Bijlage 2. Koersnota gezonde bodem 2023 als presentatie.pdf

Koersnota

Gezonde Bodem 2023

Aanleiding Waarom is bodemgezondheid relevant voor Amsterdam? Grote druk op en in de Amsterdamse bodem: ▪

Intensief multifunctioneel gebruik van stedelijk gebied;

▪

Veel ambities en maatschappelijke opgaven;

▪

Huidig beoordelingskader voor bodemkwaliteit neemt biologische- en fysische aspecten niet (altijd) mee;

▪

Huidig fundament/randvoorwaarde (de bodem) is niet klaar voor de toekomst.

Afnemende kwaliteit van stadsgroen en parken

Afnemende (ondergrondse) biodiversiteit

Toenemende wateroverlast na regenbuien Koersnota gezonde bodem

|2

Toekomstbestendig bodembeleid als basis voor stedelijke opgaven

Koersnota gezonde bodem

|3

Nieuwe kaders en regelgeving Europese, nationale en gemeentelijke ambities Gemeente zet in op toekomstbestendig bodembeleid

Europese Bodemstrategie 2030/2050 Tegen 2050 moeten alle bodemecosystemen in de EU in gezonde staat zijn. Bescherming, duurzaam gebruik en herstel van de bodem moeten tegen 2050 de norm zijn Ministerie van Buitenlandse Zaken, Europese Commissie presenteert vernieuwde bodemstrategie, 2021

Landelijk programma Water en Bodem Sturend Verder komen er afspraken om de bodem minder te bedekken, denk bijvoorbeeld aan minder stenen in de stad. Minder bodemafdekking zorgt voor een gezondere bodem, betere omgang met hitte en minder wateroverlast. Rijksoverheid, Kabinet maakt water en bodem sturend bij ruimtelijke keuzes, 2022

Koersnota gezonde bodem

Omgevingsvisie Amsterdam 2050 Een stad die voorbereid is op de gevolgen van klimaatverandering: hitte, droogte, wateroverlast, overstromingen. Gemeente Amsterdam, Volg het beleid: omgevingsvisie, 2021,

|4

Afbakening bodemgezondheid Verbreding van bodemkwaliteit naar bodemgezondheid

Fysische eigenschappen

Beschikbare watercapaciteit, hardheid van de bovengrond, hardheid van de ondergrond, aggregaat stabiliteit Fysisch

Chemisch

Bodemgezondheid

Biologische eigenschappen

Chemische eigenschappen

Organisch stof gehalte, bodem eiwit gehalte (soil protein), bodem respiratie, actieve koolstof, wortel pathogenen druk

Biologisch

Potentieel mineraliseerbare stikstof, chemische bodemsamenstelling, natrium en kalium gehalte, zware metalen

Mate van bodemgezondheid wordt bepaald door de combinatie van paramaterscores Koersnota gezonde bodem

|5

Plan van aanpak Ontwikkelen beoordelingskader Bodemindex

Raamwerkdefinitie Bodemgezondheidsindex

Handelingsperspectief & beleid Actieplan

Inventariseren kansen en uitvoeren pilots Actieplan gezonde bodem

Netwerk en partnerschap Netwerk

Investeren in samenwerkingsverbanden

Kennisontwikkeling Kennis Koersnota gezonde bodem

Investeren in interne kennisontwikkeling van betrokken medewerkers |6

Raamwerkdefinitie Hoe definiëren we een gezonde bodem in Amsterdam?

Bodemindex

Een gebruik-gestuurde definitie: ❑ Er is niet

1 modelbodem

❑ Een definitie is afhankelijk van bodemgebruik en randvoorwaarden/omgevingsfactoren op een locatie ❑ “… Een gezonde bodem is een goed functionerende bodem die in evenwicht is en die voldoet aan de chemische, fysische en biologische eisen voor het betreffende bodemgebruiksdoel en waarvan de duurzame/ecologische draagkracht niet overschreden of uitgeput wordt..."

Koersnota gezonde bodem

|7

Raamwerkdefinitie Hoe definiëren we een gezonde bodem in Amsterdam?

Bodemindex

Het eerste onderscheid wordt gemaakt op het niveau van bodemgebruiksdoelen. Voor elk bodemgebruiksdoel worden specifieke bodemfuncties gevraagd. Aan deze bodemfuncties zijn ten slotte functietyperende eigenschappen gekoppeld. ❑ Een gezonde bodem is een bodem die voldoet aan de functies die aan een bepaald bodemgebruik zijn toegeschreven ❑ Gebruiksafhankelijk opgebouwd volgens een drietrapsordening 1 Bodemgebruiksdoel

2 Bodemfuncties

3 Functietyperende eigenschappen Koersnota gezonde bodem

|8

Raamwerkdefinitie Bodemgebruiksdoel

Bodemindex

❑ Groen evenemententerrein ❑ Stadspark ❑ Wonen met tuin (zonder moestuin) ❑ Stadslandbouw / Moestuin / Voedselbos /

Volkstuinen ❑ Bodem onder verharding ❑ Buurtgroen ❑ Bomen ❑ Natuurlandschap ❑ Landelijk randstedelijk gebied

Koersnota gezonde bodem

|9

Raamwerkdefinitie Bodemindex

Bodemfuncties

Waterregulatie Koersnota gezonde bodem

| 10

Raamwerkdefinitie Functietyperende eigenschappen

Bodemindex

❑ Draagkracht ❑ Infiltratiecapaciteit ❑ Waterbergend vermogen ❑ Watervasthoudend vermogen ❑ Drainerend vermogen ❑ Bodembiodiversiteit ❑ Bodemvruchtbaarheid ❑ Milieu-hygiënische kwaliteit

Koersnota gezonde bodem

| 11

Voorbeeld opbouw raamwerk Bodemindex

Bodemgebruiksdoel ▪ Groen evenemententerrein

▪ ▪ ▪ ▪

Bodem onder verharding ▪ Infrastructuur ▪ Bebouwing ▪ Industrie

Koersnota gezonde bodem

Functietyperende eigenschappen

Bodemfuncties

▪ ▪ ▪

Drager voor recreatielandschap Waterregulatie Watervoorziening voor plantengroei Natuurlijke buffer/filter voor stoffen Habitat voor ecologie

Drager van gebouwen en infra Waterregulatie Natuurlijke buffer/filter voor stoffen

▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪ ▪ ▪ ▪

Draagkracht Infiltratiecapaciteit Waterbergend vermogen Watervasthoudend vermogen Drainerend vermogen Bodembiodiversiteit Milieu-hygiënische kwaliteit

Draagkracht Drainerend vermogen Infiltratiecapaciteit Waterbergend vermogen

| 12

Bodemgezondheidsindex Ontwikkelen van integraal beoordelingsinstrument ('bodemgezondheidsindex') voor Amsterdam ❑ Ook biologische en fysische aspecten worden meegenomen ❑ Bestaat al in verschillende variaties voor landbouwbodems ❑ Versie voor professionals plus een publieksversie

Samen met Universiteit Wageningen en Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied Met als doel de duurzaamheid van de Amsterdamse bodem te stimuleren/ garanderen ❑ Bodemfuncties optimaliseren ❑ Toewerken naar integraal bodembeleid ❑ Communicatie over gezonde bodem

Koersnota gezonde bodem

| 13

Handelingsperspectief Praktische toepassing van de bodemgezondheidsindex

Actieplan

Instrument kan worden ingezet om bodem (mede)sturend te maken: ❑ Ruimtelijk ordeningsinstrument bij gebiedsontwikkeling ❑ Handvat om bodemgezondheid in bestaande stad te verbeteren ❑ Hulpmiddel bij hergebruik van grond In regio Brussel wordt dit principe al toegepast

Koersnota gezonde bodem

| 14

Inventariseren kansen en uitvoeren pilots

❑ Projecten en pilots draaien om bodemindex te testen en verifiëren

❑ Gericht op inhoud van het meetsysteem, communicatie, betrokkenheid/participatie

Koersnota gezonde bodem

| 15

Inhoud actieplan Actieplan

Verzamelen data en ontwikkelen bodemgezondheidskaart Vastleggen uitgangspunten voor toepassing ❑ Doorvertaling instrumenten naar ruimtelijk-/bodem-/groenbeleid ❑ Handboek met richtlijnen voor beheer en onderhoud ❑ Eventueel: regels in Omgevingsplan (VTH-spoor) Afspraken over toepassing ❑ Binnen gemeente, maar ook richting ontwikkelaars ❑ Natuurinclusief (incl. bodem) bouwen en ontwerpen wordt gestimuleerd of verplicht gesteld ❑ Advisering bij groot onderhoud

Werkwijze/afwegingskader ❑ Per initiatief inzichtelijk maken wat de financiële afwegingen en mogelijke (ambitie)dilemma's zijn | 16 Koersnota gezonde bodem

Kennisontwikkeling Kennis

❑ Koppeling tussen beleid en praktijk ❑ Organiseren draagvlak binnen eigen organisatie

betekent investeren in kennis van adviseurs/specialisten van gemeente

Beleid omzetten naar praktijk

Draagvlak vergroten

Investeren in kennis Koersnota gezonde bodem

| 17

Planning en mijlpalen Vier sporen worden tegelijkertijd uitgewerkt Ontwikkeling bodemgezondheidsindex is reeds gestart Mijlpalen

Vaststellen bodemgezondheidsindex: Q3 2024 Inventarisatie kansen en selecteren pilots: Q3 2024 Eerste uitwerking actieplan gezonde bodem: Q2 2025 Jaarlijkse rapportage over voortgang, status en actualisatie actieplan

Koersnota gezonde bodem

| 18

Gevraagd besluit Het college van burgemeester en wethouders besluit in te stemmen met de Koersnota gezonde bodem 2023. Hiermee spreekt het college de ambitie uit om de bodemkwaliteit integraal te gaan beoordelen. De belangrijkste stappen zijn: 1) 2)

Ontwikkelen van een bodemgezondheidsindex. Deze index wordt het instrument voor de beoordeling van de gezondheid van stedelijke bodems; Opstellen van een actieplan voor het realiseren van een gezonde bodem in Amsterdam.

Koersnota gezonde bodem

| 19