Bijlage 2 Factsheet RIEC aanpak drugseconomie 2020.

Aanpak drugseconomie 2020 Beeld van wat overheidspartners zien en doen in Amsterdam Amstelland

Urgentie Rekrutering van jongeren voor een drugsloopbaan, criminele dienstverlening door transportbedrijven, omzeiling van de poortwachtfunctie door malafide bemiddelaars en boekhouders, het misbruiken van overheidsvoorzieningen en het gebruik van excessief geweld. Het zijn bekende fenomenen in de georganiseerde misdaad en het gebeurt al decennia. Maar nog nooit in de huidige omvang en met de huidige impact. Om niet alleen ad hoc te reageren op losse incidenten maar ook de fenomenen aan te pakken is een meervoudige en duurzame aanpak nodig. Omdat de overheid niet optimaal als netwerk is georganiseerd (en criminelen wel) en opereert binnen de lijnen van de rechtsstaat (en criminelen niet) is het aanpakken van criminele netwerken simpelweg ontzettend moeilijk. Het vereist weerbaarheid van burgers, ondernemers en overheidsbestuurders en -ambtenaren én iets extra’s van overheidspartners in een gezamenlijke en samenhangende aanpak. Waarom dit beeld? Met deze factsheet geven we een beeld van wat de samenwerkende overheidspartners doen in de strijd tegen de drugseconomie in de regio Amsterdam Amstelland. Dit doen we door in cijfers, letters, beeld en verhaal een aantal illustratieve inspanningen en resultaten uit 2020 te delen. Dit beeld is tot stand gekomen in samenwerking met de RIECpartners.

Als wegwijzers staan de drie fases uit de methodiek Rijker Verantwoorden hieronder centraal: mobiliseren, realiseren en leren. Elke fase is even belangrijk voor een effectieve samenwerking als 1 overheid.

•

MOBILISEREN MOBILISEREN

REALISEREN

LEREN

Aanpak drugseconomie Amsterdam Amstelland 2020 | pag. 1

MOBILISEREN

1.1 Regionaal

I. Mobiliseren van slagkracht •

•

Het verplaatsen of wisselen van geldbedragen of andere objecten van waarde buiten het formele, door de overheid afgebakende en gereguleerde, financiële stelsel om (Borgers, 2009).

Regionaal zijn fenomenen geprioriteerd binnen de versterkingslijnen: criminele geldstromen, cruciale schakels en doorgroeiers. Dit is concreet uitgewerkt in een 6-luik, zoals hieronder afgebeeld.

Politie Openbaar Ministerie Belastingdienst / FIOD/ Douane Gemeente FIU iCOV DNB AMLC KvK Banken

VERTROUWEN Het succes van de ondergrondse bankier wordt op basis van zijn reputatie bepaald.

CULTUUR Culturele banden tussen ondergrondse bankiers vormen mogelijk de basis voor het onderlinge vertrouwen.

MOGELIJKE HANDELINGS-PERSPECTIEVEN IN DE AANPAK ONDERMIJNING Schaden vertrouwen en reputatie. Locatiegerichte aanpak op concentraties ondernemingen van ondergrondse bankiers. Inzet op tussenpersonen. Benutten restinformatie (PGP-data). Leren herkennen signalen. Samenwerking banken en DNB.

BELANGRIJKE KENMERKEN De waarde kent niet altijd een illegale herkomst. Vaak gebruik van onderlinge verrekensystemen zodat waarde niet fysiek verplaatst hoeft te worden. Soms ook transacties via reguliere bankensystemen. In NL is ondergronds bankieren illegaal en strafbaar, in sommige andere landen niet.

BETROKKENEN Ondergrondse bankiers: Nemen klussen aan van klanten, concurreren met andere bankiers en controleren hoe waarde uiteindelijk wordt verplaatst. Brokers: Brengen ondergrondse bankiers uit verschillende landen bij elkaar. Tussenpersonen: Leggen contact tussen klanten en ondergrondse bankiers. Geldkoeriers: Geven uitvoering aan tussen bankiers gemaakte deals. Klanten: Degenen die waarde willen verplaatsen via ondergrondse bankiers.

Het RIEC bureau bundelt expertise en kennis, maakt casus- en fenomeen-analyses om tot systeemgerichte interventies te komen en bevordert (samenhangende) acties met partners uit alle lagen van de overheid. De doelen zijn kennisverrijking, (publieke) bewustwording, preventie, toezicht, controle, (fiscale en/of bestuurlijke) correctie, drang & dwang en repressie. Er is een dashboard ontwikkeld om het verloop van deze acties te volgen.

RELEVANTE SAMENWERKINGSPARTNERS VANWEGE HUN INFORMATIEPOSITIE EN INTERVENTIEMOGELIJKHEDEN

Versie: 29-09-2020 Voor meer informatie wordt verwezen naar het Kennisdocument. Bij vragen kunt u contact opnemen met het RIEC Amsterdam-Amstelland.

•

De gezamenlijke aanpak van de drugseconomie is geen routineklus. Het vergt een netwerkaanpak en netwerkleiderschap om de aanpak te stimuleren. Het rapport Tops/Tromp was kritisch over de samenwerking in de regio Amsterdam Amstelland. Wagenaar-Hoes heeft onderzoek gedaan en komt met bruikbare adviezen over samenwerken en aanpakken in RIEC-verband.

Underground banking

ONDERGRONDS BANKIEREN EN ONDERMIJNENDE CRIMINALITEIT Criminelen maken gebruik van ondergronds bankieren om geld afkomstig uit criminele activiteiten te verplaatsen. Bij ondergronds bankieren wordt waarde buiten het zicht van de overheid verplaatst, maar kan in sommige gevallen zichtbaar worden wanneer gebruik gemaakt wordt van reguliere bankensystemen of goederenstromen.

AANDACHTSPUNTEN

METHODEN VAN ONDERGRONDS BANKIEREN Hawala: Handel in valuta en verrekensystemen met eigen cash-pool. Smokkel van bulk cash: Fysieke verplaatsing van contant geld. Trade Based Money Laundering (TBML): Waarde van criminele herkomst wordt verplaatst via bestaande of daarvoor gecreëerde goederenstromen. Crypto currencies: Er zijn tekenen dat binnen ondergronds bankieren waarde wordt verplaatst d.m.v. digitale munteenheden.

Het belang van locatie en de rol van cultuur. Het gedrag van onder-grondse bankiers wordt soms niet goed begrepen. Hierdoor worden signalen niet goed herkend of ontsloten uit partnerinformatie. Het is onbekend waarom personen binnen het ondergronds bankieren soms meerdere rollen tegelijkertijd vervullen. Ogenschijnlijk legale goederenstromen worden onvoldoende kritisch bekeken.

VOORBEELDCASUS: Telecombranche en ondergronds bankieren In 2016 kwamen twee organisaties van ondergrondse bankiers in beeld die opbrengsten uit drugshandel via ondergronds bankieren (voornamelijk hawala) naar Nederland verplaatsten. Beide organisaties bezaten telecombedrijven die werden gebruikt om het via ondergronds bankieren verplaatste geld wit te wassen. Het contante geld afkomstig uit ondergronds bankieren werd eerst giraal gemaakt door grote omzetten te fingeren onder het mom van de contante verkoop van telefoons en belkaarten. De omzet werd vervolgens via verschillende vennootschappen naar Dubai verplaatst, waar de telefoons zogenaamd ingekocht waren. Dit inkopen van telefoons en belkaarten vond echter nooit plaats: de factuur diende slechts als legitimatie voor het overboeken van grote bedragen naar Dubai. Zo kon geld dat via ondergronds bankieren werd verplaatst uiteindelijk witgewassen worden.

In Q4 van 2020 zijn de bijbehorende projectgroepen gestart met de aanpak per thema. Het RIEC bureau heeft op deze thema’s kennisdocumenten opgeleverd als kennisfundament voor een gefocuste integrale actieagenda. Er zijn overzichtelijke infographics gemaakt van de kennisdocumenten en geplaatst op het Kennisplatform Ondermijning, zie voorbeeld hiernaast.

•

•

In RIEC-verband zijn er nieuwe afspraken gemaakt over governance, beleid (6-luik) en werkprocessen. Gezamenlijk is gewerkt aan hechtere samenwerking, rolduiding en werkafspraken.

Amsterdam Amstelland Postbus 2287 1000 CG Amsterdam 088-169 1620 riecaa@politie.nl

In Q4 van 2020 is ook het Operationeel Coördinerend Overleg (OCO) gestart. Signalen van ondermijning komen binnen bij het SignaalPortaal en het OCO is verantwoordelijk voor de samenhang en voortgang in de aanpak. Het RIEC heeft een regionaal privacy overleg geïnitieerd met alle partners. De politie heeft een Q&A informatiedeling politiegegevens opgesteld en de gemeente Amsterdam heeft een ‘factsheet AVG aanpak ondermijning in RIEC verband’ opgesteld.

•

Eenmaal per week wordt onder 400 professionals de digitale mediascan Drugseconomie verspreid.

•

De ondermijningsbrigade beoogt een groter volume van multidisciplinaire controles op de RIEC-thema’s in de regio en is opgericht onder coördinatie van het programma De Weerbare Stad van de gemeente Amsterdam. Vanaf januari 2021 komt de ondermijningsbrigade in actie.

•

Het RIEC 6-luik Criminele geldstromen

MOBILISEREN

Cruciale schakels

Doorgroeiers

Verplaatsen vermogen

Cruciale rollen

Aanpak doorgroeiers

• MTO’s • Underground banking

• MVC’s • Boekhouders en notarissen

• Onderzoek jonge aanwas • Persoonsgerichte aanpak

Investeren vermogen

Cruciale locaties

Beinvloeden recruteringsprocessen

• Vastgoed • Luxegoederen

• Misbruik woningen • Misbruik ondernemingen

• Doorbreken doorgroeiproces • Voorkomen nieuwe aanwas

Het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ) en RIEC hebben – gegeven de juridische beperkingen – een manier van samenwerken gevonden. Ook de samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB), bureau Wwft (Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme) van de Belastingdienst en Bureau Financieel Toezicht kreeg het afgelopen jaar een impuls door de focus in de samenwerking op het RIEC 6-luik. Voorbeeld: met De Nederlandsche Bank zijn afspraken gemaakt over het afstemmen op aanpak en op locaties van Money Transfer Organizations (MTO’s).

•

In Zuidoost is een brede coalitie gesmeed met het Masterplan voor de verbetering van de leefbaarheid en veiligheid.

•

Het AcVZ, de politie en het Justitieel Complex Zaanstad voeren een project uit om voortgezet crimineel handelen tijdens detentie tegen te gaan.

•

In een pilot van het RIEC is beproefd hoe informatie van de Financial Intelligence Unit (FIU) -gericht- het zicht kan versterken op de geprioriteerde fenomenen. De samenwerking wordt nu versterkt. Dat de samenwerking met de FIU veel effect kan hebben blijkt ook uit het volgende voorbeeld:

Eén van de grootste cash onderscheppingen ooit Begin september 2020 werden een vrouw en twee mannen door de rechtbank Amsterdam veroordeeld tot gevangenisstraffen van 3,5 tot 5 jaar voor het witwassen van bijna 13 miljoen euro. Een medeplichtige man kreeg 2 jaar gevangenisstraf voor zijn faciliterende rol. In de loop naar en tijdens het rechercheonderzoek werden zes netwerkdossiers door FIU-Nederland ter beschikking van het onderzoeksteam gesteld. Daarmee kwamen ruim 100 transacties van uiteenlopende aard ter beschikking van het onderzoek. Na gedegen rechercheonderzoek werden vorig jaar invallen gedaan in verschillende Amsterdamse panden. Dat leidde tot de inbeslagneming van een contant bedrag van 12,8 miljoen euro. Eén van de grootste cash onderscheppingen in de Nederlandse misdaadbestrijding ooit. 8,2 miljoen euro werd gevonden in een pand waarbij een voor het RIEC AA bekende Amsterdamse woonbemiddelaar betrokken was.

Aanpak drugseconomie Amsterdam Amstelland 2020 | pag. 2

1.2 Amsterdam

•

Het programma De Weerbare Stad van gemeente Amsterdam zet in op bestuurlijke weerbaarheid door het verbeteren van de gemeentelijke informatiepositie, het aanscherpen van het bestuurlijke instrumentarium, projectmatige aanpak op thema’s in stadsdelen en het opleiden van ambtenaren.

•

De gemeente Amsterdam ontwikkelt instrumenten om meer zicht te krijgen op ontwikkelingen van kwetsbare branches en fenomenen (o.a. een monitor horeca aanvragen, ondermijning in vastgoedtransacties, corona en ondermijning).

•

De Amsterdamse Aanpak Ondermijning van de gemeente Amsterdam heeft meer inzicht gekregen in de problematiek door onderzoek naar kwetsbare branches, netwerkanalyses en onder andere een rapportage over geweld en intimidatie tegen ondernemers.

•

•

De politie doet onderzoek naar jonge aanwas in de drugscriminaliteit.

•

150 medewerkers en een aantal RIEC partners hebben een training bestuurlijk instrumentarium gevolgd. De trainingen gingen in op de nieuwe wetgeving Bibob en zorgden voor versterking van expertise op het terrein van ondernemings- en financieringsconstructies om beter het kaf van het koren te kunnen scheiden.

•

De jaarlijkse factsheets ‘Drugscriminaliteit in Amsterdam’ en ‘Drugsgebruik in Amsterdam’ bevatten trendanalyses voor het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (WMWW).

Het Versterkingsplan aanpak ondermijning in Amstelland gemeenten zorgt voor coördinatie en samenhang in de signaal-, casus en fenomeen aanpak en een plan om de bestuurlijke weerbaarheid te versterken.

•

De App meld een vermoeden is een digitaal meldpunt waar professionals van de Amstellandgemeenten hun vermoedens van ondermijning kunnen delen. De tool zorgt voor meer bewustwording, meer meldingen en een betere samenwerking in de aanpak.

•

Innovatieve pilot toezicht en handhaving illegale (thuis)prostitutie en mensenhandel in Amstelveen en Aalsmeer.

•

Gemeenten Diemen en Amstelveen werken samen met TNO aan een kennistool om leegstand en spookbewoning te koppelen aan malafide praktijken.

1.4 Aansluiting op landelijke dynamiek

•

Het Kennisplatform Ondermijning (KPO) is gelanceerd. Het KPO bevat een publiek toegankelijk gedeelte met het meest actuele nieuws over ondermijning. Het voor professionals toegankelijke gedeelte van het KPO bevat een kennisbank op ongeveer 20 thema’s waarbij kennis kan worden opgedaan en gedeeld. O.a. op deze manier deelt én benut regio AA kennis met overige regio’s.

•

Het ontwikkeltraject City Deal ‘zicht op ondermijning’ versterkt de kennispositie in de regio AA bijvoorbeeld met gepseudonimiseerde data van het CBS op misbruik van vastgoed. In november organiseerden het LIEC en het ATO een kennisdag ‘Spotlight’ Zicht op Ondermijning.

•

In G4-verband wordt actief lobby gevoerd op het verlagen van het cashgeldbedrag om drugscriminelen nog minder gelegenheid te geven hun drugsgeld wit te wassen.

Noordzeekanaal Awareness programma voor havenmedewerkers en bedrijven (douane).

• De politie en gemeente Amsterdam werken aan een Digitaal Nachtregister om zicht te krijgen op mensen die in de stad zijn en een crimineel paspoort hebben. Momenteel wordt een prototype gebouwd.

MOBILISEREN

•

Het RIEC ondermijningsbeeld gemeente Amsterdam heeft het bewustzijn vergroot en problematiek en blinde vlekken in kaart gebracht. Thema’s en gebieden zijn geprioriteerd en opgenomen in de lokale aanpak. Vanuit het programma De Weerbare Stad zijn projectleiders ondermijning aangesteld om gerichte acties aan te jagen.

Samenwerken in een netwerk betekent hard werken en vraagt ook om investering ‘in eigen huis’. De gemeente Amsterdam heeft om dat te bevorderen een liaison aangesteld om de samenwerking in RIEC-verband te mobiliseren. •

1.3 Amstelland gemeenten

Aanpak drugseconomie Amsterdam Amstelland 2020 | pag. 3

II. Mobiliseren van mens en maatschappij

2. 1 Mensen en wijken

•

Investeren in weerbaarheid is nodig om de voedingsbodem voor de drugseconomie te verkleinen.

•

Er is een persoonsgerichte aanpak op het thema doorgroeiers ingericht waar de vraag centraal staat: welke (jonge) mensen houden zich bezig met drugshandel en geweld, hoe en waarom komen zij daarin terecht en hoe en waarom groeien zij hierin door?

•

De aanpak ontwikkelbuurten van de gemeente Amsterdam zet zich o.a. met corporaties in voor een structurele verbetering van de sociaaleconomische positie van bewoners en leefbaarheid in 32 buurten in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost.

•

MOBILISEREN

Het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ) richt zich met het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (WMWW) op het verminderen van de sociale ontwrichting door drugshandel en op het weerbaarder maken van wijken en jongeren tegen de aantrekkingskracht van drugs. Zo worden er ‘credible messengers’ ingezet om jongeren die in aanraking komen met drugshandel en -criminaliteit te motiveren tot ander gedrag. Ook is een uitwegteam opgezet om personen die gemotiveerd zijn om uit de drugscriminaliteit te stappen onder voorwaarden te ondersteunen.

Het gezondheidspreventief drugsbeleid van de gemeente Amsterdam bestaat uit maatregelen om de gezondheidsschade door (recreatief) drugsgebruik te minimaliseren en de kans op verslaving te verkleinen. Dat gebeurt onder andere door extra preventie op MBO scholen, voorlichting voor studenten en buitenlandse bezoekers, en een proef met een aandachtfunctionaris alcohol en drugs op de spoedeisende hulp van

het OLVG en de arrestantenzorg van de politie. •

Het Project Schoolveiligheid pakt veiligheidsproblemen samen met scholen, jeugd- en veiligheidsorganisaties aan. Denk hierbij aan wapenbezit, geweld en drugshandel.

•

2.2 Ondernemingen en branches

•

Ondernemers en branches zijn zich vaak niet bewust van het risico van criminele inmenging. Met een social media campagne geïnitieerd door het RIEC, werden ondernemers gewaarschuwd voor foute investeerders. Corona betekent voor veel ondernemers (extra) financiële problemen. Daardoor is inzet op weerbaarheid van nog meer belang. 70% van de ondernemers die actief gebruik maakt van social media in de regio is hiermee bereikt. De campagne kreeg een landelijk vervolg in opdracht van het Aanjaagteam Ondermijning (ATO). •

•

•

In de stadsdelen Centrum en Noord vonden diverse bewustwordingsacties plaats in de themaweek ondermijning: onder andere een voorlichtings-

•

Tijdens de week van het vastgoed hebben poortwachters en overheidspartners vanuit een gezamenlijk urgentiebesef expertise uitgewisseld op het thema ondermijnende criminaliteit. De week van het vastgoed werd georganiseerd door Gemeente Amsterdam in samenwerking met het ATO en RIEC/LIEC.

•

Het Programma Weerbare Sierteeltsector is een publiek private samenwerking met o.a. regio Haaglanden en Royal Flora Holland en beoogt een weerbare sierteeltsector. Er wordt vanuit Intelligence Driven Security gewerkt aan de informatiepositie en barrières. Begin 2021 wordt een ondermijningsbeeld van de sierteeltsector opgeleverd.

•

Campagne Veilig uw pand verhuren van de politie om verhuurders te wijzen op risico’s.

Als voorbeeld van publiek private samenwerking werkt de politie samen met de autoverhuurbranche en de vechtsportbond.

•

Campagne Meld Misdaad Anoniem om crimineel misbruik van vastgoed te melden.

De politie werkt met de gemeente Diemen aan de aanpak van woonfraude in Holland Park.

•

De politie heeft gewerkt aan de bewustwording bij leveranciers van aceton, een legaal middel dat gebruikt wordt in cocaïne wasserijen.

campagne voor verhuurders over illegale prostitutie, voorlichting van 40 ondernemers in het Spiegelkwartier en voorlichting aan VVE’s in Noord over criminele spookbewoning. Specifiek voor poortwachters (banken, makelaars, notarissen, financieel- en hypotheekadviseurs) werd het webinar ‘Dat zit vast goed’ gehouden over witwassen in de vastgoedmarkt en valkuilen in het aankoopproces. Het webinar werd verzorgd door het programma ondermijning NoordHolland.

Aanpak drugseconomie Amsterdam Amstelland 2020 | pag. 4

REALISEREN Ondermijning is een veelkoppig monster. Met de inspanningen van de overheidspartners - afzonderlijk en in gezamenlijkheid - maken we een vuist tegen ondermijning. Dit doen we met een brede aanpak gericht op personen, wijken en specifieke thema’s.

1. Persoonsgericht

•

•

•

Derk Wiersum was de advocaat van Nabil B., de kroongetuige in het grootschalige Marengo-proces, dat draait om een reeks moordplannen en liquidaties binnen een omvangrijke criminele organisatie. Het onderzoek naar de uitvoerders van de moord is volgens het OM nagenoeg afgerond. Tot nu toe zijn er drie mannen vastgezet die volgens justitie een rol hebben gespeeld bij de brute daad. Het onderzoek naar de verdachte die mogelijk een coördinerende en faciliterende rol heeft gespeeld, alsmede overige daarbij betrokken verdachten, loopt nog.

2. Gebiedsgericht

•

100 top600 personen ingestroomd op basis van de nieuwe drugs- en geweldscriteria. 11 doorgroeiers in regie genomen in de aanpak doorgroeiers. Een aantal personen die uit de wereld van drugscriminaliteit willen stappen, krijgen ondersteuning bij een ‘eervolle uitweg’, één van de maatregelen uit het programma WWMW.

In gemeenten en stadsdelen wordt op projectmatige basis gewerkt in gebiedsgebonden handhavingsknelpunten:

Handhavingsknelpunt Zuidoost: met partners is een netwerktekening gemaakt om criminele netwerken in beeld te krijgen. Handhavingsknelpunt 1012 (stadsdeel Centrum): integrale samenwerking in de aanpak van ondermijning met als resultaat sluitingen en intrekking van vergunningen van malafide ondernemingen en winkels. De onderzoeken richten zich op verschillende ondermijningsvormen als witwassen, drugs, mensenhandel en misbruik van ondernemingen. In 2020 is het gebied van het handhavingsknelpunt uitgebreid. •

De wijkaanpak vanuit het AcVZ richt zich ook op preventie: voorkomen dat kwetsbare burgers vatbaar zijn voor ondermijnende criminaliteit.

2 3 4 5 6

REALISEREN

Westpoort Nieuw-West West Centrum Zuid Oost Noord Zuid-Oost

a b

Aanpak woonfraude met zowel monoals multidisciplinaire interventies in: Diemen: project Scheerlicht. Amstelveen: project Schijnwerper. Uithoorn: brievenbusaanpak. Venserpolder: spookburgeractie.

•

Aanpak bedrijventerrein (preventief en repressief) in gemeente OuderAmstel waar zich verschillende vormen van ondermijnende criminaliteit voordoen.

•

Integrale mensenhandel tafel met als doel het versterken en ontwikkelen van een aanpak arbeidsuitbuiting in de regio Amsterdam Amstelland.

•

Themaweek Centrum / Noord: integrale acties uitgevoerd in kwetsbare branches waaronder opslagboxen, horeca, nagelsalons, bedrijventerrein, taxi’s, luxe goederen en woningen (spookburgers/ illegale prostitutie). Er zijn zes toeristenwinkels op de Nieuwendijk gesloten na de vondst van producten die cocaïnehandel faciliteren.

•

In stadsdeel Zuid is onder andere ingezet op spookburgers op de Zuidas en een actie samen met Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW) op massagesalons op de Albert Cuypstraat.

g c d e

Amstelveen Ouder-Amstel Diemen Aalsmeer Uithoorn

•

4 jongeren uit Zuidoost hebben werkervaring opgedaan in lunchroom De Pits Keuken. Meerdere jongeren uit Nieuw-West hebben een straatcollege gekregen over de gevaren van drugscriminaliteit.

Amsterdam a. b. c. d. e. f. g. h.

Handhavingsknelpunt Aalsmeer: aanpak van ondermijning op verschillende bedrijventerreinen in Aalsmeer. Er zijn twee integrale actiedagen geweest.

De TOP600-aanpak van het AcVZ heeft de instroomcriteria aangevuld met drugs- en geweldcriteria door toename van de impact van drugshandel op het openbare leven in de wijken en het excessief geweld in de openbare ruimte. Het doel is voorkomen dat deze personen (verder) doorgroeien in de (drugs)criminaliteit en overgaan tot het plegen van excessief geweld. Door lik op stuk beleid en door het bieden van perspectief wordt ander gedrag nagestreefd. De persoonsgerichte aanpakken vanuit het AcVZ hebben tot doel om met een combinatie van straf en zorg crimineel gedrag te stoppen en een ander perspectief te bieden.

1

f

1 4 h

2 3 5

•

6

Vanuit het Convenant Noordzeekanaal en Zeehavengebied Amsterdam zijn integrale controles binnen het havengebied op transport- en milieugebied uitgevoerd. De controles brachten de volgende zaken aan het licht: ontbrekende / onjuiste vervoersdocumenten, illegale afvaltransporten, misbruik of het ontbreken van kentekens, ontbreken van vervoersvergunningen, ondeugdelijke voertuigen, overtredingen van de rijtijdenwet en overbelading (douane, politie TWH en LE).

Cases in de Amsterdamse haven •

Begin januari 2020 vond de douane 110kg cocaïne in IJmuiden aan boord van een kolenboot afkomstig uit Colombia. Door samenwerking met de politie werden enige dagen later drie verdachten aangehouden vanwege betrokkenheid bij deze vondst en poging tot smokkel. Deze drie personen zijn inmiddels berecht met forse celstraffen.

•

De FIOD heeft bij een controle van een schip in de Mercuriushaven in Amsterdam 37kg cocaïne aangetroffen. De drugs hebben een straatwaarde van 1,8 mln euro en zijn door de politie vernietigd.

Aanpak drugseconomie Amsterdam Amstelland 2020 | pag. 5

verdenking van witwassen. Bij doorzoekingen in Amsterdam en Amstelveen trof de politie in beide woningen ook nog een hennepkwekerij aan.

3. Themagericht

Criminele geldstromen •

•

•

•

Uit FIOD-onderzoek naar witwassen bleek dat een verdachte online aanbood te investeren in het daytraden in cryptocurrencies. Investeerders hebben voor bijna 5 miljoen euro ingelegd, waarvan vermoedelijk slechts € 500.000 is besteed aan de aankoop van cryptocurrency. Verdachte nam in een aantal gevallen direct na inleg van een investeerder het geld contant op bij pinautomaten.

De FIOD heeft een horlogehandelaar aangehouden. Verschillende juweliers, financiële instellingen en een boekhouder meldden ongebruikelijke transacties bij de Financial Intelligence Unit (FIU). Het vermoeden is dat horlogekopers de verdachte contant betaalden met geld uit criminele bronnen, waardoor hij verdacht wordt van witwassen.

Bijna 5 miljoen cash gevonden aan witwasgeld Een onderzoek in Purmerend en Amsterdam naar het witwassen van cocaïnegeld heeft meer dan 4,8 miljoen euro aan contanten opgeleverd en luxe goederen zoals merkkleding, vijf dure auto’s en een Rolex-horloge. Twee mannen en een vrouw zijn aangehouden op

•

Vanuit de integrale RIEC aanpak Moeilijk Vervangbare Clusters (MVC) heeft in september 2020 een actiedag plaatsgevonden. Hierbij zijn meerdere personen aangehouden en tienduizenden euro’s cash aangetroffen.

4. Beeld van 2020 in cijfers •

Cruciale schakels •

In een gezamenlijk onderzoek van de Landelijke Eenheid en de FIOD is een verdachte aangehouden die vermoedelijk als geldkoerier werkte voor een ondergronds bankier. Aanhouding door FIOD i.v.m. verdenking van oplichting met COVID-19 artikelen en witwassen van crimineel verkregen geld.

Cruciale rollen

•

•

•

Om effectiever op te kunnen treden tegen malafide praktijken is een RIEC fenomeenanalyse gemaakt over een aantal ondernemingen in Amsterdam. Onderdeel van de fenomeenanalyse is de verdiepende casusanalyse van tien ondernemingen in één stadsdeel. Per onderneming is een rapport opgesteld met de belangrijkste bevindingen. Aan de hand hiervan is een plan van aanpak opgesteld waar interventies op zijn genomen. Meerdere integrale actiedagen zijn in voorbereiding. De gemeente Amsterdam heeft een kinderfeest dat diende als ontmoetingsplek voor criminelen, dekmantel om geld wit te wassen en mogelijkheid om te pronken met geld en status, afgelast en een dwangsom opgelegd. De meeste cocaïne komt binnen via de Rotterdamse haven. Een greep uit de onderscheppingen met een Amsterdams tintje: Aanhoudingen van Amsterdamse verdachten en onderschepping 875kg cocaïne. Onderschepping van 800kg cocaïne met bestemming Amsterdam. Aanhoudingen uithalers. Er loopt middels een Field Lab een gericht project op het ondermijnend verdienmodel van de transportsector.

•

De politie heeft elf verdachten aangehouden in verband met cocaïnesmokkel en -handel. De politie gaat uit van een hiërarchisch netwerk, waarbinnen de verdachten vanuit een rolverdeling opereerden. ‘Met de aanhoudingen is de organisatie kapot gemaakt’, aldus de politie.

REALISEREN

genomen bij onduidelijkheid over herkomst van financiering (methode IJgeld). 4 sluitingen Opiumwet, 1 waarschuwing. •

Aanpak woonfraude 6 bewustwordingsgesprekken. 1 stopgesprek met woonbemiddelaars. Naheffing omzetbelasting van € 500.000 onder voorbehoud van rechten voor een woonbemiddelaar.

•

Aanpak criminele samenwerkingsverbanden (csv’s) via strafrecht Opgave OM

Voetbalschool Cluppie is gesloten vanwege een beschieting. De straat waar deze gevestigd is, is de afgelopen jaren vaker het toneel geweest van schietpartijen en granaataanslagen. Woning in West: 11 blokken cocaïne, 38kg versnijdingsmiddelen en ruim 20l aceton. Woning in Noord en Staatsliedenbuurt: resp. 107,7 gr cocaïne en € 16.000 cash; 530 tabletten MDMA, 78,4gr cocaïne en € 25.000,- cash. Woning in Nieuw-West: cocaïne, PGP-telefoon en ‘sealmachine’.

Casus woonfraude In een casus waar sprake is van woonfraude zijn boetes opgelegd aan een bemiddelaar en eigenaar i.v.m. met overtredingen van de huisvestingswet. Boete bemiddelaar: € 44.750. Boete eigenaar: € 62.750 + een last onder dwangsom van € 40.000. Het stadsdeel heeft de omgevingsvergunning ingetrokken en een last onder dwangsom opgelegd i.v.m. illegaal sloopwerk. De afdeling Grond & Ontwikkeling van de gemeente Amsterdam heeft de aanvraag voor een erfpachtwijziging geweigerd. Landelijk Bureau Bibob is een onderzoek gestart en heeft een negatief advies afgegeven. Dit kan ertoe leiden dat oude vergunningen met terugwerkende kracht worden ingetrokken en nieuwe vergunningen mogelijk niet meer worden uitgegeven. Er komt waarschijnlijk nog wel een zienswijze van de eigenaar, waardoor dit negatieve advies nog niet onherroepelijk vaststaat.

Gemeente Amsterdam 128 Bibob-dossiers behandeld door Openbare Orde en Veiligheid. 34 Bibob-dossiers: negatieve beslissing. Overige opgeschaalde dossiers zijn nog in behandeling. In de stadsdelen zijn ook vergunningen geweigerd, ingetrokken of onder voorwaarden verleend. 113 sluitingen: 40 harddrugs | 27 hennepkwekerij | 17 softdrugs 108 waarschuwingen: 30 harddrugs | 38 hennepkwekerijen | 17 softdrugs. Wapens/schietincidenten waren ruim 22 keer aanleiding voor een waarschuwing en/of sluiting.

•

Gemeente Diemen 12 sluitingen, 3 waarschuwingen: 11 Opiumwet | 1 wapens/munitie

•

Gemeente Amstelveen 2 Bibob dossiers met een negatieve beslissing afgehandeld. 6 sancties opgelegd vanwege illegale prostitutie. 13 sluitingen Opiumwet, 3 waarschuwingen.

•

Gemeente Uithoorn Geen Bibob dossiers met een negatieve beslissing. Wel zijn bij een vermoeden van integriteitsrisico’s aanvragen niet in behandeling

CSV’s A’dam 180 133 78%

Norm 2020 Realisatie 2020 T/m dec in % t.o.v. norm •

Afpakken OM afpakcijfers in miljoenen Incasso ontneming en verbeurdverklaringen

2019

2020

9,5

9,1

Waarde van het gelegde beslag

30,9

18,8

De Belastingdienst directie MKB kantoor Amsterdam heeft in het kader van de samenwerking binnen het RIEC Amsterdam Amstelland € 357.000 geïnd en/of verrekend en voor € 955.000 (geheel of gedeeltelijk) beslag gelegd. De Douane heeft 1314kg cocaïne onderschept in Havengebied Amsterdam. Een flinke stijging t.o.v. vaargaande jaren (2019: 32kg en 2018: 70kg). Er zijn 336 wapens ingeleverd tijdens de inleveractie als onderdeel van de wapenaanpak van gemeente Amsterdam, politie en OM.

Aanpak drugseconomie Amsterdam Amstelland 2020 | pag. 6

LEREN Tops en Tromp: “Wat het Amsterdamse beleid vooral nodig heeft is een lange adem. Terugdringing van de drugscriminaliteit vergt een collectief bewustzijn van het vraagstuk over een langere periode. Voor een succesvolle aanpak is ausdauer nodig - een vermogen om in gang gezette ontwikkelingen en maatregelen voor een periode van tenminste tien tot vijftien jaar vol te houden. “ In 2020 lag de focus op het verbeteren van de onderlinge samenwerking. We weten nu beter waar we in de samenwerking op moeten letten. De problematiek is onveranderd groot en de maatschappelijke weerbaarheid een ontwikkelpunt. We staan aan het begin van een aanpak die lang moet worden volgehouden.

“ Hidden impact crime tast ons systeem en onze samenleving aan en vergt een breed systemisch antwoord, naast incidenten oppakken. Hans Boutellier

1. Wat zien we in de drugseconomie? •

•

•

•

De drugseconomie nestelt zich duurzaam in de bovenwereld met hulp van boekhouders, notarissen, makelaars en andere dienstverleners. Deze innesteling leidt minder tot grote maatschappelijke onrust dan drugsgeweld (vergismoorden, Wiersum), maar is wel de motor achter dat geweld.

2. Wat leren we over maatschappelijke weerbaarheid?

•

Te veel ondernemers herkennen criminele motieven niet of vinden crimineel geld niet ‘vies’. Branches -zoals makelaardij, taxi, horeca, hotels- kunnen zelf steviger maatregelen treffen om criminelen te weren.

•

We weten onvoldoende over motieven die de lage meldingsbereidheid op drugshandel en witwassen veroorzaken.

•

Preventiegerichte initiatieven vanuit RIEC-verband zouden volgens onderzoek van de Algemene Rekenkamer (2019) sterker ontwikkeld moeten worden en zijn om die reden nu structureel onderdeel in de aanpak van het 6-luik.

Amsterdam blijft zeer aantrekkelijk voor drugsondernemers en toeristen ondanks ‘corona-rem’. Opsporing en vervolging (Marengo, Encrochat) maken het zware jongens moeilijk, bevestigen de norm en werken tijdelijk verstorend. Criminelen ‘branden’ hun weelde en methoden onder andere via de muziekindustrie. Jongeren worden stelselmatig de drugseconomie ingezogen. En corruptie en omkoping komen steeds pregnanter in beeld. ‘Een pact voor de rechtsstaat’ (SBO 2020) bepleit ingebed strafrecht, want het opsporingsen vervolgingsapparaat is kostbaar en leidt niet tot duurzame effecten.

Werkzame principes van ons overheidsoptreden zijn: •

•

Wij werken samenwerkingsgericht en geëngageerd aan een duurzaam resultaat; zowel professionals, managers als bestuurders houden vanuit de netwerkaanpak steeds het gemeenschappelijk doel voor ogen.

•

Bij ons overheidsoptreden zijn we voortdurend attent op samenspraak en onderling vertrouwen.

•

De keuzes voor de thema’s in de aanpak van ondermijning, zoals het RIEC 6-luik, zijn ingegeven door de wens daar langjarig, gezamenlijk en systemisch aan te werken.

•

Onze overheidsaanpak kenmerkt zich door een brede systemische aanpak, hand in hand met de casusaanpak.

“ Doel is de verschillende aanpakken maximaal te verbinden en zo te voorkomen dat driehoeksoverlegbesluiten (onbedoeld) de RIEC AA aanpak voor voldongen feiten stelt. Bewust wordt hier het woord ‘verbinden’ gebruikt, idee is niet om altijd alles samen te doen. Maar wel in verbinding en afstemming. Belangrijk is dat die driehoeks-besluiten – en m.n. de toewijzing van schaarse capaciteit – steeds goed afgestemd worden met de integrale aanpak van ondermijning, ook als het een beperktere, ogenschijnlijk afgebakende of ‘mono’ keuze lijkt. Dit vraagt van gezagsdragers schakelen tussen enerzijds het gebruiken van hun gezagspositie en anderzijds gelijkwaardig samenwerken met netwerkpartners om de integrale aanpak te ‘sponsoren’ en het gedeelde belang te benadrukken en te dienen. WagenaarHoes, 2020

Zo zijn de overheidsinspanningen op de drugseconomie in het zuidoostelijk gebied van de regio geïnventariseerd om de samenhang in beleid en uitvoering te versterken.

3. Wat leerden we over de organisatie van het overheidsoptreden?

In ontwikkeling: •

Versterkte inzet op kennisbundeling en -uitgifte (kennisdocumenten), criminele intelligence (NIBO) en technologische ontwikkelingen (Encrochat) leiden tot steeds beter zicht en inzetkansen.

•

Het RIEC bureau pakt haar ondersteunende rol en lost knelpunten op bij integrale werkprocessen en in de samenwerking.

•

Samenwerking met toezichthouders, zoals DNB, en tussen RIEC en AcVZ loont de moeite, ondanks beperkte mogelijkheden om informatie uit te wisselen.

•

Lerende attitude: ontwikkeling in de samenwerking naar meer samenhang.

Kwetsbaar •

Binnen de RIEC samenwerking is nog weinig routine in het monitoren van en reflecteren op het verloop van de aanpak voor een effectieve leercyclus.

•

Door een hoge incidentendruk en focus op mono activiteiten is coördinatie op gezamenlijke inzet van planbare capaciteit een uitdaging.

•

De samenhang en coördinatie bij partners intern neemt toe. We noemen dit thuisfrontmanagement. Een voorbeeld hiervan is de RIEC liaison van de gemeente Amsterdam en de politie die in alle samenwerkingsgremia aansluit met zowel recherche als informatieprofessionals.

“ Om effectief te zijn tegen criminele netwerken is een cyclische manier van werken nodig, door het effect van interventies te volgen en nieuwe interventies hier op aan te passen. TNO

LEREN

Dit is een gezamenlijke uitgave van: Belastingdienst Douane FIOD Gemeente Aalsmeer Gemeente Amstelveen Gemeente Amsterdam Gemeente Diemen Gemeente Ouder-Amstel Gemeente Uithoorn Inspectie SZW Nationale Politie, eenheid Amsterdam Openbaar Ministerie UWV Programma De Weerbare Stad (Gemeente Amsterdam) Programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken (Actiecentrum Veiligheid en Zorg) RIEC Amsterdam Amstelland

Maart 2021 riecaa@politie.nl