Bijlage 2 Brief Politiechef Voortgang Professioneel Controleren 2021.pdf

Onderwerp

Professioneel Controleren 2021

Organisatieonderdeel

Politie Eenheid Amsterdam Staf Bestuursondersteuning Behandeld door

Geertje Boerma Functie

Senior Adviseur Bestuurszaken

Geachte burgemeester en hoofdofficier, Zoals bekend investeert de Amsterdamse politie in het professionaliseren van controles, om (gevoelens van) etnisch profileren te voorkomen. Hiervoor heeft de politie met uw instemming en op advies van het onderzoeksbureau Beke een intensieve en meerjarige aanpak ontwikkeld. Inmiddels is dit programma enkele jaren onderweg en zien we wederom positieve ontwikkelingen. Met deze brief informeer ik u over de voortgang van onze aanpak om etnisch profileren tegen te gaan en de effectiviteit van proactieve controles op straat te verbeteren.

Telefoon

06-18628437 E-mail

geertje.boerma@politie.nl Ons kenmerk

Voorgang Professioneel Controleren 2021 Uw kenmerk

Niet van toepassing In afschrift aan

Niet van toepassing

1. Politie voor Iedereen Alvorens ik inga op de meerjarige aanpak, benoem ik hier het programma Politie voor Iedereen. De politie heeft dit programma opgesteld om zich te blijven ontwikkelen als een diverse en inclusieve organisatie die herkenbaar en benaderbaar is voor alle burgers en groepen in de samenleving. Uitgangspunt van het programma is dat de politie bestaat uit veilige, competente en effectieve teams waarin medewerkers hun vak verstaan, zich verbonden voelen met hun organisatie en de maatschappelijke opgave waar zij voor staan, maar ook kunnen meebewegen met veranderingen in de samenleving. Het programma kent nog vier andere pijlers, te weten Veilige en inclusieve teams, Diverse instroom, Aanpak discriminatie, Netwerk Divers Vakmanschap & Bondgenoten.

Datum

8 september 2022 Bijlage(n)

Geen Pagina

6

2. Brede aanpak op Etnisch Profileren Politiemensen op straat maken veel afwegingen, bijvoorbeeld wie wel en niet wordt aangesproken en gecontroleerd. Vaak worden selecties gemaakt op basis van waargenomen overtredingen of op basis van een verspreid signalement. In minder gunstige gevallen vinden controles plaats op basis van subjectieve informatie, zoals eerdere ervaringen, vooroordelen en intuïtie. Hierbij ligt het gevaar van ongeoorloofd en discriminatoir onderscheid op de loer. Daarom is er een plan van aanpak Professioneel Controleren. Jaarlijks wordt de voortgang van het plan gemeten om te bepalen waar de eenheid staat. De aanpak wordt gemonitord via vier onderzoekslijnen: 1. 2.

Bekendheid van de politie met de maatregelen professioneel controleren; Analyse van de politiecontroles;

Elandsgracht 117 1016 TT Amsterdam Postbus 2287 1000 CG Amsterdam Klik hier als u tekst wilt invoeren. Klik hier als u tekst wilt invoeren. www.politie.nl

Onderwerp Professioneel Controleren 2021

Datum 8 september 2022

Pagina 2 van 6

3. 4.

Dialoog met jongeren; Beleving van burgers bij politiecontroles.

In deze brief is per onderzoekslijn het resultaat over het hele jaar 2021 opgenomen1. Goed om te weten dat naast deze onderzoekslijnen meer activiteiten worden ontwikkeld en uitgevoerd in het kader van het terugdringen van beleefde en daadwerkelijke gevallen van etnisch profileren. Het betreft allemaal activiteiten die passen bij de kernwaarden van de politie Amsterdam: Waakzaam en Dienstbaar aan de waarden van de rechtsstaat en artikel 1 van de grondwet hoog in het vaandel hebbende. Voor een overzicht van deze activiteiten verwijs ik u graag naar mijn brief van september 2021. 3. Resultaten 2021 3.1 Bekendheid van de politie met de maatregelen professioneel controleren De eerste onderzoekslijn is een enquête onder politiemedewerkers. Hiervoor is een vragenlijst ontwikkeld, die de percepties van politiemedewerkers op de voortgang meet op de criteria: kennis, houding en gedrag. Hieronder zijn de meest relevante resultaten opgenomen.  Voor het jaar 2021 zien we in de interne enquête een positieve ontwikkeling t.o.v. van eerdere jaren 2018, 2019 en 2020.  De meting laat een groei zien in de gerapporteerde bekendheid met de maatregelen. In 2021 is 94% van de ondervraagden bekend met de geïntroduceerde maatregelen. In 2018 was dat 65%, in 2019 86% en in 2020 93%.  Ook de bekendheid met het handelingskader2 als instrument is gestegen van 28% in 2018, 67% in 2019 tot 70% 2020.

In 2021 zijn diverse acties ondernomen, die maken dat we nu in de eenheid praktisch op 100% bekendheid zitten. Dit sluit aan bij hetgeen hierover is opgeschreven in het Amsterdams Akkoord 2022-2026.  Binnen de eenheid is er tevens een groeiend draagvlak (van 84% in 2020 naar 88% in 2021) voor de maatregelen, die de organisatie neemt om etnisch profileren tegen te gaan.  Ook wordt het belang van een divers personeelsbestand meer onderkend (van 37% in 2019, 72% in 2020 en 76% in 2021).  In de vragenlijst wordt ook gevraagd naar de mate waarin de kwaliteit van controles besproken wordt tijdens (de)briefings. Uit de resultaten blijkt een sterke verbetering ten opzichte van voorgaande jaren: 85% in 2021 ten opzichte van 77% in 2020 en 25% in 2019.

1

In de voortgangsbrief van 30 september 2021 is waar mogelijk ook gerapporteerd over het

resultaat over de eerste 8 maanden van 2021. 2

De politie hanteert een duidelijk handelingskader om etnisch profileren bij proactieve controles

tegen te gaan. Zo heeft een politiemedewerker bij het uitvoeren van een controle objectiveerbare aanleidingen nodig; etniciteit mag daarbij geen enkele grondslag vormen (neutraliteit). Ook geeft de medewerker uitleg aan de betrokkene wat de aanleiding is van de controle (actieve verantwoording en transparantie).

Onderwerp Professioneel Controleren 2021

Datum 8 september 2022

Pagina

3.2 Analyse van de politiecontroles Binnen deze lijn wordt gekeken naar de bevragingen en controles, die via MEOS (Mobiel Effectiever Op Straat) zijn gedaan, met als doel om te kunnen vaststellen of er sprake is van een toename in de mate waarop politiefunctionarissen selecteren aan de hand van afwijkend gedrag in plaats van op uiterlijke kenmerken.

3 van 6





De MEOS-applicatie is ontwikkeld om agenten beter te informeren, zodat zij een goede afweging kunnen maken of zij personen/voertuigen wel of niet zullen controleren. Daarnaast geeft de data hen waardevolle informatie over de controles waardoor inzichtelijk wordt wie hoe vaak gecontroleerd wordt. Een structureel onderzoek naar deze data op grote schaal is op dit moment in ontwikkeling en nog onvoldoende gevorderd om tot resultaten te leiden. In de Tweede Kamer is hier onlangs aandacht voor gevraagd door een motie hierover aan te nemen 3.

3.3 Dialoog met jongeren Binnen deze lijn wordt gekeken naar de perceptie van jongeren. In dialoogbijeenkomsten gaan agenten met jongeren in gesprek over wat er speelt in de wijk en over hun beleving ten aanzien van politiecontroles. Vooraf en achteraf krijgen de deelnemers vragen van de Universiteit van Twente voorgelegd. De vraag die in dit onderzoek centraal staat, is wat de perceptie van moeilijk bereikbare jongeren met een niet westerse migratieachtergrond is ten aanzien van de rechtvaardigheid van controles door de politie. Deelnemers aan de bijeenkomsten worden gevonden via jongerenwerkers, wijkagenten en bondgenoten, waarmee wordt gezorgd voor een zo goed mogelijk bereik binnen verschillende gemeenschappen van Amsterdam. 



3

Hoewel de bijeenkomsten relatief weinig in 2021 hebben plaatsgevonden (i.v.m. corona), lijken ze op het eerste gezicht, volgens onderzoek uitgevoerd door de Universiteit Twente, wel bij te dragen aan meer tevredenheid en vertrouwen in de politie. Het doel voor 2022 is dat alle basisteams één dialoogbijeenkomst organiseren. De onderzoeker stelt vast dat herhaaldelijke metingen en data nodig zijn om dit met meer zekerheid te kunnen vaststellen. Nu de coronamaatregelen zijn losgelaten, zullen deze gesprekken weer makkelijker worden opgestart.

In de Tweede Kamer is op 7 juli jl. een motie aangenomen om de gevraagde analyse van gegevens

uit de Proco (app en MEOS met prioriteit uit te voeren en de eerste analyse voor het begrotingsdebat J&V met de Tweede Kamer te delen. De politie doet er alles aan om uitvoering te geven aan de motie. De uitvoering van de motie vereist echter inzet van schaarse ICT capaciteit om data uit politiesystemen op een geautomatiseerde manier te verkrijgen en te verbinden met CBS data in een monitor die periodiek cijfers kan genereren voor nadere analyse en verantwoording.

Onderwerp Professioneel Controleren 2021



Datum

De driehoek heeft met elkaar afgesproken in 2022 weer aan enkele bijeenkomsten te zullen deelnemen. Dit voorstel wordt op dit moment nader uitgewerkt.

8 september 2022

Pagina 4 van 6

3.4 Beleving van burgers bij politiecontroles Voor deze onderzoekslijn zijn vragen aan de Veiligheidsmonitor Amsterdam toegevoegd, die inzicht geven in de tevredenheid van burgers over de politie en de mate waarin burgers het gevoel hebben dat zij rechtvaardig door de politie worden behandeld. De belangrijkste bevindingen uit de Veiligheidsmonitor 2021 zijn:  Uit onderzoek blijkt dat de tevredenheid over politiecontroles dit jaar flink is toegenomen, ook onder mensen met een westerse en niet-westerse migratieachtergrond. Volgens de onderzoekers van OIS zaten er relatief gezien ook meer burgers met een westerse en niet-westerse migratieachtergrond in de survey.  11% van de respondenten uit de Veiligheidsmonitor 2021 geeft aan door de politie te zijn gecontroleerd. Dat komt redelijk overeen met eerdere metingen.  Meer dan driekwart van de respondenten, die gecontroleerd zijn (82%), geeft aan de reden van de controle uitgelegd te hebben gekregen en bijna alle respondenten vond deze reden (zeer) duidelijk (88%). Driekwart (74%) vond de politie rustig, correct en respectvol. Dit zijn duidelijke verbeteringen ten opzichte van eerdere jaren 4.  Ook als wordt gekeken naar de algemene tevredenheid over de politie, dan valt op dat ook dit cijfer het afgelopen jaar sterk is toegenomen; van 61% in 2020 naar 87% in 2021.

Tevens is erg een grotere tevredenheid over het functioneren van de politie in de buurt; van 30% in 2020 naar 52% in 2021.  Daar staat tegenover dat een aanzienlijk deel van mensen met een nietwesterse migratieachtergrond (vooral mensen met Antilliaanse, Surinaamse en Marokkaanse herkomst) het gevoel heeft dat de reden van hun controle te maken had met hun afkomst, huidskleur en/of uiterlijk, ook al zijn zij verhoudingsgewijs niet (veel) vaker gecontroleerd dan etnische Nederlanders.  Net als bij de vorige metingen valt op dat mannen vaker aangeven te zijn gecontroleerd dan vrouwen, jongeren vaker dan ouderen, lager opgeleiden vaker dan hoogopgeleiden. Ook mensen met een niet westerse migratieachtergrond zeggen vaker gecontroleerd te zijn in 2021.  Overeenkomstig de metingen uit voorgaande jaren valt ook in deze meting op dat opleiding, herkomst, woonplaats en leeftijd belangrijke

4

In 2020 gaf circa de helft van de respondenten, die gecontroleerd waren (51%), aan de reden van

de controle uitgelegd te hebben gekregen. Twee derde vond de reden (zeer) duidelijk (66%). Dat was een toename ten opzichte van het jaar 2019 (58%). De helft (49%) vond de politie rustig, correct en respectvol.

voorspellers zijn voor de mate van onheus behandeld en gediscrimineerd voelen.

Onderwerp Professioneel Controleren 2021

Datum 8 september 2022

Pagina 5 van 6

4. Klachtenbehandeling etnisch profileren Het is belangrijk dat de politie zo veel mogelijk doet om etnisch profileren te voorkomen. Een onderdeel daarvan is de manier waarop de politie omgaat met klachten en signalen van burgers over staandehoudingen op basis van hun etniciteit. Niet alleen hebben burgers er recht op om gehoord te worden, maar de overheid kan als zij dat wil ook daadwerkelijk leren van klachten. Klachten worden in de eenheid ter lering teambreed besproken. Het aantal ingediende klachten over etnisch profileren binnen de eenheid Amsterdam schommelt: 3 in 2019, 33 in 2020 en 23 in 2021. Klachten worden in de zogenoemde eerste fase van de klachtbehandeling afgehandeld door klachtbehandelaars van de politie. Indien een klacht daar niet naar tevredenheid van de klager wordt afgehandeld, kan de klager de klacht voorleggen aan de externe klachtencommissie. Het aantal klachten dat de externe klachtencommissie heeft behandeld, was 1 in 2019 (klacht ongegrond), 0 in 2020, 3 in 2021 (klachten ongegrond). Zie hiervoor het jaarverslag van de klachtencommissie 2021. 5. Conclusie Ik concludeer dat de politie Amsterdam sinds het vaststellen van het plan van aanpak in 2019 weer een aantal positieve ontwikkelingen doorgemaakt heeft. Alle onderzoekslijnen laten een duidelijke verbetering zien ten opzichte van de jaren ervoor.

Zo laat de interne enquête (onderzoekslijn 1) zien dat er onder politiemedewerkers een groeiend draagvlak is voor, en bekendheid met, de maatregelen, die de organisatie neemt om de kwaliteit van controles te verbeteren en daarmee ook etnisch profileren tegen te gaan. De intrinsieke betrokkenheid van de teamleiding in bijzonder zorgt ervoor dat de kwaliteit van controles vaker op de werkvloer wordt besproken. De investeringen die de afgelopen jaren zijn gedaan, lijken zich nu ook meer af te tekenen in de praktijk. Zo laat de Veiligheidsmonitor 2021 (onderzoekslijn 4) zien dat duidelijk meer bewoners een politiecontrole als correct en respectvol hebben ervaren. Zo zegt een aanzienlijk groter deel dat de reden van de controle (begrijpelijk) is uitgelegd en dat ze op een correcte, beleefde en rustige manier te woord zijn gestaan door politiemedewerkers. Wel blijven, ondanks de sterk verbeterde resultaten, gevoelens van partijdigheid een rol spelen bij mensen die door de politie zijn gecontroleerd. Vooral onder laagopgeleide jongemannen met een Antilliaanse, Surinaamse en Marokkaanse achtergrond is het gevoel gediscrimineerd te worden door de politie sterk en wijdverbreid. Goed om te vermelden is dat deze percepties ook door andere onderzoekers in het verleden is opgemerkt5. Daarom is het van belang oog te houden voor de beleving van burgers.

Want zolang de beleving van discriminatie bestaat, zal de politie niet aan legitimiteit winnen. Het managen van gevoelens en overtuigingen is een belangrijk aandachtspunt in de

5

Van der Leun & der Woude, 2014; van Steden et al., 2013.

Onderwerp Professioneel Controleren 2021

Datum 8 september 2022

Pagina 6 van 6

aanpak en lukt alleen integraal met uw hulp, de hulp van het gemeentebestuur, van het onderwijs en jongerenwerk. Hierover voer ik graag het gesprek met u 6. Tot slot Geen enkele vorm van etnisch profileren hoort thuis binnen de politieorganisatie. Ik heb er vertrouwen in dat onze integrale en lange termijn aanpak bijdraagt aan het professionaliseren van controles, om (gevoelens van) etnisch profileren te voorkomen. De eenheid heeft een beweging ingezet, gericht op een versterking van het vakmanschap en op blijvende aandacht voor de dialoog. En toch is er nog veel werk te verzetten. De onlangs verschenen documentaire "De blauwe familie" onderstreept dit nog maar eens. Dat is aan de ene kant pijnlijk, maar ook een opdracht aan iedereen hieraan te werken. We gaan onverminderd door op de ingeslagen wegen om onze organisatie veilig, divers en inclusief te maken en te houden. Met vriendelijke groet, Frank Paauw Politiechef Eenheid Amsterdam