Bijlage 2 Jaarplan Waternet O&I 2021

Onderzoek & Innovatie Kennisagenda & Jaarplan 2021

Alice Fermont, Jan Peter van der Hoek, Hidde Schijfsma, Roderik Bijlard, Alex van der Helm, Enna Klaversma, Harry de Brauw, Anne Marieke Motelica

Inhoud 3 Onderzoek & Innovatie 4 Thema’s & financiën 6 Subsidies 6 Strategische samenwerkingen 7 Waterkwaliteit & -technologie 9 Klimaatadaptatie 13 Energietransitie 18 Circulaire economie 21 Bodemdaling 25 Data & Sensoren 27 Communicatie & organisatie 31 Meer lezen & colofon

. 2

Onderzoek & Innovatie Waternet innoveert en ontwikkelt kennis in opdracht van het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) en de gemeente Amsterdam. Ons programma richt zich op de kwaliteit en beschikbaarheid van drinkwater, op het afvoeren en zuiveren van afvalwater, op het schoonhouden van oppervlaktewater en op het onderhouden van dijken en waterkeringen. Naast doelmatigheid en goede dienstverlening is duurzaamheid het belangrijkste principe van Waternet en de drijfveer achter veel onderzoek en innovaties. We willen onze CO2-emissies reduceren en bijdragen aan de energietransitie door gebruik te maken van aquathermie. Ook de ambities voor terugwinnen het energie en grondstoffen uit de watercyclus en afval minimaliseren door circulair te handelen zijn hoog. We hebben digitalisering ingezet, en die moet leiden tot datagedreven besluitvorming en bedrijfsvoering. In 2050 handelen we klimaatadaptief. De uitdagingen door klimaatverandering, zoals wateroverlast, tekort aan water en hoogwater zijn groot. Dat vraagt om technologische én maatschappelijke vernieuwing. Zo werken we aan de innovatieambities van zowel AGV als de gemeente Amsterdam. Bovendien biedt het goede mogelijkheden voor samenwerking met onze innovatiepartners. Samen halen we immers meer uit water!

3

De zes thema's

Waterkwaliteit & -technologie Anne Marieke Motelica

Energietransitie Harry de Brauw

Sociale innovatie

Klimaatadaptatie Roderik Bijlard

Data & sensoren Alex van der Helm

Governance

Bodemdaling Tim Pelsma

Circulaire economie Enna Klaversma

Implementatie

Schoon, veilig en voldoende water is onze kerntaak en daarvoor is onderzoek en innovatie noodzakelijk. Daarbij spelen we in op maatschappelijke ontwikkelingen en uitdagingen. Technologische vernieuwing kan alleen worden bereikt door voldoende aandacht te hebben voor sociale vernieuwing, governance en implementatie van de innovaties. In de thema’s zullen we daar dan ook ruimte voor bieden. 4

Thema's & financiën Waternet werkt met zes Onderzoek & Innovatie thema’s: Energietransitie, Klimaatadaptatie, Data & Sensoren, Waterkwaliteit & -technologie, Bodemdaling en Circulaire economie. De ambities van de gemeente Amsterdam en het waterschap AGV voor de toekomst zijn hoog. Voor dit programma is in 2021 een budget beschikbaar gesteld van € 2,2 miljoen. De vraag naar onderzoek en innovatie is sterk toegenomen en zal ook verder toenemen. Daarom is het budget voor 2021 met € 150.000 verhoogd ten opzichte van het budget van 2020. Dit bedrag is aangevuld met € 0,1 miljoen vanwege subsidie inkomsten bij het thema circulaire economie. In de tabel is een verdeling gemaakt van budgetten over de verschillende O&I onderdelen. Dit programma kan flexibel inspelen op kansen en vragen, en het programma met budgetverdeling kan in de loop van het jaar nog wijzigingen.

Begroting 2021

SDG-doel*

Uren

Taakkosten K Euro

Energietransitie Trekker: Harry de Brauw

2000

150

Klimaatadaptatie Trekker: Roderik Bijlard

1365

26

Data & sensoren Trekker: Alex van der Helm

1410

57

Bodemdaling Trekker: Tim Pelsma

585

95

Circulaire economie Trekker: Enna Klaversma

2290

45

Waterkwaliteit & -technologie Trekker: Anne Marieke Motelica

825

90

Strategische samenwerkingen Trekker: Jan Peter van der Hoek

1050

397

Management & communicatie Trekker: Alice Fermont

2700

38

12.225

880

O&I begroting

* De symbolen van de Sustainable Development Goals (SDG) van de Verenigde Naties verwijzen naar een innovatiethema. 5

Subsidies Een klein deel van het O&I budget wordt als “seed money” ingezet om te participeren in nationale en Europese projecten. Door deel te nemen in research consortia wordt subsidie gerealiseerd en extra kennis verkregen. Daarmee wordt een deel van het budget gebruikt als “multiplier”: samen halen we meer uit water! Voorbeelden van Europese subsidieprojecten zijn Wider Uptake ( afvalwater hergebruik en resource recovery), PathoCERT (emergency response bij pathogene verontreiniging van drinkwater) en FIREWARE4Water (gebruik smart meters en sensors in de watersector). Nederlands subsidieprojecten zijn het “Wastewater4COVID” project waarin geavanceerde methoden worden ontwikkeld voor de detectie van het SARS-CoV-2 virus in rioolwater, de veroorzaker van Covid-19 en Citysports (waterbergende sportvelden).

6

Strategische samenwerkingen “Waternet heeft innovatie hoog in het vaandel staan. Innovaties dragen bij aan doelmatigheid, duurzaamheid en dienstverlening. Waternet is zelf geen innovatiecentrum, maar wil actief zijn in een uitgekiend innovatienetwerk, aangedreven door een krachtig O&I-team. Strategische samenwerkingen met kennisinstellingen, universiteiten, utilities en steden, op nationaal en internationaal niveau, zijn onderdeel van de innovatiestrategie van Waternet” Jan Peter van der Hoek

Waternet participeert in collectieve researchprogramma’s, zoals het KWR-Bedrijfstakonderzoek (BTO), het onderzoeksprogramma van de duinwaterbedrijven (DPWE) en programma’s van STOWA en RIONED. We dragen ook bij aan: • Kennis Actie Programma (KAP) • Strategische sessies Waternet: AGV in de maatschappij • Hoogleraarschap urbane watercyclus en drinking water engineering, TU Delft • AdOX (gebruik van zeolieten voor verwijdering organische micro’s uit afvalwater en regeneratie met ozon), TU Delft • PathoCERT (emergency response bij pathogene verontreiniging drinkwater), EU • Wider Uptake (winning van grondstoffen en productie materialen uit de watercyclus), EU • FIWARE4Water (gebruik smart meters en sensors in de watersector), EU • Smart monitoring, UVA • Steden in transitie, Pakhuis de Zwijger • Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS) • Slow Sand Filtration for the Next Century, TU Delft en WUR • Projecten van de Topsector Water en de Topsector Energie. 7

Waterkwaliteit & -technologie

Focus thema Waterkwaliteit & -technologie Toekomstbestendig beheer van de watercyclus vormt het hart van Waternet. Een uitstekende drinkwatervoorziening, afvalwaterinzameling, afvalwaterzuivering en beheer van het watersysteem zijn de dragers van Waternet. Waterkwaliteit en biodiversiteit staan echter onder druk: nieuwe stoffen, zoals medicijnresten en plastics, bekende stoffen als nutriënten en bestrijdingsmiddelen, industriële lozingen en riooloverstorten bedreigen de ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater en daarmee bedreigen ze de biodiversiteit en de drinkwaterbronnen. Daarnaast zijn er uitdagingen bij de aanleg en het onderhoud van infrastructuur. Maatregelen in het waterbeheer, maar ook toepassingen van nieuwe watertechnologie, zijn nodig om schoon water voor mens, dier en milieu veilig te stellen.

Doelstelling thema Waterkwaliteit & -technologie Creëer toekomstbestendig waterbeheer van de watercyclus. Bescherm de drinkwaterbronnen en de waterkwaliteit voor een goede leefomgeving van plant, mens en dier, door een excellente afvalwater- en drinkwatervoorziening en goed watersysteembeheer. 8

Waterkwaliteit & technologie Kennisagenda

Onderzoeksvraag

Categorie

Wat kunnen we doen aan de Top 5 van bedreigingen die Waterkwaliteit een goede (oppervlakte- en drink)waterkwaliteit in de weg staan (nu en in de toekomst)? Hoe verbeteren we de kwaliteitsmaatregelen voor ons (oppervlakte)water ?

Waterkwaliteit

Hoe verbeteren we ons inzicht in de toestand en het functioneren van (oppervlakte)waterkwaliteit en biodiversiteit, bijvoorbeeld via het automatiseren van analyses, eDNA, open data? Hoe kunnen we brakke kwel benutten in de watercyclus?

Waterkwaliteit

Hoe kunnen we het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) benutten als bron voor industriewatertoepassingen? Hoe kunnen we de tweede Waterleidingplas benutten als drinkwaterbron?

Bron

Hoe kunnen we onze watertechnologieën verduurzamen en doelmatiger inrichten? Wat is de drinkwater- en afvalwatertechnologie van de toekomst?

Technologie

Hoe kunnen we onze infrastructuur toekomstbestendig inrichten?

Technologie

Hoe verbeteren we, met pilot-onderzoekinstallaties, het rendement van bestaande en nieuwe defosfateringsinstallaties oppervlaktewater?

Technologie

Hoe kunnen we bij diepe plassen fosfaatterugwinning combineren met aquathermie?

Technologie

Bron

Bron

9

Projecten 2021 Waterkwaliteit & -technologie

Onderzoek

Categorie

Lopende projecten Langzame zandfiltratie

Waterkwaliteit

Detectie fecale verontreiniging zwemwater

Waterkwaliteit

Brakke kwel

Bron

Onderzoekstraat rwzi Amsterdam West (inclusief lachgasemissie) Combinatie van ozon- en actiefkoolfilter als vierde stap in afvalwaterzuivering (O3GAC) Faalkansmodel persleidingen

Technologie Technologie Technologie

Nieuwe projecten Perceelwijzer

Waterkwaliteit

Polishing pellets bij defosfateringsinstallatie (DFI) zwemlust

Waterkwaliteit

BlueCan (model broeikasgasemissies)

Waterkwaliteit

DIGS (broeikasgasemissies ondiepe wateren)

Waterkwaliteit

Biodiversiteit land-water overgangen

Waterkwaliteit

Meten metalen in drinkwater

Waterkwaliteit

Sluiten watercyclus (hergebruik effluent rwzi)

Bron

Bellisima (modelleren verwijderen microverontreinigingen)

Technologie 10

Klimaatadaptatie

Focus thema Klimaatadaptatie Het klimaat verandert: meer extreme regenbuien, langere perioden van droogte, hogere temperaturen. Het watercyclusmanagement zal zich moeten aanpassen aan een veranderend klimaat. Doelstellingen Klimaatadaptatie Waternet Het werkgebied van Waternet is in 2050 klimaatadaptief en veerkrachtig. Dat betekent: • zo min mogelijk maatschappelijke ontwrichting en schade bij overstromingen, extreme weersomstandigheden (regen, droogte en hitte) en lange-termijnklimaateffecten, zoals zeespiegelstijging bodemdaling en toenemende fluctuaties van de grondwaterstand • benutten van klimaateffecten en adaptieve maatregelen voor een aantrekkelijke leefomgeving. Doelstelling O&I thema Klimaatadaptatie • Bij het innoveren onderzoeken we nieuwe technieken, producten en processen die kunnen bijdragen aan het realiseren van de klimaatadaptatie-opgave • Ten aanzien van deze innovaties willen we draagvlak en feedback verkrijgen, waarmee we de innovaties kunnen bijsturen op basis van de beleving van betrokkenen en ervaringen uit de praktijk. Hiervoor is samenwerking met onze gebiedspartners essentieel.

11

Klimaatadaptatie Kennisagenda

Onderzoeksvraag

Categorie

Hoe ziet de toekomstige governance (rol Waternet) eruit ten aanzien van mogelijke klimaatadaptieve voorzieningen op publiek/privaat terrein? Wat is een toekomstbestendige strategie voor modellering van de watercyclus?

Sociaal, samenwerking Hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen

Hoe kunnen we water slim verdelen, afhankelijk Hitte, droogte en van (water)vraag en beschikbaarheid? wateroverlast Welke innovatieve technieken in en op publiek/privaat terrein dragen bij aan hemelwaterberging en hittebestrijding?

Hitte en wateroverlast

Wat wordt de drinkwatervraag tijdens droogte en Droogte en hitte hitte? Op welke wijze kunnen we voorzien in de vraag? Welke impact hebben zeespiegelstijging en veranderende rivierafvoeren op onze assets en welke scenario’s zijn er om de gevolgen op te vangen i.s.m. Deltaprogramma en Metropoolregio Amsterdam (MRA)? Hoe kwetsbaar zijn onze assets voor de gevolgen van klimaatverandering en welke innovatieve maatregelen zijn mogelijk?

Overstromingen

Hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen

12

Projecten 2021 Klimaatadaptatie

Lopende projecten • Topconsortium kennis en innovatie (TKI) - Waterberging sportvelden • TKI - Groenblauwe schoolpleinen • Verschillende watervertragende voorzieningen. Verkennende projecten • New Governance rond microwatermanagement • Verdeling en hergebruik van hemelwater en grijs water waarbij we een relatie leggen tussen binnen- en buitengebied. Samenwerkingsprojecten • Project Urban Photosynthesis.

13

Energietransitie …

Focus thema Energietransitie Om de transitie te kunnen maken naar aardgasvrij is een warmtetransitie noodzakelijk. Thermische energie uit de watercyclus – aquathermie – kan daaraan een substantiële bijdrage leveren. Daarnaast zou Waternet haar expertise op het gebied van ondergrondse leidinginfrastructuren kunnen inzetten om publieke warmtenetten te realiseren en te exploiteren. In dit thema werken we aan pilots voor de toepassing van aquathermie en aan pilots voor het realiseren van open lagetemperatuurwarmtenetten (LT-net), waarbij naast aquathermie onder andere ook datacenterwarmte een rol kan spelen. Naast aquathermie houden we onze focus ook op energieprojecten die bijdragen aan een positieve energiehuishouding van Waternet. Doelstellingen thema Energietransitie 1. Thermische energie: Balanceren van de warmte- en koudevraag middels aquathermie in synergie met primaire taken. 2. Overige energie: Waternet energiepositief/klimaatneutraal.

14

Energietransitie Kennisagenda (1) Thermische energie

Onderzoeksvraag Wat is de potentie van aquathermie? Wat is een goede bronstrategie voor TEO?

Categorie Potentie Potentie

Wat is de invloed van TEO op oppervlaktewaterkwaliteit Waterkwaliteit en ecologie? Hoe kan TEO worden gecombineerd met maatregelen Waterkwaliteit om de waterkwaliteit te verbeteren? Hoe kan TEA toegepast worden op rwzi Amsterdam Technisch West? Wat is de potentie voor de omgeving? Hoe werken 5de generatie warmtenetten? Technisch Hoe verschilt het drinkwaternet van een bronnet en 5de Technisch generatie warmtenet? Hoe verhouden verschillende aquathermie technieken Technisch, zich tot elkaar? economisch

TEO: Thermische Energie Oppervlaktewater TEA: Thermische Energie Afvalwater TED: Thermische Energie Drinkwater 15

Energietransitie Kennisagenda (2) overige energie

Onderzoeksvraag Wat is de invloed van zonneweides boven onze assets op het onderhoud van deze assets?

Categorie Opwekken duurzame stroom Kunnen we stroom opwekken uit potentiele energie Opwekken van het effluent op rwzi Amsterdam West? duurzame stroom Wat zijn de ontwikkelingen bij zon op water, dijken en Opwekken leidingen? duurzame stroom Kunnen back-up dieselgeneratoren bij gemalen Uitstootvrij worden vervangen door een duurzaam alternatief? Waternet Hoe gaan we om met de verduurzaming van onze Uitstootvrij zware mobiliteit? Waternet Hoe kunnen we gemalen en monumenten gasloos Uitstootvrij verwarmen? Waternet In hoeverre zijn rwzi’s flexibel om te sturen op de beschikbaarheid van stroom?

Toekomst van de rwzi

Welke mogelijkheden zijn er voor opslag van energie Toekomst van de op rwzi Amsterdam West? rwzi

16

Projecten 2021 Energietransitie Thermische energie

Lopende projecten • Opzetten omgevingswarmtekaart • Bepalen potentie aquathermie • Invloed van externe factoren op drinkwatertemperatuur. Nieuwe projecten • Modelleren van watersysteem in 3D-model • Inzicht in invloed TEO op temperatuur van oppervlaktewater: diverse metingen in oppervlaktewatersysteem • Inzicht in invloed TEO op waterkwaliteit en ecologie: pilot Sloterplas • Combinatie TEO met additionele zuiveringsstap: pilot Sloterplas • Inzicht in kenmerken verschillende warmtetechnieken: financieel, ruimtelijk, overlast, etc. • Mogelijkheden voor seizoensopslag warmte en koude in beeld brengen • Bundelen bestaande kennis van projecten • Afstemming met vergunningverlening, opzet format voor aanvragen aquathermie.

17

Projecten 2021 Energietransitie Overige energie

Lopende projecten • Realisatie zonnevelden • Voorbereiding realisatie windmolens. Nieuwe projecten • Studie naar de mogelijkheden om bij gemalen met een kleine pomp continu op lage stroomsnelheid te pompen. Kan dit voor onze assets? Wat is de besparing? • Hoe kan ons zware vervoer worden verduurzaamd? Welke mogelijkheden zijn er al, en wat kunnen we verwachten? • Is er stroom te winnen uit potentiele energie waterstromen, bijvoorbeeld uit vrij-vervaleffluent op rwzi Amsterdam West? Waar kan het, wat kost het, wat levert het op? • Hebben wij grond beschikbaar die door Liander kan worden gebruikt voor de plaatsing van middenspanningsstations?

18

Circulaire economie …

Focus thema Circulaire economie Van Take-Make-Waste naar Reuse-Recover-Recycle. Ook vanuit de watercyclus noopt dit tot acties. In 2030 wil Nederland 50% minder primaire grondstoffen gebruiken, als opmaat naar een volledig circulaire economie in 2050. Wat betekent dat voor Waternet? Welke grondstoffen die we nu gebruiken veroorzaken de hoogste impact op het milieu en moeten we uitfaseren? En hoe zit dat met al het afval en de reststoffen die we produceren? Wat kan worden hergebruikt? Of kunnen onze processen op een andere manier worden ingericht, waardoor geen afval ontstaat? Naast deze vragen, die meer gericht zijn op de korte termijn, wordt binnen dit thema ook gewerkt aan meer strategische onderzoeksvragen voor de toekomstige inrichting van de watercyclus. Het thema zal aansluiten op het Programma Circulaire Economie, dat in 2020 gestart is. De uitkomsten van de onderzoeken zullen de koers van het programma verder bepalen. Doelstelling thema Circulaire economie Komen tot een beheer van de watercyclus met in 2030 50% minder milieu-impact door het gebruik van grondstoffen en in 2050 voldoen aan een volledige circulaire economie (geen gebruik van primaire grondstoffen en geen afvalproductie). 19

Circulaire economie Kennisagenda

Onderzoeksvraag Categorie Diverse onderzoeken uit het verleden Verlaging impact heroverwegen, bijvoorbeeld over kalkmelk uit de kalkkorrels of de toepassing membranen: dragen ze bij aan verlaging van de impact? Wat is de drinkwatervraag en afvalwaterproductie in de (circulaire) toekomst?

Verlaging impact

Wat is de milieu-impact van verschillende materialen voor rioolbuizen op basis van een levenscyclusanalyse (LCA)?

Verlaging impact gietijzer en beton

Kan FeCl3 (of vergelijkbaar coagulant) uit hernieuwbare bronnen gewonnen worden?

Verlaging impact FeCl3

Hoe kunnen we een circulair gemaaltje ontwerpen en bouwen?

Verlaging impact beton

Welke reststromen en emissies komen vrij en Verlaging impact wat is de impact van hun verwerkingsroute? uitgaande stromen Hoe kunnen we baggerspecie circulair gebruiken?

Verlaging impact uitgaande stromen

Kunnen we producten maken uit riool-, kolken- Verlaging impact en gemalenslib (RKG-slib)? uitgaande stromen Welke vorm van (nieuwe) sanitatie is de toekomst (voor Amsterdam/Waternet)?

Strategisch

Hoe meet je circulariteit?

Algemeen 20

Projecten 2021 Circulaire economie

Lopende projecten • Circulaire baggerspecie, STOWA-onderzoek geïnitieerd • Strategisch onderzoek nieuwe sanitatie (wel/niet de oplossing voor Amsterdam/Waternet) - SENSE subsidieproject – sociale aspecten - ATELIER subsidieproject – vacuümleiding in Buiksloterham (BSH) • Wider Uptake-subsidieproject – beschoeiingsdelen van biocomposiet van ons maaisel inzetten en monitoren • Onderzoek milieu-impact ingaande materialen - STOWA-onderzoek Materialeninventarisatie t.b.v. Circulair Assetmanagement - Doorrekening milieu-impact alle ingaande materialen. Nieuwe projecten • Doorrekening milieu-impact uitgaande materialen en emissies • Circulaire (standaard riool) gemalen • Heroverwegen mogelijkheden voor het nuttig inzetten van RK- slib - Een aantal jaren geleden is dit onderzoek al uitgevoerd. Dit heeft nog niet tot implementatie geleid ondanks positieve resultaten. De oude resultaten en de nieuwste inzichten zullen nog eens met elkaar worden afgewogen • Onderzoek toekomstige drinkwatervraag en afvalwaterproductie en mogelijke rol Waternet hierin (Eventueel binnen WiCE).

21

Bodemdaling

Focus thema Bodemdaling Grote delen van ons gebied bestaan uit veengrond en deze klinkt in. Dit is slecht voor gebouwen, wegen en landbouwgrond. Bovendien komen daar veel broeikasgassen bij vrij. Daarom willen we bodemdaling remmen en waar mogelijk het veen herstellen. Een maatschappelijk geaccepteerde aanpak is nodig, die bodemdaling daadwerkelijk zoveel mogelijk remt. Kennis ontbreekt nog over de toe te passen methoden en over de manier waarop die methoden moeten worden geïmplementeerd. Het AGV-bestuur heeft voor bodemdaling drie pijlers vastgesteld: 1) verminderd indexeren of maatregelen nemen tegen bodemdaling 2) actief de gebieden in gaan om samen met andere overheden open gebiedsprocessen te doorlopen 3) het opdoen van ervaring met maatregelen in pilots. In het klimaatakkoord is afgesproken dat de veenweiden vóor 2030 één megaton aan CO2-emissiereductie zullen bijdragen. Doelstelling thema Bodemdaling

Afbeelding: https://nationaalwatertraineeship.nl/overnwt/projecten/heel-holland-zakt

Komen tot een (maatschappelijk) geaccepteerde set aan maatregelen die werken tegen bodemdaling. De maatregelen zijn getest en werken zowel tegen bodemdaling als tegen de uitstoot van broeikasgassen. Waternet weet binnen vijf jaar hoe (grond)water moet worden gestuurd en (hoe) daar de governancevraagstukken, voldoende water en schoon water, aan moeten worden gekoppeld. 22

Bodemdaling Kennisagenda 2021

Onderzoeksvragen Vernatten met slootpeil, wat is de remming van bodemdaling en CO2-eq-uitstoot? Wat is de beste peilstrategie bij vernatten?

Categorie Kwantiteit en waterbeheer Waterbeheer

Hoe komen we tot een betere modelbenadering Kwantiteit en waarin (per perceel) grondwater, maatregelen tegen waterbeheer bodemdaling en gewasopbrengst worden meegenomen? Als je veen gaat vernatten, wat gebeurt er dan met Kwantiteit en betrekking tot de waterkwaliteit (en biodiversiteit) en waterbeheer, is er wel voldoende goed water aanwezig? biodiversiteit Wat is de maximale synergie tussen het remmen van Biodiversiteit bodemdaling en het vergroten van biodiversiteit. Hoe meten we de daling goed, slim en goedkoop? Fysieke daling Actief grondwaterbeheer in stedelijk Fysieke daling gebied/lintbebouwing. Op welke manier? Hoe voorkomen we ongelijkmatige daling en Kwantiteit, fysieke versnippering in polders? daling en waterbeheer Wat zijn de emissies uit veen & oppervlaktewater en Broeikasgassen hoe is dit gerelateerd aan (het remmen van) bodemdaling? Wat is de relatie tussen hitte, droogte en Klimaatadaptatie bodemdaling. Welke gevolgen heeft meer hitte? Kan er meer water worden geborgen, zodat minder Klimaatadaptatie aanvoer nodig is? Nieuwe slimme technieken. en waterkwaliteit Hoe zorgen we dat de beste oplossing landt? Governance Hoe kunnen we bestaande remmmingstechnieken Data en slimmer en duurzamer maken? Sensoren, 23 circulariteit

Projecten 2021 Bodemdaling

Project

Categorie

Lopende projecten Natte teelt Ankeveen

Landgebruik, Broeikasgassen (wordt nationale meetsite)

Basis meetnet ondiep grondwater veen (AGV)

Broeikasgassen, kwantiteit, waterbeheer & modellering

Verbetering Tygron Engine oa sloten en verbeterd GGOR

Effecten fysieke daling

Insar (radartechniek) voor het meten van bodemdaling, verdere analyse

Effecten fysieke daling

Nieuwe projecten Afbreekbaar plastic voor onderwaterdrainage

Duurzaam vernatten

Slimme techniek telemetrisch grondwaterstand meten (basismeetnet)

Waterbeheer & modellering, Data en Sensoren

Methaan/klimaat slim slootbeheer

Landgebruik

Pilots Klei in Veen/Valuta voor Veen/Riet (AGV)

Landgebruik en Governance

Druk infiltratie met wind of zonne-energie (O&I/AGV)

Waterkwantiteit, slim energie gebruik, slim grondwater sturen

Pilot Greppelinfiltratie (O&I/AGV)

Waterkwaliteit, waterkwantiteit, broeikasgassen

24

Data & sensoren …

Focus thema Data & Sensoren De digitalisering van de watercyclus is ingezet. We streven naar datagedreven besluitvorming en datagedreven bedrijfsvoering. Slim gebruik van alle data uit de watercyclus, in combinatie met data van elders, en gebruik van sensoren bieden goede kansen om die digitalisering verder vorm te geven. Met behulp van nieuwe technologie gaat Waternet informatie verzamelen en delen. Hierdoor ontstaat een soort snelkookpan van nieuwe kennis, die leidt naar datagedreven besluitvorming en datagedreven bedrijfsvoering. Doelstelling thema Data & Sensoren Waternet werkt volledig datagedreven in 2024. Dat betekent dat we streven naar een volledig op feiten gebaseerde besluitvorming en op data gebaseerde bedrijfsvoering. Daarmee kunnen we onze processen beter en goedkoper inrichten, onze besturing efficiënter en effectiever uitvoeren en onze opdrachtgevers en klanten beter bedienen. 25

Data & sensoren Kennisagenda

Onderzoeksvragen Wat zijn de toekomstige innovaties in het proces van sensor tot eindgebruiker (klant/medewerker/asset)? Op welke wijze kan het beste worden samengewerkt aan modellen en kunnen data worden gedeeld met vakgenoten en burgers?

Categorie Verkennen

Welke nieuwe meetmethoden of externe data kunnen een bijdrage leveren aan de O&I thema’s, bijvoorbeeld voor droogte, bodemdaling, 3D-oppervlaktewaterkwaliteit voor warmte- en koudelozingen etc.? Kunnen sonardata worden gebruikt voor de bepaling van ecologische parameters en de opbouw van slibdikten van de waterbodem? Kan data-lineage waarde leveren voor bijvoorbeeld het ondersteunen van financiële prognoses, de aantoonbaarheid van het onderhoud van dijken of het nemen van besluiten voor baggeren?. Hoe kunnen we dat binnen Waternet toepassen?

Inwinnen

Hoe kan het automatiseren van repetitieve handelingen door middel van software met RPA (Robotic Process Automation) worden toegepast en welke waarde levert dat op? Wat zijn de huidige en toekomstige technologische ontwikkelingen die Waternet zou moeten adopteren voor verbetering en verdere automatisering van de klantinteractie, zoals bijvoorbeeld google home, Alexa, SIRI, spraak naar tekst-technologie etc.?

Automatiseren

Kunnen we AR (Augmented Reality) toepassen om bijvoorbeeld realtime de grondwaterstand in het veld ter plaatse te kunnen “zien”? Op termijn zullen bedrijfsprocessen fysiek en digitaal volledig met elkaar zijn gekoppeld en zullen bedrijfsprocessen middels real-time voorspellingen worden ondersteund. Dit is alleen mogelijk met een “Digital Twin” van de processen. In hoeverre zijn de huidige modelleeromgevingen die binnen Waternet worden toegepast geschikt om in een continu proces als onderdeel van de Digital Twin te gebruiken? Hoe kan AI (Artificial Intelligence) de dienstverlening naar de klant verbeteren, bijvoorbeeld door integratie van AI in de chatbot of het voorspellen van klantgedrag? Hoe zien de rapporten van de toekomst eruit voor onze collega’s, klanten, stakeholders en toeleveranciers, die op ieder moment kunnen worden gegenereerd door real-time gekoppelde (open) data?

Modelleren

Samenwerken

Inwinnen Monitoren

Automatiseren

Modelleren

Modelleren

Ontsluiten

26

Projecten 2021 Data & sensoren

Project

Categorie

Lopende projecten Nieuwe meetmethoden (o.a. Hydrometer, MIT algen en pigment sensor, slimme boei)

Inwinnen

3D-waterkwaliteit (varende en onderwater drones)

Inwinnen

Testen en implementeren waterstofdrone

Inwinnnen en ontsluiten

Data-lineage

Monitoren

RPA

Automatiseren

Panorama beelden grachten

Samenwerken

Nieuwe projecten Workshops “Van Concept naar Praktijk”

Verkennen

Technologie en data “Van Buiten naar Binnen”

Samenwerken

Vernieuwing in alle facetten van sensor tot informatie voor klanten, medewerkers en assets

Verkennen

Augmented reality in de praktijk

Modelleren

3D data toepassingen

Inwinnen en modelleren

27

Communicatie & organisatie De organisatie van Onderzoek & Innovatie binnen Waternet en de communicatie daarover wordt gefinancierd uit het onderzoeks- en innovatiebudget. De activiteiten bestaan uit: • Coördinatie en aansturing van het programma en de innovatiethema’s • Opstellen van het jaarplan, het jaarverslag en diverse tussenrapportages • Financiële bewaking van het programma • De kennis over innovatie delen en communiceren (via lunchlezingen, website, intranet en sociale media) • De Showkeet decentrale sanitatie installeren bij manifestaties • De Innovatiekas van Waternet bij Prodock.

28

Winnovatie Samenwerken is essentieel voor innoveren. Het Winnovatieplatform - een initiatief van Het Waterschapshuis - maakt samenwerken aan innovatieve projecten en vraagstukken laagdrempelig en leuk. In de toekomst is Winnovatie hèt bruisende innovatieplein voor de waterwereld, met Waternet als een natuurlijke verbinder.

In 2020 is Winnovatie binnen Waternet gelanceerd en zijn onder andere zes interne crowdsourcing challenges afgerond, waarin de denkkracht van alle collega’s is benut om Waternet-brede uitdagingen op te lossen. In 2021 worden Waternet-overstijgende challenges georganiseerd om ook van de denkkracht van de buitenwereld gebruik te maken en de samenwerking met onze waterpartners te vergroten. Daarnaast wordt de interne en externe communicatie van Winnovatie verbeterd, waarmee de zichtbaarheid van, en betrokkenheid bij, Onderzoek & Innovatie wordt vergroot. 29

Programmeren en overlegstructuren Waternet vindt een gezonde balans tussen innovatie en optimalisatie essentieel. De regie op optimalisatie vindt plaats vanuit de waardeketen. De regie op innovatie vindt plaats vanuit het programma Onderzoek & Innovatie. Voor beide aspecten is onderzoek nodig. Daarom is een goede afstemming tussen het programma Onderzoek & Innovatie en de waardeketen een voorwaarde voor succes.

Programmeringsoverleg: Tweemaal per jaar (O&I-managers, interne baten eigenaren, thematrekkers, regisseur int. kennisspoor) Thematrekkersoverleg: Maandelijks (thematrekkers en O&Imanagers) Naar het directieteam (DT) – opdrachtgever: Jaarplan éénmaal per jaar Verantwoording tweemaal per jaar (tussenrapportage en jaarrapportage) Naar dagelijks bestuur (DB) AGV: Via portefeuillehoudersoverleg Informeren Algemeen Bestuur AGV en Stichtingsbestuur Waternet: Via Directie Waternet en DB AGV 30

Organisatie Onderzoek & Innovatie Externe baten eigenaar

Interne baten eigenaar

Middelenmanager: geld

Middelenmanager: personeel

KWR, TU Delft, etc.

Programmamanagers van de Waternetbrede programma’s

O&I budgethouder

Beleid & Assets

Programmamanagers van de Waternetbrede programma’s

Onderzoek & Advies

Beleid & Assets

IT

Waardeketenregisseurs

Onderzoek & Advies Ambtelijk opdrachtgever Het DT - Roelof Kruize

Programma Onderzoek en Innovatie Jan Peter van der Hoek

Projecten

Opdrachtnemer 1

Projectleider

Projectteam

Trekker van Onderzoek & Innovatie-thema’s

Projectleider van specifiek onderzoeksproject

Projectteamleden

Alice Fermont Programmaondersteuner Hidde Schijfsma Hannie Atema (financiën)

Trekker van Onderzoek & Innovatiethema’s

31

Meer lezen? • Openbaar innovatieplatform: https://www.winnovatie.nl/ • Innovatieplatform (alleen voor waterschappen): https://www.winnovatie.ws/ • www.waternet.nl/innovatie • www.kennisactiewater.nl • Waterbetrokken: Bestuursakkoord Waterschap Amstel, Gooi en Vecht 2019 - 2023/ • Coalitieakkoord gemeente Amsterdam 2018

Colofon Waternet Innovatie, maart 2021 Eindredactie: Alice Fermont en Jan Peter van der Hoek Dit is een uitgave van Waternet Innovatie

26 32