Bijlage 2. Gemeenteraad Voordracht.pdf

Gemeenteraad

VN2023-001011 Directie Middelen en Control

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 15 maart 2023

Portefeuille

Water Deelnemingen (51)

Agendapunt

0

Datum besluit

17 januari 2023 Onderwerp

Instemmen start onderzoeksfase oprichting NV Drinkwater De gemeenteraad van Amsterdam besluit

1. Kennis te nemen van de afronding van de denkfase, conform het beleid op de verbonden partijen, naar de oprichting NV Drinkwater. 2. Kennis te nemen van het projectplan voor de onderzoeksfase van de oprichting NV Drinkwater. 3. In te stemmen met het starten van de onderzoeksfase van de oprichting NV Drinkwater, conform het projectplan. 4. Kennis te nemen dat afronding van de onderzoeksfase voorzien is voor het einde van 2023. Wettelijke grondslag

Artikel 160, eerste lid, onder b van de Gemeentewet beslissingen van de raad voor te bereiden en uit te voeren, tenzij bij of krachtens de wet de burgemeester hiermee is belast. Artikel 169 lid 4 van de Gemeentewet Zij geven de raad vooraf inlichtingen over de uitoefening van de bevoegdheden, bedoeld in artikel 160, eerste lid, onder d, e, f en g, indien de raad daarom verzoekt of indien de uitoefening ingrijpende gevolgen kan hebben voor de gemeente. In het laatste geval neemt het college geen besluit dan nadat de raad in de gelegenheid is gesteld zijn wensen en bedenkingen ter kennis van het college te brengen. Artikel 108 jo artikel 147 tweede lid van de Gemeentewet De bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake de huishouding van de gemeente wordt aan het gemeentebestuur overgelaten. Bestuurlijke achtergrond

Sinds 2006 zijn de drinkwatertaken van de gemeente Amsterdam toegevoegd aan het samenwerkingsverband tussen Amsterdam en het Waterschap Amstel Gooi en Vecht (hierna: “het Waterschap AGV”) in Stichting Waternet. De drinkwatertaken worden uitgevoerd door Waternet namens Amsterdam. Stichting Waternet is de uitvoeringsorganisatie van de gemeente Amsterdam en het Waterschap AGV. Waternet verzorgt voor Amsterdam het drinkwater en onderhoud van leidingen, rioolwater, grondwaterstanden, het schoonhouden van de Amsterdamse grachten, het bedienen van bruggen en sluizen en het nautisch beheer van twee doorgaande vaarroutes. Drinkwater is een eerste levensbehoefte. Een samenleving waarin het drinkwater schaars is kunnen wij ons nauwelijks voorstellen. De opgaven die het gevolg zijn van klimaatverandering en groei van de stad en omgeving (Amstelveen, Heemstede etc.) vragen om integrale visie- en beleidsvorming op het gebied van water, waarin de borging van kwaliteit en levering van drinkwater duidelijk en transparant is gepositioneerd.

Gegenereerd: v1.7

1

Gemeenteraad

VN2023-001011 Directie Middelen en Control

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 15 maart 2023

De Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) en de Rekenkamer Metropool Amsterdam (RMA) hebben onaankelijk van elkaar begin 2021 geconstateerd dat de governance van stichting Waternet door de gemeente Amsterdam en het Waterschap AGV versterkt moet worden. Voorts is er het standpunt van de Belastingdienst, dat de inzet van Waternet voor gemeente en Waterschap AGV vrijgesteld van omzetbelasting (btw) kan blijven, mits de drinkwatertaak volledig op afstand van de gemeente wordt geplaatst. Vanuit de behoefte om intensiever en breder bestuurlijk samen te werken aan de watertakenen water gelieerde opgaven met het Waterschap AGV, de constateringen van ILT en RMA en de voorwaarde voor de btw-koepelvrijstelling heeft het college op 2 november 2021 (VN2021-028762) het principebesluit genomen om (onder andere) een separate NV Drinkwater onder aansturing van Amsterdam nader uit te werken. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd met de brief d.d. 3 november 2021, die is besproken in de Raadscommissie Mobiliteit, Luchtkwaliteit, Water op 21 december 2021. Op 12 juli 2022 is de raad via raadsbrief geïnformeerd over de voortgang van het principe besluit inzake de herijking governance van stichting Waternet, waar de oprichting van een NV Drinkwater onderdeel van uitmaakt.

Hierin staat beschreven dat de drinkwatertaak een btw-belaste prestatie is en er onderzocht zal worden hoe deze taken ondergebracht kunnen worden in een NV Drinkwater met behoud van de synergievoordelen van Waternet. Onderbouwing besluit

Ad 1) Kennis te nemen van de afronding van de denkfase, conform het beleid op de verbonden partijen, naar de oprichting NV Drinkwater. Motivatie en toelichting verzelfstandiging drinkwatertaak gemeente Amsterdam Sinds 2006 zijn de drinkwatertaken van de gemeente Amsterdam toegevoegd aan het samenwerkingsverband tussen Amsterdam en het Waterschap AGV in Stichting Waternet. De drinkwatertaken worden uitgevoerd door Waternet namens Amsterdam. De uitvoering van deze taken is een met omzetbelasting (btw) belaste activiteit. De Belastingdienst heeft medio 2021 aangegeven, dat die omstandigheid in strijd is met de toepasbaarheid van de door Waternet toegepaste btw-koepelvrijstelling. Een voorwaarde voor de toepasbaarheid is namelijk, dat de koepelleden geen btw-belaste activiteiten inbrengen in de koepel. De btwkoepelvrijstelling houdt in dat geen btw hoeft te worden berekend over de personeelskosten, die Waternet doorberekent aan gemeente en het Waterschap AGV voor de inzet op niet-belaste activiteiten. Het gaat daarbij jaarlijks om aanzienlijke bedragen, die – wanneer wel btw zou moeten worden berekend – voor het Waterschap AGV tot een lastenverzwaring van tussen €13,0-€17,0 miljoen per jaar zou leiden.

Vanuit de wens om de samenwerking met het Waterschap AGV in Waternet te continueren is als reactie op het standpunt van de Belastingdienst bijgaand projectplan opgesteld voor het starten van de onderzoeksfase naar een verzelfstandiging van de drinkwatertaak in een naamloze vennootschap. De drinkwaterwet stelt scherpe eisen aan de verzelfstandiging van drinkwatertaken. Deze kunnen alleen worden overgedragen aan bedrijven waarvan de aandeelhouders publieke partijen zijn. Van een privatisering is derhalve geen sprake. Ook ten aanzien van tarieven, uitkering van dividend en kapitaalbeleid heeft de wetgever randvoorwaarden opgesteld die jaarlijks geactualiseerd worden in drinkwaterbesluiten. Nota beleidskader verbonden partijen procesverloop

Gegenereerd: v1.7

2

Gemeenteraad

VN2023-001011 Directie Middelen en Control

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 15 maart 2023

In de raadsbrief van 12 juli 2022 is de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang van het principebesluit inzake de herijking governance van stichting Waternet. Het deelproject van de oprichting van een NV Drinkwater is hierin ook behandeld. De oprichting van een nieuwe deelneming doorloopt volgens het Beleidskader Verbonden Partijen vier stappen: de denkfase, de onderzoeksfase, de uitvoeringsfase en de nazorg- en beheerfase. De denkfase van de oprichting van de NV Drinkwater is in samenhang met de herijking van de governance Stichting Waternet uitgevoerd. Gezien het belang van versterkte sturing en verantwoording en beperking van de btw-lasten voor het Waterschap AGV is door het college in het principebesluit van eind 2021 de voorkeur uitgesproken voor het oprichten van een NV. In de afwegingen bij het principebesluit leken onderstaande alternatieven minder aan te sluiten op de gezamenlijke doelstellingen van de samenwerking met het Waterschap AGV en Stichting Waternet en zullen daarom niet nader worden onderzocht in de onderzoeksfase van NV Drinkwater. Alternatieven voor de NV 1. Het inrichten van een ambtelijke dienst binnen de gemeente Amsterdam met daarin belangrijke onderdelen van de drinkwatertaak. Dit alternatief wordt ontraden vanwege het feit dat meerdere gemeenten en overige partijen drinkwater afnemen.

Vanwege de intensieve samenwerking en onderlinge leveringen met en tussen andere drinkwaterbedrijven heeft een vergelijkbare juridische vorm de voorkeur. Daarbij lenen de eis die gesteld wordt aan de leveringszekerheid en het lange termijnperspectief van drinkwaterlevering zich minder goed voor een jaarlijkse integrale afweging in begrotingscyclus van de gemeente Amsterdam. 2. Het continueren van de huidige situatie waarbij Amsterdam eigenaar blijft van het drinkwaterbedrijf en de uitvoering van de drinkwatertaken binnen de Stichting Waternet zijn ondergebracht. Gevolg hiervan is dat door Waternet geen gebruik meer kan worden gemaakt van de btw-koepelvrijstelling. Voor het Waterschap AGV betekent dit een aanzienlijke verhoging van de huidige kosten, namelijk tussen de €13,0-€17,0 miljoen per jaar. Deze hogere kosten zullen dan afgewogen worden tegen de businesscase van de verzelfstandigde NV. 3. De Amsterdamse drinkwatertaken onder brengen bij of samenvoegen met een ander Drinkwaterbedrijf, bijvoorbeeld bij Provinciaal Waterbedrijf Noord-Holland (PWN). Er is op dit moment al intensieve samenwerking met PWN en deze zal mogelijk in de toekomst versterkt kunnen worden.

De synergievoordelen van samenwerking binnen het watercyclusbedrijf Waternet in combinatie met samenwerking op onderdelen met PWN worden hoger ingeschat dan een onderbrengen van de drinkwatertaak bij andere drinkwatermaatschappij, met bijbehorende frictiekosten van ontvlechting uit Stichting Waternet. Ad 2) Kennis te nemen van het projectplan voor de onderzoeksfase van de oprichting NV Drinkwater en ad 3) In te stemmen met het starten van de onderzoeksfase van de oprichting NV Drinkwater, conform het projectplan. Inhoud projectplan De opdracht van de onderzoekfase is om de politiek-bestuurlijke, organisatorische, juridische, financiële, fiscale en personele gevolgen van het onderbrengen van de Amsterdamse drinkwatertaak in een separate NV in kaart te brengen. Doel van de onderzoeksfase is te komen tot een nauwkeurig beeld over de haalbaarheid van de oprichting en de beoogde omvang en vorm van de organisatie. Aan het eind van de onderzoeksfase zal het college en de gemeenteraad op basis van de inventarisatie en het op te leveren onderzoeksrapport een besluit kunnen nemen over de oprichting van de NV Drinkwater.

Gegenereerd: v1.7

3

Gemeenteraad

VN2023-001011 Directie Middelen en Control

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 15 maart 2023

Tijdens de onderzoeksfase wordt nader onderzocht of de beoogde rechtsvorm het meest passend is voor het gestelde publiek belang. Het bestaansrecht van een deelneming is (primair) gelegen in het borgen van het publiek belang. Daarnaast wordt tijdens deze fase door de gemeente ook een visie ontwikkeld op de inrichting en besturing van de organisatie en de wijze waarop het toezicht wordt vormgegeven. De randvoorwaarden en uitgangspunten op het gebied van beleids- en bedrijfsvoering, personeel, governance, financiën en compliance met wet- en regelgeving, waaronder dataverwerking worden benoemd. Tevens is het van belang dat er een exit-strategie bekend is. Dit wordt onder andere vastgelegd in de statuten en overeenkomsten, die in de onderzoeksfase al in concept worden opgesteld. Ook wordt een berekening van de ondernemingswaarde gemaakt, eventueel inclusief externe validatie, ten behoeve van de verwerking in de gemeentelijke financiën. Uitgangspunt in het projectplan is de NV klein te houden en de uitvoering van de drinkwatertaken voort te zetten binnen de organisatie van Stichting Waternet. Dit wordt gerealiseerd via een dienstverleningsovereenkomst. Voor het onderbrengen van drinkwatertaken door de NV bij Waternet op basis van een dienstverleningsovereenkomst, is de instemming van het dagelijks en algemeen bestuur van het Waterschap AGV nodig.

De keuze voor de gekozen structuur zal ook (deels) de instemming van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) en de Rijksbelastingdienst moeten krijgen. Als gevolg van sterk gestegen rentelasten en de noodzaak een verzelfstandigde NV marktconform te financieren zal het projectplan in het hoofdstuk businesscase en financieringsopzet hieraan extra aandacht besteden. Indien tussentijds blijkt dat de gestegen lasten voor de NV ten opzichte van de concernfinanciering door Amsterdam niet opwegen tegen het voordeel van handhaven van de btw-koepelvrijstelling voor beperking van de waterschapslasten van het Waterschap AGV zal dit tussentijds worden gerapporteerd aan het bestuur. Tegenspraak Naast de interne risicosessies zal ingevolge het programma ‘LetOp’ op tenminste twee momenten een tegenspraakactie worden ingezet. Vroeg in de onderzoeksfase zal de keuze voor de NV en de daaruit voortvloeiende inrichtingsgevolgen voor de gemeente Amsterdam en de vernieuwde Stichting Waternet kritisch worden bevraagd. Voor de besluitvorming over het onderzoeksrapport zullen ook de overige documenten (businesscase, inrichting etc.) voorgelegd worden voor tegenspraak. Ad 4) Kennis te nemen dat afronding van de onderzoeksfase voorzien is voor het einde van 2023.

Mocht dit inderdaad leiden tot het voorstel om de NV Drinkwater op te richten, zal dit conform gemeentewet en beleidskader voor wensen en bedenkingen aan uw raad worden voorgelegd. De gemeentewet (artikel 160, tweede lid) stelt dat “Het college besluit slechts tot de oprichting van en de deelneming in stichtingen, maatschappen, vennootschappen, verenigingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen, indien dat in het bijzonder aangewezen moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang. Het besluit wordt niet genomen dan nadat de raad een ontwerp-besluit is toegezonden en in de gelegenheid is gesteld zijn wensen

Gegenereerd: v1.7

4

Gemeenteraad

VN2023-001011 Directie Middelen en Control

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 15 maart 2023

en bedenkingen ter kennis van het college te brengen.” Conform de planning in het projectplan, is dit voorzien voor eind 2023. Financiële onderbouwing Tabel 2: Financiële consequenties van de beslispunten BATEN Product

I/S

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

Product

I/S

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

€ 1.500.000,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 1.500.000,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

LASTEN

drinkwater

I

Totaal

I=Incidenteel S=Structureel Consequenties gedekt?

Ja

Overige toelichting

De tarieven drinkwater voor 2023 zijn op 22 november 2022 vastgesteld door het college, de kosten voor de uitvoering van de onderzoeksfase van de oprichting van de NV zijn daarin meegenomen en worden verwerkt in voorjaarsnota 2023. De posten betreffen de kosten voor de uitvoering van de onderzoeksfase van de oprichting van de NV en niet voor de oplevering van verdere voortgang binnen de bestuursopdracht herijking governance Waternet. Die kosten lopen via de begroting van de bestuursopdracht. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking). Geheimhouding

n.v.t.

Welke stukken treft u aan

Gegenereerd: v1.7

5

Gemeenteraad

VN2023-001011 Directie Middelen en Control

RAAD

Voordracht voor de raadsvergadering van 15 maart 2023

Meegestuurd

Registratienr.

Naam

AD2023-001751

Bijlage 1 Projectplan onderzoek en inrichting NV Drinkwater.pdf (pdf)

AD2023-001752

Bijlage 2 denkkader bij raadsvoordracht projectplan NV Drinkwater.pdf (pdf)

AD2023-001739

Gemeenteraad Voordracht (pdf)

Registratienr.

Naam

Ter Inzage

Behandelend ambtenaar (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

Gemeente Amsterdam, Vincent G.J. van Woerkom, 06-54321134, V.van.Woerkom@amsterdam.nl

Gegenereerd: v1.7

6