwe Meervaart (maart, 2023)

Werkboek De Nieuwe Meervaart (februai 2021)

Functioneel Programma De Nieuwe Meervaart

FEB 2021

Functioneel Programma van Eisen Status In opdracht van Uitgevoerd door Datum

Definitieve versie 1.0 Gemeente Amsterdam Theateradvies BV 04-04-2023

Participatie-eindverslag Fase 1

Adviezen

De functie van deze ontwerpuitvraag is het integraal samenvatten van ambities en eisen uit de onderliggende stukken, richting geven aan de (ontwerp)principes en uitdagingen, en het inspireren van de architectenteams. Daarbij wordt regelmatig verwezen naar de onderliggende documenten die meer kaderstellende informatie en technische eisen bevatten. Zie de figuur hiernaast en Annex voor een overzicht van brondocumenten.

Meervaart

Deze ontwerpuitvraag volgt op een meerjarig proces waarin door middel van verschillende verkenningen en kaderstellende documenten de integrale opgave is gedefinieerd. De brondocumenten geven gezamenlijk richting aan de ontwikkeling. In deze uitvraag zijn de opgaven en ambities voor de integrale ontwikkeling bij elkaar gebracht, op hoofdlijnen omschreven en uitgewerkt tot principes en uitgangspunten.

Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein fase 2a

Participatie

Op basis van deze aanleidingen en doelstellingen is dit document tot stand gekomen: een uitvraag voor een integraal ruimtelijk-programmatisch ontwerp voor de herinrichting van de zuidwestoever van de Sloterplas met Nieuwe Meervaart, gericht op het realiseren van een unieke plek waar gebouw en landschap elkaar versterken en in harmonie samengaan.

Gebiedsontwikkeling

Uitvraag en brondocumenten

Verslag creatieve sessies Nieuwe meervaart en zuidwestoever Sloterplas (18 en 23 juni, 2025)

Resultaten online peiling (15 april-6 mei 2025) 13 juni 2025

Online peiling zuidwestoever Sloterplas en Nieuwe Meervaart Resultaten van online peiling 15 april - 6 mei 2025

Advies Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur 13 februari 2023

Advies Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart en oever Sloterplas (30 augustus 2022) + Ambitiedocument

Advies Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart, zuidoever Sloterplas e.o. (2022)

Bezoekadres Weesperplein 8 1018 XA Amsterdam Postbus 2758 1000 CT Amsterdam amsterdam.nl/TAC

Bezoekadres: Weesperplein 8 (Vm. Stadstimmertuin 4-6)

Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) Retouradres: Postbus 2758, 1000 CT Amsterdam

B&W - voor deze het dagelijks bestuur van het stadsdeel Nieuw-West t.a.v. de heer R. Berents Postbus 2578 1000 CT Amsterdam

Ambities voor de Nieuwe Meervaart

Postbus 1409 1000 BK Amsterdam www.crk.amsterdam.nl

Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart, zuidoever Sloterplas en omgeving

Onderwerp: Datum en plaats: Kwaliteitsteam:

Datum

13 februari 2023

Secretaris: Toelichting:

Behandeld door Secretariaat TAC Telefoon

06 19272535 06 / 06 23457013 secretariaatTAC@amsterdam.nl

Onderwerp

TAC-advies Investeringsnota en Stedenbouwkundig Plan Stadscentrum Osdorpplein fase 2 - Nieuwe Meervaart

Overige deelnemers

Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart e.o. September 2022

Geachte heer Berents, Op 2 november 2022 heeft u een advies gevraagd voor de concept Investeringsnota en het Stedenbouwkundig Plan ‘Stadscentrum Osdorpplein fase 2’ in Amsterdam Nieuw West. Aangezien het gaat om een initiatief met doorwerking in de Hoofdgroenstructuur is een advies van de Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur (TAC) ingewonnen. Dit advies vormt een noodzakelijk onderdeel van de toetsing aan de uitgangspunten van de Structuurvisie door B&W. De TAC is gehouden haar adviezen te baseren op de richtlijnen die zijn vastgelegd in het nog vigerend instrumentarium voor de Hoofdgroenstructuur van de Structuurvisie Amsterdam 2040 – ‘Economisch Sterk en duurzaam’. Voor de Sloterplas en omgeving geldt in verband daarmee nog als primair toetsingskader het Ruimtelijk Toetsingskader Sloterpark (vastgesteld 5 juni 2002). Meest recentelijk heeft de TAC op 12 december 2019 gepreadviseerd over de nieuwbouw Meervaart. In een eerder stadium adviseerde ze over het bestemmingsplan Osdorpplein en omgeving (31 januari 2013), over de aanleg van een heuvel Sloterplas zuidwestoever (25 oktober 2012) en over het bestemmingsplan Sloterplas en omgeving (11 augustus 2016).

Ambities voor de Nieuwe Meervaart | Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart e.o. | september 2022

1

Advies: 2022-2 Status: definitief

Locatiekeuze Nieuwe Meervaart 22 november 2022, Meervaart, Blauwe Zaal Han Michel (voorzitter), Annuska Pronkhorst, Yttje Feddes, Ton Schaap, Robert Winkel Paul Rosenberg, Eric Snoeck Roy Berents (R&D), Yassine Boussaid (de Meervaart) Openbare vergadering

Achtergrond De locatie voor de Nieuwe Meervaart is opgenomen in het stedenbouwkundig plan voor Centrum Nieuw West, fase 2 en is een onderdeel van de concept-investeringsnota die op 18 oktober jl. is vrijgegeven voor inspraak. Het kwaliteitsteam heeft het afgelopen jaar in overleg met Ruimte en Duurzaamheid en met het projectteam voor het theater meegedacht en geadviseerd over de mogelijke locaties. In het najaar van 2021 was het programma van eisen voor het gebouw in concept gereed en konden zalen, foyers, kantoor, talentenhuis en makersstudio’s op basis van vierkante meters worden uitgewerkt tot een ruimtelijk model. Op basis van deze volume-studie werd duidelijk dat de aanvankelijk aangewezen locatie middenvoor in de plas vanwege de omvang van het gebouw niet haalbaar was. Op basis van dit inzicht is een nadere stedenbouwkundige analyse gedaan van drie mogelijke locaties, waarvan nu de zuidelijke hoek van de plas bij de Cornelis Lelylaan als ‘meest passende locatie’ in het concept stedenbouwkundig plan is opgenomen.

Advies De locatie in de zuidelijke hoek van de plas bij de Lelylaan is in de ogen van het kwaliteitsteam van de drie voorgestelde locaties de enige mogelijke plek voor een theater dat alle beloftes kan inlossen die met dit project zijn verbonden (multifunctioneel, grensverleggend, iconisch, Het Kwaliteitsteam de Nieuwe Meervaart, Zuidoever Sloterplas en omgeving is ingesteld door het College van B&W om de bouw van een nieuw theater in alle stadia van ontwikkeling te stimuleren en van een onafhankelijk advies te voorzien. Het team functioneert onder verantwoordelijkheid van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit

10

11

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

1. Achtergrond en opgaven

Opgaven: een meervoudige en integrale uitdaging

Onderliggende opgaven

De herinrichting van de zuidwestoever van de Sloterplas met Nieuwe Meervaart betreft een integrale en meervoudige uitdaging. Om deze meervoudigheid te benadrukken spreken we in deze uitvraag daarom bewust over de opgaven in plaats van over de opgave.

Daaruit volgen twee onderliggende opgaven, die integraal benaderd moeten worden en vragen om een totaalontwerp waarin verschillende stedenbouwkundige en landschappelijke opgaven samenkomen.

Realiseren nieuwe grootstedelijke culturele plek die bijdraagt aan de doorontwikkeling van stadscentrum Osdorpplein

Overkoepelende opgave Overkoepelend bestaan de opgaven uit het realiseren van een nieuwe grootstedelijke culturele plek die bijdraagt aan de doorontwikkeling van het stadscentrum in Nieuw-West, Stadscentrum Osdorpplein. Dit is een onderdeel van de ontwikkeling van Amsterdam tot meerkernige stad. De overkoepelende opgave is daarmee zowel sociaal-cultureel als ruimtelijk. Het betreft de realisatie van een bijzondere plek van hoge kwaliteit van en voor Nieuw-West. Geworteld in de buurt en onderdeel van het stedelijk systeem. Ruimtelijk verbonden en passend geïntegreerd in zijn omgeving. Om hier invulling aan te geven is het essentieel dat de conceptuele ontwikkeling van deze plek vertrekt vanuit de (toekomstige) gebruikers en het gebruik. Om de betekenis van de plek te laden moet de vorm niet dwingend zijn, maar ondersteunend aan het gebruik en de werking van de plek. 12

De zuidwestoever van de Sloterplas versterken

Nieuwe Meervaart als plek voor buurt en stad

De zuidwestoever en Sloterplas versterken

Nieuwe Meervaart als plek voor buurt en stad

De herinrichting van de zuidwestoever heeft de potentie om de relatie van het centrum van NieuwWest met de Sloterplas en het recreatieve en voorzieningenaanbod van de plas als geheel te versterken. De zuidwestoever van de Sloterplas strekt zich van het horeca-eiland via de hoek Lelylaan-Meer en Vaart tot aan het Watersporteiland en krijgt een groene (wandel)promenade. Het gebouw van Nieuwe Meervaart komt aan deze promenade te liggen. De promenade krijgt (deels) een nieuwe hoogwaardige en groene inrichting met verschillende sferen. Het contact met het water wordt versterkt, de verblijfskwaliteit vergroot en de sport- en speelvoorzieningen worden uitgebreid.

Het nieuwe gebouw aan/in de Sloterplas is beoogd als een belangrijke stedelijke culturele publiekstrekker van de stad, het stadscentrum én een verbindende schakel tussen Osdorpplein en de oever van de Sloterplas. Tevens vormt het nieuwe cultuurcentrum een schakel aan de zuidkop van de Sloterplas tussen het horecaeiland en het watersporteiland en is het baken aan het einde van de Cornelis Lelylaan, de hoofdverbinding met de stad binnen de Ring en de binnenstad.

Daarnaast is het is de ambitie om de identiteit van de oever als stedelijke kop van de Sloterplas te versterken, de oeverlijn te herzien en de groen- en boomstructuur te vernieuwen. Daarmee ontstaat een duidelijk adres aan de Sloterplas en wordt bijgedragen aan het verder verrijken van het befaamde hardloop en wandel ‘rondje Sloterplas’.

Zie ook hoofdstuk 6 De Nieuwe Meervaart en zuidwestoever Sloterplas uit het Stedenbouwkundig Plan (SP) en de Investeringsnota Stadscentrum Osdorpplein fase 2a (mei 2024).

Nieuwe Meervaart staat voor meer dan een nieuw gebouw en meer dan een theater. Een culturele plek voor leren, maken en presenteren, als unieke combinatie. Een cultureel thuis dat actief geprogrammeerd kan worden, dat meeademt met zijn omgeving en meebeweegt met veranderende behoeften door de tijd. Een plek die een schaalsprong mogelijk maakt en bijdraagt aan de positionering van Nieuwe Meervaart als unieke plek in het culturele landschap. Een cultureel hart dat harmonieus aansluit op de fysieke en sociale omgeving, waar iedereen kan binnenlopen en zich thuis voelt. De locatie van Nieuwe Meervaart, de bijzondere architectuur, de zorgvuldige inpassing in het landschap en de brede programmering zullen niet alleen de aantrekkelijkheid van het Osdorpplein en de Sloterplas versterken, maar ook op een aansprekende wijze uitdrukking geven aan dat waar Nieuw-West – what’s in a name – voor staat: een open, diverse, bewuste en toekomstgerichte samenleving. 13

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

1. Achtergrond en opgaven

Hoofdstuk: xx

Integraliteit

De gezamenlijke ontwikkeling van de zuidwestoever met Nieuwe Meervaart is nadrukkelijk een integrale opgave. De oever en het gebouw kunnen niet los van elkaar worden benaderd, ze dienen in samenhang te worden ontwikkeld en versterken elkaar – áls we het goed doen. De plek als een cultuurzone, dus nadrukkelijk niet als alleenstaand gebouw met een aparte buitenruimte. De gehele opgave draait om het geïntegreerd ontwerpen van een cultureel hart voor de stad en buurt, waarbij gebouw en openbare ruimte in elkaar overgaan. Om dit te benadrukken wordt in het vervolg verwezen naar ‘de plek’ of ‘de Zuidkop’ in plaats van losse verwijzingen naar gebouw of de openbare ruimte. Het gaat om de plek als geheel en niet alleen om het gebouw of alleen om de openbare ruimte. Tenzij nadrukkelijk anders vermeld, heeft alle informatie in dit document betrekking op zowel de openbare ruimte van de gehele oever (het landschap) als het gebouw. Dit is met name van belang bij de interpretatie van principes (hoofdstuk 6) voor het ontwerp. Wanneer bijvoorbeeld wordt gesproken over het open karakter van de plek, wordt zowel gedoeld op de vormgeving van het landschap als het gebouw.

14

Een plek als podium voor cultuurmakers, recreatie en ontspanning 15

2

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

2. Visie op gebruik

Visie op gebruik Een flexibele gebruiksmachine

“Nieuw-West voor mij is dat we regelmatig met de buren samen naar het park gaan om te chillen en te barbecueën, de oudjes, de kinderen, iedereen gezellig samen. Die verbondenheid. Nieuw West als ontmoetingsplek.”

16

Bij de ontwikkeling van de zuidwestoever met Nieuwe Meervaart staat gebruik centraal. Dit lijkt een cliché waar je makkelijk overheen leest, maar deze keer is het menens. De ontwikkeling van de zuidwestoever met Nieuwe Meervaart is meer dan een ruimtelijke opgave. Het is nadrukkelijk ook een sociaal-culturele gebruiksopgave, met – potentieel – enorme waarde voor buurt en stad. Het is de ambitie om een échte publieke plek aan de plas te ontwikkelen. Gebruik moet daarom het vertrekpunt vormen. Om de betekenis van de plek te laden moet vorm niet dwingend zijn, maar ondersteunend aan het gebruik en de werking van de plek – zowel gebouw als omgeving. Naast hardware (gebouwde omgeving en landschap) is een focus op software (gebruik) noodzakelijk om een kwalitatieve plek van en voor Nieuw-West te realiseren: geworteld in de buurt en onderdeel van het stedelijk systeem.

“Vanaf het water met sup ook makkelijk toegankelijk. Of aan kunnen meren met een bootje.”

Gebruik is leidend en krijgt de ruimte: een plek als podium voor gebruik. Dit betekent dat de plek dynamisch is in plaats van statisch. Het is een maakbare plek die verschillende vormen van gebruik mogelijk maakt op verschillende momenten in het jaar, nu en in de toekomst. Een plek die zich doorontwikkelt en flexibel is in gebruik.

17

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

2. Visie op gebruik

Gebruikers

Participatie

De gebruiker krijgt een centrale positie. Maar wie zijn de (toekomstige) gebruikers van de zuidwestoever en Nieuwe Meervaart? En hoe ziet dit gebruik eruit? We geven een kort overzicht van de verschillende gebruikers(groepen) en een aantal inzichten uit het participatietraject om het (gewenste) gebruik in beeld te brengen.

Gebruikers van de zuidwestoever zijn onder andere:

De ontwikkeling speelt een rol voor verschillende (toekomstige) gebruikers. Zowel de gebruikers op de zuidwestoever, als in, op en om het gebouw van Nieuwe Meervaart. Daarnaast zijn deze gebruikersgroepen niet strak afgebakend, door integrale ontwikkeling en sterke binnen-buiten relaties wisselen gebruikers gemakkelijk van ‘rol’.

• • •

• •

• • •

Recreanten ontspanning: bijv. aan het water zitten of picknicken Recreanten actief: wandelen, hardlopen, urban sports, fitness, bootcamp, calisthenics, skaten etc. Bezoekers van de horeca Spelende kinderen Gebruikers van het water: zeilers (vereniging), pleziervaarders (jachthaven en stad), kanoërs (vereniging), zwemmers Passanten De natuur: flora en fauna als gebruikers van de plek Leveranciers/onderhoudsdiensten/parkbeheer etc.

Omdat gebruik zo centraal staat in de opgaven is participatie met gebruikers een fundament onder het gehele proces, van onderzoek tot uitvraag en van ontwerp tot uitvoering. Ook na de op te stellen Visie blijft participatie een belangrijke rol spelen in de uitwerking naar en Schetsontwerp, Voorlopig en Definitief Ontwerp. Het participatietraject is zorgvuldig ontworpen om de diverse gebruikers van Meervaart en omgeving een echte stem te geven die ook echt gehoord kan worden. Deze uitvraag is voor een belangrijk deel het resultaat van deze participatie. Deze paragraaf is dan ook slechts een samenvattende indruk van het gehele proces. Zie het participatieverslag voor een volledige toelichting.

Het participatietraject en het werkboek laten zien hoe het gewenste gebruik van Nieuwe Meervaart en de zuidwestoever eruit kan zien. Daaruit blijkt dat mensen het belangrijk vinden dat het een plek wordt die past bij Nieuw-West en in verbinding staat met de buurt. Inclusiviteit en toegankelijkheid zijn daarbij belangrijke waarden. Het gewenste gebruik is zeer divers: actief, rustig, deelnemend, aanschouwend, alleen, samen, langdurig, kort, regelmatig, sporadisch, intens, licht etc.

Typisch Nieuw-West

Gebruikers van Meervaart zijn onder andere: •

• • • •

•

• 18

Bezoekers van: a. culturele activiteiten (podiumkunsten, concerten, (binnen)festivals, evenementen, exposities) b. zakelijke evenementen, vergaderingen & congressen Deelnemers aan lessen, workshops en trainingen Passanten voor daghoreca/terras of uitzicht Medewerkers Makers a. huisgezelschappen (makers en crew) b. docenten en workshopmedewerkers bespelers/gezelschappen a. bezoekende artiesten b. crew Leveranciers / onderhoudspartijen

Uitnodigend en open Groen en natuur

Bestemming Sloterplas

High culture inspireren en uitdagen

Verbinding 19

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Samenvatting participatie Zie het eindverslag participatie voor een uitgebreide reflectie 1. Identiteit & uitstraling Het gebouw en de omgeving moeten weerspiegelen wat Nieuw-West karakteriseert: de culturele diversiteit, het samenleven van verschillende achtergronden en de informele, open sfeer. Het gebouw moet niet neutraal zijn, maar een plek waar mensen zich in herkennen en trots op kunnen zijn. Nieuwe Meervaart mag een icoon worden. Een gebouw met een eigen karakter, dat opvalt en in het oog springt, maar tegelijkertijd niet afstandelijk of elitair is. Het moet wel passen in de (groene) omgeving. Iedereen moet zich welkom voelen, ongeacht achtergrond, leeftijd, of doel van bezoek. Een laagdrempelige en inclusieve plek. Jongeren willen ook dat de Nieuwe Meervaart een plek wordt waar diversiteit zichtbaar is. Denk aan meertalige borden, muurschilderingen, kunst van lokale jongeren, multiculturele evenementen en herkenning van hun eigen leefwereld. 2. Gebruik & programmering Veel mensen, met name ouderen, willen rust, natuurbehoud en ongedwongen recreatie. Ouders met kinderen willen graag een plekje langs de oever waar ze kunnen zitten en hun spelende kinderen in de gaten houden. Jongeren willen kunnen wandelen, chillen, picknicken of tot rust komen — ook in de winter.

Veel mensen zien graag meer (of gezelligere) horeca, maar er zijn ook mensen die dit juist niet willen, of alleen kleinschalig. Qua sport is er al veel en hoeft er eigenlijk niet méér bij. Jongeren hebben vooral behoefte aan actieve en expressieve activiteiten zoals skaten (met uitdagende obstakels) en kickboksen. Ouderen geven de voorkeur aan rustige, toegankelijke vormen van beweging, zoals Thai Chi en yoga. Bij alle leeftijdsgroepen zijn yoga en fitness populair. Laat bewoners flexibel invulling geven aan hun eigen sport en ontspanning. Voor Nieuwe Meervaart is een veelgehoorde wens om te kunnnen zitten, verblijven en iets te drinken of te eten, ook voor mensen die geen voorstelling bezoeken. Horeca moet laagdrempelig, internationaal, gastvrij en geschikt zijn voor buurtgebruik. Voor kinderen worden speelse elementen genoemd en uitdagende activiteiten. Artiesten hebben de wens om makkelijk verbinding te kunnen maken met het publiek, zowel tijdens als voor/na een voorstelling, en hebben behoefte aan flexibiliteit in formaat en akoestiek. Jongeren willen meedoen aan, en zelf activiteiten organiseren binnen en buiten het theater: van theatervoorstellingen of andere culturele uitingen als open podia, dansworkshops, tot graffiti- of maatschappelijke initiatieven als kookworkshops.

2. Visie op gebruik

4. Prettige / Veilige omgeving De aanwezigheid van andere mensen zorgt voor een veiliger gevoel. Een levendige en open omgeving, met terrassen en horeca, wordt daarom als positief gezien. Er is een wens voor betere en veilige verbindingen, o.a. met Osdorpplein en Lelylaan. Mensen vroegen aandacht voor bereikbaarheid en toegankelijkheid van het gebouw en inrichting van de omgeving voor fietsers, voetgangers en mindervaliden. Vooral de combinatie van voetgangers met fietsers (en specifiek fatbikes) roept zorgen op. Open zichtlijnen en het vermijden van donkere hoeken zijn belangrijk, net als het soort begroeiing. Er is een breed gedeelde wens voor verlichting die zowel functioneel als sfeervol is. Jongeren vroegen om duidelijke regels, zones voor verschillende doelgroepen en toezicht (bijvoorbeeld jongerenwerkers of beveiliging). 5. Samenspel gebouw-oever Het gebouw moet ingebed zijn in het landschap en geen barrière vormen. Gebouw en buitenruimte moeten in elkaar overlopen. Binnen en buiten mogen niet los van elkaar staan. Een suggestie om deze verbinding te versterken is door de buitenruimte in trappen of terrassen af te laten lopen richting het water of juist door verdieping van het gebouw. En door het landschap als decor van de voorstellingen te gebruiken.

Een suggestie van Meervaart Studio Beeldmakers is de zijkanten van het gebouw te gebruiken voor een (foto)expositie die van buiten zichtbaar is, ook als het gebouw dicht is. 6. Zorgen en uitdagingen Een veelgehoorde zorg is de toename van verkeersdrukte rondom de Sloterplas, met name op de Lelylaan en Meer en Vaart. Bewoners vrezen dat de infrastructuur de extra bezoekersstromen niet aankan. Deze zorg ligt buiten de scope van deze uitvraag maar vormt wel een deel van de grotere stedenbouwkundige uitdaging. Ook zijn er zorgen over het behoud van de natuurlijke omgeving rondom de Sloterplas. Er wordt gepleit voor natuurinclusieve ontwerpen, zoals groene daken, natuurlijke materialen en het behoud van bestaande flora en fauna. Ook wordt gewaarschuwd voor licht- en geluidsoverlast die de natuur kan verstoren. Meermaals is aangegeven dat men geen bebouwing wil aan de Sloterplas, vanwege de impact op de natuur en rust rond de Sloterplas. Hoewel de beslissing voor de nieuwbouwlocatie aan de Sloterplas al vaststaat, is het goed om wetenschap te hebben van dit sentiment.

3. Sfeer Veel mensen omschrijven de huidige zuid- en westoever als te stenig, onoverzichtelijk en onaangenaam. De sfeer noemt men weinig uitnodigend. Een veelgehoorde wens voor de toekomst is meer groen aan de oever: een natuurlijke omgeving met ruimte om te zitten, ontspannen en samen te komen. Een multifunctioneel, groen dak op de Nieuwe Meervaart kan duurzaamheid combineren met functies zoals een uitzichtpunt, tribune of dakterras waarop je kan genieten van het uitzicht. Wat betreft het gebouw zelf wordt een sfeer gewenst die warm, informeel en laagdrempelig is, juist niet afstandelijk of kil. Het gebruik van natuurlijke materialen en veel glas wordt genoemd als manier om deze sfeer te versterken. De huidige sfeer van Meervaart vindt men prettig en moet behouden blijven. Dit zit bijvoorbeeld in de gastvrijheid en vriendelijk personeel en de centrale foyer waar alle zalen op uitkomen. Ook de bier & bitterballen na afloop wordt vaak genoemd.

Voor een overzicht van de afgeronde en nog komende participatie, zie: www.amsterdam.nl/ nieuwemeervaart/meedoen

Meedenksessie op 18 juni 2025 in Meervaart. Foto: Olivier Middendorp

20

21

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Een culturele plek die de gebruiker verwelkomt en uitdaagt Voorbeeld van één van de adviezen gegeven tijdens de meedenksessie in Meervaart op 18 en 32 juni 22

23

3

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Aard van de ontwerpuitvraag De zoektocht naar een open samenwerking

“Maak iets iconisch dat is geïntegreerd in het eco-systeem!”

24

3. Aard van de uitvraag

De aard van de opgaven maakt ook de aard van deze uitvraag uniek. De nadruk van deze ontwerpuitvraag ligt op het overbrengen van de doelstellingen, ambities en de vereiste mindset voor ontwikkeling. Want de integrale, meervoudige gebruiksopgave vereist specifieke kwaliteiten van het architectenteam. Binnen de in deze uitvraag gestelde kaders willen wij ruimte bieden aan de architectenteams om hun expertise als samenwerkingspartner aan te tonen. Wij zijn naast sublieme ontwerpers ook op zoek naar een partner die goede vragen stelt om tot de kern te komen, in plaats van een team dat met hapklare antwoorden komt. Wij prefereren een solide (samenwerkings)visie boven overambitieuze beelden die niet uitvoerbaar zijn of niet haalbaar binnen het beschikbare budget. En wij geven de voorkeur aan een integrale aanpak, hoe complex ook, boven eenvoudige deeloplossingen die later los van elkaar blijken te staan en de potentie van synergie missen. Met deze insteek in het achterhoofd zoeken wij naar een architectenteam met specifieke kwaliteiten, zoals verder uitgewerkt op de volgende pagina’s.

25

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

3. Aard van de uitvraag

Kwaliteiten architectenteam 11. Team dat actief werkt aan het

22. Het vermogen om van binnen naar

vormgeven van de sociaal-culturele opgave

buiten én van buiten naar binnen te denken

De integrale ontwikkeling van de zuidwestoever met Nieuwe Meervaart is meer dan een ruimtelijke opgave. Het is nadrukkelijk ook een sociaalculturele gebruiksopgave. Om de potentie van deze plek volledig te benutten is het belangrijk dat het architectenteam hier actief vorm aan weet te geven, met een passende teamsamenstelling, de benodigde expertise en een centrale rol voor het gebruikersperspectief. Bijvoorbeeld door in het team niet alleen architecten, landschapsontwerpers en stedenbouwkundigen op te nemen, maar ook een community builder, gedragswetenschapper, sociaal geograaf, socioloog of antropoloog. Dit is essentieel om een plek te realiseren die zowel ruimtelijk als sociaal in verbinding staat met zijn omgeving. Voor optimale inpassing in het bredere ecosysteem kan daarnaast worden gedacht aan het betrekken van een ecoloog bij het architectenteam.

De opgaven vragen om een architectenteam dat in staat is om twee perspectieven te combineren: zowel van binnen naar buiten (inside-out, vanuit de mens, gebruiker en gemeenschap) als van buiten naar binnen (outside-in, vanuit omgeving, landschap en stedenbouw).

Deze plek betekent zoveel in de harten van talloze mensen, dat het winnende architectenteam een echt mensgerichte aanpak met een diepgewortelde liefde voor gebruik en een diep doorvoelde empathie voor gebruikers mee moet brengen. Meer nog dan een architectonische, landschappelijke of stedenbouwkundige opgave hebben we het hier over een sociaal maatschappelijke opgave. Ga er maar aan staan!

Voor het ontwikkelen van een kwalitatief stuk stad dat er niet alleen aantrekkelijk uitziet, maar ook écht werkt in de zin van betekenis en doorontwikkeling kunnen de gebouwde omgeving en het landschap (ook wel hardware) niet losgezien worden van gebruik (software) en organisatie (orgware). Het gaat niet om het ontwerp van een gebouw en oevers, maar om de realisatie van een plek als een werkend geheel. Wij zoeken daarom naar een architectenteam dat gewend is te denken in programmering, beleving, organisatie en beheer, maar uiteraard ook gevoel heeft voor ruimtelijke verhoudingen, composities en verschijningsvorm. Een team dat architectuur én landschapsontwerp inzet als katalysator van gebruik en als podium voor gebruikers. 33. Mindset gericht op samenwerking

De complexiteit en integraliteit van de opgaven vragen daarnaast om een architectenteam met de juiste mindset. Om van de zuidwestoevers Sloterplas met Nieuwe Meervaart een plek te maken die écht werkt, is een open en samenwerkingsgerichte houding essentieel. De ontwikkeling vraagt om een zorgvuldig proces, waarin openheid, onderling vertrouwen, en aanvullende expertise ervoor zorgen dat onzekerheid en complexiteit niet uit de weg gegaan worden. We zijn op zoek naar verdieping en scherpte en vragen daarom om een open

26

en collaboratieve houding, waarbij actief wordt samenwerkt met gebruikers, theaterexperts, de buurt en de gemeente.

Maar voor de begroting van deze torenhoge ambitie hebben we het wel over publiek geld, dat maar één keer kan worden uitgegeven.

Participatie door gebruikers in de breedste zin van het woord, en de uitkomsten van het participatietraject dat al heeft plaatsgevonden vormen hierbij een nadrukkelijke leidraad.

Daarom zijn we op zoek naar een intelligent architectenteam dat in staat is om door slimme oplossingen functies te combineren, door elegante inzichten kosten te besparen en door vruchtbare samenwerkingen return on investment te creëren.

44. Een nieuwsgierige ontwerpend-

66. Een open flexibele proceshouding

onderzoekende houding

voor maximaal resultaat

Hieruit volgt ook de vorm van de uitvraag: geen directieve gekaderde ontwerpbriefing, maar een set van principes en uitgangspunten. Deze principes en uitgangspunten geven richting zonder de suggestie te wekken dat de antwoorden al klaarliggen. Er wordt dan ook geen kant en klaar schetsontwerp gevraagd. Deze uitvraag probeert de vinger te leggen op de complexe aard van de opgave en biedt ruimte aan creativiteit, onderzoek, verrassende invalshoeken en verdiepende vragen. Om zo een plek te realiseren van betekenis die harmonieus aansluit op de fysieke én sociale omgeving.

Wij zijn op zoek naar een architectenteam dat in staat is om het gemeenschappelijk resultaat voorop te plaatsen. Dat pragmatisch en snel kan schakelen om iets uitmuntends neer te zetten binnen de aangegeven tijdsbeperking.

55. Een kosten-intelligente houding

Wij zoeken een architectenteam dat intelligent samenwerken en slim ontwerpen inzet om tot een aanpak te komen waarbij de ambities van de zuidkop stroken met het beschikbare budget en kostenbewustzijn tot meerwaarde leidt, in plaats van tot beknibbelen en compromitteren.

Meervaart barst uit haar voegen en ondervindt last van het verouderde gebouw. Er moet dus snel vervanging komen, zonder concessies aan de ambities op het gebied van gebruikskwaliteit, toekomstbestendigheid en duurzaamheid. Dat vereist een architectenteam dat snel kan schakelen, flexibel om kan gaan met tegenslagen, met een open proceshouding de uitdaging aangaat, en bereid is pragmatisch te roeien met de riemen die we hebben. Handen aan de ploeg, met de poten in de Sloterparkklei.

De zuidkop is een plek waar de ambities en dromen van Meervaart, de bewoners van Nieuw-West, de inwoners van Amsterdam en cultuurbewonderaars en beoefenaars uit binnenen buitenland samenkomen. Op een inclusieve, toekomstbestendige, duurzame, spraakmakende en tijdloze manier met aandacht voor de locatie. Geen geringe opgave. 27

4

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Kaders Programmatische en stedenbouwkundige randvoorwaarden

“Maak goede voorzieningen voor fietsen en zorg dat de mindervalide doelgroep meekijkt aan de ontwerptafel!”

28

4. Kaders

Het programma van de nieuwe Meervaart en haar omgeving, en de stedenbouwkundige kaders van Nieuw West en de Sloterplas, bepalen samen de aard van de plek. Binnen deze kaders en dit programma moet aan de opgaven voldaan worden. Dit hoofdstuk bevat een samenvatting van deze programmatische en stedenbouwkundige uitgangspunten voor het uiteindelijke ontwerp. Zie voor een volledige en meer gedetailleerde uitwerking het Functioneel Programma van Eisen Nieuwe Meervaart, het Programma van Eisen herinrichting zuidwestoever Sloterplas en Stedenbouwkundig Plan Osdorpplein fase 2a.

“In de zomer samen voetbal kijken of een filmfestival in het park of op de boulevard.”

29

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

4. Kaders

RONDJE SLOTERPLAS

VAARROUTE RECREATIEVERKEER

SUGGESTIE MEANDERENDE ‘RIViER’

CONTACT MET WATER

KUNST

OPEN

PROMENADE

ZICHT EN VERBINDING

PROJECTGRENS JACHTHAVEN

KUNST

HALTE TRAM & BUS

ZICHT EN VERBINDING

MEER NATUURLIJK GROEN & BOMEN(RIJEN

CENTRUM OSDORPPLEIN

BOULEVARD

ZICHT EN VERBINDING

INPASSINGSGEBIED NIEUWE MEERVAART TERRAS

KUNST

ENTREE

KISS & RIDE & TAXI

Luchtfoto met plangebied, inpassingsgebied en indicatieve (minimale en maximale) footprint Nieuwe Meervaart 30

RONDJE SLOTERPLAS

DAKLANDSCHAP TERRAS

PODIUM

TERRAS ENTREE WELKOM & FIETSPARKEREN

NIEUWE BRUG

CONTACT MET WATER EXPEDITIE

PROMENADE KUNST HALTE TOURINGCARS

< GROENE VERLAAGDE OEVER > VAARROUTE RECREATIEVERKEER

URBAN SPORTS

MEER NATUURLIJK GROEN BOMEN(RIJEN)

VEILIGE LV VERBINDING

HALTE TRAM

ZICHT OP DE PLAS

31

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

4. Kaders

A. Programma Nieuwe Meervaart

De combinatie van leren, maken en presenteren maakt Nieuwe Meervaart uniek. Het is een allround podium, broedkamer van talent, centrum voor vrijetijdsbesteding, plek voor sociaal-artistieke projecten en kenniscentrum voor grootstedelijke podiumkunst.

Iconisch vanuit gebruik!

32

Samengevat functioneert Nieuwe Meervaart als: • Podium voor de kunsten op lokaal, nationaal en internationaal niveau; • Leerwerkplaats voor kinderen vanaf 2 jaar tot en met jongeren van 26 jaar; • Makersstudio voor de ontwikkeling van nieuw grootstedelijk cultureel aanbod.

Dit vraagt om een veelzijdig cultuurgebouw dat een breed scala aan functies en programmaonderdelen huisvest: • Theaterfunctie (presentatie) staat voorop • Ruimte voor talentontwikkeling en educatie • Ruimte voor productie en repetitie: theatermakers, huisgezelschappen maken gebruik van het gebouw (studio’s) • Evenementen in het gebouw eventueel in combinatie met gebruik van de omliggende openbare buitenruimte • Multifunctionele ruimtes, die ook als congresfunctie c.q. zakelijke verhuur gebruikt kunnen worden, dit zakelijke gebruik is ondergeschikt aan de culturele functie van deze ruimtes • Kantoren voor bovenstaande functies • Horeca ondersteunend aan en passend bij bovengenoemde functies: voorstellingshoreca, artiestenfoyer, daghoreca, evenementen, zakelijke verhuur, studio’s

Dit vertaalt zich in een ruimtelijk programma van circa 14.000 m2 bvo, met drie theaterzalen en backstageruimte, studio’s en verhuurzalen, entreegebied en foyers (inclusief 2 horecavoorzieningen), kantoorruimte, technische ruimtes, interne verkeersruimte en constructies.

Spectaculair uitzicht: het dak Een groene daktuin op de Nieuwe Meervaart zorgt voor een nieuwe (semi-)publieke plek met spectaculair uitzicht over de Sloterplas. Het dak van het gebouw wordt optimaal benut en krijgt zo veel mogelijk een groene inrichting. En in de zomer haalt het dak de activiteiten van Meervaart naar buiten. Wij vragen de architectenteams te reflecteren op gebruik en programmering van dit dak (in lijn met omgevingsvereisten en gebruik van het omliggende park) maar ook over exploitatie en beheer (hoe bijvoorbeeld om te gaan met oneigenlijk gebruik, groen onderhoud en eventuele nachtafsluiting?).

33

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Ruimtelijk beeld van de bouwstenen van de Nieuwe Meervaart (indicatief)

“Zaal B wordt uniek. Zoiets bestaat in Nederland nog niet.”

Drie zalen

Een inspirerende plek die tegen een stootje kan

Nieuwe Meervaart krijgt in het gebouw drie theaterzalen die verschillen in aard en functie. Zie het Functioneel Programma van Eisen De Nieuwe Meervaart voor meer detail. Zaal A: Groot lijsttheater Podium voor grootschalige reisvoorstellingen, maar ook eenvoudig in te richten voor congres en staevents. Wisselende programmering die invulling geeft aan het grootschalige allround-aanbod. Zaal B: Flexibele middenzaal Een flexibele ruimte waarin de relatie tussen podium en publiek niet vast ligt. Een unieke zaal die makers uitnodigt om te experimenteren met nieuwe vormen van interactie met het publiek en nieuwe vertelvormen. Zaal C: Kleine zaal Een intieme zaal, geschikt voor het aanbod uit de kleine zaal en het vlakkevloercircuit.

34

35

4. Kaders

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Voorbeeldcomposities programma Nieuwe Meervaart De footprint (voetafdruk) van het gebouw is maximaal 9.000 m2. De maximale hoogte is 30 meter, gebaseerd op de hoogte van de twee toneeltorens. Hierbij zijn verschillende varianten mogelijk, de volumestudie toont een meer compacte/gestapelde variant en meer uitgestrekte variant.

Compacte variant 6.600 m2

Uitgestrekte variant 9.000 m2

Het dak van het gebouw wordt optimaal benut: denk aan dakterras(sen) en daktuin(en) c.q. groene daken met uitzicht en podium met eeen publiek karakter. Het laden en lossen voor het theater, horeca en onderhoud vindt plaats via vier inpandige loadingdocks. Alle “achterkant”- functies (bevoorrading, afval, etc.) worden zoveel mogelijk inpandig opgelost. Uitgangspunt is dat het fiets- en scooterparkeren voor bezoekers en gebruikers van de Nieuwe Meervaart in de openbare ruimte rondom plaatsvindt.

Begane grond

Begane grond

Compacte variant 6.600 m2

Uitgestrekte variant 9.000 m2 Het dak

Het dak

Volumestudie van 2 mogelijke composities van het programma van de Nieuwe Meervaart, met een compacte variant (footptint 6.600 m2) en een meer Uitgestrekte variant (footprint 9.000 m2); deze voorbeeldconfiguraties zijn géén ontwerpen, maar een beeld van mogelijke composities van de bouwstenen van de Nieuwe Meervaart

36

37

4. Kaders

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

BB. Programma openbare ruimte zuidwestoever

De ambitie voor de openbare ruimte is het verbeteren van de ruimtelijke, verblijfs-, recreatieve en ecologische kwaliteit van de zuidwestoever van de Sloterplas. Ook een zorgvuldige inpassing van Nieuwe Meervaart aan/in de Sloterplas is belangrijk. Daarbij moet rekening worden gehouden met de (cultuurhistorische/landschappelijke) waarden van de plas. In het ontwerp moet in ieder geval de ontsluiting, een horecaterras bij de Nieuwe Meervaart en een plek voor kleinschalige buitenvoorstellingen worden opgenomen. De zuidwestoever krijgt, als stedelijke zuidkop van de Sloterplas, een meer stedelijke inrichting dan de meer landschappelijke parken aan de beide flanken van de Sloterplas. We vatten hier de belangrijkste potenties en eisen voor de programmering van de zuidwestoever samen, zie het PvE herinrichting zuidwestoever Sloterplas, voor meer detail.

Flaneren over de promenade

Beschermd Stadsgezicht

De zuidwestoever biedt ruimte om te zitten, te zonnen, te spelen, te rusten, te ontdekken en te ontspannen. Het programma nodigt recreatief gedrag uit. De oevers krijgen een herkenbare hoogwaardige promenade: een circa 600 meter lange doorgaande (wandel) promenade van het horeca-eiland tot aan het watersporteiland met hoogwaardige en groene inrichting met verschillende sferen. De Nieuwe Meervaart is als publiekstrekker gelegen aan deze promenade en knoopt als het ware beide delen van de promenade (langs de Meer en Vaart en Lelylaan zijde) aan elkaar. De promenade wordt zo vormgegeven dat ze zowel voor als achter de Nieuwe Meervaart langs loopt en zo de continuïteit en gevarieerdheid van het “Rondje Sloterplas” gegarandeerd blijft.

De Sloterplas met de oevers en parken eromheen zijn gemeentelijk Beschermd Stadsgezicht. Dat betekent dat de visie voor het integrale ontwerp van de zuidwestoever Sloterplas en Nieuwe Meervaart zich op een positieve manier verhoudt tot de cultuurhistorische kernwaarden van de Sloterplas. Met name de volgende waarden zijn hier van belang: · · · ·

de beoogde onenigheid van de plas, ontworpen als een meanderende rivier; de ‘asymmetrische’ opzet met twee stedelijke koppen en twee groene/parkachtige flanken; de volledig groene omzoming als camouflage van achterliggende infrastructuur en bebouwing, de continuïteit van het groengebied met zijn verstilde en natuurlijke karakter.

Versterken landschappelijke identiteit Buitenruimte als gebruiksruimte Activiteiten vinden niet alleen binnen plaats, het hele gebied wordt op passende wijze geprogrammeerd met activiteiten en voorzieningen die de gebruikskwaliteit van het gebied vergroten. Aan de Sloterplas is ruimte voor rustige recreatie, kleinschalige festivals en sportieve activiteiten. Voorzieningen met respect voor het groen en het erfgoed. Programmering die ondersteunend is aan het stadsparkachtige karakter van de oever, gebruik makend van de potentie van de waterrelatie en van de seizoenen.

38

Belangrijke uitgangspunt voor de herinrichting van de zuidwestoever is het versterken van de landschappelijke identiteit van de zuidwestoever, als stedelijke kop van Sloterplas, met een verbeterde hoogwaardige, groene, royale promenade, een vernieuwde oeverlijn en versterkte groen- en bomenstructuur. Er wordt een zorgvuldige ruimtelijke plaatsing en vormgeving van de Nieuwe Meervaart, zich voegend naar de grandeur, openheid/oneindigheid en landschappelijke kenmerken van de Sloterplas.

? 39

4. Kaders

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Sportprogramma en Rondje Sloterplas Terras en horeca De Zuidwestoever en de Nieuwe Meervaart bieden nieuwe ruimte voor sport en gezondheid. Speelen sportvoorzieningen worden aan de openbare ruimte toegevoegd en aan de waterzijde van het gebouw wordt een doorgaande wandelroute en verblijfsruimte aan het water geambieerd, bijvoorbeeld in de vorm van een flinke steiger. Dit kan onderdeel worden van het rondje Sloterplas met permanent zicht op het water en levert nieuwe verblijfsplekken aan het water op om ervan te genieten. Mogelijk kan dit ook gecombineerd worden met een aanlegplek voor bootjes.

Zitplekken De verblijfskwaliteit van de oever wordt vergroot. Dat betekent meer bankjes en zitelementen aan de oever en de promenade.

Aan de waterzijde van de Nieuwe Meervaart en/of op de oever dient ruimte voor een terras te worden gecreëerd. Een uitnodigend terras waar je ook zonder iets te besteden fijn en vrijblijvend rondom het gebouw kunt verblijven.

Met je voeten in het water De oevers en kades worden zo vormgegeven dat ze dicht bij het water komen. Er is veel zicht op het water en je kunt op diverse plekken met de voeten in het water zitten. Mensen worden uitgenodigd door een interessant watersport aanbod: je kunt hier genieten van het zicht op de zeilboten en ook bij de Nieuwe Meervaart kan met een bootje, kano of SUP aangelegd worden.

Buitenprogramma Nieuwe Meervaart De activiteiten van Meervaart strekken zich voorbij de grenzen van het gebouw. De schil rond het gebouw biedt ruimte, voorzieningen en spinoff-activiteiten die de aantrekkingskracht en de verblijfswaarde vergroten. Op kleine schaal gebeurt hier altijd wel iets. Zoals beschreven in het Functioneel Programma van Eisen Nieuwe Meervaart worden twee buitenpodia voorzien (D & E). Deze ruimten voor kleinschalige optredens maken seizoens-gebonden programmering mogelijk en leggen een verbinding tussen binnen en buiten. “Podium E” is een (open) ruimte als klein pop-up-podium, verbonden aan de daghoreca, het terras en de passantenzone in het park. “Podium D” is gepositioneerd op het dak als openluchtpodium voor kleine theatervoorstellingen (familie, jeugd, het nieuwe circus), muziekprogrammering, spoken word en cabaret. Door het gebouw en de Zuidwestoever als één ruimte te beschouwen is het cultuurprogramma niet beperkt tot binnenruimtes.

Ontsluiting en parkeren

40

De Nieuwe Meervaart vraagt ook om een ontsluiting voor het expeditie- en onderhoudsverkeer vanaf de Cornelis Lelylaan. Dit expeditieverkeer moet op veilige wijze het doorgaand fietspad en de promenade kruisen. Het parkeren van auto’s van bezoekers van de Nieuwe Meervaart vindt plaatst in de publieke parkeergarages in Stadscentrum Osdorpplein. Ook zijn een kleinschalige K+R-plek met enkele invalideparkeerplaatsen en 3 kortparkeerplekken voor touringcars aan Meer en Vaart en Lelylaan nodig nabij de hoofdentree. In de openbare ruimte in de nabijheid van de hoofdentree van Nieuwe Meervaart dienen daarnaast stallingen (nietjes) voor fietsen voor de bezoekers te komen. Deze ontsluitings- en parkeerfuncties dienen integraal meegenomen te worden in het ontwerp van de zuidwestoever.

Rust en ruimte in het groen De bomenstructuur aan de Meer en Vaart en de Lelylaan wordt versterkt als groene, karakteristieke omkadering van de Sloterplas. Het groen is om de plas duidelijk zichtbaar. De flinke boombeplanting zorgt voor allure en rust en geeft de ruimte de juiste schaal.

Hoofdwegen De (potentiële) herinrichting van de hoofdwegen Meer en Vaart en Cornelis Lelylaan valt nadrukkelijk buiten de scope van deze Ontwerpuitvraag. Wel is er de ambitie om op termijn de barrièrewerking van met name Meer en Vaart tussen Osdorpplein en de Sloterplasoever te minderen en de voetgangersverbindingen over de Meer en Vaart te verbeteren. De projectgroep Stadscentrum Osdorpplein verkent de mogelijkheden om de oversteekbaarheid en veiligheid van Meer en Vaart op korte termijn te verbeteren en ook de loopverbindingen tussen Osdorpplein en de Nieuwe Meervaart te verbeteren. Daarnaast worden komende jaren de mogelijkheden voor een eventuele verkeerskundige afwaardering (bijv. éénrichtingverkeer) van de Meer en Vaart of andere opties om de barrièrewerking te verminderen nader onderzocht. Op korte termijn krijgt de Cornelis Lelylaan een kleine herinrichting met snelheid remmende maatregelen.

41

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

Plankaart openbare ruimte Stadscentrum Osdorpplein Fase 2a (april 2024): deze kaart geeft een globaal, indicatief beeld van de ambities voor de herinrichting van de zuidwestoever van de Sloterplas en de inpassing van de Nieuwe Meervaart met ontsluitingsaspecten, terras, etc. 42 ontwerp) (het is géén

Hoofdstuk: xx

43

5

Ontwerpuitvraag: Nieuwe Meervaart en Zuidwestoever Sloterplas

5. Principes

Principes Vijf integrale ontwerpprincipes

“De bewoners moeten hun groen hebben, dat snap ik. Maar ook een plek waar ze trots op kunnen zijn. Een nieuw centrum.”