Bijlage 2. Concessie Amsterdam 2025 Ontwerp Programma van Eisen.pdf
Tekst van het document
Concessie Amsterdam 2025 Ontwerp Programma van Eisen
Vastgesteld door het Dagelijks Bestuur van de Vervoerregio Amsterdam d.d. 14 december 2023 Versie 0.6
1
Inhoudsopgave 1
Inleiding ...................................................................................................................... 6 1.1
Achtergrond ..................................................................................................................... 6
1.2
Scope concessie Amsterdam 2025 .................................................................................... 6
1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.4
1.3
Ambities voor het Concessiegebied .................................................................................. 8
1.4
Doel en inhoud ontwerp-programma van eisen.............................................................. 11
1.4.1 1.4.2
2
Programma van Eisen bevat eisen en ontwikkelrichtingen............................................................. 11 Onderwerpen buiten scope Programma van Eisen ......................................................................... 12
1.5
Betrokkenheid stakeholders bij het ontwerp-Programma van Eisen ............................... 12
1.6
Status ontwerp Programma van Eisen en verdere procedure ......................................... 12
Ontwikkelopgave ...................................................................................................... 14 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3 2.1.4 2.1.5 2.1.6
2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3
3
Concessiegebied Amsterdam ............................................................................................................ 6 Vervoervormen binnen en buiten de Concessie ............................................................................... 7 Exclusief recht, taken en verantwoordelijkheden ............................................................................. 7 Concessieduur ................................................................................................................................... 8
Hoofdopgaven voor het OV-systeem in het Concessiegebied.......................................... 14 Inclusief OV-systeem ....................................................................................................................... 14 Aantrekkelijk OV-systeem ............................................................................................................... 16 Veilig OV-systeem............................................................................................................................ 18 Duurzaam OV-systeem .................................................................................................................... 19 OV-systeem passend bij haar omgeving.......................................................................................... 20 Realisatie Ambities en Hoofdopgaven in de tijd.............................................................................. 22
Samen gericht en flexibel werken aan Ambities en Hoofdopgaven ................................. 25 Ontwikkelrol bij Concessiehouder ................................................................................................... 25 Samenwerken aan Ambities en Hoofdopgaven aan Ontwikkeltafels ............................................. 26 Aan de hand van een meerjarig ontwikkelprogramma ................................................................... 27
Vervoerkundige uitgangspunten ............................................................................... 31 3.1 3.1.1 3.1.2
3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.2.5 3.2.6 3.2.7
3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4
3.4
Inleiding ......................................................................................................................... 31 Ontwikkelopgave ............................................................................................................................. 31 Uitgangspunten ............................................................................................................................... 31
Ontsluiting van het concessiegebied............................................................................... 32 Algemene ontsluitingseisen ............................................................................................................ 32 Woongebieden ................................................................................................................................ 33 Werkgebieden ................................................................................................................................. 34 Centrumgebied ................................................................................................................................ 35 Winkelgebieden............................................................................................................................... 36 Zorginstellingen ............................................................................................................................... 37 P+R-terreinen .................................................................................................................................. 37
Verplichte verbindingen tussen knooppunten ................................................................ 38 A-knooppunten (nationale en internationale Knooppunten) ......................................................... 38 B-knooppunten (regionale Knooppunten) ...................................................................................... 39 C-knooppunten (Stedelijke Centra) ................................................................................................. 41 D-knooppunten (lokale knooppunten) ............................................................................................ 41
Overige verplichte verbindingen..................................................................................... 42 2
3.4.1 3.4.2
3.5
Ontheffing van bedienings- en ontsluitingseisen ............................................................ 43
3.6
Opbouw van het Lijnennetwerk ..................................................................................... 44
3.6.1 3.6.2 3.6.3 3.6.4 3.6.5
Nachtvervoer ................................................................................................................. 51
3.8
Dienstregeling ................................................................................................................ 52
3.9
Jaarplan Vervoer ............................................................................................................ 56
4.1
Vervoergarantie ............................................................................................................. 59
4.2
Rituitval ......................................................................................................................... 61
4.3
Punctualiteit .................................................................................................................. 62
4.4
(Gegarandeerde) Aansluitingen ...................................................................................... 64
4.5
Vergoedingsregeling....................................................................................................... 65
4.6
Afwijken van de Dienstregeling ...................................................................................... 66
4.7
Incidenten, Calamiteiten en Evenementen ..................................................................................... 66 Omleidingen .................................................................................................................................... 68
Betrouwbaarheid in het Jaarplan Reizigers ..................................................................... 69
Infrastructuur ............................................................................................................ 71 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4
5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3
6
Algemene eisen aan de Dienstregeling ........................................................................................... 52 Lijnnummering ................................................................................................................................ 54 Feestdagen ...................................................................................................................................... 54
Betrouwbaarheid ...................................................................................................... 59
4.6.1 4.6.2
5
Ontsluitende Lijnen ......................................................................................................................... 47 Verbindende Lijnen ......................................................................................................................... 47 HOV-Lijnen ...................................................................................................................................... 48 Andere Lijnen .................................................................................................................................. 49 Basismobiliteit ................................................................................................................................. 49
3.7 3.8.1 3.8.2 3.8.3
4
Verplichte infrastructuur ................................................................................................................. 42 Uitlopers .......................................................................................................................................... 42
Businfrastructuur ........................................................................................................... 71 Verplichte businfrastructuur ........................................................................................................... 71 Tijdelijke Wijzigingen in de Verplichte businfrastructuur................................................................ 71 Aanleg en herinrichting van de businfrastructuur........................................................................... 73 Medegebruik businfrastructuur ...................................................................................................... 73
Haltes en stations ........................................................................................................... 74 Beschikbare Haltes .......................................................................................................................... 74 Herinrichting van Haltes .................................................................................................................. 75 Schoonmaak Metrostations ............................................................................................................ 76
5.3
Samenwerking Concessiehouder-wegbeheerder ............................................................ 76
5.4
eindopuntvoorzieningen voor het personeel .................................................................. 78
Strategische activa .................................................................................................... 79 6.1
Inleiding ......................................................................................................................... 79
6.2
Beheer Strategische activa ............................................................................................. 79
3
7
8
9
6.3
Instandhouding Strategische activa ................................................................................ 84
6.4
(Des)investeringen Strategische activa ........................................................................... 85
Reisinformatie ........................................................................................................... 91 7.1
Reisinformatie algemeen ............................................................................................... 91
7.2
Reisinformatie op Haltes en Stations .............................................................................. 94
7.3
Reisinformatie in Voertuigen.......................................................................................... 96
7.4
Reisinformatie bij bemande Informatiepunten ............................................................... 98
OV-betaalsystemen, tarieven, distributie................................................................. 100 8.1
OV-Betaalsystemen ...................................................................................................... 100
8.2
Tarieven, Reisproducten en Proposities ........................................................................ 101
8.3
Distributienetwerk ....................................................................................................... 104
Personeel ................................................................................................................ 107 9.1
Concessiehouder als werkgever.................................................................................... 107
9.2
Personeel en Reizigers .................................................................................................. 108
9.3
Social Return on Investment (SROI) .............................................................................. 109
9.4
Personeelsplan ............................................................................................................. 110
10 duurzaamheid ......................................................................................................... 111 10.1
algemene eisen ............................................................................................................ 111
10.2
Uitstootreductie ........................................................................................................... 111
10.3
Circulariteit .................................................................................................................. 112
10.4
Klimaatadaptie ............................................................................................................. 112
10.5
Biodiversiteit ................................................................................................................ 113
10.6
Duurzaamheidsplan ..................................................................................................... 113
11 veiligheid................................................................................................................. 114 11.1
Algemene en fysieke veiligheid .................................................................................... 114
11.2
Veiligheidsplan ............................................................................................................. 115
11.3
Verkeersveiligheid........................................................................................................ 116
11.4
Sociale veiligheid .......................................................................................................... 116
11.4.1 11.4.2 11.4.3 11.4.4 11.4.5
Inzet Personeel ten behoeve van Sociale Veiligheid ..................................................................... 118 Kaartcontrole................................................................................................................................. 119 Cameratoezicht ............................................................................................................................. 120 Serviceconcept .............................................................................................................................. 120 Monitoring sociale veiligheid ........................................................................................................ 120
12 Marketing ............................................................................................................... 123 12.1
Marketing in het Reizigersplan ..................................................................................... 123
4
12.2
Marketingbureau ......................................................................................................... 123
13 Consumentenbescherming en reizigersinspraak ...................................................... 125 13.1
Consultatie Reizigers en andere belanghebbenden....................................................... 125
13.2
Klachtenservice ............................................................................................................ 126
13.3
Adviesrol Reizigers Advies Raad ................................................................................... 127
13.4
Consultatie Reizigers en andere belanghebbenden....................................................... 128
13.5
ConsumentenPlatform ................................................................................................. 129
13.6
Reizigershandvest ........................................................................................................ 130
14 Relatie met concessieverlener ................................................................................. 131 14.1
Verstrekken van gegevens door Concessiehouder ........................................................ 132
14.2
Openbaarheid en bescherming van (persoons)gegevens .............................................. 136
14.3
Deelname aan overleggen ............................................................................................ 137
15 Specifieke taken Concessiehouder ........................................................................... 138 15.1
Innovatie ...................................................................................................................... 138
15.2
Centrale verkeersleiding............................................................................................... 138
15.3
Concessieverlener als MObiliteitsmakelaar .................................................................. 139
15.4
samenwerking met wegbeheerders.............................................................................. 140
Bijlage 1: Planprocedure ................................................................................................ 142 Bijlage 2: Kaarten ........................................................................................................... 146 Bijlage 3: Informatieprofiel Jaarplan Vervoer en Dienstregeling ..................................... 147 Bijlage 4: Concessiebijlage Datasets OV ......................................................................... 148 Bijlage 5: CROW Richtlijn reisinformatie in OV-Voertuigen ............................................. 149 Bijlage 6: Eisen aan het OV-Betaalsysteem ..................................................................... 150 Bijlage 7: Distributienetwerk .......................................................................................... 151
5
1
INLEIDING
1.1
ACHTERGROND
Als OV-autoriteit heeft de Vervoerregio Amsterdam de taak om te zorgen voor goed Openbaar Vervoer1 in de Amsterdamse regio, die is opgedeeld in verschillende concessiegebieden, waaronder de concessie Amsterdam. Een concessie betreft het alleenrecht voor een vervoerder binnen een concessiegebied het Openbaar Vervoer te verzorgen. Dit is geregeld in de Wet Personenvervoer 2000 (Wp2000). De huidige concessie Amsterdam eindigt op 14 december 2024. Voor de periode daarna moet het dagelijks bestuur van de Vervoerregio Amsterdam (Concessieverlener) een nieuwe concessie verlenen. Concessieverlener heeft in 2019 opdracht gegeven een procedure te starten die had moeten uitmonden in een vervroegde verlening van de opvolgende concessie aan GVB Exploitatie B.V.. De gevolgen van de coronapandemie voor de reizigersaantallen en vervoeropbrengsten in het Concessiegebied hebben de Concessieverlener in juni 2021 doen besluiten om deze procedure stop te zetten. Als onderdeel van dit besluit heeft de Concessieverlener met GVB Exploitatie B.V. een zogeheten ‘bevoegdhedenovereenkomst’ gesloten waarin onder meer is afgesproken dat de Concessieverlener in 2022 een nieuwe procedure zou opstarten met als doel aan de GVB Exploitatie B.V. een nieuwe concessie Amsterdam te verlenen per 15 december 2024.
Op 3 november 2022 heeft de Concessieverlener het plan van aanpak voor het herstarten van de procedure voor het onderhands verlenen van de concessie Amsterdam 2025 (verder: de Concessie) vastgesteld. Een vooraankondiging van het voornemen tot het onderhands verlenen van dit ‘openbaredienstcontract’ is op 29 juni 2023 aangeleverd en op 4 juli 2023 gepubliceerd op Tenders Electronic Daily van de Europese Unie.
1.2
SCOPE CONCESSIE AMSTERDAM 2025
1.2.1 Concessiegebied Amsterdam
Het Concessiegebied omvat het grondgebied van Amsterdam2, Diemen en Ouder-Amstel (ten oosten van de A2, met name de kern Duivendrecht). De Concessie bevat tevens een aantal verbindingen naar aangrenzende concessiegebieden (verder: de Uitlopers), waaronder de tramverbindingen van en naar Amstelveen en Uithoorn. Binnen het Concessiegebied neemt de voormalige gemeente Weesp in ieder geval tot 15 december 2030 een aparte positie in, omdat Weesp op 24 maart 2022 met Amsterdam is gefuseerd. Het grondgebied van Weesp maakt tot en met 14 december 2030 deel uit van het concessiegebied Gooi en Vechtstreek. In de lopende concessie Gooi en Vechtstreek die op 14 december 2030 eindigt, is opgenomen dat een wijziging van gemeentegrenzen tijdens de looptijd van deze concessie (bijvoorbeeld als gevolg van gemeentelijke herindeling) geen invloed heeft op de rechten en verantwoordelijkheden van de concessiehouder van de concessie Gooi en Vechtstreek. Na die datum maakt het grondgebied van Weesp deel uit van het Concessiegebied. Voor de periode tot en met 14 december 2030 maakt de Concessieverlener met de provincie Noord-Holland (de concessieverlener voor de concessie Gooi en Vechtstreek) daarom nadere afspraken over de gevolgen van de
1
Begrippen zijn met een hoofdletter geschreven. De definitie van de begrippen is opgenomen in Bijlage A (Begrippenlijst) bij het Concessiebesluit. 2 Tot en met 14 december 2030 met uitzondering van het grondgebied van de voormalige gemeente Weesp.
6
gemeentelijke herindeling voor de door de Concessiehouder uit te voeren verbindingen en te gedogen grensoverschrijdende verbindingen van en naar Weesp.
1.2.2 Vervoervormen binnen en buiten de Concessie
De Concessieverlener werkt toe naar een gelaagd en samenhangend systeem van Publieke Mobiliteit in het Concessiegebied dat alle openbaar toegankelijke vervoermiddelen omvat. Van deze vormen valt alleen het Openbaar Vervoer per Auto, Bus, Tram en Metro onder de Concessie. Alle andere vervoervormen binnen het systeem van Publieke Mobiliteit regelen de verantwoordelijke partijen buiten de Concessie om en hetzelfde geldt voor personenvervoer over water. Eventuele door de Concessieverlener goedgekeurde buurtbusprojecten in het Concessiegebied behoren tot het Openbaar Vervoer per Auto en vallen daarom wel binnen de Concessie; deze vorm van vrijwilligersvervoer moet door de Concessiehouder worden gefaciliteerd. Ten slotte geldt dat mocht de Concessieverlener op enig moment delen van het Openbaar Vervoer willen combineren met flexibele vormen binnen het systeem van Publieke Mobiliteit en besluiten dit binnen dan wel buiten de Concessie te (laten) organiseren, de Concessiehouder zijn medewerking aan deze wijziging van de Concessie moet verlenen.
1.2.3 Exclusief recht, taken en verantwoordelijkheden
De Concessiehouder verkrijgt het exclusieve recht en heeft tevens de plicht om binnen het Concessiegebied, inclusief de Uitlopers, Openbaar Vervoer te verrichten. Daarnaast heeft de Concessiehouder bij uitbreidingen van het tram- en/of metronetwerk buiten het Concessiegebied het eerste exploitatierecht onder de voorwaarde dat de Concessiehouder instemt met de inhoudelijke en financiële voorwaarden die de Concessieverlener verbindt aan de uitvoering van het betreffende Openbaar Vervoer. De Concessiehouder is verantwoordelijk voor de kwaliteit en uitvoering van alle activiteiten rond de ontwikkeling en uitvoering van het Openbaar Vervoer in het Concessiegebied. Tabel 1 geeft op hoofdlijnen weer welke taken en verantwoordelijkheden met betrekking tot de uitvoering van het Openbaar Vervoer in het Concessiegebied binnen en buiten de scope van de Concessie vallen. Taak/verantwoordelijkheid Exploitatie
Sociale Veiligheid
Beschrijving Binnen de scope: De hoofdtaak van de Concessiehouder is het ontwikkelen en betrouwbaar uitvoeren van een samenhangend netwerk aan Bus-, Tram- en Metrolijnen dat zo goed mogelijk invulling geeft aan (toekomstige) vervoerbehoeften van inwoners en bezoekers van het Concessiegebied. De Concessiehouder dient niet alleen het Openbaar Vervoer zelf, maar ook alle aanverwante taken adequaat en kwalitatief goed uit te voeren, waaronder het verstrekken van actuele (reis)informatie, het verkopen van vervoerbewijzen, het bieden van assistentie aan reizigers met een fysieke of mentale beperking en het innen van de betalingen voor het Openbaar Vervoer. Buiten de scope: Exploitatie van door de Concessiehouder te gedogen verbindingen en vervoervormen. Binnen de scope: De Concessiehouder is verantwoordelijk voor de orde, rust, veiligheid en goede bedrijfsgang in de Voertuigen en op of in de onmiddellijke nabijheid van de Haltes en in de Metrostations, conform artikel 72 jo 73 Wp2000. De Concessiehouder krijgt daarbij ruimte om zelf acties en maatregelen voor te stellen en uit te voeren, mits deze passen binnen de door de Concessieverlener vastgestelde kaders.
7
Aanschaf, beheer en onderhoud Strategische activa
Beheer en onderhoud infrastructuur
Railveiligheid
Binnen de scope: De Concessiehouder is eindverantwoordelijk voor de uitvoering van alle activiteiten rond de Strategische activa die bij GVB Activa B.V. zijn ondergebracht, binnen de kaders van het Concessiebesluit en zoals beschreven in hoofdstuk 6. De Concessiehouder zorgt voor goed huisvaderschap bij gebruik, beheer en onderhoud van de Strategische activa die worden ingezet en benodigd zijn voor de uitvoering van de Concessie. Buiten de scope: (Des)investeringen in Strategische activa. Binnen de scope: De Concessiehouder is verantwoordelijk voor de dagelijkse schoonmaak van Metrostations en de afstemming met de beheerders van de infrastructuur (wegbeheerders, GVB Infra b.v.) over de beschikbare capaciteit. Buiten de scope: Het beheer en onderhoud van de weginfrastructuur voor het Openbaar Vervoer per Bus en Auto ligt bij de betreffende wegbeheerders, die van de Railinfrastructuur voor het Openbaar Vervoer per Tram en Metro ligt bij GVB Infra b.v. op grond van de AMRI-overeenkomst tussen de Vervoerregio en GVB Infra b.v.. Binnen de scope: De Concessiehouder is verantwoordelijk voor de veilige afhandeling van het vervoerproces en voor de veiligheid van de Trams en Metro’s. De Concessiehouder dient te voldoen aan alle verplichtingen zoals die volgen uit de Wet lokaal spoor en, conform de Wet lokaal spoor, afstemming met GVB Infra B.V.
te hebben over onder andere het VeiligheidsBeheerSysteem en het beheerplan van GVB Infra B.V., en aanwijzingen van GVB Infra B.V. op te volgen. Ook is de Concessiehouder belast met de verkeersleiding over de Railinfrastructuur. Buiten de scope: De verantwoordelijkheid voor een veilige Railinfrastructuur ligt bij beheerder GVB Infra B.V.
Tabel 1 – Taken en verantwoordelijkheden binnen en buiten de scope van de Concessie
1.2.4 Concessieduur
De Concessie start op 15 december 2024 (bij aanvang van de dienst) en wordt verleend voor een duur van elf jaar. In het Concessiebesluit zal de mogelijkheid worden opgenomen om de duur van de Concessie tegen gelijkluidende voorwaarden met vier jaar te verlengen mocht het verloop van de concessieverleningsprocedure voor de opvolgende concessie daar aanleiding toe geven.
1.3
AMBITIES VOOR HET CONCESSIEGEBIED
De Vervoerregio en haar bestuurlijke partners staan aan de vooravond van een andere manier van reizen met en het inzetten van Openbaar Vervoer om de regio bereikbaar te houden. De Metropoolregio Amsterdam is namelijk één van de regio’s in Nederland waar een groot deel van de nieuwbouw moet plaatsvinden om de woningbouwopgave te realiseren. Volgens de prognoses telt Amsterdam in 2037 één miljoen inwoners, met verdere groei richting 2050. Dit gaat gepaard met een toename van het aantal woningen en werkgelegenheid, wat leidt tot een toename van de vervoervraag. Daarnaast bezoeken jaarlijks miljoenen toeristen Amsterdam.
8
In het Beleidskader Mobiliteit schetst de Vervoerregio de wijze waarop zij wil komen tot een regio waar iedereen prettig kan wonen, werken en bewegen en wat daarvoor nodig is. In het Beleidskader Mobiliteit benadert de Vervoerregio de mobiliteitsopgave vanuit het concept ‘Brede Welvaart’ met vijf samenhangende doelen: bereikbaarheid, duurzaamheid, verkeersveiligheid, gezondheid en inclusiviteit. Een goed ingericht mobiliteitssysteem moet zorgen voor een krachtige en aantrekkelijk regio om in te wonen, werken en recreëren. Het streven daarbij is dat iedereen in de regio in voldoende mate, binnen een acceptabel tijd en tegen acceptabele kosten, de voor hen belangrijke voorzieningen moet kunnen bereiken. De Vervoerregio geeft aan de doelen van ‘Brede Welvaart’ inhoud met vier principes: 1. De mens als startpunt voor comfortabel, veilig en ontspannen reizen Reizigers moeten comfortabel, veilig, vlot en onbezorgd hun bestemmingen kunnen bereiken. De Vervoerregio neemt gedragsbeïnvloeding en de vraagkant van mobiliteit als uitgangspunt en kijkt welke maatregelen daar het beste op aansluiten. 2. STOMP is de basis De Vervoerregio wil de mobiliteit in de regio verminderen, veranderen en verduurzamen. Verminderen betekent inzetten op slimme ruimtelijke keuzes, mijden van de spits en thuiswerken.
Voor veranderen hanteert de Vervoerregio het STOMP-principe (Stappen – Trappen – Openbaar Vervoer – Mobiliteitsdiensten – Privéauto): de Vervoerregio moedigt de manieren van vervoer aan die het meeste bijdragen aan haar doelen en die passend zijn bij het gebied waar iemand reist. Daarbij ziet de Vervoerregio ook nieuwe kansen: door het Openbaar Vervoer te verbinden met nieuwe flexibele vervoeroplossingen en deelmobiliteit, kan worden toegewerkt naar een beter en toegankelijker aanbod van Publieke Mobiliteit. Verder zet de Vervoerregio in op verduurzaming door verminderde uitstoot van schadelijke stoffen, het gebruik van schone energie en de inzet van zo min mogelijk grondstoffen.
3. Ieder gebied vraagt om een andere oplossing De Vervoerregio is in alle opzichten een diverse regio. Ieder gebied vraagt om een andere invulling van de mobiliteit volgens het STOMP-principe: in landelijk gebied houdt de auto een grotere rol, maar moeten de alternatieven ook beter worden; in stedelijke centra is er veel ruimte voor lopen en fietsen en wordt het doorgaand verkeer eromheen geleid. De Vervoerregio kijkt ook naar de relaties tússen de gebiedstypen, waarbij onder meer hubs overstappen tussen vervoerwijzen mogelijk maken.
9
4. Mobiliteit en ruimte versterken elkaar De Vervoerregio heeft grote belangen bij een goede ruimtelijke ordening en een goede, prettige en klimaatbestendige openbare ruimte. Dit bepaalt namelijk hoe mensen kunnen en willen reizen. Samen met haar partners streeft de Vervoerregio naar nabijheid van dagelijkse activiteiten en prettig ingerichte wijken, buurten en straten. Voor de invulling van bovenstaande principes is de beschikbaarheid en kwaliteit van Openbaar Vervoer een belangrijke, maar niet de enige factor. Vanuit die gedachte en als nadere uitwerking van de principes in het Beleidskader Mobiliteit heeft de Concessieverlener op basis van een inventarisatie onder verschillende stakeholders, waaronder Amsterdam, Diemen en Ouder-Amstel de volgende Ambities specifiek voor het OV-systeem in het Concessiegebied geformuleerd: • We gaan voor mobiliteit voor iedereen (=inclusieve mobiliteit) De Vervoerregio en haar partners willen dat iedereen werk, onderwijs, voorzieningen en sociale contacten kan bereiken binnen redelijke tijd, kosten en moeite, en op een begrijpelijke en prettige manier. • We bieden Openbaar Vervoer dat een volwaardig alternatief biedt voor de auto De Vervoerregio zet in op een mobiliteitstransitie: meer lopen, fietsen en OV-gebruik en minder afhankelijkheid van de (privé)auto (het STOMP-principe).
• We bieden tijdig voldoende OV om ruimtelijke ontwikkelingen te faciliteren en hebben daarbij specifiek oog voor de ontwikkeling richting een meerkernige stad De Vervoerregio speelt in op de ontwikkelingen door te investeren in verbindingen richting nieuwbouwgebieden, de drie nieuwe stedelijke kernen (Amsterdamse Poort, het Osdorpplein en het Buikslotermeerplein) en hoogwaardige stations met restcapaciteit. • Het Openbaar Vervoer past in en draagt bij aan een prettige, duurzame, schone en veilige omgeving De doorstroming en betrouwbaarheid van het Openbaar Vervoer blijven belangrijk, maar we focussen meer dan nu ook op verkeersveiligheid, betere oversteekmogelijkheden en duurzaamheid. Bij deze Ambities hoort een aantal Hoofdopgaven voor het OV-systeem in het Concessiegebied die in paragraaf 2.1 worden beschreven en geoperationaliseerd. Belangrijk om hierbij te realiseren is dat het OV-systeem slechts één van de onderdelen van het mobiliteitssysteem in het Concessiegebied is terwijl de Concessie op haar beurt niet alle aspecten van het OV-systeem in het Concessiegebied Amsterdam omvat, zoals figuur 1 toont. Derhalve mag niet worden verwacht dat de Concessiehouder de mobiliteitsopgave zoals beschreven in het Beleidskader Mobiliteit volledig invult.
10
Figuur 1 - Positie OV-systeem binnen het mobiliteitssysteem
1.4
DOEL EN INHOUD ONTWERP-PROGRAMMA VAN EISEN
De Wp2000 schrijft voor dat de Concessieverlener een Programma van Eisen opstelt. Het Programma van Eisen bevat de eisen die de Concessieverlener aan de uitvoering van de Concessie stelt. Daarnaast moet de Concessiehouder voldoen aan de bij of krachtens de wet gestelde eisen bij de uitvoering van de Concessie. Deze wettelijke bepalingen en regelingen zijn niet in dit Programma van Eisen opgenomen.
1.4.1 Programma van Eisen bevat eisen en ontwikkelrichtingen
Belangrijk is op te merken dat het Programma van Eisen de (minimum)eisen beschrijft waaraan de Concessiehouder met zijn Bieding en tijdens de gehele looptijd van de Concessie in ieder geval moet voldoen. Daarnaast geeft het Programma van Eisen de ontwikkelrichtingen aan die de Concessieverlener met de Concessie nastreeft. Het Programma van Eisen bevat daarmee de kaders waarbinnen de Concessiehouder tijdens de looptijd van de Concessie zijn aanbod kan doorontwikkelen. Vervolgens geeft de Concessieverlener in Kaderbrieven aan waar in de eerstvolgende periode de focus bij de doorontwikkeling van de Concessie ligt (zie paragraaf 2.2.3). De eisen zelf zijn per (deel)onderwerp beschreven vanaf paragraaf 2.2 (paragraaf 2.1 bevat zoals eerder aangegeven een nadere uitwerking van de Ambities in Hoofdopgaven en ontwikkelrichtingen inclusief fasering). Elk hoofdstuk start met een inleidende tekst die op functionele wijze beschrijft wat de Concessieverlener met het betreffende onderwerp wil bereiken. De concrete eisen die hieruit voortvloeien zijn vervolgens opgenomen in artikelen, weergegeven in tabelvorm. De lezer die op hoofdlijnen wil weten wat de Concessieverlener wil bereiken, kan zich beperken tot de eerste twee hoofdstukken en de inleidende teksten van de overige hoofdstukken.
In geval van strijdigheid tussen de tekst van een artikel zoals weergegeven in een tabel en een inleidende tekst, prevaleert de tekst van het artikel in de tabel.
11
1.4.2 Onderwerpen buiten scope Programma van Eisen
Het Programma van Eisen bevat geen bepalingen met betrekking tot de financiële relatie tussen de Concessieverlener en de Concessiehouder. Deze bepalingen zullen deel uitmaken van de Financiële Bepalingen die een bijlage vormen bij het Concessiebesluit. Ten slotte bevat het Programma van Eisen geen afspraken met Derden. De Concessie, en daarmee ook het Programma van Eisen, heeft uitsluitend betrekking op de relatie tussen de Concessieverlener en de Concessiehouder.
1.5
BETROKKENHEID STAKEHOLDERS BIJ HET ONTWERP-PROGRAMMA VAN EISEN
Gelet op het grote maatschappelijke belang van het Openbaar Vervoer voor de regio is afstemming met alle stakeholders over de kaders voor de Concessie belangrijk. Met het oog hierop heeft de Concessieverlener tijdens het opstellen van deze ontwerpversie van het Programma van Eisen aan onder meer Concessiegemeenten, vertegenwoordigers van de regioraad en de Reizigers Advies Raad (RAR) gevraagd mee te denken over de eisen die de Concessieverlener aan het Openbaar Vervoer in het Concessiegebied en aan de Concessiehouder stelt.
1.6
STATUS ONTWERP PROGRAMMA VAN EISEN EN VERDERE PROCEDURE
Na vaststelling van het Ontwerp Programma van Eisen, legt de Concessieverlener legt dit Programma van Eisen3 ter advisering voor aan de Reizigers Advies Raad, de adviescommissies van de OVconcessies Amsterdam, Amstelland-Meerlanden en Zaanstreek-Waterland, en de provincies Flevoland, Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland als aangrenzende concessieverleners. Met de provincies voert de Concessieverlener tevens overleg over de afstemming van het Openbaar Vervoer in het Concessiegebied met dat in de aangrenzende concessiegebieden. Ook bespreekt de Concessieverlener het Programma van Eisen met de regioraad. Ten slotte kiest de Concessieverlener ervoor het Programma van Eisen, hoewel niet wettelijk verplicht, ter inzage te leggen om alle belanghebbenden de gelegenheid te bieden een reactie op het Programma van Eisen te geven voordat het Programma van Eisen definitief wordt vastgesteld. De Concessieverlener neemt de adviezen en reacties op het Programma van Eisen op in een Reactienota. In de Reactienota geeft de Concessieverlener aan of en, zo ja, op welke wijze deze adviezen en reacties in het (uiteindelijke) Programma van Eisen voor de Concessie zijn verwerkt. De Concessieverlener stelt zowel de Reactienota als het Programma van Eisen volgens de huidige planning in het voorjaar van 2024 vast. Aan het (Ontwerp) Programma van Eisen zelf kunnen derhalve geen rechten worden ontleend.
Het besluit tot vaststelling van het Programma van Eisen staat niet open voor bezwaar en beroep. Parallel aan het opstellen van het (uiteindelijke) Programma van Eisen stelt de Concessieverlener de volgende documenten ten behoeve van de inbesteding op: • Concessiebesluit: in het Concessiebesluit zijn bepalingen van meer juridische aard uitgewerkt zoals onderwerp, duur en gebied van de Concessie en procedures voor onder meer herijking/aanpassing van de Concessie. Eén van de bijlagen bij het Concessiebesluit is Bijlage A (Begrippenlijst) waarin de definities van de in de documenten gehanteerde begrippen zijn opgenomen. Andere bijlagen zijn het Programma van Eisen en de financiële bepalingen. • Financiële bepalingen: bijlage bij het Concessiebesluit waarin onder meer wordt ingegaan op de financiële vergoeding die door de Concessieverlener ter beschikking kan worden gesteld voor de 3
Met het oog op de leesbaarheid wordt in dit document steeds gesproken over Programma van Eisen, waarmee de ontwerpversie van het Programma van Eisen wordt bedoeld.
12
uitvoering van de Concessie. In dit document is aangegeven welke (financiële) informatie de Concessiehouder moet aanleveren om voor deze vergoeding in aanmerking te komen. Ook bevat dit document de financiële consequenties van onder meer meer-en minderwerk en Rituitval. Tezamen met de op 12 oktober 2023 door de Concessieverlener vastgestelde Inbestedingsleidraad vormen deze documenten de Inbestedingsdocumenten. N.B.: Tijdens de inbestedingsprocedure kan de Concessieverlener nog wijzigingen in het Programma van Eisen en andere Inbestedingsdocumenten doorvoeren. Deze wijzigingen dienen te passen binnen de kaders van de naar verwachting in het voorjaar vast te stellen conceptversie van het Programma van Eisen. De Concessieverlener stelt bij de verlening van de Concessie het Programma van Eisen definitief vast, tezamen met het Concessiebesluit, de Begrippenlijst en de Financiële bepalingen.
13
2
ONTWIKKELOPGAVE
2.1
HOOFDOPGAVEN VOOR HET OV-SYSTEEM IN HET CONCESSIEGEBIED
De Concessieverlener heeft de Ambities in relatie tot het OV-systeem in het Concessiegebied uit paragraaf 1.3 nader geconcretiseerd in een aantal Hoofdopgaven die zijn onderverdeeld naar de volgende onderwerpen: 1. Inclusief OV-systeem 2. Aantrekkelijk OV-systeem 3. Veilig OV-systeem 4. Duurzaam OV-systeem 5. OV-systeem passend bij haar omgeving In het vervolg van deze paragraaf zijn de Hoofdopgaven nader uitgewerkt in door de Concessieverlener beoogde ontwikkelrichtingen om te komen tot een OV-systeem dat inclusief, aantrekkelijk, veilig, duurzaam en passend bij haar omgeving is voor zover mogelijk binnen de financiële en juridische kaders). De Concessieverlener voorziet daarbij een belangrijke rol voor de Concessiehouder bij de implementatie van deze ontwikkelrichtingen. De Concessieverlener geeft daartoe in Kaderbrieven aan waar de focus bij de (door)ontwikkeling van het Openbaar Vervoer in het Concessiegebied in de eerstvolgende periode ligt waar het gaat om de realisatie van Ambities en Hoofdopgaven. De Concessiehouder geeft vervolgens in Ontwikkelplannen aan hoe hij hieraan een bijdrage gaat leveren. In subparagrafen 2.1.1 tot en met 2.1.5 zijn de ontwikkelrichtingen per Hoofdopgave nader beschreven. Deze ontwikkelrichtingen en de fasering zoals beschreven in subparagraaf 2.1.6 vormen het uitgangspunt voor de Kaderbrieven.
2.1.1 Inclusief OV-systeem
De Concessieverlener wil dat alle inwoners en bezoekers in de Vervoerregio de voor hen belangrijke voorzieningen kunnen bereiken. Dat is voor sommige mensen vanzelfsprekender dan voor anderen. De Concessieverlener streeft naar een toegankelijk, betaalbaar, passend, sociaal veilig en gastvrij mobiliteitssysteem dat rekening houdt met de diverse behoeften en voorkeuren van gebruikers, zoals mensen met mobiliteitsbeperkingen, ouderen, ouders met kinderen, mensen met een laag inkomen en andere kwetsbare groepen. De Concessieverlener werkt in dat kader samen met haar partners aan de implementatie van de Uitvoeringsagenda Inclusieve Mobiliteit. De Concessieverlener voorziet hierbij een belangrijke rol voor het systeem van Publieke Mobiliteit. Binnen dit systeem vervult het OV-systeem op haar beurt weer een belangrijke rol, die overigens kan verschillen per deel van het Concessiegebied.
Vanuit het oogpunt van inclusiviteit streeft de Concessieverlener naar een OV-systeem waarvan zoveel mogelijk inwoners en bezoekers van het Concessiegebied die zelfstandig kunnen reizen gebruik kunnen maken, in de zin dat: • loopafstanden naar Haltes overbrugbaar zijn (= fijnmazigheid, ofwel beschikbaarheid naar plaats) • mensen zich welkom voelen, ongeacht hun gender, etniciteit, nationaliteit, leeftijd, sociaal niveau, fysieke of mentale gesteldheid, seksuele oriëntatie of geloofsovertuiging (= gelijkheid) • mensen geen fysieke drempels ervaren om met het Openbaar Vervoer te reizen (= toegankelijkheid) • informatie over het verloop van hun reis van begin tot eind begrijpelijk en duidelijk is voor mensen, ook in geval van verstoringen (= begrijpelijkheid) • Tarieven geen financiële drempel vormen om met het Openbaar Vervoer te reizen (= betaalbaarheid) De Hoofdopgave ‘Inclusief OV-systeem’ sluit aan bij Ambitie 1 ‘Inclusieve Mobiliteit’. 14
2.1.1.1 Fijnmazigheid: Beschikbaarheid naar plaats Er is sprake van een inclusief mobiliteitssysteem wanneer inwoners en bezoekers van het Concessiegebied binnen een redelijke tijd en zonder dat dit veel moeite kost te komen naar werk, school, zorg, voorzieningen, sociale contacten, etc. kunnen reizen. Voor het OV-systeem betekent dit dat er in Wijken en Buurten met voldoende dichtheid binnen een acceptabele loopafstand een Halte beschikbaar moet zijn, zodat mensen met het Openbaar Vervoer naar hun bestemming kunnen reizen. Daarbij is de ambitie van de Concessieverlener om in de buurt van ziekenhuizen en revalidatiecentra de loopafstand naar Haltes zo kort mogelijk te houden, zodat het makkelijker is voor bezoekers van deze locaties om van het Openbaar Vervoer gebruik te maken. 2.1.1.2 Gelijkheid Inclusiviteit betekent ook dat mensen, ongeacht hun gender, etniciteit, nationaliteit, leeftijd, sociaal niveau, fysieke of mentale gesteldheid, seksuele oriëntatie of geloofsovertuiging, zich welkom en dus niet buitengesloten moeten voelen om van het mobiliteitssysteem gebruik te maken en dat zij gelijk worden behandeld. Dit geldt daarmee ook voor het OV-systeem als onderdeel van het mobiliteitssysteem.
2.1.1.3 Toegankelijkheid Vanuit het oogpunt van inclusiviteit is een vereiste dat het mobiliteitssysteem toegankelijk is; dat wil zeggen, geen drempels in fysieke en mentale drempels kent of drempels die ontstaan door een gebrek aan informatie of digitale vaardigheid. Het streven is dat elke inwoner en bezoeker van het Concessiegebied drempelvrij kan reizen. Eind 2022 heeft de Concessieverlener, net als alle andere concessieverleners, concessiehouders en ProRail, het Bestuursakkoord Toegankelijk Openbaar Vervoer 2022-2032 ondertekend. Met dit akkoord worden belangrijke stappen gezet om de toegankelijkheid van het Openbaar Vervoer voor álle mensen en in het bijzonder voor mensen met een beperking te verbeteren. De afgelopen jaren zijn er in het Concessiegebied al grote stappen gezet om de toegankelijkheid van het Openbaar Vervoer te verbeteren. Denk aan de aanschaf van toegankelijke Voertuigen en het toegankelijk maken van Haltes. De komende tijd blijft de Concessieverlener inventariseren waar Reizigers nog tegenaanlopen en wat passende maatregelen zijn om de toegankelijkheid van het Openbaar Vervoer verder te verbeteren, zoals verdere aanpassing van Haltes of toegankelijkheidstrainingen voor en assistentieverlening door het Personeel. Hierbij werkt de Concessieverlener samen met ervaringsdeskundigen die de Concessieverlener van advies voorzien.
2.1.1.4 Begrijpelijkheid Naast verbetering van de fysieke toegankelijkheid wil de Concessieverlener mentale drempels rond het OV-systeem minimaliseren. Het is belangrijk dat het Openbaar Vervoer voor iedereen te begrijpen is en dat mensen eenvoudig aan informatie over reismogelijkheden, Tarieven en verkrijgbaarheid van Vervoerbewijzen kunnen komen. De Concessieverlener wil het OV-systeem zo begrijpelijk mogelijk maken voor mensen die met het Openbaar Vervoer (willen) reizen en de drempels slechten die deze mensen ervaren, bijvoorbeeld door te zorgen dat het OV-systeem duidelijk en intuïtief is, dat mensen met een beperkte taalvaardigheid (A2/B1) informatie over het OV-systeem kunnen lezen en begrijpen, en dat deze informatie zoveel mogelijk in meerdere talen wordt aangeboden. 2.1.1.5 Betaalbaarheid De Concessieverlener streeft er vanuit het oogpunt van inclusiviteit naar dat het Openbaar Vervoer voor iedereen betaalbare reisopties biedt, daarbij rekening houdend met de financiële draagkracht van verschillende reizigersgroepen. De Concessieverlener onderzoekt in dat kader in hoeverre nieuwe vormen van tariefdifferentiatie (bijvoorbeeld een afnemend kilometertarief bij langere 15
afstanden) en het aftoppen van de tarieven per maand (waarbij Reizigers, net als in Londen, automatisch een ‘abonnement’ krijgen wanneer zij boven het maximumtarief per maand komen) aan de betaalbaarheid van het Openbaar Vervoer kunnen bijdragen. Extra kortingen bovenop algemeen geldende maatregelen of vormen van gratis Openbaar Vervoer specifiek voor kwetsbare groepen liggen echter in het sociaal domein dat onder verantwoordelijkheid van Concessiegemeenten valt.
2.1.2 Aantrekkelijk OV-systeem
Met het oog op de bereikbaarheid van en kwaliteit van leven in het Concessiegebied is het belangrijk dat het Openbaar Vervoer een aantrekkelijk alternatief voor de (privé)auto is. Een aantrekkelijk OVsysteem is daarom een essentiële schakel in het STOMP-principe. Het is daarbij belangrijk rekening te houden met verschillen in wat mensen beweegt en waar zij behoefte aan hebben; dit verschilt per gebied en per tijdstip. Vanuit het oogpunt van aantrekkelijkheid streeft de Concessieverlener naar een OV-systeem dat voldoet aan de kwaliteitsverwachting van inwoners en bezoekers van het Concessiegebied, in de zin dat: • de beschikbaarheid aansluit bij de wensen van inwoners en bezoekers (= frequenties en bedieningsperioden, ofwel beschikbaarheid naar tijd) • reissnelheid ertoe leidt dat inwoners en bezoekers voor het Openbaar Vervoer kiezen (= snelheid) • een reis met het Openbaar Vervoer in de regel volgens planning verloopt en Reizigers tijdig geïnformeerd worden wanneer dit niet het geval is (= betrouwbaarheid en robuustheid) • een reis met het Openbaar Vervoer mensen zo min mogelijk inspanning kost (= gemak) • Reizigers Voertuigen, Haltes en Metrostations als comfortabel en schoon ervaren (= comfort) De Hoofdopgave ‘Aantrekkelijk OV-systeem’ sluit aan bij Ambitie 2 ‘Openbaar Vervoer als volwaardig alternatief voor de auto’.
2.1.2.6 Frequentie en bedieningsperiode: Beschikbaarheid naar tijd Om een aantrekkelijk alternatief voor de auto te zijn is het belangrijk dat het Openbaar Vervoer frequent rijdt. Hoge frequenties kunnen met name keuzereizigers verleiden om van het Openbaar Vervoer gebruik te maken. Het is echter niet mogelijk om overal en altijd Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) aan te bieden. De Concessieverlener investeert daarom vooral in verbindingen waar veel Reizigers profiteren van een hogere kwaliteit. Daarnaast blijft maatwerk dat aansluit op de behoeften van specifieke groepen reizigers nodig, bijvoorbeeld in de vorm van hoogfrequente, gestrekte spitslijnen. Naast een hoge frequentie vergroot een langere bedieningsperiode ook de aantrekkelijkheid van het Openbaar Vervoer. In een autoluwe stad met een 24-uurseconomie zoals Amsterdam is het gewenst om niet alleen van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, maar ook in de Nacht Openbaar Vervoer aan te bieden, zodat inwoners en bezoekers van het Concessiegebied altijd de keuze hebben om met het Openbaar Vervoer te reizen. In dat kader streeft de Concessieverlener bijvoorbeeld naar een doordeweeks Nachtnet passend bij de grote stedelijke ontwikkelingen tijdens de looptijd van de Concessie, maar ook met het oog op het voorkomen van alcoholmisbruik in het verkeer.
2.1.2.7 Snelheid Een ander aspect dat bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van het OV-systeem is een acceptabele reistijd. Om het Openbaar Vervoer te kunnen laten concurreren met de (privé-)auto, zet de Concessieverlener in op het waar mogelijk verkorten van de reistijd met het Openbaar Vervoer. Streven daarbij is dat de reistijd met het Openbaar Vervoer in ieder geval op belangrijke
16
congestiegevoelige trajecten binnen het Concessiegebied korter is dan die met de auto (= Vf-factor < 1), zodat het Openbaar Vervoer op deze trajecten een aantrekkelijk alternatief voor de auto wordt. Ruimtelijk en financieel gezien is het echter niet mogelijk om overal in het Concessiegebied infrastructuur te realiseren dat geschikt is voor snel Openbaar Vervoer. Daarom zet de Concessieverlener vooral in op het beter benutten van bestaande OV-infrastructuur, naast een aantal investeringen in infrastructurele maatregelen gericht op versnelling van het Openbaar Vervoer, om verbindingen met een aantrekkelijke reistijd te creëren. 2.1.2.8 Betrouwbaarheid en robuustheid Ook betrouwbaarheid en robuustheid zijn bepalende factoren voor de aantrekkelijkheid van het Openbaar Vervoer als reisalternatief. Voor Reizigers is betrouwbaarheid naast veiligheid een basisvoorwaarde om van het Openbaar Vervoer gebruik te maken. Bij Hoogwaardige Openbaar Vervoer en Verbindende Lijnen gaat het bij betrouwbaarheid met name om een stipte/regelmatige uitvoering van de Dienstregeling; dit zorgt ook voor efficiënt vervoer van grote stromen Reizigers door de regio/stad waardoor er meer mogelijkheden ontstaan om andere ambities te realiseren. Bij Ontsluitende Lijnen gaat het bij betrouwbaarheid veel meer om de zekerheid dat de Bus of Tram rijdt en niet te vroeg vertrekt.
Met deze gedifferentieerde benadering van het aspect betrouwbaarheid sluit de Concessieverlener zo goed mogelijk aan op de behoeften van Reizigers die van de verschillende typen Lijnen gebruik maken. In alle gevallen geldt daarbij dat een goede informatievoorziening bijdraagt aan de betrouwbaarheid van het Openbaar Vervoer: wanneer Reizigers tijdig geïnformeerd worden dat hun Rit later vertrekt of uitvalt of voor hen noodzakelijk faciliteiten zoals een lift of roltrap niet functioneert, kunnen zij hun reisplan nog aanpassen door voor een ander vervoermiddel of een andere Lijn te kiezen of op een ander moment te vertrekken en hoeven zij niet onnodig bij een Halte te wachten. Deze informatie is ook belangrijk voor Reizigers met een beperking omdat zij niet op elke Halte kunnen uitstappen zolang nog niet alle Haltes toegankelijk zijn. 2.1.2.9 Gemak Aantrekkelijk Openbaar Vervoer betekent ook een zo gemakkelijk mogelijke reis. Bij gemak gaat het om aspecten als reizigersinformatie, een intuïtieve overstap, en ticketing en betaling. Verplaatsing in de belevingswereld van Reizigers is daarbij nodig om de reis vanuit gebruikersperspectief zo makkelijk mogelijk te maken. 2.1.2.10 Comfort Wanneer de basisvoorwaarden (veilig en betrouwbaar) voldoende zijn ingevuld gaan, naast gemak, comfort en beleving een rol spelen bij de keuze om van het Openbaar Vervoer gebruik te maken.
Aspecten als een prettige overstap, een prettige en goed beschutte Halte, voorzieningen op Metrostations en in Voertuigen, een goede zitplaats en een schoon Voertuig en een schone Halte maken het verschil tussen goed Openbaar Vervoer op papier en een fijne beleving in de praktijk. De Concessieverlener hanteert de in de ov-sector veelgebruikte klantwensenpiramide (figuur 2) als afwegingskader om te bepalen aan welke
Figuur 21 Klantwensenpiramide
17
aspecten we prioriteit geven als het gaat om het verbeteren van het comfort voor en daarmee de beleving van Reizigers.
2.1.3 Veilig OV-systeem
Veiligheid in en rond het Openbaar Vervoer is een belangrijk onderwerp. Een gevoel van (sociale) veiligheid is naast betrouwbaarheid voor mensen een basisvoorwaarde om van het Openbaar Vervoer gebruik te maken. Waarborgen van de veiligheid is daarom een belangrijke opgave. Uit het oogpunt van veiligheid streeft de Concessieverlener naar een OV-systeem waarbij het aantal veiligheidsincidenten minimaal is en mensen zich veilig voelen als zij met het Openbaar Vervoer reizen, in de zin dat: • Reizigers en Personeel zich veilig voelen in het Openbaar Vervoer en het aantal ABC-incidenten4 minimaal is (= sociale veiligheid) • is voldaan aan wet- en regelgeving op het gebied van railveiligheid, brandveiligheid, elektronische veiligheid en arbo veiligheid (= fysieke veiligheid) • de inbreuk op geautomatiseerde systemen minimaal is en mede daardoor de vertrouwelijkheid van persoonsgegevens geborgd is (= digitale veiligheid) De Hoofdopgave ‘Veilig OV-systeem’ sluit aan bij Ambitie 4 ‘Het Openbaar Vervoer past in en draag bij aan een prettige, duurzame, schone en veilige omgeving’ en omvat de volgende aspecten: sociale, fysieke en digitale veiligheid. 2.1.3.1 Sociale veiligheid Reizigers en Personeel moeten veilig kunnen reizen en werken en zich ook veilig voelen in het Openbaar Vervoer.
Samenwerking en informatie-uitwisseling tussen bij de sociale veiligheid in en rond het Openbaar Vervoer betrokken partijen is daarvoor belangrijk evenals een informatiegestuurde aanpak. Met dit laatste doelt de Concessieverlener op inzet van Service- en Veiligheidsmedewerkers die per locatie, tijdstip en over de verschillende Modaliteiten varieert en die is gebaseerd op informatie over Incidenten. Om dit goed te kunnen doen is het belangrijk dat Reizigers en Personeel alle Incidenten waar zij tijdens hun reis/werk mee te maken krijgen melden. 2.1.3.2 Fysieke veiligheid De ambitie van de Vervoerregio is om het aantal ernstige verkeersslachtoffers richting 2050 (vrijwel) tot nul te reduceren. De Concessiehouder dient in het kader van de uitvoering van de Concessie daaraan bij te dragen. Om dit te realiseren zijn, naast een (onder meer gelet op rijtijden) veilig uitvoerbare Dienstregeling en een veilig gebruik van de infrastructuur om ontsporingen, botsingen en brand te voorkomen, extra veiligheidsverhogende maatregelen nodig zoals trainingen voor Personeel gericht op veilig rijgedrag en inzet van veilige Voertuigen met waar mogelijk gebruik van rijtaakondersteunende innovaties. 2.1.3.3 Digitale veiligheid Informatie speelt een steeds belangrijkere rol in onze maatschappij.
Ook over het Openbaar Vervoer komen steeds meer gegevens beschikbaar op basis waarvan het aanbod beter aangesloten kan worden op de behoeften van de diverse groepen Reizigers. De insteek van de Concessieverlener is om deze gegevens zoveel mogelijk in de vorm van openbare data breder beschikbaar te stellen, voor zover dit binnen de beperkingen vanuit wet- en regelgeving ten aanzien van persoonsgegevens mogelijk is. Aandachtspunt daarbij is een betrouwbare, transparante en veilige toepassing van digitale systemen in Voertuigen en digitale klantsystemen zodat de vertrouwelijkheid van persoonsgegevens geborgd is. 4
Actieprogramma Sociale Veiligheid in het Openbaar Vervoer (www.officielebekenmakingen.nl)
18
2.1.4 Duurzaam OV-systeem
Het klimaat verandert in rap tempo, de biodiversiteit gaat in hoog tempo achteruit en grondstoffen raken uitgeput. Meer gebruik van het Openbaar Vervoer in plaats van de auto is op zichzelf al een duurzamere en ruimte-efficiënte oplossing. En door het OV-systeem zelf te verduurzamen, is dit nog meer het geval. Maar een duurzaam OV-systeem omvat meer aspecten, zoals het verlagen van het gebruik van fossiele brandstoffen en grondstoffen, het voorkomen van een verslechtering van de biodiversiteit en het verminderen van de milieu-impact in brede zin (stikstof, geluid, trillingen, et cetera). Vanuit het oogpunt van duurzaamheid streeft de Concessieverlener naar een OV-systeem waarvan de ecologische impact minimaal is, in de zin dat: • er geen sprake meer is van uitstoot van schadelijke stoffen (= uitstoot schadelijke stoffen) • er zo min mogelijk energie gebruikt wordt en de gebruikte energie afkomstig is uit hernieuwbare bronnen (= energieverbruik) • er zo veel mogelijk gerecyclede materialen gebruikt worden en deze materialen recyclebaar blijven (= circulariteit) • de impact op de lokale biodiversiteit op een maatschappelijk acceptabel niveau ligt (= biodiversiteit) • effecten van extreem weer adequaat gemitigeerd kunnen worden (= klimaatadaptatie) De Hoofdopgave ‘Duurzaam OV-systeem’ sluit aan bij Ambitie 4 ‘Het Openbaar Vervoer past in en draag bij aan een prettige, duurzame,
schone en veilige omgeving’. 2.1.4.1 Uitstoot schadelijke stoffen Binnen het OV-systeem zijn al grote stappen gezet richting een CO2-neutraal systeem in 2025. In lijn met het Bestuursakkoord Zero-Emissie Busvervoer is het de bedoeling dat de Concessie volledig met Zero-emissievoertuigen wordt uitgevoerd. Alleen voor Voertuigen waarvoor nog geen redelijk Zeroemissie alternatief beschikbaar is, is het gebruik van Voertuigen rijdend op biodiesel nog tijdelijk toegestaan. Maar ook bij andere onderdelen van het OV-systeem, waaronder de bedrijfsvoering, zullen stappen gezet moeten worden om de uitstoot van CO2 en andere schadelijke stoffen zoals fijnstof en stikstof te minimaliseren. 2.1.4.2 Energieverbruik Ten aan zien van de inzet van Zero-emissievoertuigen is een voorwaarde dat alleen gebruik wordt gemaakt van 100% Hernieuwbare Energie die in Nederland wordt opgewekt (bijvoorbeeld door het potentieel van zonnepanelen op daken en stallingen zoveel mogelijk te benutten). Aandachtspunt daarbij is het tegengaan van netcongestie bij een toenemende vraag naar elektriciteit, allereerst door het energieverbruik te verminderen, maar ook door bijvoorbeeld overtollige energie op te slaan of door te leveren en door medegebruik van tank- en laadinfrastructuur voor andere doeleinden/typen voertuigen toe te staan.
2.1.4.3 Circulariteit Voor het OV-systeem moeten de principes van een circulaire economie centraal komen te staan. Beperking van het gebruik van primaire grondstoffen, stimulering van het hergebruik van materialen en verlenging van de waarde van materialen moeten de negatieve impact van het OV-systeem op ecologische systemen bij grondstofwinning en het productieproces minimaliseren. 2.1.4.4 Biodiversiteit Verslechtering van de biodiversiteit rondom infrastructuur en Strategische activa moet zoveel mogelijk voorkomen worden. Dit geldt zowel voor Strategische activa op het terrein van de