Bijlage 2. Meerjarenplan Gezonde School 2024-2027.pdf
Tekst van het document
GGD Amsterdam
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
Missie Afdeling Gezond Leven Niet iedere Amsterdammer heeft een eerlijke kans op gezondheid. Ongezond gedrag wordt vaak veroorzaakt door een ongezonde leefomgeving. Dit zorgt ervoor dat sommige groepen inwoners in Amsterdam tot 10 gezonde levensjaren minder hebben dan andere. Het Amsterdamse coalitieakkoord spreekt van een onacceptabele gezondheidskloof. In haar Nota Gezondheidsbeleid stelt de Gemeente Amsterdam zich als doel om deze gezondheidsachterstand terug te dringen en voor iedereen een eerlijke kans op gezondheid te realiseren. De grootste gezondheidswinst wordt behaald door investeringen in preventie en gezondheidsbevordering te richten op de groepen met de grootste achterstanden. De onderliggende oorzaken van gezondheidsachterstanden zijn echter complex en de mogelijke oplossingen liggen op verschillende beleidsterreinen, expertisegebieden en bestuurlijke niveaus. Daarom heeft de gemeente een toegepaste, interdisciplinaire afdeling: Gezond Leven.
Gezond Leven wil een aanjager zijn van innovatieve preventie en gezondheidsbevordering. Met een brede blik, vanuit de GGD Amsterdam, ontwikkelen de professionals van Gezond Leven de benodigde kennis, inzicht en expertise. Zij ontwikkelen versterkende initiatieven, activiteiten en programma’s die bijdragen aan het terugdringen van de gezondheidsachterstanden in Amsterdam.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
2
Inhoud Waarom werken aan een Gezonde School?
4
Gezonde School Amsterdam 2024-2027
5
Strategie Gezonde School 2024-2027
7
Versterken pijlers Gezonde School 2024-2027
9 15
Communicatie
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
3
Waarom werken aan een Gezonde School? Gezondheid vormt een belangrijke basis om te kunnen leren. Het bieden van een gezonde leeromgeving is daarom van groot belang om de gezondheid van leerlingen en studenten te beschermen en gezond gedrag te bevorderen. Een goede gezondheid is onmisbaar voor optimale cognitieve functies, zoals concentratie, geheugen, probleemoplossend vermogen en informatieverwerking. Gezonde leerlingen hebben meer energie om te leren, herstellen beter na stressvolle periodes en voelen zich over het algemeen meer betrokken bij school. Preventief inzetten op de gezondheid van leerlingen en studenten vergroot de onderwijskansen en andersom vergroot een gezonde leeromgeving de kansen om gezond en gelukkig op te groeien. Daarom vinden Gemeente en GGD Amsterdam het belangrijk om scholen (in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs) te ondersteunen bij het realiseren van een gezonde leeromgeving waarin de gezondheid en het welzijn van leerlingen en studenten centraal staat, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen.
De Gezonde School-aanpak draagt bij aan de ambities zoals geformuleerd in de Amsterdamse Nota Gezondheidsbeleid 2021-2025 en de gezamenlijke Onderwijsambities 20232027. Alle Amsterdamse leerlingen en studenten verdienen een eerlijke kans om veerkrachtig, gezond en kansrijk op te groeien. Dit willen we bereiken door meer in te zetten op collectieve preventie gericht op het versterken van veerkracht van kinderen en jongeren en hun opvoeders, op of nabij school. En door te investeren in het voorkomen van voortijdig schoolverlaten en het tegengaan van verzuim.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
4
Gezonde School Amsterdam 2024-2027 De Gezonde School is een landelijke aanpak waarbij lokale GGD’en advies en ondersteuning bieden aan scholen (po, vo en mbo) om integraal en structureel te werken aan een gezonde leeromgeving. Deze aanpak is een samenwerking tussen de PO-raad, de VO-raad, de MBO Raad, het RIVM en GGD-GHOR, waarbij de lokale GGD’en de uitvoering op zich nemen. De Gezonde School-adviseurs van GGD Amsterdam staan scholen bij met advies op maat en praktische ondersteuning om te komen tot een samenhangende en effectieve aanpak op het gebied van collectieve gezondheidspreventie op school. De Gezonde School-aanpak is een integrale benadering (‘whole school approach’) gericht op de gehele leeromgeving. Om effectief te werken aan gezondheid in het onderwijs moet in samenhang ingezet worden op 1) gezond schoolbeleid, 2) een gezonde schoolomgeving en gezond schoolklimaat, 3) gezondheidseducatie en 4) het signaleren van risicofactoren en beginnende problematiek zodat tijdig preventieve ondersteuning ingezet kan worden. Bovendien moet de inzet op school in verbinding staan met wat er thuis, in de buurt of online plaatsvindt. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen het schoolteam, leerlingen, studenten en hun opvoeders, en (zorg)professionals om en nabij school.
Binnen de Gezonde School-aanpak wordt gewerkt met kwalitatieve interventies en preventief aanbod van partners en wordt samengewerkt met kennisinstellingen om wetenschappelijke inzichten te vertalen naar concrete adviezen aan scholen.
Op basis van de opgedane ervaringen in de afgelopen jaren met Gezonde School en voorheen vanuit de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht, is er in Amsterdam voor gekozen om het aantal ondersteuningsuren dat landelijk gefinancierd wordt uit te breiden met gemeentelijke middelen. Vooral op scholen met veel leerlingen of studenten die een verhoogd risico lopen op gezondheidsachterstanden, is meer nodig dan alleen advies. Daarom wordt er in de aankomende periode extra geïnvesteerd in de Gezonde School-aanpak. Zo kan er meer ondersteuning geboden worden aan doelgroepscholen en is er meer ruimte om samen met partners stevig in te zetten op collectieve gezondheids preventie. Dit maakt meer maatwerk mogelijk, zodat er beter kan worden ingespeeld op de specifieke uitdagingen en behoeften van elke school.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
5
Wat is een Gezonde School? Een Gezonde School is een school met een helder gezondheidsbeleid waarin een duidelijke visie en doeltreffende beschermende en -bevorderende maatregelen voor de gezondheid in brede zin zijn verankerd. Er is sprake van een gezonde school omgeving en een positief en ondersteunend schoolklimaat. Leerlingen ontvangen de nodige informatie en handvatten om gezond te ontwikkelen en gezonde keuzes te kunnen maken voor henzelf en anderen. Docenten beschikken over de middelen om gezondheid bespreekbaar te maken in de klas en met individuele leerlingen. Leerlingen met (beginnende) gezondheidsproblemen worden tijdig gesignaleerd en ontvangen preventieve ondersteuning op of rondom school. Hierbij worden ouders en partners uit de buurt betrokken en is er aandacht voor de online leefomgeving van leerlingen en studenten.
De rol van de Gezonde School‑adviseur De Gezonde School-adviseurs van GGD Amsterdam adviseren en ondersteunen scholen bij het realiseren van een gezonde leeromgeving en het vormgeven van een collectieve preventie aanpak gericht op gezond heidsbescherming en gezondheidsbevordering. Daarbij ligt de focus op preventie inzet gericht op alle leerlingen of studenten en hun opvoeders (universele preventie). Zij kunnen scholen en (zorg)professionals op en nabij school adviseren over effectieve, preventieve interventies, maatregelen, lesprogramma’s, gastlessen en activiteiten die klassikaal of school breed ingezet kunnen worden. Zij vertalen wetenschappelijke inzichten over effectief werken aan gezondheid binnen het onderwijs naar concrete adviezen aan scholen en bieden ondersteuning om een geïntegreerde aanpak vorm te geven.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
6
Strategie Gezonde School 2024-2027 We bouwen voort op de werkzame elementen van de Gezonde School-aanpak en de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht en maken een aantal keuzes om beter aan te sluiten bij de wensen en behoeften van Amsterdamse scholen: 1. We prioriteren mentale gezondheid, gezonde relationele en seksuele vorming en gezonde leefstijl
2. We investeren ongelijk en differentiëren in de mate van ondersteuning
Via de landelijke organisatie voor Gezonde School kan ondersteuning aangevraagd worden voor 10 verschillende gezondheidsthema’s. In Amsterdam kiezen we ervoor om te werken aan drie overkoepelende thema’s: mentale gezondheid, relationele en seksuele vorming en gezonde leefstijl (of eventueel een combinatie hiervan). Dit op basis van de gezondheidsopgave in Amsterdam en de onder steuningsvragen die bij de GGD binnenkomen. Dit betekent dat we de gezonde leefstijlthema’s zoveel mogelijk bundelen, zodat scholen gelijktijdig kunnen werken aan gezonde voeding, voldoende beweging, voldoende slaap en preventie van middelengebruik. Er zal in Amsterdam niet actief worden inzet op de thema’s milieu en natuur, gehoor en hygiëne vanuit de Gezonde School aanpak. Mocht een school hier specifieke vragen over hebben, dan is er voldoende kennis binnen de gemeente of bij partners om hen hierbij wel te kunnen helpen. Het thema mediawijsheid wordt niet apart aangeboden, maar scholen wordt geadviseerd om dit mee te nemen in relatie tot mentale gezondheid, relationele en seksuele vorming of gezonde leefstijl.
Advies vanuit de Gezonde School blijft voor alle scholen beschikbaar, en voor scholen met veel leerlingen of studenten met een verhoogd risico op gezondheids achterstanden is extra ondersteuning mogelijk. Bij deze extra ondersteuning horen twee belangrijke aandachtspunten: het drastisch achterblijven van passend aanbod voor het vmbo en mbo en voldoende aanbod, waarin rekening wordt gehouden met verschillende sociaal-culturele achtergronden en de sociaaleconomische omstandigheden waarin leerlingen opgroeien. Hierover blijft GGD Amsterdam in gesprek met landelijke partners en aanbieders en zoekt verdere samenwerking met Amsterdamse aanbieders van preventief aanbod.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
7
3. We werken met vaste contactpersonen voor meerjarige samenwerking In Amsterdam wordt het werken met de Gezonde Schoolaanpak niet beperkt tot één schooljaar. Doelgroepscholen worden gekoppeld aan vaste contactpersonen, zodat meerjarig gewerkt kan worden aan een gezonde leeromgeving en goede samenwerking met de school en het ondersteuningsnetwerk van de school. Dit biedt ook meer mogelijkheden om gerichter met de school te kunnen kijken naar prioritering op basis van de gezondheidssituatie van hun leerlingen en studenten. En gelijktijdig aan verschillende gezondheidsopgaven te kunnen werken en betere verbindingen te leggen met de thuisomgeving, de buurt en de online leefwereld van jongeren.
4. We werken vraaggericht en bieden meer maatwerk Meer maatwerk is nodig om beter te kunnen aansluiten op wat er nodig is op school én de mogelijkheden van de school in wat zij zelf kunnen doen en waar extra handen voor nodig zijn. Op iedere school is de gezondheidsopgave en de situatie anders, daarom werkt een uniforme aanpak en werkwijze niet en heeft een flexibele dienstverlening sterk de voorkeur. Gezien de hoge werkdruk en de personeels tekorten in het onderwijs, proberen we het scholen zo makkelijk mogelijk te maken om te werken aan gezondheidsthema’s.
5. We vergroten de kennis over effectieve aanpak van gezondheid binnen het onderwijs We vertalen nieuwe wetenschappelijke inzichten over collectieve gezondheidspreventie binnen het onderwijs in concrete adviezen aan scholen. Hiervoor werken we samen met kennisinstituten als Trimbos (mentale gezondheid en middelengebruik), VU en de Hersenstichting (slaap), HvA (bewegen), het Voedingscentrum, Stichting School & Veiligheid en Rutgers (relationele en seksuele vorming). Er wordt gekeken naar de kwaliteit van lokaal of nieuw aanbod dat (nog) niet erkend is door het RIVM. Ook kijken we naar de aansluiting van aanbod door het RIVM erkende interventies op de behoeften van Amsterdamse scholen, om te zien of het landelijke aanbod daadwerkelijk effectief is voor alle leerlingen en studenten.
6. We verstevigen de netwerk samenwerking op en rondom school Voor een gezonde leeromgeving is goede samenwerking met partners essentieel waarbij optimaal gebruikt wordt gemaakt van elkaars expertise. De Gezonde School-adviseur werkt nauw samen met de zorgcoördinatoren, interne begeleiders, de Jeugdgezondheidszorg, de Ouder-Kind adviseurs en het mbo-jeugdteam. Afhankelijk van de gezondheidsopgave waaraan gewerkt wordt en de situatie op school wordt daarbij de sportmakelaar, de school veiligheidscoördinator of jongerenwerk op school betrokken. De GGD is niet de enige partij die scholen ondersteund bij het realiseren van een gezonde en veilige schoolomgeving en inzet op collectieve preventie binnen het onderwijs. Zo is er ook ondersteuning mogelijk met betrekking tot burgerschapsonderwijs, schoolveiligheid, armoedebestrijding, passend onderwijs, voorkomen vroegtijdig schoolverlaten en schoolaanwezigheid. Per school moet worden gekeken welke ondersteuning nodig is, welke partners worden betrokken en hoe we elkaar kunnen aanvullen. Aankomende periode moet duidelijk worden hoe we de samenwerking kunnen verstevigen, om zo een samenhangend ondersteuningspakket aan scholen te kunnen bieden.
8
Versterken pijlers Gezonde School 2024-2027 Hieronder staat per pijler omschreven waar scholen advies en ondersteuning bij kunnen krijgen en welke acties ondernomen worden om de pijler te versterken. Het streven is dat de scholen die ondersteuning ontvangen vanuit de Gezonde School-aanpak aan het eind van 2027 op alle pijlers stappen hebben gezet om een gezonde leeromgeving te realiseren. Pijler 1 – Gezond schoolbeleid
Doel: scholen hebben hun visie, maatregelen en inzet op gezondheid verankerd in gezond schoolbeleid
Advies en ondersteuning Werken vanuit een duidelijke visie met een breed draagvlak is belangrijk om planmatig te werken aan gezondheid. Ook helpt het bij het maken van keuzes voor maatregelen, interventies en preventief aanbod. De GGD ondersteunt scholen bij visievorming, vormgeven van gezonde schoolbeleid en het betrekken en informeren van leerlingen en studenten en hun opvoeders. Daarbij wordt goed gekeken naar de gezondheidsopgave op school door de beschikbare gezondheidsdata te combineren met signalen vanuit het schoolteam en van betrokken zorgprofessionals.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
9
Acties om deze pijler te versterken: •
Opstellen van infographics over wat we weten over effectieve aanpak van gezondheid binnen het onderwijs op basis van recente wetenschappelijke inzichten.
•
Doorontwikkelen teamtrainingen voor visievorming op mentale gezondheid en gezonde leefstijl in navolging van de teamtraining relationele en seksuele vorming.
•
Opstellen van aanpasbare “blauwdrukken” voor gezond schoolbeleid op basis van wetenschappelijke kennis als inspiratie voor scholen om zelf mee aan de slag te gaan.
•
Veel Amsterdamse scholen hebben reeds gezond schoolbeleid geïmplementeerd, bijvoorbeeld omtrent gezonde voeding of sociale veiligheid. Goede voorbeelden worden uitgelicht en gedeeld.
•
Opstellen van materialen om ouders te informeren over het gezonde schoolbeleid.
•
Waar mogelijk en gewenst wordt met het betreffende schoolbestuur gekeken naar beleids vorming voor meerdere scholen tegelijkertijd met het schoolbestuur. Een goed voorbeeld hiervan is de beleidsvorming omtrent de Dynamische Schooldag met ondersteuning vanuit het Lectoraat ‘Bewegen in en om School’ van de Hogeschool van Amsterdam in opdracht van Directie Sport.
•
Organiseren van gebiedsgerichte bijeenkomsten voor basisscholen over visievorming op relationele en seksuele vorming, met specifieke aandacht voor ouderbetrokkenheid.
10
Pijler 2 – Gezonde Schoolomgeving
Doel: de schoolomgeving (zowel fysiek als sociaal) is zo aangepast dat het gezondheid beschermt en gezond gedrag bevordert.
Acties om deze pijler te versterken: •
Doorontwikkelen van omgevingsscans om de situatie op school in beeld te krijgen waar scholen vervolgens ook zelf aan de slag kunnen.
•
Het Voedingscentrum biedt, in opdracht van GGD Amsterdam, ondersteuning aan voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs voor het gezonder maken van schoolkantines in het vo en mbo. Dit project loopt t/m schooljaar 2024-2025.
•
We stimuleren scholen om gratis menstruatieproducten beschikbaar te stellen.
•
Per school wordt gekeken naar de mogelijkheden om de gezondheidsdata over mentale gezondheid en relationele en seksuele gezondheid te combineren met de gegevens uit de monitor sociale veiligheid om beter te kunnen duiden welke inzet nodig is. Deze gegevens zijn van de school zelf, dus dit kan alleen per school bekeken worden.
Advies en ondersteuning Eén van de belangrijkste factoren bij het werken aan een gezonde leeromgeving is aanpassingen te doen in de schoolomgeving, zowel in de fysieke omgeving als het sociale klimaat. Voor de bescherming van het welbevinden van leerlingen en studenten zijn sociale veiligheid en een positief pedagogisch klimaat belangrijke basisvoorwaarden. Daarnaast kan de omgeving zo ingericht worden dat gezond gedrag zo makkelijk mogelijk wordt gemaakt, bijvoorbeeld door het bieden van een gezonde voedselomgeving, een beweegvriendelijke omgeving en een rookvrij schoolplein. De GGD biedt scholen advies en ondersteuning bij het aanpakken van omgevingsfactoren en het implementeren van passende schoolbrede interventies en maatregelen.
Gezonde schoolomgeving Er zijn samen met scholen al veel stappen gezet om een gezondere omgeving te bieden. Veel basisscholen hebben een gezonde voedselomgeving met ondersteuning vanuit de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht en inmiddels heeft driekwart van de vo en mbo-scholen een gezondere schoolkantine met ondersteuning vanuit het Voedingscentrum in opdracht van de GGD. Per 1 augustus 2020 zijn schoolpleinen per wet verplicht rookvrij. Er zijn 140 groene en beweegvriendelijke schoolpleinen opgeleverd via de subsidie Amsterdamse Impuls Schoolpleinen. Met de Wet veiligheid op school zijn scholen verplicht om sociale veiligheid te monitoren en pesten op school aan te pakken.
•
Gezien het belang van sociale veiligheid voor mentale gezondheid en relationele en seksuele gezondheid zal intensiever worden samengewerkt met de partners uit de schoolveiligheidsaanpak en wordt gekeken naar betere afstemming van het beschikbare aanbod zodat complementair aan elkaar gewerkt wordt.
•
Schoolteams hebben een belangrijke rol bij het realiseren van een gezonde schoolomgeving, bijvoorbeeld bij het realiseren van een seksueel integere sfeer op school en positief schoolklimaat. Er zijn meerdere teamtrainingen beschikbaar op verschillende onderdelen. We kijken in hoeverre we trainingen kunnen integreren. Er wordt onder andere gekeken naar het teamspel ‘Gedragen Gedrag’ om in te zetten op meerdere gezondheidsthema’s.
•
Uit onderzoek blijkt dat werken aan het welbevinden van het schoolteam een effectieve manier is om te werken aan de mentale gezondheid van leerlingen en studenten. Met school wordt gekeken naar de behoeften en mogelijkheden.
•
Scholen kunnen zichtbaarheid geven aan de inzet op gezondheid door mee te doen aan campagnes en themaweken. Om te voorkomen dat er meerdere communicatielijnen richting scholen gaan gedurende het jaar, werken we toe naar een kalender zodat scholen aan het begin van het schooljaar hierin keuzes kunnen maken.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
11
Pijler 3 – Gezondheidseducatie
Doel: leerlingen en studenten krijgen de nodige informatie en handvatten om zich gezond te kunnen ontwikkelen en gezonde keuzes te kunnen maken voor henzelf en anderen
•
Binnen het onderwijs zijn meerdere kerndoelen opgenomen voor gezondheidseducatie. Binnen het mbo is vitaal burgerschap één van de dimensies in het burgerschaps onderwijs. In het basisonderwijs en voortgezet onderwijs (onderbouw) leren leerlingen zorg te dragen voor de lichamelijke en psychische gezondheid van henzelf en anderen en leren leerlingen respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit. Vanaf het schooljaar 2023‑2024 is het wettelijk vastgelegd dat alle scholen voor primair onderwijs moeten voldoen aan twee lesuren van in totaal 90 minuten bewegingsonderwijs gegeven door een bevoegde leerkracht. In Amsterdam lopen we hier al enkele jaren op vooruit sinds de invoering van de gemeentelijke VLOA-regeling waarbij schoolbesturen in het po financiering krijgen voor de inzet van een bevoegde vakleerkracht bewegingsonderwijs voor groep 1 t/m 8. Dat heeft een boost gegeven aan de kwaliteit van het bewegingsonderwijs en de aanwezigheid van vakleerkrachten op inmiddels bijna alle scholen. Scholen bepalen zelf hoe zij invulling geven aan de kerndoelen en bepalen zelf het curriculum. De GGD kan advies geven over het integreren van gezondheid in het curriculum, het opstellen van een doorlopende leerlijn en het samenstellen van een passend pakket van kwalitatieve lesprogramma’s, gastlessen en activiteiten.
De Gezonde School-adviseurs kunnen ondersteuning bieden bij de organisatie en de samenwerking met aanbieders faciliteren. Daarbij biedt de GGD samen met partners professionaliserings aanbod voor docenten zodat zij handvatten hebben om de verschillende aspecten van gezondheid op een veilige en open manier te bespreken in de klas.
Acties om deze pijler te versterken:
•
Opstellen van menukaarten voor klassikaal aanbod en schoolbrede activiteiten gericht op de verschillende gezondheidsthema’s en per onderwijstype, met voldoende variatie voor scholen om een passend pakket van lesprogramma’s, gastlessen, workshops en voorlichtingen samen te stellen waarbij de Gezonde School-adviseur een makelaarsrol kan vervullen. Bij het opstellen van de menukaarten wordt gekeken naar:
De opvolging na lessen en activiteiten kan beter door beter te signaleren en leerlingen en studenten actiever te informeren waar zij op school of daarbuiten terecht kunnen voor betrouwbare informatie of hulp. Er wordt o.a. gekeken naar de aanwezigheid van de jeugd gezondheidszorgprofessional of jongerenwerker bij lessen of activiteiten en voor het mbo werken we aan een mbo gezondheidspreventie gids.
•
Het professionaliseringsaanbod voor docenten wordt beter in beeld gebracht, waarbij gekeken wordt naar verschillende leervormen die passen bij de huidige werkdruk in het onderwijs. Docenten geven aan meer structurele deskundigheidsbevordering.
•
Samen met directie Sport en het Lectoraat Bewegen In en Om School (HvA) wordt een netwerk voor vakleerkrachten bewegings onderwijs gefaciliteerd. Vakleerkrachten kunnen successen delen, kwaliteitsplannen schrijven en van elkaar leren in dit netwerk.
•
Niet al het landelijk beschikbare aanbod is even passend voor alle Amsterdamse leerlingen en studenten of voor alle typen van onderwijs. Hiaten in het aanbod worden geagendeerd bij interventie ontwikkelaars en kennisinstituten en waar mogelijk ondersteunen we bij kansrijke interventies. Bijvoorbeeld de interventie Charge Your Brainzzz gericht op slaap, stress en schermgebruik die in samenwerking met VU Amsterdam wordt doorontwikkeld. Daarnaast willen we, in samenwerking met het RIVM, een matrix ontwikkelen om niet erkend aanbod vooralsnog in te zetten a.d.h.v. werkzame elementen.
• • • • •
•
•
Kwaliteit en effectiviteit van het aanbod Culturele, gender- en contextuele sensitiviteit. Aanbod gericht op (oefenen met) vaardigheden, niet alleen kennisoverdracht. Goede aansluiting op de leeftijd, onderwijsniveau en taalniveau van leerlingen. Aanbod met een kleine rol voor docenten, zoals gastlessen en activiteiten met externe begeleiders. Evenwicht tussen vaste lesprogramma’s en flexibel inzetbaar aanbod om in te spelen op vragen van leerlingen en de situatie op school.
Het informeren van scholen over beschikbaar aanbod wordt zoveel mogelijk gebundeld aangeboden in plaats van te communiceren over specifieke interventies of preventief aanbod. Op die manier kunnen scholen kiezen welk aanbod bij hun leerlingen of studenten past en dit aanbod vergelijken. Via de helpdesk functie kunnen alle scholen advies krijgen en vanaf dit schooljaar is deze adviesfunctie ook beschikbaar voor (zorg) professionals op en rondom scholen zoals jongerenwerkers.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
12
Pijler 4 – Signaleren en preventieve ondersteuning
Acties om deze pijler te versterken: •
Vanaf schooljaar 2023-2024 is het leerlingvolgsysteem Hart & Ziel, gericht op mentale gezondheid en sociale veiligheid, naast po ook beschikbaar voor het vo.
•
In navolging van de keuze van de MBO Raad voor testjeleefstijl.nl voor periodiek onderzoek naar de gezondheid van mbo-studenten, zullen alle mbo’s in Amsterdam ondersteund worden bij de implementatie hiervan.
•
Jij en je Gezondheid vragenlijsten (uitgevoerd door de JGZ op school) worden doorontwikkeld met als doel het invullen voor ouders (po) en jongeren (vo) te vergemakkelijken. Hierbij wordt zowel gekeken naar de lengte als het taalniveau.
•
Voor het mbo zijn er inloopspreekuren van Arkin, @Ease en Jellinek mogelijk voor mentale gezondheid en middelengebruik. Aankomend jaar wordt gekeken naar de positionering van de inloopspreekuren in het kader van de doorontwikkeling van het mbo-jeugdteam.
Doel: leerlingen en studenten met (beginnende) gezondheidsproblemen worden tijdig gesignaleerd en ontvangen preventieve ondersteuning op of rondom school.
Advies en ondersteuning In een gezonde leeromgeving is er oog voor leerlingen met een verhoogd risico op of beginnende gezondheids problemen, waardoor zij tijdig preventieve ondersteuning kunnen ontvangen. Scholen kunnen advies en ondersteuning krijgen bij het uitvoeren van periodieke onderzoeken van de gezondheid van leerlingen, deskundigheidsbevordering gericht op signaleren en gesprekstechnieken en leerlingen en studenten informeren waar zij terecht kunnen met vragen en problemen. Binnen deze pijler is nauwe samenwerking nodig tussen de GGD en het OKT in de ondersteuning aan scholen zodat er een goede samenhang is tussen universele, selectieve en geïndiceerde preventie.
•
Er komt meer aandacht voor sociale steun en vertrouwensnetwerken op scholen binnen de Gezonde School-aanpak. Leerlingen geven aan hoe belangrijk het voor hun is dat ze kunnen rekenen op een luisterend oor en een persoonlijk gesprek. In de eerste plaats kijken ze daarvoor naar hun mentor of een docent waarmee ze al een vertrouwensband hebben, maar ook zien ze de meerwaarde van de inzet van peersupport of van ervaringsdeskundigen die het gesprek aangaan met leerlingen. De Amsterdamse Kinderraad adviseert om meer aandacht te besteden aan het trainen van kinderen als ‘mediator’ om pesten op het schoolplein tegen te gaan. De MBO Denktank adviseert om een buddysysteem te creëren voor ‘peer support’ op het gebied van mentale gezondheid of een ‘accountability partner’ in te zetten voor het stimuleren van gezond gedrag.
•
Jongeren geven aan dat het niet altijd duidelijk is waar zij naartoe kunnen voor meer informatie, een luisterend oor of ondersteuning. Het is belangrijk dat leerlingen en studenten kennis hebben van betrouwbare websites met informatie over hun gezondheid en weten waar ze in welke situatie terecht kunnen. Ook de MBO Denktank adviseert om een overzicht van alle ‘hulppunten’ te geven aan studenten waar zij per situatie terecht kunnen. Met scholen en de zorgprofessionals op school wordt gekeken naar passende oplossingen.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
13
Verbinding met thuis
Verbinding online leefwereld
Verbinding met de buurt
Doel: ouders zijn betrokken bij het ontwikkelen, implementeren en uitvoeren van gezondheidsbeleid op school.
Doel: leerlingen en studenten leren hoe ze op een positieve en gezonde manier met media kunnen omgaan.
Advies en ondersteuning
In de landelijke Gezonde School-aanpak is mediawijsheid een apart thema waarop scholen ondersteuning kunnen aanvragen. In Amsterdam kiezen we ervoor om aandacht voor de online leefwereld te integreren in de overkoepelende thema’s mentale gezondheid, relationele en seksuele vorming en gezonde leefstijl. Het gaat hierbij om online weerbaarheid en digitale balans waarbij schermtijd niet andere belangrijke activiteiten verdringt zoals voldoende slaap, bewegen, sociaal contact of schoolwerk.
Ouderbetrokkenheid vergroot de effectiviteit van de inzet op gezondheidsbevordering op school. Scholen kunnen advies en ondersteuning krijgen bij het betrekken van ouders bij het ontwikkelen, implementeren en uitvoeren van gezondheidsbeleid. Daarnaast zijn er verschillende mogelijkheden om ouderbijeenkomsten te organiseren die gegeven worden door de GGD zelf of door partners.
Advies en ondersteuning
Acties om deze pijler te versterken: •
•
Vergroten van kennis over effectieve elementen bij ouderparticipatie bij het opstellen, implementeren en uitvoeren van gezondheidsbeleid op school. Hierbij wordt o.a. geleerd van de ervaringen en inzichten van de Amsterdamse Familiescholen. Inzichtelijk maken welk aanbod voor het organiseren van ouderbijeenkomsten er zijn op de verschillende gezondheidsthema’s en onderwijstypen. Op basis daarvan wordt gekeken naar hiaten en dubbelingen en afspraken gemaakt met aanbieders en partners.
•
Op basis van behoeften van scholen en ouders worden verschillende gezondheidsonderwerpen geïntegreerd in één ouderbijeenkomst. Bijvoorbeeld mentale gezondheid, middelengebruik en slaap.
•
In de ouderbijeenkomsten meer informatie opnemen over waar ouders terecht kunnen met (hulp)vragen over beschikbare armoede voorzieningen voor een gezonde leefstijl.
•
Ontwikkelen van communicatiemiddelen om (nieuwe) ouders en leerlingen te informeren over het gezondheidsbeleid op school.
Doel: scholen werken samen met partners in de buurt om de gezondheid van leerlingen te bevorderen, ook na onderwijstijd. Scholen kunnen advies en ondersteuning krijgen bij het opbouwen van samenwerking met partners in de buurt om voorlichtingen of activiteiten te organiseren. Ook biedt de GGD advies aan aanbieders van naschoolse activiteiten om een gezonde omgeving te bieden.
Acties om deze pijler te versterken: •
Per stadsdeel komt een coördinerend Gezonde School-adviseur die contacten onderhoudt met partners en de netwerkfunctionarissen in de het stadsdeel.
•
Er worden afspraken gemaakt met het OKT, jongerenwerk en de sportmakelaars over het informeren van scholen over beschikbaar aanbod en zorgaanbieders in de wijk.
Acties om deze pijler te versterken: •
•
De werkwijze van Gezonde School voor het integreren van de online leefwereld in de gezondheidsthema’s wordt aankomende periode verder uitgewerkt. Daarbij wordt samenwerking gezocht met partners als het jongerenwerk op school. Samen met partners inzichtelijk maken welk aanbod beschikbaar is om mediawijsheid in relatie tot gezondheid te bespreken met leerlingen, studenten en hun opvoeders.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
14
Communicatie Om scholen te ondersteunen bij het realiseren van een gezonde leeromgeving zal GGD Amsterdam zoveel mogelijk informatie gebundeld aanbieden en communicatie zorgvuldig plannen, om zo het aantal contactmomenten te beperken en zoveel mogelijk aan te sluiten bij de drukke agenda’s en prioriteiten van scholen. Er worden drie lijnen gehanteerd: 1. We willen alle scholen informeren over relevante gezondheidskwesties en kennis aandragen over effectief werken aan gezondheid binnen het onderwijs. Dit omvat het delen van informatie, materialen en best practices, evenals het onder de aandacht brengen van beschikbaar preventief aanbod. Dit doen we onder andere door de GGD scholen nieuwsbrief en door aan te sluiten bij bijeenkomsten die voor scholen en onderwijsprofessionals georganiseerd worden. Voor meer informatie en advies op maat kunnen alle scholen terecht bij de helpdesk van Gezonde School (telefonisch en per mail). 2. We willen de doelgroepscholen met meer dan 50% leerlingen met ouders met een lage sociaaleconomische positie (SEP) die in aanmerking komen voor extra ondersteuning benaderen via de bestaande samenwerkingsrelaties. Als Gezonde School nog niet actief is op een school wordt samen met de JGZ het ondersteuningsaanbod en de financierings mogelijkheden onder de aandacht gebracht.
3. Daarnaast worden vanuit de landelijke Gezonde Schoolorganisatie alle scholen in Nederland geïnformeerd over de Gezonde School aanpak, inclusief financierings mogelijkheden, certificeringstrajecten en andere initiatieven die scholen kunnen helpen bij het realiseren van een gezonde leeromgeving.
Monitoring
Voor het monitoren en evalueren van de implementatie van de Gezonde School aanpak op scholen, worden Gezonde School-scans gebruikt. Met deze scans wordt de beginsituatie op de school aan de hand van de pijlers van de aanpak in beeld gebracht en kan de voortgang gemeten worden. Om te kunnen onderbouwen of met de inzet ook de gewenste effecten te verwachten zijn, wordt momenteel gewerkt aan een indicatoren set per gezondheidsthema. Deze indicatoren zijn gebaseerd op wetenschappelijke kennis van effectieve preventiemaatregelen binnen het onderwijs. Dit geeft inzicht in op welke factoren het meest ingezet moet worden voor een gezonde leeromgeving en wat we, in samenwerking met de school, minimaal willen bereiken. Hierover rapporteren we terug aan het eind van de looptijd van dit meerjarenplan.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
15
Om scholen te kunnen adviseren over de gezondheids opgave op school is het nodig om de gezondheid van leerlingen of studenten goed in beeld te hebben. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van verschillende bronnen, zoals Jij & Je Gezondheid, de Gezondheidsmonitor Jeugd en Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen, het leerling volgsysteem Hart & Ziel (primair en voortgezet onderwijs) met betrekking tot mentale gezondheid en sociale veiligheid en testjeleefstijl.nl (middelbaar beroepsonderwijs). De school bepaalt zelf of zij hiermee werken of niet. Deze bronnen geven echter slechts een gedeeltelijk beeld van de gezondheidsopgave. Daarom werken we samen met scholen en ondersteuningspartners om te bekijken hoe deze gegevens kunnen worden aangevuld met signalen vanuit school en de partners. Of de gezondheidsdata aan te vullen met andere gegevens, bijvoorbeeld uit de monitor sociale veiligheid of andere leerlingvolgsystemen.
Financiering
De kostenraming voor Gezonde School Amsterdam 20242027 is gebaseerd op een deelname van in ieder geval 50% van de doelgroepscholen per schooljaar. De totale lasten zijn geraamd op € 2,2 mln. Financiële dekking komt uit de begrotingsprogramma’s 5 (Onderwijs) en 6 (Publieke Gezondheid), inclusief middelen vanuit de specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord.
Scholen kunnen per schooljaar ondersteuning aanvragen via de landelijke Gezonde School- organisatie en ontvangen bij toekenning activiteitenbudget. Daarnaast zijn er verschillende stimuleringsregelingen voor scholen om te werken aan gezondheidsthema’s. We faciliteren scholen zoveel mogelijk om de verscheidene financieringsmogelijkheden aan te vragen.
2024
2025
2026
2027
Dekking GGD
€ 1,3 mlj
€ 1,3 mlj
€ 1,1 mlj
€ 1 mlj
Dekking OJZD
€ 713.000
€ 870.209
€ 1.066.699
€ 1.130.028
Dekking projectgelden WPI & FGMA
€ 30.000
€ 30.000
€ 30.000
€ 30.000
Dekking GGD-GHOR
€ 55.000
€ 55.000
€ 60.000
€ 60.000
Voor de evaluatie van de ondersteuning van de Gezonde School aanpak worden twee tevredenheidsonderzoeken uitgevoerd gedurende de looptijd van het programma, onder zowel de scholen als de samenwerkingspartners. Dit stelt ons in staat om tussentijds eventuele verbeterpunten te identificeren. Daarnaast kunnen we met deze evaluaties bekijken welke ondersteuningsbehoeften er zijn, ook na de looptijd van Gezonde School Amsterdam, en waar dit belegd kan worden.
Programmaplan Gezonde School Amsterdam 2024-2027
16
GGD Amsterdam
Colofon Afdeling Gezond Leven Programma Gezonde School Amsterdam www.ggd.amsterdam.nl/gezondeschool
ONT0000000
Dit is een uitgave van GGD Amsterdam.