Document · PDF

Bijlage 2_Manifest en verkenning naar Mobiliteitscentrale van de Toekomst.pdf

Raadscommissie Mobiliteit, Luchtkwaliteit, Water (MLW) 4 november 2021, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Kennisnemen van de voortgangsrapportage van het programma Smart Mobility 2019-2025 (ZD2021-012227)8.351 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Manifest

Verkenning Mobiliteitscentrale van de Toekomst Iedere bewoner, ondernemer en bezoeker van Amsterdam wil zich vrij en veilig kunnen bewegen in de stad. Een groot deel van onze stad is ingericht op mobiliteit. Tegelijkertijd willen we in de stad zijn, elkaar ontmoeten, ondernemen en ons verbonden voelen. We bevinden ons echter in een tijdperk dat niet alles meer altijd kan en mag. We willen klimaat doelstellingen behalen en gebieden leefbaarder maken. Daarnaast spelen digitale tools een steeds grotere rol in ons dagelijks leven. Met de verkenning Mobiliteitscentrale van de Toekomst willen we de stad optimaal voorbereiden op de rol en effecten van digitalisering, zodat iedereen die zich wil verplaatsen in Amsterdam dat kan doen in een aantrekkelijke openbare ruimte.

Er ligt een mooie kans om digitalisering bij te laten dragen aan de grote uitdagingen waar we als gemeente voor staan. Onder andere door effectiever en gerichter te monitoren, sturen en faciliteren bij het maken van keuzes door middel van informatie in het belang van alle Amsterdammers en bezoekers. Met deze verkenning Mobiliteitscentrale van de Toekomst nemen we de regie in het maken van een verbonden stad. De digitale wereld verbonden aan de fysieke. En verbinden we ons aan de klimaatuitdagingen. Zo maken we een systeem waarin iedereen zich vrij kan bewegen, binnen de mogelijkheden van onze mooie stad. Samen hebben we de kans om een bereikbaar, leefbaar, duurzaam en veilig Amsterdam te vormen.

Doe mee! Slimme stad

Amsterdam gaat altijd verder: mobiliteit in de stad is van wereldklasse. Trein, tram, metro, veerpont, bus, auto’s, taxi’s en natuurlijk heel veel fietsen. Tussendoor zoemen vuilniswagens en logistiek vervoer. Op een relatief kleine oppervlakte wonen, werken en recreëren steeds meer mensen. We moeten dus slim zijn en dat lukt: de ‘Smart City Index’ plaatste Amsterdam in 2020 op de 9e plek van de 109 slimme steden in de wereld.

Toegankelijke digitalisering

Digitalisering leidt tot nog meer opties: nu zien we de deelscooters en deelfietsen. In de loop van dit decennium komen nog meer nieuwe platforms op de markt en zal autonoom vervoer zich verder ontwikkelen, op zoek naar ruimte op ons land, de grachten of in de lucht. En wie weet wat in de decennia daarna bedacht wordt! Het is belangrijk dat deze ontwikkelingen voor iedereen toegankelijk zijn en passen bij de behoeftes van de stad.

mct@amsterdam.nl tamtam.amsterdam.nl/mct

Mobiliteitsbehoefte bepaalt gebruik openbare ruimte

Amsterdam heeft innovatie hoog in het vaandel staan. We maken deze ambities waar door kennisinstellingen, marktpartijen en bewoners en ondernemers mee te laten denken over hoe je de stad inricht. Mobiliteitscentrale van de Toekomst is een systeem dat kan zorgen voor de gewenste balans in de stad, door het gebruik van de openbare ruimte en mobiliteit digitaal te regisseren en te faciliteren. Het systeem hoort, ziet en voelt de mobiliteitsbehoefte, en past de openbare ruimte daarop aan. Ook de voorwaarden om de openbare ruimte te mogen gebruiken vloeien hieruit voort. Dat gebeurt in twee werelden: in de fysieke openbare ruimte en in de digitale omgeving van Amsterdam. Via dit digitale mobiliteitssysteem willen we de fysieke openbare ruimte zo bereikbaar, leefbaar, duurzaam en veilig maken en houden als mogelijk is.

Manifest Afstemming competenties

Alles genereert data, van mens tot infrastructuur. Mobiliteitscentrale van de Toekomst orkestreert data van en over de stad volgens de Tada-principes*. En weegt daarbij gebalanceerd de belangen van burgers, ondernemers, bezoekers en mobiliteits aanbieders af. Dat kan dankzij een continue afstemming tussen verschillende competenties: beheer, data, beleid, operatie en innovatie. *

Tada-principes: https://tada.city

Samenwerken in het Innovatiecentrum voor Mobiliteit

Vanuit de competentie ‘innovatie’ is het Innovatiecentrum voor Mobiliteit in samenwerking met onder andere AMS Institute ontstaan, waarin gewerkt wordt aan nieuwe oplossingen voor de toekomst. Nieuwsgierig en expe rimenterend, met oog voor de mens en de menselijke maat. En met respect voor dat wat Amsterdam uniek maakt. Voorbeelden van vragen die we onderzoeken: welke nieuwe digitale besturingsmiddelen zijn er? Hoe werken die in Amsterdam en wat past bij onze stad? Antwoorden op deze vragen vinden we in bestaande en nieuwe samenwerkingen met kennisinstellingen, de overheid, bewoners, ondernemers en bezoekers, mobiliteitsaanbieders en alle anderen die mobiliteit vormgeven.

Paradigmaverschuiving

van

focus op doorstroming auto

van

dynamisch verkeersmanagement

een integraal opererend systeem

Mobiliteit en de openbare ruimte digitaal faciliteren, waarbij iedereen zich vrij kan bewegen in de stad, gaat niet vanzelf. Dit betekent een paradigmaverschuiving in hoe we het toekomstige Amsterdamse mobiliteitssysteem vormgeven:

naar

van

focus op regisseren van de openbare ruimte en faciliter en van mensen met nieuwe manieren van bewegen

focus op fysieke infrastructuur

naar

van

faciliteren van verbindingen in een integraal mobiliteits systeem

efficiëntie

Doe mee!

naar

focus op een fysiek én digitaal verbonden mobiliteits systeem met geoptimaliseerde data keten en digitale sturingsmiddelen

naar

losse initiatieven en applicaties

naar

van

veerkracht

Deze ambities bereiken we niet zomaar. Het vraagt om een andere blik op hoe we het Amsterdamse mobiliteitssysteem vormgeven. Samenwerking is essentieel om de komende jaren vanuit de verkenning Mobiliteitscentrale van de Toekomst hiernaartoe te werken.

Ook voor jou is plek aan tafel. Wees present. Doe mee. Blijven bewegen vraagt om meebewegen: zo blijf je relevant. Samen hebben we de kans om een bereikbaar, leefbaar, duurzaam en veilig Amsterdam te vormen.

Neem contact op via mct@amsterdam.nl en om je aan te melden voor de community pagina op TamTam.

Doe mee!

mct@amsterdam.nl tamtam.amsterdam.nl/mct

VERKENNING MOBILITEITSCENTRALE VAN DE TOEKOMST Gemeente Amsterdam, CTO Innovatieteam, V&OR VERKEERSMANAGEMENT MET ONDERSTEUNING KPMG 2021

Inhoudsopgave Managementsamenvatting

p. 03

Achtergrond strategietraject KPMG

p. 08

1. Trends en ontwikkelingen die de mobiliteitscentrale raken

p. 11

2. Verkenning en ambitie voor de toekomst 3. Externe inzichten

p. 18 p. 33

MANAGEMENTSAMENVATTING

Digitalisering en bewustwording van ons ecosysteem zorgen voor urgentie en nieuwe kijk op openbare ruimte en mobiliteit Huidige inrichting openbare ruimte In 1939 werd op de World Fair in New York de Futurama maquette getoond (zie afbeelding rechts). Wat hier werd getoond was de opkomst van de auto en wat de invloed zou zijn op de openbare ruimte. Het was de hoop voor de toekomst als oplossing voor de files in de stad en groei van het autoverkeer. Er werd ‘Traffic Control’ ingevoerd op snelheid, voetgangers zouden meer ruimte krijgen en de capaciteit (voor de auto) werd vergroot. En zo werd onze openbare ruimte ook ingericht. Gevormd door structuren en netwerken van snelwegen en regiesystemen. Denk aan de Wibautstraat, de A10, toeritdoseerinstallaties en verkeersregelsystemen, allerlei soorten vervoer (vrachtwagens, busjes, trams, etc.) en tegenwoordig ook nieuwe diensten die ons van A naar B brengen of daarin ondersteunen. Met als resultaat de steden zoals we ze nu kennen en de inrichting van ons landschap waar we wonen, werken en recreëren. Momentum voor verandering Op dit moment staan we op een zelfde punt in de geschiedenis met de opkomst van de digitale wereld. De digitale revolutie transformeert onze samenleving. We kunnen nauwelijks voorstellingen maken van alle mogelijkheden van data, robotisering, AI en biotech en de impact op onze wereld.

Net als we dat niet konden toen Carl Benz, Gottlieb Daimler en Wilhelm Maybach eind 19e eeuw hun eerste auto’s bouwden. Daarnaast speelt er nog een grote urgentie. Onze aarde en hoe wij daarop leven. We zijn ons er in toenemende mate van bewust dat wij als menselijke wezens niet boven de aarde staan, maar juist een onderdeel zijn van dit ecosysteem. En dat leven in harmonie met elkaar en met de omgeving de enige manier is hoe we kunnen overleven. Mobiliteitscentrale van de Toekomst Met de Mobiliteitscentrale van de Toekomst maken wij een nieuwe maquette. Een moderne zienswijze op een verbonden stad. Verbonden met de samenleving, met het grotere ecosysteem aarde, en in een verbonden omgeving (digitaal én fysiek). Dit document biedt de zienswijze van de Gemeente Amsterdam op de Mobiliteitscentrale van de Toekomst. Het doel is een openbare ruimte waar iedereen zich thuis voelt en zijn of haar weg kan vinden. Dat vraagt dat we als gemeente voorop lopen. Als gemeente zijn we de gastvrouw van de openbare ruimte. We kijken continu wat iedereen nodig heeft.

Wie heeft het moeilijk en verdient wat extra ruimte? Hoe willen we mobiliteit vormgeven in de stad in het digitale tijdperk? Hoe passen we digitale sturingsinstrumenten toe om de stad leuker, socialer, duurzamer, toegankelijker en schoner te maken? En hoe werken we hierin samen tussen overheid, mobiliteitsaanbieders en alle anderen die mobiliteit vormgeven? We starten de beweging om tot een digitaal ecosysteem te komen; een levend organisme dat door samenwerking groeit. Waar publiek en privaat nauw samenwerken. In kleine stapjes; modulair opgezet. Waardoor we alles uit het digitale halen om het fysieke prettig te maken. En vice versa. Eén geheel.

De Mobiliteitscentrale van de Toekomst (MCT) speelt een belangrijke rol om de ambities van de Gemeente te realiseren Digitalisering kan ingezet worden voor optimalisatie huidig systeem, maar er is voor gekozen om deze transitie te gebruiken om de regie op mobiliteit opnieuw vorm te geven vanuit de waarden van de stad, met mens en gebied centraal.

In 2030 is de organisatie van mobiliteit een samenspel tussen fysieke en digitale tools

De ambities van de Gemeente Amsterdam

DATAAGGREGATIE

Schoon & duurzaam

Een verbonden stad Verbonden als samenleving Leefbaar & sociaal

Verbonden met het grotere ecosysteem aarde In een verbonden omgeving (digitaal én fysiek)

Bereikbaar & toegankelijk

Amsterdam wil een schone, toegankelijke en leefbare stad zijn en dat vraagt om verandering op het gebied van mobiliteitsmanagement 5

Door verregaande digitalisering van mobiliteit ontstaat de noodzaak voor digitaal mobiliteitsmanagement in een groter ecosysteem 2020

2030

2050

Het op grote schaal kunnen ontsluiten, inzetten en delen van mobiliteitsdata van verschillende modaliteiten wordt steeds belangrijker. De Gemeente Amsterdam zal hier een centrale datapositie in moeten gaan aannemen

In aanloop naar 2030 zal het aantal sensoren en camera’s toenemen. Hiermee wordt data vergaard waarmee de Gemeente meer inzicht in de verkeersstromen heeft. Ook kunnen verkeersdiensten beter op elkaar afgestemd worden.

Alle data komt bij elkaar op een data & analytics platform om datagedreven innovatie en sturing op mobiliteit te realiseren. DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

Het aantal onderling verbonden voertuigen én burgers zal significant toenemen. Daarnaast stijgen het aandeel elektrische auto’s en bijhorende laadvoorzieningen en het gebruik daarvan in de openbare ruimte. De Gemeente kan haar inzichten verbreden met toegang tot de data die deze voertuigen en burgers genereren. Data zal bijvoorbeeld beschikbaar komen ten aanzien van de verkeersstromen van verschillende modaliteiten. Verder hebben multimodale oplossingen zoals Mobility-as-a-Service (MaaS) ten doel om de duurzame toegankelijkheid van de stad, agglomeratie en de regio te vergroten en het gebruik van de bestaande infrastructuur te optimaliseren. Daarvoor is integrale dataontsluiting vanuit de verschillende lagen van het ecosysteem voor de Gemeente van grote importantie.

De infrastructuur zal ook in verbinding staan met voertuigen en data vergaren. Door meer inzicht op basis van data kan er steeds meer flexibel gebruikgemaakt worden van de openbare ruimte.

De Mobiliteitscentrale van de Toekomst heeft een aantal functies gedefinieerd (in 6 strategische thema’s) die dit decennium verder worden vormgegeven Integraal managen van het mobiliteitssysteem

2020 Bereiken en faciliteren van bewoners, ondernemers en bezoekers

Capaciteitsmanagement DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

2030

2050

Verkennen van nieuwe narratieven en systemen

Tactisch mobiliteitscentrum

Data aggregatie & lab 7

ACHTERGROND STRATEGIETRAJECT ISM KPMG

De Gemeente bouwt de Mobiliteitscentrale van de Toekomst om regie te voeren op de openbare ruimte en het mobiliteitssysteem Introductie en achtergrond De Gemeente Amsterdam met ruim 860.000 inwoners en vele miljoenen toeristen groeit in aantal inwoners, bedrijven en aantal bezoekers en evenementen. De openbare ruimte in Amsterdam is schaars en de huidige ontwikkelingen zetten druk op de leefbaarheid, bereikbaarheid en luchtkwaliteit van de stad. De Gemeente heeft de afgelopen jaren verschillende maatregelen getroffen en diverse programma’s en projecten geïnitieerd. Het vergroten van het huidige netwerk van infrastructuur is onvoldoende om de toenemende mobiliteitsvraag te kunnen beantwoorden. Het zal noodzakelijk zijn het huidige netwerk efficiënter te benutten. Het wordt in de toekomst steeds belangrijker om op een efficiënte en duurzame manier om te gaan met het beperkte mobiliteitsnetwerk in Amsterdam. Binnen de regio van Amsterdam is de interactie en goede aansluiting van de stad met de omgeving erg belangrijk. De Gemeente, als dirigent van de publieke ruimte, is leidend om deze toekomst vorm te geven en voorop te blijven lopen op gebied van mobiliteit. Meerdere initiatieven en programma’s binnen de Gemeente Amsterdam richten zich op mobiliteit.

Zo is mobiliteit een primair onderdeel van het takenpakket van de afdeling Verkeer & Openbare Ruimte (V&OR) en is de innovatiefunctie voor vernieuwende en experimentele ontwikkelingen bij de CTO-office belegd. Onder V&OR worden via verschillende programma’s en initiatieven maatregelen getroffen om de mobiliteit in de stad te verbeteren. Enkele voorbeelden van deze programma’s en initiatieven: Agenda Amsterdam Autoluw

Programma Bruggen en Kademuren

Programma Luchtkwaliteit

Programma Autodelen

Programma Parkeren

Programma Fiets

Programma Taxi

Programma Touringcar

Programma Varen

Beleidskader Ruimte voor de Voetganger

Om te kunnen anticiperen op de ontwikkelingen in de (nabije) toekomst heeft de Gemeente een nieuwe rol nodig in mobiliteitsmanagement. Het is de ambitie van de Gemeente Amsterdam om met de mobiliteitscentrale van de toekomst continu regie op de openbare ruimte te kunnen voeren via diverse instrumenten, waarbij een multimodale en effectief gebalanceerde mobiliteitsmix het uitgangspunt zal zijn.

In vier stappen is er toegewerkt naar een gedragen zienswijze voor de Mobiliteitscentrale van de Toekomst De eindproducten van fase 1 van het strategietraject ‘De mobiliteitscentrale van de toekomst’ zijn uitgewerkt in samenwerking met de stakeholders binnen de Gemeente. Wij hebben verschillende stappen ondernomen om te komen tot een gedragen zienswijze en leidende principes. 1. Kick-off, voorbereiding en documentenanalyse

2. Gesprekken met stakeholders, experts en andere steden

Tijdens deze stap is een vliegende start gemaakt met het onderzoek door met de opdrachtgever de wederzijdse verwachtingen over aanpak en de resultaten af te stemmen. Naar aanleiding van de kick-off is een definitief plan van aanpak vastgesteld. Vervolgens zijn interne en externe documenten verzameld als input voor stap 2. Hierbij is gekeken naar rapporten van programma’s en initiatieven van de Gemeente Amsterdam binnen het mobiliteitsdomein en is onderzoek gedaan (deskresearch) naar relevante ontwikkelingen in de markt. Het resultaat van deze stap is een goed voorbereid onderzoek.

Voor een gefundeerde visie is het belangrijk om verschillende perspectieven te kennen en te omarmen. Daarom zijn de verschillende belangen van stakeholders geïnventariseerd middels gesprekken. Voor de interviews is een gestructureerde interviewleidraad opgesteld, waarin de verschillende onderwerpen met betrekking tot de toekomst van (digitaal) mobiliteitsmanagement aan bod zijn gekomen. In totaal zijn er 21 interne interviews gehouden met 28 betrokken stakeholders. Ook zijn er gesprekken gevoerd met externe stakeholders (Schiphol, NS, GVB, WEF, AMS-Institute / TU Delft, UvA, ANWB, Mercedes-Benz en TomTom) om hun reflectie en input op onze zienswijze op te halen. Verschillende internationale city mobility leaders zijn daarnaast nog geïnterviewd ter inspiratie voor de Mobiliteitscentrale van de Toekomst (zie ook hoofdstuk 3).

3. Workshops ‘Mobiliteitscentrale van de toekomst’

4. Zienswijze, manifest en animatie

Om met meerdere stakeholders te komen tot een breed gedragen visie, zijn twee workshops gefaciliteerd. De resultaten van de interviews en de opzet van de zienswijze zijn tijdens de eerste workshop met een goede afvaardiging van alle relevante stakeholders (de veranderambassadeurs) gedeeld en aangescherpt. Hierbij is expliciet gekozen voor een interactieve manier van het verrijken van de zienswijze met het oog op een optimale kennisdeling en het doorleven van de resultaten. De zienswijze is tijdens deze workshop gevalideerd, aangevuld en aangescherpt en vervolgens verder uitgewerkt. De tweede workshop stond in het teken van het manifest. Met een selectie van relevante stakeholders is de inhoud van het manifest (o.a. de missie, ontwikkellijnen en leidende principes) bekrachtigd.

De resultaten zijn op basis van de verkregen feedback gefinaliseerd en verwerkt in de Zienswijze (deze rapportage), het manifest en de animatie. Oplevering van de laatste 2 documenten wordt in februari / maart 2021 verwacht.

In fase 2 van het strategietraject (gestart in januari 2021) wordt de zienswijze verder uitgewerkt in een organisatieveranderplan 10

1. TRENDS EN ONTWIKKELINGEN DIE DE MOBILITEITSCENTRALE RAKEN

Een combinatie van vier trends zorgt voor een transitie in mobiliteit

Verregaande digitalisering

Digitalisering van burgers & voertuigen

Elektrificering & nieuwe vormen van vervoer

Digitaal mobiliteitssysteem en platforms

Verservicing van mobiliteit Eindgebruiker

Amsterdam staat aan de vooravond van een transitie in mobiliteit Verregaande digitalisering en gedragsverandering van burgers, ondernemers en bezoekers, tezamen met vier focustrends resulteren in een nieuw digitaal mobiliteitssysteem met nieuwe samenwerkingen tussen publieke en private partijen Het mobiliteitslandschap is onderhevig aan grote verandering, waarin (digitale) mobiliteitsoplossingen zich steeds meer concentreren rondom de eindgebruiker. Het gedrag van burgers en bezoekers verandert. Het aanbod van mobiliteitsdiensten verandert mee met de nieuwe wensen en behoeftes van burgers en bezoekers. Er worden nieuwe digitale technologieën toegepast, alles staat met elkaar in verbinding, deelauto’s/-voertuigen en het delen van ritten worden steeds populairder en in het kader van de energietransitie worden nieuwe aandrijflijnen ontwikkeld. De hoeveelheid mobiliteitsdata geproduceerd door voertuigen, platforms en eigen assets neemt toe.

De vier focustrends zijn:

Gedragsverandering

Urbanisatie & megasteden

Bron: Interviews met stakeholders, KPMG Analyse

Elektrificering & nieuwe vormen van vervoer

Verservicing van mobiliteit

Urbanisatie & megasteden

Digitalisering van burgers & voertuigen

Nieuwe samenwerkingen 12

Mobiliteitsdata is steeds meer de basis voor het managen van mobiliteit in de stad Focus op duurzaamheid

Toename elektrisch ‘klein’ vervoer (bijv. elektrische step, BIRO)

Aanwezigheid elektrische voertuigen

Meer inzicht in verkeer (intelligente toegang)

Intelligente milieuzones

Toename elektrische voertuigen

Betere accu’s

Drones

Vraag en aanbod op elkaar afgestemd

Meer data beschikbaar

Nieuwe spelers en diensten

Alle data op één centrale plek

Zelfrijdende voertuigen

Digitalisering van burgers & voertuigen

Slimme infrastructuur

Anders werken

Ander woon-werk verkeer Vervoer op water, lucht en straat Bronnen: Interviews met stakeholders, KPMG Analyse

Seamless betaalmogelijkheden

Opkomst van mobiliteitshubs

Geofencing om grip op mobiliteit in de stad te vergroten Minder Andere verdeling vervoersbewegingen in de openbare ruimte stad Flexibel gebruik infrastructuur Directe impact op de mobiliteitscentrale

Verbinding met light-rail

Autoluwe stad

Urbanisatie & megasteden

Leefbaarheid van de stad vergroten

Toename deelmobiliteit

Meer variatie modaliteiten

Eindgebruiker Artificial Intelligence

Eén systeem in heel Nederland

Verservicing van mobiliteit

Real-time op data sturen

Inzicht in alle data van alle mobiliteiten

Flexibeler gebruik mobiliteit via apps

Slimme infrastructuur

Elektrificering & nieuwe vormen van vervoer

Transitie bezit naar gebruik

Fiets belangrijker

Flexibel gebruik openbare Verschil stad vs. ruimte platteland groter Focus op duurzaamheid

Inclusieve innovatie

Deep-dive 1: Elektrificering & nieuwe vormen van vervoer Trend

Impact op de maatschappij

Een trend die de komende decennia flink impact gaat maken op het mobiliteitslandschap is de opkomst van elektrische voertuigen1. Hoewel het aandeel elektrische voertuigen nog relatief klein is, zal hier de komende jaren verandering in komen. Reduceren van (CO2-)uitstoot staat zowel lokaal, nationaal als internationaal hoog op de agenda om klimaatverandering tegen te gaan en de luchtkwaliteit te verbeteren. Schonere vormen van mobiliteit spelen hier een belangrijke rol in. De Gemeente gaat mee in deze beweging, door de ambitie uit te spreken dat in 2030 alle mobiliteit in de stad volledig uitstootvrij is2. Maar ook door nog scherpere doelstellingen vast te stellen voor bestelauto’s en taxi’s.

▪ Aangepaste infrastructuur: Het toenemende aantal onderling verbonden voertuigen en de verandering van de samenstelling van de voertuigmix vereist een andere benadering van bestaande verkeersdiensten en -systemen en de komst van nieuwe slimme technologieën om verkeersstromen te beheersen binnen de veranderende mobiliteitsvraag. Een ander gevolg van de stijgende populariteit van elektrische auto’s is dat de laadinfrastructuur in de stad flink uitgebreid zal moeten worden om aan de toenemende vraag te kunnen voldoen.

Naast de voordelen op het gebied van milieu veroorzaakt elektrisch vervoer in steden ook voor minder geluidsoverlast. Dit draagt bij aan een beter leefklimaat en welbevinden van burgers in de stad. De opkomst van nieuwe (geëlektrificeerde) aandrijflijnen vraagt om een voldoende en slimme laadinfrastructuur.

Impact op de rol van de Gemeente Amsterdam

Het managen van de verkeerdrukte (op o.a. fietspaden) door nieuwe lichte elektrische voertuigen Uitbreiding van laadinfrastructuur in de stad om aan de toenemende vraag te voldoen

▪ Betere accu’s: Door de toenemende populariteit van elektrisch vervoer komt er vanzelfsprekend ook een toenemende behoefte aan betere batterijen en accu’s. De accutechniek wordt steeds beter, waardoor accu’s langzamerhand een steeds langere levensduur krijgen. ▪ Toename elektrische voertuigen: De massale acceptatie van elektrificatie en de toenemende uitrol van lage-emissiezones binnen steden zullen een aanzienlijke impact hebben op bestaande vervoersdiensten. ▪ Toename lichte elektrische voertuigen: Een recente ontwikkeling is de opkomst van lichte elektrische voertuigen zoals de BIRO/Canta, elektrische bakfietsen, elektrische stepjes (nog niet toegestaan in Nederland) en elektrische fietsen. ▪ Focus op duurzaamheid: De maatschappij zal in toenemende mate gestimuleerd worden om duurzamer te gaan leven. Reductie van geluid en CO2 en verbetering van luchtkwaliteit zijn belangrijke randvoorwaarden voor een schone en leefbare stad. Elektrische voertuigen en alternatieve aandrijfmogelijkheden dragen bij aan deze doelstellingen.

Bronnen: Interviews met stakeholders, 1 Mobility 2030 – Are you ready to rise the challenge? (KPMG, 2019), 2 Actieplan Schone Lucht

Impact op de mobiliteitscentrale Intelligente en dynamische toegang in milieuzones op basis van VIN/ID Incorporeren van slimme laadinfrastructuur in integraal instrumenteren, o.a. voor spreiding van oplaadvraag en in opmaat naar Smart City 2.0

Deep-dive 2: Verservicing van mobiliteit Trend

Impact op de maatschappij

De openbare ruimte in Amsterdam is schaars en de huidige ontwikkelingen zetten druk op de leefbaarheid, bereikbaarheid en luchtkwaliteit van de stad. Elk jaar komen er meer inwoners, bezoekers, woningen, stedelijke logistiek en arbeidsplaatsen bij in Amsterdam1. Dit brengt voor de stad grote uitdagingen met zich mee op het gebied van mobiliteit. Vanuit dit oogpunt is het essentieel om de openbare ruimte en de capaciteit van de bestaande infrastructuur zo goed mogelijk te benutten.

▪ Minder autobezit: Momenteel is het autobezit (e.g. gemiddeld aantal auto’s per huishouden) al vrij laag vergeleken met andere steden en gebieden. Om deze trend te stimuleren is het noodzakelijk dat er een ruim aanbod is aan auto-alternatieven, zodat bewoners minder afhankelijk worden van een eigen auto.

In de afgelopen jaren is er een verschuiving zichtbaar geworden in de traditionele mobiliteitsketen door de opkomst van deelmobiliteit. De vraag hiernaar neemt toe en er ontstaan nieuwe mobiliteitsplatforms en Mobility-as-a-service concepten (MaaS)2. Het MaaS-concept draait om gedeelde mobiliteitsdiensten. Om dit te kunnen realiseren is integrale samenwerking vereist om de gezamenlijke klant optimaal te bedienen. Uitdagingen concentreren zich op: governance, concurrentie, juridische issues en toezichtseisen. De verwachting is dat met name in dicht bevolkte stedelijke gebieden zoals Amsterdam nieuwe eigendommodellen en gedeeld gebruik een grotere rol gaan spelen. Dit zorgt voor een groter aanbod voor consumenten in verschillende modaliteitsdiensten, inclusief toenemende prijsdruk op traditionele vervoersdiensten. De stijging in aanbod heeft ook impact op de openbare ruimte en het gebruik daarvan als gevolg van nieuwe modaliteiten en oplossingen (parkeren van deelauto’s, -fietsen, -steps en -scooters).

▪ Toename deelmobiliteit: De opkomst van aanbieders van deelmobiliteit is een belangrijke trend. In de stad Amsterdam vertaalt dit zich reeds naar het toenemende gebruik van deelfietsen, deelscooters en deelauto’s, waarmee deze assets efficiënter en constanter gebruikmaken van de openbare infrastructuur en ruimte.

Impact op de rol van de Gemeente Amsterdam Toelating en regulering van deelaanbieders op de Nederlandse markt Actieve rol spelen in het beïnvloeden van het gedrag van de burger Overzicht houden van het toenemend aanbod van mobiliteit en een supervisorrol aannemen

▪ Meer aanbod mobiliteit: Mobiliteitsaanbieders, wegbeheerders, serviceproviders en alle andere partijen die invloed uitoefenen op het mobiliteitsaanbod en bewegingen op straat zullen deel uit gaan maken van een digitaal ecosysteem, waar het gebruik van verschillende modaliteiten steeds toegankelijker zal worden. ▪ Nieuwe spelers op de markt: Grote techbedrijven zoals Google betreden de markt met het aanbieden van nieuwe diensten op het gebied van mobiliteit. ▪ Vorming van hubs: Op strategische locaties in de stad worden hubs ingericht waar verschillende vormen van mobiliteit samenkomen2. Het gebruik van deze hubs zal voor bewoners en bezoekers zo aantrekkelijk mogelijk gemaakt worden. Hiernaast kan door middel van hubs de stadslogistiek efficiënter worden ingestoken ▪ Eén systeem en inclusiviteit: In de toekomst zal er flexibeler gereisd worden en staat het zorgen wegnemen bij de reiziger centraal. Op maat gemaakte reismogelijkheden met verschillende modaliteiten worden via een digitaal platform aan de reiziger aangeboden. Doordat reizigers vooraf een (multimodale) reis kunnen plannen, kan vraag en aanbod efficiënter bij elkaar gebracht worden. Dit zorgt voor een beter systeem mbt inclusief en sociaal vervoer.

Bronnen: Interviews met stakeholders, 1 Agenda Amsterdam Autoluw 2020, 2 Mobility 2030 – Are you ready to rise the challenge? (KPMG, 2019)

Impact op de mobiliteitscentrale Verlenen van een vergunning koppelen aan het delen van data Verantwoordelijkheid voor niet alleen fysieke maar ook digitale openbare ruimte Skills en competenties om de data van deelaanbieders te analyseren

Deep-dive 3: Urbanisatie en megasteden Trend

Impact op de maatschappij

Urbanisatie houdt in dat een steeds groter deel van de bevolking naar de stad toe trekt. Nederland verstedelijkt en de groei van steden in Nederland zet door1. In Amsterdam komen er elk jaar meer inwoners, bezoekers, woningen, stedelijke logistiek en arbeidsplaatsen bij2. De omvang van de stad is in een rap tempo aan het veranderen. Amsterdam reikt inmiddels tot buiten haar gemeentegrenzen, waardoor er tegenwoordig vaker gesproken wordt over de Metropoolregio Amsterdam (MRA). De metropool omvat het ‘daily urban system’ van Amsterdam, wat verwijst naar het gebied waarin inwoners dagelijks reizen en recreëren. Binnen deze metropool zijn de interactie en goede aansluiting van de stad met de omgeving erg belangrijk.

▪ Slimme infrastructuur: Momenteel worden camera’s en sensoren ingezet om meer inzicht te krijgen in het verkeer in de stad. Deze middelen worden onder andere ingezet om op een slimme manier verkeersstromen te sturen en toegang te verlenen1. Deze intelligente toegang maakt het voor de Gemeente mogelijk om fysieke afsluitingen te vervangen door digitale oplossingen en het verkeer beter te reguleren.

Een tegenbeweging voor urbanisatie is de ontwikkeling van hubs. Hoewel meer mensen naar de stad toe trekken, wordt het vervoer juist naar de randen van de stad verplaatst om de openbare ruimte in de stad beter te kunnen benutten.

▪ Fiets, lopen en openbaar vervoer worden belangrijker: De fiets, lopen, en het openbaar vervoer zullen een grotere rol gaan spelen. Momenteel kiezen al steeds meer bezoekers en bewoners voor alternatieve opties, waardoor het openbaar vervoer populairder wordt en het drukker is op fiets- en voetpaden. Er zal dan ook geanticipeerd moeten worden op deze trend, door meer ruimte te bieden voor auto-alternatieven.

▪ Autogebruik wordt ontmoedigd: De auto heeft in de afgelopen jaren in de stad op steeds minder plekken een grote rol1. De Gemeente Amsterdam probeert deze trend te stimuleren door aanvullende maatregelen te nemen die autobewegingen ontmoedigen en het verwijderen van 10.000 parkeerplekken (voor maatregelen zie Agenda Amsterdam Autoluw)

▪ Flexibel gebruik van de openbare ruimte en infrastructuur: Doordat er steeds meer mensen naar de stad toe trekken, zal er gekeken moeten worden naar flexibel gebruik van de openbare ruimte en infrastructuur.

Impact op de rol van de Gemeente Amsterdam

Auto-alternatieve vervoermiddelen stimuleren om de stad leefbaar en toegankelijk te houden De samenwerking opzoeken met partijen in de omgeving en daarmee meer focus leggen op het daily urban system van Amsterdam

Impact op de mobiliteitscentrale Een slimme infrastructuur inzetten om meer inzicht te krijgen in de verkeersstromen in de stad Digitale oplossingen gebruiken om het verkeer beter te reguleren

▪ Vervoer via lucht, water en straat: Aangezien steden in omvang groeien, neemt de druk op de huidige infrastructuur toe. Hierbij worden alternatieve mogelijkheden voor vervoer, zoals via lucht en water, steeds belangrijker. ▪ Focus op duurzaamheid: Er trekken meer bewoners, ondernemers en bezoekers naar de stad, waardoor de focus op duurzaamheid steeds belangrijker wordt om de stad leefbaar te houden. Bronnen: Interviews met stakeholders, 1 Kernprognose 2015-2060: Hoge bevolkingsgroei op korte termijn (CBS), 2 Agenda Amsterdam Autoluw 2020

Deep-dive 4: Digitalisering van burgers & voertuigen Trend

Impact op de maatschappij

De connectiviteit van mensen, voertuigen en objecten is de afgelopen jaren flink toegenomen, waarbij alles continu met elkaar in verbinding staat. Deze constante verbinding wordt gevoed door het gebruik van nieuwe technologieën zoals slimme sensoren en artificiële intelligentie (AI). Connectiviteit in de mobiliteitsketen wordt steeds belangrijker: onderling tussen voertuigen (V2V), tussen voertuigen en hun omliggende infrastructuur (V2I) en tussen transportsystemen en hun gebruikers. Alles is data en data is alles.

▪ Nieuwe analysemogelijkheden: Verschillende databronnen worden gecombineerd om meer inzicht te krijgen in de werking van verschillende mobiliteitsconcepten en sturingsinstrumenten.

Het ‘Internet of Things’ neemt zowel in populariteit als in toepasbaarheid verder toe en ook andere technologische ontwikkelingen zoals augmented reality, connected homes, 5G-verbindingen, platformeconomieën, drones en autonome voertuigen zullen de komende jaren volwassen worden en steeds vaker een plaats krijgen binnen sectoren, organisaties en huishoudens. Grotere hoeveelheden data worden ‘realtime’ geanalyseerd en faciliteren computers, consumenten en overheden om sneller en beter besluiten te nemen. Met het voortzetten van de datarevolutie ontstaat er echter ook een groeiende aandacht voor (data)privacy en cybersecurity.

▪ Nieuwe uitdagingen: De extra hoeveelheid data die er vergaard wordt en nog kan worden, brengt veel kansen met zich mee. Hier komen echter ook nieuwe uitdagingen bij kijken. Aandachtspunten hierbij zijn dataprivacy (AVG), security, compliance en etnische dilemma’s, die Gemeente-breed structureel ingebed zullen moeten worden.

Impact op de rol van de Gemeente Amsterdam Vertrouwen in de overheid blijven stimuleren Gewijzigde verhouding tussen burgers en overheid

▪ Real-time inzicht: Door meer inzicht in de verschillende verkeerstromen in de stad, kan ook (een deel van) de openbare ruimte ingericht worden voor flexibel gebruik. ▪ Verkeersstromen beter op elkaar afgestemd: De verkeersstromen zullen in de toekomst nog efficiënter en beter op elkaar afgestemd worden. Hierbij zal de aandacht niet alleen gefocust zijn op autobewegingen, maar met name op de fiets en voetganger. Via sensoren, camera’s, vervoerders en aanbieders van mobiliteitsdiensten wordt data verzameld, die geanalyseerd en gebruikt kan worden voor verkeerssturing. Door de toenemende hoeveelheid aan beschikbare mobiliteitsdata, kan de Gemeente beter sturen op het aantal en type verkeersbewegingen in de stad. Hiernaast kan de Gemeente spreiding over tijd, locatie en modaliteit stimuleren op basis van inzicht in druktepunten en verkeersstromen. ▪ Autonoom rijden: In de toekomst kan autonoom (zelfrijdend) vervoer een aanzienlijke positieve impact hebben op zowel klimaat als congestievermindering. Autonoom vervoer is zuiniger en maakt efficiënter gebruik van de beschikbare wegcapaciteit. Het faciliteren van autonoom rijden kan ruimte-efficiëntie opleveren, maar er ligt ook een uitdaging met betrekking tot veiligheid in een drukke stad zoals Amsterdam.

Bronnen: Interviews met stakeholders, 1Agenda Amsterdam Autoluw 2020, 2 Mobility 2030 – Are you ready to rise the challenge? (KPMG, 2019)

Impact op de mobiliteitscentrale Het op grote schaal kunnen ontsluiten, inzetten en delen van mobiliteitsdata van verschillende modaliteiten

De skills en competenties ter beschikking hebben om complexe data-analyses te kunnen uitvoeren

2. VERKENNING EN AMBITIE VOOR DE TOEKOMST

Amsterdam wil een schone, toegankelijke en leefbare stad zijn en dat vraagt om verandering op het gebied van mobiliteitsmanagement

Emissievrij

Schoon & duurzaam

Verbonden stad

Ruimte terugwinnen

Intelligente toegang Flexibel gebruik openbare ruimte

ETA 2 min

Bereikbaar &Toegankelijk

Leefbaar & sociaal

Inclusief vervoer

Binnen de Gemeente Amsterdam ontstaan steeds duidelijkere beelden over het ‘hoe’ om daar te komen

Emissievrij

‘Platforms aggregeren mobiliteitsdata’

Schoon & duurzaam

‘Mokum aan de MaaS’

‘Amsterdamse voorwaarden’ Verbonden stad

Intelligente toegang

Ruimte terugwinnen

‘Verbonden stad’

Flexibel gebruik openbare ruimte

ETA 2 min

Bereikbaar &Toegankelijk

Inclusief vervoer

Leefbaar & sociaal

‘Rechtvaardige stad’ ‘Intelligente toegang’

‘Democratische stad’ 20

De Mobiliteitscentrale van de Toekomst speelt een belangrijke rol om deze ambities te realiseren BOB

Medewerker mobiliteitscentrale

(Bewoner, Ondernemer, Bezoeker)

Hebben wensen & beperkingen

Beheren van de openbare ruimte t.a.v. sociaal, leefbaarheid, gezondheid en duurzaam

Mobiliteitsvraag in de Amsterdamse regio* Woon-werk

Mobiliteitsaanbieders

Digitale informatievoorziening

Ontwikkelen verregaande digitale proposities

Sturingsinstrumenten voor regie op gebruik openbare ruimte en mobiliteit in de stad

Real-time inzicht in wat in de stad gebeurt Klimaat

Veiligheid

Bereikbaarheid

Vrije tijd

DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

Winkelen

Onderwijs

Logistiek * De belangrijkste motieven voor mobiliteit (niet exclusief)

Sociaal

Economie

Cultuur

Leefbaarheid 21

De hoeveelheid mobiliteitsdata neemt verder toe door verregaande digitalisering van het mobiliteitslandschap Mobiliteitsaanbieders Nieuwe modellen voor publiekprivate samenwerking

Data is alles en alles is data

De Gemeente werkt nauw samen met marktpartijen en kan gebruikmaken van de innovatiekracht van de markt

Het gebruik van data en nieuwe technologieën blijft de komende jaren exponentieel groeien. Dit komt onder meer doordat er meer slimme producten en diensten zijn die grote hoeveelheden data creëren en doordat burgers en bezoekers constant verbonden zijn via bijvoorbeeld ‘mobile devices’. Ook kan door (het gebruik van) technologische ontwikkelingen in de maatschappij de kwaliteit van data beter geborgd worden en zijn er meer analyse- en toepassingsmogelijkheden te ontdekken. De gemeente speelt momenteel al in op deze ontwikkeling met het definiëren van Tada principes voor verantwoord data gebruik. Alles staat in verbinding

Eén systeem Een goed verbonden systeem van verschillende mobiliteitssystemen waarmee gebruikers gemakkelijk van A naar B kunnen reizen, ongeacht de modaliteit of serviceprovider.

Connectiviteit in de mobiliteitsketen onderling tussen voertuigen (V2V), tussen voertuigen en hun omliggende infrastructuur (V2I) en tussen transportsystemen en hun gebruikers

Digitale infrastructuur en real-time inzicht Deze constante verbinding wordt gevoed door het gebruik van nieuwe technologieën zoals slimme sensoren en artificiële intelligentie. Computerkracht en de capaciteit voor dataopslag blijven toenemen evenals de kwaliteit van data en algoritmes. Dit zorgt ervoor dat ook producten zoals verkeersregelsystemen en fysieke infrastructuur ‘slim’ worden en met elkaar in verbinding staan via continue communicatie. Het ‘Internet of Things’ neemt zowel in populariteit als in toepasbaarheid verder toe en ook andere technologische ontwikkelingen zoals augmented reality, connected homes, 5G-verbindingen, platformeconomieën, drones en autonome voertuigen zullen de komende jaren volwassen worden en steeds vaker een plaats krijgen binnen sectoren, organisaties en huishoudens. Grotere hoeveelheden data worden ‘real-time’ geanalyseerd en faciliteren overheden om sneller en beter besluiten te nemen. Door real-time inzicht te hebben in verkeersstromen en druktepunten zijn overheden beter in staat om hierop te acteren. Overheden zullen hierin moeten bepalen hoeveel data en capaciteit benodigd is voor het juiste detail niveau van de analyses. Digital Twin

De burger centraal

De toenemende digitalisering en technologische ontwikkelingen hebben grote impact op de stad. Digital Twin verwijst naar de digitale replica van een proces (inclusief fysieke activa zoals productiesystemen, testapparatuur, enz.) die gebruikmaakt van beschikbare fysieke modellen, sensorupdates, historische gegevens om de werking van zijn real-life tweeling te simuleren. Digital Twin-technologie zal in de toekomst toegepast kunnen worden in digitaal mobiliteitsmanagement om beter te begrijpen hoe de stad beweegt.

Alle services worden op de burgers behoeftes prioriteiten afgestemd.

Bronnen: KPMG Analyse, Ambitieplan Verkeersmanagement 2020

Amsterdam krijgt door mobiliteitsdata steeds eerder inzage in mobiliteit en ontwikkelt tools om die te kunnen beïnvloeden

BOB

Mobiliteitsvraag in de Amsterdamse regio Motieven voor mobiliteit (niet-exclusief)

Woon-werk

▪ ▪ ▪ ▪

Ontmoeten van collega’s Behoefte aan rustige werkplek Ontvangen van relaties Werk is op fysieke locatie

Vrije tijd

▪ ▪ ▪

Sociale ontmoetingen Nieuwe ervaringen Vakantie vieren

Winkelen

▪ ▪ ▪

Directe beschikbaarheid product Fysiek kunnen ervaren product Winkelen als vrijetijdsbesteding

Onderwijs

▪ ▪ ▪

Bijwonen colleges Rustige studeerplek Ontmoeten studenten

Logistiek

▪ ▪

Logistieke dienstverlening Transport van goederen

In de stad van 2030 is Amsterdam in toenemende mate in staat om de mobiliteitsvraag te faciliteren en te beïnvloeden

De Gemeente kan helpen bij het maken van keuzes waar en wanneer mensen zich verplaatsen, en kan daarbij invloed hebben op: ▪ Het tijdstip waarop mensen reizen ▪ De locatie waar de mensen vandaan vertrekken en/of naartoe gaan ▪ De reismethode / modaliteit

De Gemeente heeft verschillende manieren om dit te doen: ▪ ▪ ▪ ▪

Intelligente toegang Beprijzing en incentiveren Gedragsverandering stimuleren / promoten Dynamisch gebruik van de openbare ruimte

Daarmee wordt Amsterdam in staat gesteld om een integraal en real-time beeld van mobiliteit in de stad te creëren

Medewerker mobiliteitscentrale

Welke rol kan de Gemeente Amsterdam aannemen? De Mobiliteitscentrale zal een centraal onderdeel van het ecosysteem van mobiliteitsdiensten moeten zijn. En welke rol pakt de Gemeente Amsterdam dan hierin als overheid? De mobiliteitscentrale is geen entiteit op zich; geen gebouw of enkele centrale. Het zal altijd een verzameling van taken en rollen van de Gemeente Amsterdam zijn die door verschillende onderdelen worden uitgevoerd.

Real-time monitoring van mobiliteit

“Het gaat erom dat we ons als organisatie gaan richten op het managen van de gehele keten. En de samenwerking met de markt zoeken. Ieders eigen kracht inzetten. Dit geheel vormt het ecosysteem dat organisch, flexibel en effectief zorgt dat eenieder zich comfortabel kan bewegen in Amsterdam via een variëteit aan modaliteiten.”

Koppeling met live videobeelden in de stad

Bronnen: KPMG Analyse, Ambitieplan Verkeersmanagement 2020

Voor het verkrijgen van een integraal beeld zal de Gemeente ook toegang moeten krijgen tot data van derde (soms private) partijen die onderdeel zijn van het mobiliteitssysteem Huidige situatie

Het speelveld verbreedt zich in 2030

Mobiliteitscentrale

Central Cloud Systems ITS / Extended Vehicle

2 Data access point Serviceproviders

Publiek/privaat netwerk

Lokaal V2X netwerk

Feedbackloop Bronnen: KPMG Analyse, Ambitieplan Verkeersmanagement 2020

3G/4G/5G netwerk

Om de zienswijze te kunnen realiseren is het belangrijk om het data-aggregatieproces inzichtelijk te hebben Het gebruik van data blijft de komende jaren exponentieel groeien door bijvoorbeeld het gebruik van slimme producten en andere technologieën. In de huidige situatie vergaart de overheid met name data via (slimme) sensoren en camera’s. Deze data wordt via serviceproviders die in contact staan met een publiek/privaat netwerk naar de mobiliteitscentrale gestuurd. Voertuigen kunnen gebruikmaken van een V2X (voertuit tot alles), V2V (voertuig tot voertuig) of V2I (Voertuit tot infrastructuur) netwerk. De diversiteit van technologie is een complexe factor in het aggregeren van data, zeker als het speelveld zich zal verbreden in 2030. Voorbeelden van derde partijen zijn: Actor

Voorbeeld

Datapositie

Navigatiebedrijven

TomTom, Google Maps, Here, 9292OV en Waze

Verzamelen en bezitten waardevolle data voor verkeersmanagement en mobiliteitstoepassingen.

Telecombedrijven

KPN, T-Mobile, Vodafone, Ziggo

Ontwikkelen de 5G-infrastructuur die het ondersteunend netwerk gaat bieden voor voertuigen. Datahouders gebruik netwerk.

OV en taxibedrijven

TTO, GVB, Connexxion, EBS, TLS en NS

Datahouders gebruik diensten. Hoe gaan traditionele vervoerders innoveren in hun mobiliteitsaanbod?

Andere overheden

Rijk, Rijkswaterstaat, de Provincie, Vervoerregio en NDW

Datahouders gebruik provinciale en rijkwegen. Welke kaders stellen zij aan marktpartijen? Wat wordt hun datastrategie?

Parkeergarages

o.a. Q-park

Datahouders gebruik garage. Hoe veranderen de businessmodellen voor parkeren?

Logistieke bedrijven

Transport en Logistiek Nederland (TLN), PostNL, DHL, Picnic, Ahold

Datahouders logistiek. Hoe veranderen de businessmodellen voor logistiek?

Kennisinstellingen

UvA, VU, AMS, TNO, HvA, KiM, Waag, Nemo, CWI, TU Delft, UU

Beperkte datapositie. Innovatiepartner om vestigingsklimaat voor innovators te verbeteren en om effecten van nieuwe mobiliteit voor de stad te monitoren.

Daarbij maken we een omslag in het denken: van modaliteitgericht naar denken vanuit de hele mobiliteitsketen Dit vergt nieuwe rollen en visies ten aanzien van publiek mobiliteitsmanagement teneinde een effectief gestroomlijnde voertuigmix te realiseren

Ecosysteem-laag

Definitie

Mobiliteitsdienstverleners & platformen

― De mobiliteitsdiensten en platformen, in toenemende mate datagedreven zonder bezittingen (carsharing, ridehailing, MaaS-providers, navigatieoplossingen). Deze diensten ondersteunen en faciliteren de reiziger en zijn reis.

Mobilisten

― Gebruikers van het systeem

TRADITIONELE FOCUS

― Vervoersdiensten en middelen waarmee gebruikers zich verplaatsen

― Mobiliteitsaanbieders met fysieke assets (e.g. Felyx)

Verkeers- en mobiliteitsregelsystemen

― Maatregelen en acties waarmee de capaciteit van het infrastructuurnetwerk optimaal en veilig benut wordt. Hieronder vallen verschillende vormen van verkeersmanagement om de doorstroming te bevorderen, zoals route-informatie, bewegwijzering, toeritdosering, (slimme) sensoren en capaciteitstoedeling op het spoor.

Infrastructuur

― De fysieke infrastructuur waarover verplaatsingen plaatsvinden fungeert als basis van het mobiliteitsecosysteem. Deze bestaat uit (spoor)wegen, fietspaden, voetpaden, tramrails etc.

Bronnen: Van B naar Anders, Investeren in Mobiliteit voor de Toekomst Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur,2018; KPMG analyse

In haar huidige rol focust Amsterdam zich met name op het aggregeren van data uit verkeers- en mobiliteitsregelsystemen 2020 DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

2030

Met de verschuiving naar meer gebruik van mobiliteitsdiensten en deelmobiliteiten vergaren deze mobiliteitsdiensten ook meer data. Voorwaarden m.b.t. data delen moeten in vergunningen van deze providers aangepast worden.

Data-aggregatie vindt met name plaats in de laag van OT- en IoTproviders, via slimme sensoren en camera’s.

2050

De Gemeente Amsterdam heeft beperkt inzicht in en toegang tot de data van verschillende modaliteiten, zoals de fiets. Er wordt gewerkt aan plannen voor mobiliteitshubs, waar verschillende mobiliteitsdiensten aan de rand van de stad kunnen samenkomen.

De openbare ruimte in Amsterdam is schaars, waardoor goed gebruik ervan cruciaal is. Er wordt met verschillende programma’s en initiatieven gekeken hoe de openbare ruimte zo goed mogelijk benut kan worden.

Door verregaande digitalisering van mobiliteit ontstaat de noodzaak voor digitaal mobiliteitsmanagement 2020

2030

2050

Alle data komt bij elkaar op een data & analytics platform om datagedreven innovatie en sturing op mobiliteit te realiseren. DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

De infrastructuur zal ook in verbinding staan met voertuigen en data vergaren. Door meer inzicht op basis van data kan er steeds meer flexibel gebruikgemaakt worden van de openbare ruimte.

We ontwikkelen een toekomstbestendig en waardevrij model dat we kunnen inkleuren naar gewenste balans en ambities 2020

DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

2030

2050

De mobiliteitscentrale van de toekomst heeft een aantal functies gedefinieerd (in 6 strategische thema’s) die dit decennium verder worden vormgegeven De zienswijze vormt de basis voor de ontwikkellijnen en concepten in IDM. Vanuit de zienswijze op de functies van de Mobiliteitscentrale zijn 6 thema’s gespecificeerd. Drie met focus op nieuwe oplossingen in het faciliteren van het gebruik van de openbare ruimte en mobiliteit en drie die ondersteunend en rand voorwaardelijk zijn om de regierol te kunnen spelen in een gedigitaliseerde omgeving.

2020

2030

2050

Bereiken en faciliteren van bewoners, ondernemers en bezoekers We faciliteren bewoners, ondernemers en bezoekers. Digitalisering maakt passend aanbod voor verschillende voorkeuren mogelijk. We vergroten inzicht in verplaatsingsbehoefte en -gedrag en verblijfstevredenheid in de stad. Door middel van een gevarieerd instrumentarium kan de gemeente ook invloed uitoefenen op die vraag met zowel aandacht voor fysieke als digitale verplaatsingen. We zetten de beschikbare informatie over de openbare ruimte en het mobiliteitssysteem in voor het faciliteren van de BOB in keuzes vanuit maatschappelijke waarden.

Integraal managen van het mobiliteitssysteem Bereiken en faciliteren van bewoners, ondernemers en bezoekers

Capaciteitsmanagement

DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

Data aggregatie en lab We versterken de datapositie van de stad en organiseren goed datagebruik in het ecosysteem. Data van mobiliteitspartijen die hun diensten willen aanbieden in de openbare ruimte in Amsterdam wordt verzameld. Eigen data wordt geaggregeerd met die van mobiliteitsaanbieders, platforms en infrastructuur. Data van gebruikers wordt zorgvuldig behandeld en gebruikt om te gebruiker te faciliteren. Er worden voorwaarden gesteld aan het mogen opereren in het mobiliteitssysteem van Amsterdam. De stad orkestreert vraag naar en aanbod van deze data. We organiseren goed datagebruik in de keten met de juiste kaders voor privacy en cybersecurity. De data wordt waar mogelijk beschikbaar gesteld aan externe ketenpartners om onderzoek en experimenten te stimuleren.

Integraal managen van het mobiliteitssysteem We managen mobiliteit als één integraal mobiliteitssysteem. Mobiliteitsdiensten in Amsterdam zijn met elkaar verbonden, zowel in de digitale als in de fysieke wereld. Digitaal in het verbinden van plannen, boeken en betalen. Fysiek in het samenbrengen van modaliteiten. Digitale en fysieke instrumenten en voorzieningen maken diverse vormen van vervoer en ketenreizen toegankelijk voor iedere Amsterdammer en bezoeker en zorgen voor gemak in een optimale reis passend bij de context van de reiziger, de situatie in de stad en het gewenste beleid. Capaciteitsmanagement We streven naar capaciteitsmanagement van de openbare ruimte waarmee bekend is waar de ruimte en beschikbaarheid in de stad en mobiliteitsdiensten zich bevind. Op basis van inzicht in vraag, capaciteit en gewenste beschikbaarheid van de openbare ruimte en mobiliteitsdiensten wordt de fysieke en digitale ruimte flexibel inzetbaar. Met capaciteitsmanagement faciliteert de stad welke modaliteiten wanneer toegang mogen krijgen en welke diensten mobiliteitsaanbieders mogen aanbieden. Het systeem geeft inzicht in de beschikbaarheid van het netwerk aan het systeem en haar gebruikers.

Tactisch mobiliteitscentrum We verbinden de operatie en uitvoering van regie met digitale beleidsvorming vanuit een tactisch mobiliteitscentrum met heldere kaders voor het gebruik van de openbare ruimte. Tevens faciliteert het centrum kleinschalig testen in bepaalde gebieden, voor bepaalde doelgroepen en in virtuele omgevingen. Beleidsmakers en analisten verkennen de mogelijkheden voor betere organisatie van het mobiliteitssysteem en passen de gevraagde balans in de stad toe met onderbouwd dynamisch omgevingsbeleid.

Tactisch mobiliteitscentrum

Data aggregatie & lab

Verkennen van nieuwe narratieven en systemen

Verkennen nieuwe narratieven en systemen Om wendbaar te blijven in een onvoorspelbare transitie en toekomst sorteren we niet voor op één blauwdruk, maar organiseren we verkenningen naar verschillende toekomsten en zetten we in op veerkrachtige systemen.

De toekomst van het mobiliteitssysteem in 2050 is uiterst onzeker: fysiek en digitaal versmelten waardoor grenzen tussen lagen vervagen? 2020

2030

2050

De Gemeente werkt nauw samen met verschillende mobiliteitsdiensten, welke flexibel worden aangeboden. Het bereiken en faciliteren van bewoners, ondernemers en bezoekers staat centraal. Datagebruik zal goed georganiseerd zijn. De verschuiving van bezit naar gebruik zal in 2050 goed zichtbaar zijn. Er is één integraal mobiliteitssysteem, waar burgers en bezoekers seamless kunnen reizen en complementaire mobiliteitsdiensten in de stad worden aangeboden.

Alle data komt bij elkaar op één data & analytics platform om datagedreven innovatie en sturing op mobiliteit te realiseren. DATA-AGGREGATIE Gemeente Amsterdam

Amsterdam zal in 2050 gebruikmaken van slimme infrastructuur. Capaciteitsmanagement kan op basis van data goed uitgevoerd worden en er wordt dynamisch gebruikgemaakt van de infrastructuur en openbare ruimte. Digitaal inzicht en mobiliteitsmanagement zijn daarbij het uitgangspunt en het doel is om de fysieke openbare ruimte zo leeg mogelijk te krijgen om de leefbaarheid van de stad te kunnen waarborgen.

Of zijn in 2050 de lagen van het mobiliteitssysteem volledig geïntegreerd in één netwerkmodel? Eén ecosysteem 2020

Alles staat in verbinding Connectiviteit in de mobiliteitsketen onderling tussen voertuigen (V2V), tussen voertuigen en hun omliggende infrastructuur (V2I) en tussen transportsystemen en hun gebruikers

Een goed verbonden systeem van verschillende mobiliteitssystemen waarmee gebruikers gemakkelijk van A naar B kunnen reizen, ongeacht de modaliteit of serviceprovider

2030

Nieuwe modellen voor publiek-private samenwerking 2050

De Gemeente werkt nauw samen met marktpartijen en kan gebruikmaken van de innovatiekracht van de markt

De burger centraal Alle services worden op de behoeften en prioriteiten van de burger afgestemd.

3. EXTERNE INZICHTEN Wat kan Gemeente Amsterdam leren van andere steden en organisaties die ook werken aan mobiliteitsmanagement van de toekomst?

Bij city mobility leaders over de hele wereld zijn inzichten opgehaald ter inspiratie voor de mobiliteitscentrale van de toekomst Finland Denemarken Verenigd Koninkrijk Duitsland

Singapore

Australië

Bron: interviews met city mobility leaders Note: de one-pager van de inzichten uit Singapore zal nog worden toegevoegd

Transport for West Midlands (Birmingham) versnelt haar transportinnovatie en anticipeert daarmee op de toekomst van mobiliteit Convex Commercial Data Platform

Midlands Future Mobility Connected & Autonomous Vehicles

Met het Convex-project wordt een open platform gecreëerd voor de commerciële uitwisseling van data om ontwikkeling van nieuwe mobiliteitsproducten en -diensten te verbeteren en te versnellen.

Midlands Future Mobility Testbed Real-world automatische voertuigproeven

West Midlands 5G Staffordshire

Industrial & logistics

Future Transport Zone

• Robotics • Smart factories • Infrastructure • Utilities • Smart supply chains / logistics

Leicestershire

Black Country

Life sciences, medical & emergency services

• Remote and robotic surgery • Monitoring out-patients remotely • Access to patient records • Connected ambulances

▪

Verbeterde 5G

▪

Verkeerssensoren op Key Route Netwerk

▪

5G Transport Challenge Competities

Warwickshire

Mobility

Birmingham • CAV • Vehicle to Vehicle (V2V) connectivity • Transport networks • City management

Bron: interviews met city mobility leaders

Coventry

In West Midlands wordt geëxperimenteerd met ‘mobility credits’ om bewoners te stimuleren de auto te laten staan en te kiezen voor alternatieve vervoersmogelijkheden, zoals het openbaar vervoer.

Transport for NSW (Sydney) organiseert verschillende innovation challenges om oplossingen te vinden voor problemen die zij ondervinden Open data hub

Transport Digital Accelerator Om het MaaS-ecosysteem in NSW mogelijk te maken en te bouwen, heeft Transport for NSW een dataspecificatie ontwikkeld voor het delen van geplande en real-time informatie, inclusief capaciteitsinformatie.

Open data hub

De Transport Digital Accelerator faciliteert directe samenwerking tussen de publieke en private sector en verbindt teams van Transport for NSW met de industrie, onderzoekers, ondernemers en startups.

MaaS Dataspecificatie

Real-time transport dashboard

Safety after dark Real-time data gebruikt om inzicht te geven in welke OVservices veilig zijn om te gebruiken tijdens COVID-19 (e.g. inzicht in aantal personen).

Bron: interviews met city mobility leaders

Initiatief van Transport Digital Accelerator om data en inzichten te gebruiken om acties te definiëren die het reizen in de stad ‘s nachts veiliger kunnen maken voor vrouwen.

Denemarken is bezig om een nationaal datatoegangspunt op te zetten naar aanleiding van de Europese wetgeving Act A wetgeving

Nationaal Data Toegangspunt Act A¹ is een Europese wetgeving die 31 mei 2017 is goedgekeurd. Deze wet beschrijft hoe gegevens moeten worden gedeeld om EU-brede multimodale vervoersinformatiediensten mogelijk te maken.

Via een nationaal datatoegangspunt worden reis- en verkeersgegevens beschikbaar gesteld, evenals bijbehorende API’s.

¹ Commission Delegated Regulation (EU) 2017/1926

RejsePlanen App: alles in één app

Via deze app worden nieuwe vervoermiddelen aangeboden zoals stadsfietsen, stadsauto's, binnenlandse vluchten en carpooling. Ook andere reismogelijkheden zijn via deze app te vinden, waaronder waterbussen en andere opties voor openbaar vervoer.

Bron: interviews met city mobility leaders

In Helsinki wordt er met MaaS GLOBAL hard gewerkt om het idee van Mobility-as-a-Service werkelijkheid te laten worden MaaS GLOBAL Om het idee van Mobility-asa-Service werkelijkheid te laten worden, wil MaaS GLOBAL burgers gemak bieden zonder het gedoe van een auto: met Mobility-as-aService (MaaS) duurzame mobiliteitsvrijheid creëren

Bron: interviews met city mobility leaders

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10688111/1