Bijlage 2 Essentie concept NvU Marineterrein in beeld
Tekst van het document
MARINETERREIN
POORT NAAR DE TOEKOMST L
CONCEPT L
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD Raadscommissie RO 30 juni 2021
Kernboodschap Marineterrein: Poort naar de Toekomst Wereldwijd zijn steden voor veel mensen aantrekkelijke plekken om in te werken, leren en wonen: de stad biedt de levendigheid waar de samenleving naar op zoek is. Steden worden daarnaast zelf steeds belangrijker voor de welvaart van landen, omdat de nieuwe economie een stedelijke economie is. Het leven in de stad verandert continu. Er moet voor worden gewaakt dat de stad leefbaar blijft en kansen biedt aan iedereen. Zo kan Amsterdam op internationaal niveau het verschil maken en aantrekkelijk blijven. Marineterrein Amsterdam wil nu en in de toekomst blijven bijdragen aan de welvaart en het welzijn van de stad. Hier werkt een sterke community samen aan belangrijke doelen: het komen tot oplossingen voor stedelijke vraagstukken, het bieden van kansen aan iedereen en het onderdeel worden van een duurzame toekomst voor de stad. Daarom wordt hier ruimte gecreëerd om op een toekomstbestendige manier te leren, werken, wonen en verblijven. Het is een gebied waar talent zich bij uitstek kan ontwikkelen en waar innovatieve oplossingen worden bedacht voor stedelijke vraagstukken. Denkers en doeners, generalisten en specialisten, bewoners en bezoekers komen hier samen en werken
aan oplossingen die de stad steeds tot een succes maken. Zo ontwikkelt zich stap voor stap een vooraanstaand innovatiedistrict op een bijzondere plek in de binnenstad van Amsterdam met impact tot ver daarbuiten - een plek waar oplossingen niet alleen worden bedacht, maar ook getest én toegepast. Leren en ontwikkelen door te doen, op de plek waarvoor het om te doen is. De bijzondere, stedelijke, parkachtige, waterrijke en centraal gelegen omgeving van het Marineterrein bevordert ontmoetingen en ideeënuitwisseling.
De stapsgewijze gebiedsontwikkeling sluit aan bij de bijzondere geschiedenis van het Marineterrein. Een duurzame, compacte kazerne van Defensie maakt integraal deel uit van dit gebied; optimaal toegerust voor haar taken en de voortdurende ontwikkelingen hierin. Een kazerne die verbinding zoekt met de buurt door samen te werken en een sportveld te delen. Hier gaan economische en maatschappelijke duurzaamheid samen met architectuur en stedenbouw. Ook daarmee is het Marineterrein Amsterdam een inspiratiebron voor andere gebieden.
Rijksbouwmeester Floris Alkemade: “De unieke kans om hier, dat wat we van de stad verwachten, her uit te vinden precies op het moment dat zich op zoveel terreinen tegelijk transities aankondigen. Het Marine terrein biedt een extra kamer voor de stad waar een sprong voorwaarts wordt gemaakt door een duurzame manier van bouwen te combineren met een ook meer duurzame sociale setting. Een dynamisch stedelijk gebied waar met nieuwe woon- werkcombinaties een heel andere vorm van stedelijk leven ingericht wordt”
2
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
-
Het Plangebied ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
3
4
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST:
-
1. Locatie
Het Marineterrein heeft een scheepsbouw- en militaire geschiedenis die terug gaat tot de zeventiende eeuw De geïsoleerde ontwikkeling en de aanwezigheid van veel bewaard gebleven gebouwd erfgoed leidde tot de huidige bijzondere enclave-achtige sfeer In de nabije toekomst concentreert Defensie haar activiteiten op een beperkt deel van het terrein, waardoor ruimte vrijkomt voor herontwikkeling in het gebied Het Marineterrein ligt strategisch op het snijvlak van de Oostelijke Eilanden en de historische Binnenstad, en kan zich ontwikkelen van enclave tot verbinder
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
55
Van Admiraliteit naar nieuwe Marine Etablissement 17e eeuw De westelijke kade van het eiland Kattenburg wordt gereserveerd voor de werven en het Zeemagazijn van Admiraliteit. Op het eiland komt woonbebouwing voor de scheepsbouwers. De werf ontwikkelt zich in de loop van de achttiende eeuw tot een met palenrijen van het IJ afgesloten dok.
1841 Met de aanleg van de Oosterdoksdam wordt het Oosterdok afgesneden van het IJ. Er ontstaat een beschutte haven. De palenrijen van het Marineterrein worden aanplempt tot landstroken, waardoor er een dok binnen het Oosterdok ontstaat.
1895 De spoorlijn naar Centraal Station komt op de Oosterdoksdam te lopen. Rangeerterreinen, de Piet Heinkade en nieuwe haveneilanden in het IJ zorgen dat ’s Rijks dok steeds meer in de stad komt te liggen. Het dok zelf verstedelijkt ook. De scheepsbouw verdwijnt en de randen raken bebouwd.
6
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
-
1932 De werven van de Marine zijn verplaatst naar Den Helder. Het terrein krijgt steeds meer een functie als opleidingscentrum en opslagplaats van bijzonder materieel. Het open dok heeft nauwelijks nog een functie en wordt overspannen door bruggetjes en vlonders.
1963 Na de oorlog raakt de ontwikkeling van de Amsterdamse binnenstad in een stroomversnelling. Verkrotte buurten, waaronder Kattenburg en Wittenburg, worden gesaneerd en verkeersdoorbraken moeten forenzen toegang geven tot het zakencentrum. De Marine begint met een reorganisatie van het Marineterrein.
1985 Bij de aanleg van de IJtunnel, de verbreding van de Prins Hendrikkade en het dempen van het Marinedok is de waterwereld van het Oosterdok ingrijpend van aanzien veranderd. Gesloopte gebouwen op de vroegere dokrand worden vervangen door nieuwbouw op het gedempte dok. Sindsdien is het aantal gebouwen op het Marineterrein nog verder toegenomen.
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
7
Bestaande gebouwen
031
022
040
026
024
015
017
014
039
025
030 012 027
029
027L
010
028A
028
034
041
006
LEGENDA
007
Terreinafscheiding Defensie
001
Bestaande gebouwen
002
003
Contour terrein
Noord
Schaal 1:3000
Bestaande gebouwen op het terrein met oorspronkelijke benaming 001 Commandantswoning 002 Commandementsgebouw 003 Voorwerfgebouw 006 Officiersgebouw 007 Wachtgebouw MBK 010 Bergplaats AVDD 012 Wiskundig Centrum 014 Marechausseegebouw 015 Provoosthuis 017 Marine Cantine Dienstgebouw 024 Vml. Timmerwerkplaats 025 Onderofficiersaccomodatie
8
026 Legeringsgebouw 027 TOKM 027L Magazijn DPD/Werkplaatsen 028 Verbindingsschool 029 VBS-kazerne 030 Bedrijfsrestaurant/congrescentrum 031 Zeekadettenkorps 034 Sportschool 039 Lesgebouw 040 Bevoorrading/Technische sleutelclub 041 Depot Scheepvaartmuseum
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST:
Deel 1: Locatie
Deel 1: Locatie
027L
003
006
002
041
025
027 ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
9
Marineterrein als verbinder
Aansluiting op de omgeving Het Marineterrein vormt een voorpost van de Oostelijke Eilanden en is een verbinder in noord-zuid en oost-west richting
Openbare Bibliotheek Oosterdok.
10
Bebouwing Kattenburgerstraat
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST:
Deel 1: Locatie
Deel 2: Ambitie
Het Marineterrein wordt ontwikkeld tot een toonaangevend innovatiedistrict, waar werken, wonen, leren en experimenteren continu met elkaar in verband worden gebracht Het is een plek bij uitstek waar talent zich kan ontwikkelen, en waar vernieuwende en duurzame oplossingen voor stedelijke vraagstukken worden bedacht, getest én toegepast De toekomst borduurt voort op de drijfveren van de geschiedenis van het terrein: innoveren en leren door samenwerken. Defensie is en blijft belangrijk als partner en buur Sport en recreatie en kunst en cultuur spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het Marineterrein
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
11 11
Poort naar de toekomst: innovatiedistrict Marineterrein Het beschikbaar komen van deze bijzondere plek in Amsterdam biedt een unieke kans voor de ontwikkeling van een innovatief stadsmilieu - een plek waar gewerkt wordt aan oplossingen voor vraagstukken en problemen die een snel veranderende wereld met zich meebrengen. Het is een locatie waar van oudsher allerlei zaken worden bedacht en getest en waar wordt gewerkt aan de toekomst. Met de blik naar buiten en de drang om te verbeteren en vernieuwen. Het gebied is groot genoeg om impact te kunnen hebben en klein genoeg om speciaal te blijven. De culturele waarde ervan is geladen door de zeer rijke historie, met al haar positieve en donkere kanten, van eeuwen terug tot in de afgelopen decennia. Bovendien is er nu al een bruisende, nieuwe identiteit aan het ontstaan met een hechte en betrokken community van organisaties. Deze is mede tot bloei gekomen door de stapsgewijze ontwikkeling en de programmatische sturing, vanaf het moment dat het Marineterrein werd opengesteld. Dit alles geeft de plek potentie en maakt hem zeer gewild.
n
e va
n i n n o v at ie v e o
er
Ingrediënten innovatiedistrict De kwaliteit van een stedelijk innovatiedistrict wordt bepaald door het samenspel van omgevingskwaliteiten, bedrijvigheid, kennis en innovatie.
ne
z ie
id v a n o n d e r w
In n o v a ti e n e t w
it ei te n: w
sk wal in g
O
m
v ge
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 2: Ambitie
k
ing en
12
en
t ell
Innovative Ecosystem
ijs -
ins
en
n,
a
an
g he
ni s
ng
o ne
e
or
zi we
:d
vo
erk
t e e n st e d elij k e
op
ui m
en
nb
r are
ni
e
B e d rij vi g h ei d : e
s
en
nd
er
co
ce
ti tr a
m
n
Deze unieke kans schept de verplichting om er iets bijzonders van te maken. De ambitie voor dit gebied is dan ook hoog. De toekomst borduurt daarbij voort op de drijfveren van de geschiedenis van het terrein: innoveren en leren door samen te werken. Het Marineterrein wordt een plek waar wordt gewerkt aan nieuwe manieren van leren voor iedereen en talent zich kan ontwikkelen. Leren door te doen op de plek waar het om te doen is: de stad. Want naast het leren kunnen hier gelijk innovatieve ideeën worden getest en toegepast. Het moet een plek zijn die inspiratie biedt voor iedereen om aan de slag te gaan. De vooruitgang is er voelbaar en de toekomst van de stad steeds meer zichtbaar. Het Marineterrein wordt ontwikkeld tot een toonaangevend innovatiedistrict, waar werken, wonen, leren en experimenteren continu met elkaar in verband worden gebracht. Er wordt alle ruimte geboden voor open innovatie, leren, bijzondere woonconcepten, sport, kunst &cultuur in een stedelijke, parkachtige en waterrijke omgeving waardevol voor de hele stad. Het succes ervan kan worden afgemeten aan de betekenis die het Marineterrein gaat krijgen, zowel voor de stad als tot ver daarbuiten.
Deel 3: Aanpak
De herontwikkeling van het Marineterrein vraagt om een gedegen ontwikkelstrategie en sturing De werkwijze bij de ontwikkelstrategie is die van een geleide organische ontwikkeling: fasegewijs met een stip op de horizon, lerend van elke stap en bij kunnen sturen waar nodig. De ontwikkeling kent in ieder geval 3 fases: de huidige situatie, fase waarin de fysieke ontwikkeling start en fase waarin de fysieke ontwikkeling afgerond wordt. Sinds 2015 worden verschillende gebouwen en terreinen tijdelijk verhuurd door Bureau Marineterrein Amsterdam, aan zorgvuldig gekozen huurders, en is het terrein in gebruik als testgebied voor stedelijke uitdagingen Om de programmatische, ruimtelijke en architectonische ambities ook in de toekomst te borgen en bij te kunnen sturen werken een curator en een supervisor samen Het gesprek met de omgeving over de ontwikkeling van het Marineterrein is blijvend. Het streven is om de omgeving mee te laten doen en denken bij de activiteiten op het Marineterrein.
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
13 31
Testgebied
14
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 3: Aanpak
Deel 3:
Fasering
Aanpak
Huidige situatie
Start ontwikkeling
LEGENDA Gebouwen Defensie Overgedragen terrein Bouw kazerne en sportveld RBV Sportveld Te slopen gebouwen
Ontwikkeling afgerond
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
15
16
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST:
-
Deel 4: Beschrijving
De ambities voor het Marineterrein zijn vervat in een toekomstbesteding en adaptief stedenbouwkundig raamwerk Het raamwerk gaat in de eerste plaats uit van wat er al is: op het terrein zélf en in de omgeving Het raamwerk biedt ruimte aan generieke gebouwen die op de lange termijn adaptief en flexibel in gebruik zijn 30% van het terrein wordt bebouwd, 70% blijft onbebouwd Het beoogde innovatiedistrict bestaat uit 3 delen: het Dok, het stadspark en de kazerne van Defensie Het totale programma beslaat ca. 150.000 m2 bebouwing in het Dok en stadspark en ca. 35.000 m2 bebouwing voor de kazerne Het is een stedelijk gebied met een groene parkachtige, waterrijke en autovrije omgeving Er wordt volop ingezet op duurzaamheid om de doelen van 2050 te halen, en waar mogelijk aanjager en koploper te zijn
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
17 71
Stedenbouwkundig raamwerk
Marineterrein in de omgeving De ligging in de omgeving bepaalt in belangrijke mate het stedenbouwkundig raamwerk
18
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 4: Beschrijving
Deel 4:
Beschrijving
Eén innovatiedistrict, drie deelgebieden
Het Dok
Kazerne van Defensie
Stadspark aan het water ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
19
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
H
Adaptief, flexibel en toekomstbestendig
Parkroute
Parkeergarage
Bestaande bomen
Hek defensie
Logistiek
Rooijlijn vast
Nieuwe bomen
Muur
Sport
Rooijlijn indicatief
Steiger aan het water
Steiger logistiek
Hoogte accent
Entree voetganger
Entree fiets/ voetganger
Entree auto
Stadspark
H H
H
H H
Nieuwe bebouwing
H
H
Bestaande bebouwing
20
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 4: Beschrijving
Werkroute
Deel 4:
Beschrijving
RUIMTEGEBRUIK
30%
40%
40%
65% 25% 30%
35% 20%
Onbebouwd - groen
30%
Onbebouwd - verhard Bebouwd
DICHTHEID
45% 25%
15%
TOTAAL
PARK
DOK
FSI TOTAAL
FSI PARK
FSI DOK
1,5
DEFENSIE
FSI DEFENSIE
0,4
2,3
Wonen
Werken
Leren
Defensie
40% 60.000 m²
40% 60.000 m² 20% 30.000 m²
35.000 m²
1,3
12,9 ha
PROGRAMMA
5% | 7500 m² voorzieningen verspreid over het overige programma = 100 woningen o.b.v. 70-75 m² bvo per woning
150.000 m² bvo totaal Innovatie
= 500 arbeidsplaatsen o.b.v. 25 m² per persoon = 500 studenten en personeel o.b.v. 20 m² per persoon
c.a 800 woningen
c.a 2.300 arbeidsplaatsen
c.a. 1.400 studenten en personeel
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
21
Generieke gebouwen, plinten en daken
Links: Variatie in korrelgrootte Vergroot de kans op diversiteit in functies en vestigingsomvang Rechts: Flexibiliteit Overmaat in verdiepingshoogte en open interne structuur Plinten De plint bepaalt de beleving op ooghoogte en gaat interactie aan met de openbare ruimte
22
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 4: Beschrijving
Deel 4:
Beschrijving
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
23
Openbare ruimte
+
Vlekkenplan openbare ruimte Op deze afbeelding zijn verschillende deelgebieden in de openbare ruimte aangegeven
Straten
Stadspark
+ Pleinen
+ Sportveld
+ 24
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Specifieke straten en routes
+ Deel 4: Beschrijving
Deel 4:
H
Beschrijving
Schaalvergelijking park Grootte van het park vergeleken met het Museumplein, Oosterpark en Sarphatipark ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
25
26
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 4: Beschrijving
Deel 4:
Beschrijving
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
27
Groenstructuur Bomen en groen (huidige situatie)
LEGENDA Bestaande bomen Bestaand openbaar groen Contour terrein
Noord
Schaal 1:3000
Bomen en groen (toekomstige situatie)
LEGENDA Toekomstige bomen Toekomstig openbaar groen Contour terrein
Noord
Schaal 1:3000
28
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 4: Beschrijving
Deel 4:
Water
Beschrijving
Binnenhaven met watertrap als onderdeel van het stadspark
Rechts referentiebeeld watertrap aan de binnenhaven Onder referentiebeeld watergebruik
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
29
Bouwstenen groen en openbare ruimte 01 Schaalbaar groen
In het gebied komen groene straatprofielen met ‘schaalbaar groen’. D.w.z. dat de maat en type groentoepassing aansluit aan bij breedte van het straatprofiel en hoogte en type van de aangrenzende bebouwing. Nieuwe vormen van stedelijke groentoepassing kunnen hierbij worden onderzocht. Door de variatie tussen de straten ontstaat een afwisselend en verrassend beeld.
02 Bomen in het groen Alle bomen op het terrein staan waar mogelijk in groenvakken en niet in de verharding/ in boomspiegels.
03 Toegankelijke kades
De kades krijgen een wandelboulevard en worden grotendeels geflankeerd door de bestaande iepenrijen.
04 Relatie water en park
De relatie van het park met het aangrenzende water vormt een belangrijk uitgangspunt voor het ontwerp van het Marine terrein.
30
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
-
05 Groenzone langs de
muur vormt entreegebied
De groenzone tussen de muur van het Marine terrein en de Kattenburgerstraat vormt samen met de muur het entreegebied van het Marine terrein vanaf de Oostelijke eilanden en dient daarom als integraal onderdeel van de ontwerpopgave te worden benaderd.
06 Regenwateropvang
De groene inrichting v/h terrein levert een belangrijke bijdrage op het gebied van regenwateropvang en regulering v/h microklimaat.
07 Groene gevels
De gebouwen krijgen groene gevels als bescherming tegen opwarming in de zomer, het vasthouden van regenwater en het verhogen van de biodiversiteit.
08 Natuurinclusief
Het terrein wordt natuur-inclusief en ecologie wordt niet als sausje maar als integraal ontwerp behandeld.
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
31
Programma Werken
Leren
Wonen
32
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 4: Beschrijving
Deel 4:
Beschrijving
Voorzieningen
Sport
Kunst
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
33
Duurzaamheid Energie
De energiehuishouding op het Marineterrein is op de langere termijn klimaatneutraal. De nieuwe bebouwing is van meet af aan gasloos, de ambitie is ook de bestaande gebouwen gasloos te maken. De duurzame energie-infrastructuur wordt geschikt gemaakt voor wisselende bronnen van elektriciteit en warmte-koude, door middel van: het energieneutraal bouwen voor alle gebruiksfuncties en het uitdagen van de markt om energieleverend te bouwen met een hoge mate van collectiviteit; het onderzoeken van de realisatie van een collectief en flexibel energiesysteem, in samenwerking met partijen op het Marineterrein, waar de gebouwde omgeving gefaseerd op kan aansluiten en waar slim (optimaal) energieverbruik in en tussen gebouwen door haar gebruikers centraal staat.
Water en klimaatadaptatie
Ook de waterhuishouding van het Marineterrein wordt klimaatneutraal. Dit houdt in dat er zoveel mogelijk water wordt opgevangen en vertraagd afgevoerd. De bodem en de daken dienen voldoende capaciteit te hebben voor de buffering van overtollig regenwater, nu en rekening houdend met extremen in de toekomst. Zo kan door middel van groendaken of retentiedaken regenwater langer worden vastgehouden. Groendaken hebben ook een isolerende werking en zorgen voor het beperken van het hitte-eilandeffect. Het Marineterrein is in 2050 zo goed mogelijk voorbereid tegen de gevolgen van klimaatverandering Het Marineterrein vormt hierin het kloppend hart van het LivingLab Amsterdam voor oplossingen tegen de gevolgen van het veranderende klimaat (onderdeel van het innovatiedistrict).
De nieuw- en verbouw op het Marineterrein zal zoveel mogelijk op circulaire wijze plaatsvinden. In 2050 is Amsterdam een circulaire stad die zich onder het ecologische plafond en boven de sociale fundatie van de donut bevindt. Het Marineterrein fungeert tot die tijd als een aanjager en koploper binnen deze ontwikkelingen. Dit bouwt voort op activiteiten die nu al plaatsvinden op het Marineterrein met onder andere AMS (Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions). De huidige rol van en activiteiten op het Marineterrein (triple helix) vormen een fantastisch uitgangspunt om integrale ideeën en oplossingen te testen en op te schalen. Niet alleen als field lab voor het toekomstige Marineterrein, maar ook voor andere gebiedsontwikkelingstrajecten in de stad en daarbuiten. De ambitie is maximale inzet op biobased bouwen voor nieuwbouw Het streven is maximaal hergebruik van bestaande materialen van gebouwen en infrastructuur en minimale milieulast van gebouwen en infrastructuur
Ecologie en natuurinclusiviteit
Bij de herontwikkeling van het Marineterrein staan ecologie en natuurinclusiviteit hoog in het vaandel. Ze dragen in belangrijke mate bij aan een duurzame omgevingskwaliteit. In veel vernieuwingsgebieden wordt ecologie pas in een laat stadium in de plannen verwerkt. De voorziene, stapsgewijze herontwikkeling van het Marineterrein biedt volop kansen om ecologie integraal mee te nemen in het ontwerp van gebouwen en openbare ruimte; en er kan in ieder stadium van de herontwikkeling gereageerd worden op de dan ontstane ‘tijdelijke’ situatie. Het eindbeeld is daarbij niet het enige doel.
Circulaire Economie en materialen
Op de langere termijn kent het Marineterrein een circulair systeem voor gebruikswater. Ook de stromen van afval (en grondstoffen) verlopen op termijn circulair. Op korte termijn is het uitgangspunt: hergebruik na afvalscheiding, op een wijze die het aantal verkeersbewegingen dat daarvoor nodig is verminderd en de uitstoot door die verkeersbewegingen reduceert. 34
MARINETERREIN: POORT NAAR DE TOEKOMST
Deel 4: Beschrijving
Deel 4:
Beschrijving
ESSENTIE NOTA VAN UITGANGSPUNTEN IN BEELD
2021
35