BIJLAGE 2 bijlage bij raadsbrief College van BW Voordracht inzake onderzoek toekomst erfpachtstelsel.pdf

Nummer

VN2021-006075

Directie

rve grond en

College van burgemeester en wethouders

B&W

ontwikkel

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt

B23

Tekst van openbare besluiten wordt gepubliceerd

Onderwerp

Instemmen met de gewijzigde opzet van het college-onderzoek naar de toekomst van het erfpachtstelsel - als bedoeld in het coalitieakkoord 2018-2022 - door het uitvoeren van een hoofdzakelijk ambtelijke knel- en verbeterpuntenanalyse

Het college van burgemeester en wethouders besluit

1. Kennisnemen van de gewijzigde omstandigheden sinds het collegebesluit van 23 juni 2020, waarin werd besloten tot de start van een extern collegeonderzoek in januari 2021, te weten: a. De aanhoudende financiële gevolgen van de COVID-19 pandemie voor Amsterdam en de Amsterdammers; b. De gewijzigde planning van het Raadsonderzoek naar het erfpachtbeleid over de periode 2000 – 2020. 2. Instemmen met de gewijzigde onderzoeksopzet waarbij: a. In plaats van een volledig extern onderzoek een ambtelijke knel- en verbeterpuntenanalyse wordt uitgevoerd met betrekking tot de toekomst van het voortdurende en het eeuwigdurende erfpachtstelsel, de overstapregeling, het grondprijsbeleid en het overige vigerende erfpachtbeleid; b. gebruik zal worden gemaakt van externe partijen, waaronder in ieder geval begrepen zullen zijn: • een dwarskijksessie met (al dan niet externe) specialisten; • het ophalen van ervaringen en verbeterpunten bij woningerfpachters, commerciële erfpachters en erfpachtersbelangenorganisaties; • het ophalen van ervaringen en verbeterpunten bij ketenpartners als notariaat, makelaars en banken; • het inschakelen van externe begeleiding om de ambtelijke onderzoeksscope zo breed en volledig mogelijk te houden; • het inrichten van een ambtelijke stuurgroep waarin naast de directie G&O ook onder meer de Directie Middelen en Control vertegenwoordigd zal zijn. c.

De resultaten van het raadsonderzoek zullen zoveel mogelijk worden meegenomen, voor zover de planning en de omstandigheden dat toestaan. 3. Instemmen met het tijdpad van het college-onderzoek op hoofdlijnen waarbij het onderzoek in september 2021 zal zijn afgerond en de rapportage met knelen verbeterpunten, na vaststelling door B&W, in oktober 2021 ter kennisname aan de gemeenteraad zal worden gezonden. Mocht uit de ambtelijke knel- en

Gegenereerd: v1.20

1

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

Gemeente Amsterdam College van burgemeester en wethouders

B&W

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

verbeterpuntenanalyse en/of uit het raadsonderzoek blijken dat meer onaankelijk extern onderzoek gewenst of noodzakelijk is dan kan daartoe worden besloten. 4. Instemmen met de financiële dekking van het college-onderzoek waarbij de kosten ten laste komen van het erfpachtresultaat over 2021, waarbij dit binnen de begrote budgetten van erfpacht uitgevoerd kan worden. 5. Instemmen met bijgaande concept raadsinformatiebrief (BIJLAGE 1) en concept commissievoordracht (BIJLAGE 2) waarmee de commissie Ruimtelijke Ordening en Grondzaken zal worden geïnformeerd over de bovenstaande besluiten van het college, voor haar vergadering van 14 april 2021. Kernboodschap

Het college heeft ingestemd met de gewijzigde opzet van het onderzoek naar de toekomst van het erfpachtstelsel. Aanleiding zijn het feit dat het lopende raadsonderzoek naar het erfpachtbeleid over de periode 2000 – 2020 later klaar is dan verwacht en het feit dat de COVID-19 pandemie aanhoudende gevolgen heeft voor de gemeentebegroting. Het collegeonderzoek zal worden uitgevoerd door middel van een hoofdzakelijk ambtelijk uitgevoerde knel- en verbeterpuntenanalyse die in het najaar van 2021 gereed zal zijn. Bestuurlijke achtergrond

• In het Coalitieakkoord 2018-2022 is opgenomen: “Een onaankelijke commissie gaat adviseren over de toekomst van het voortdurende en eeuwigdurende erfpachtstelsel daarbij wordt onder meer gekeken naar de meerwaarde en de wenselijkheid van de mogelijkheid van aoop van de erfpachtcanon.” • In de raadsvergadering van 22 april 2020. heeft de raad met amendement 447 van de raadsleden Boomsma, Van Lammeren, Naoum Néhmé, Van Dantzig, Nanninga, Ceder, Van Soest en Kiliç besloten: “1. Een extern onderzoek te laten uitvoeren naar het gevoerde erfpachtbeleid van de gemeente in de periode 2000-2019, gericht op de wijze waarop consumentenbescherming is geborgd; 2. Dat een begeleidende commissie van (duo)raadsleden daartoe een voorstel zal opstellen om de precieze vraagstelling en de scope van het onderzoek te formuleren; 3. dit voorstel in principe in de tweede raadsvergadering na dit besluit te bespreken.” • Op 23 juni 2020 heeft het college onder meer besloten: “2.

In te stemmen met het instellen van de Advies Commissie Toekomst Erfpachtstelsel als bedoeld in het coalitieakkoord 2018-2022 - maar definitieve besluitvorming over het instellen van deze commissie pas dit najaar te laten plaatsvinden aangezien de kosten en dekking nu nog niet inzichtelijk zijn - nadat de gemeenteraad zijn onderzoek naar het erfpachtbeleid over de periode 2000-2019 heeft afgerond, mits het raadsonderzoek op uiterlijk 1 januari 2021 is afgerond;

Gegenereerd: v1.20

2

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

Gemeente Amsterdam College van burgemeester en wethouders

B&W

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

3. In te stemmen met de hoofdlijnen van de opdracht aan de Advies Commissie Toekomst Erfpachtstelsel: a) vooruitkijken naar de toekomst van het Amsterdamse erfpachtstelsel op de middellange en lange termijn waarbij het naast elkaar bestaan van het voortdurende en het eeuwigdurende erfpachtstelsel centraal staat; b) waarbij ook wordt gekeken naar de meerwaarde en de wenselijkheid van de mogelijkheid van aoop van de erfpachtcanon; en c) waarbij de conclusies en aanbevelingen van de hiervoor sub 1 vermelde onderzoekscommissie van de raad voor zover nodig en mogelijk worden meegenomen; 4. In te stemmen met de ambtelijke voorbereiding van de Advies Commissie Toekomst Erfpachtstelsel door middel van een startdocument - maar definitieve besluitvorming over het instellen van deze commissie pas dit najaar te laten plaatsvinden aangezien de kosten en dekking nu nog niet inzichtelijk zijn - zodat deze commissie begin 2021 zo snel mogelijk met haar werkzaamheden kan beginnen.” • Op 30 september 2020 heeft de gemeenteraad ingestemd met de hoofdvraag van het raadsonderzoek: ”in hoeverre is, sinds het van kracht worden van de Algemene Bepalingen 2000, de consumentenbescherming voldoende geborgd voor erfpachters in Amsterdam, en is het wenselijk en mogelijk om deze te verbeteren? • Het raadsonderzoek wordt uitgevoerd door onderzoeksbureau Berenschot en is in november 2020 van start gegaan.

Bestuurlijke prioriteit

Het voornemen tot het instellen van een onaankelijke commissie die gaat adviseren over de toekomst van het voortdurende en eeuwigdurende erfpachtstelsel is opgenomen in het Coalitieakkoord 2018-2022. Wettelijke grondslag

Artikel 160, eerste lid, onder a. en d. Gemeentewet: Het college is bevoegd: a. het dagelijks bestuur van de gemeente te voeren, voor zover niet bij of krachtens de wet de raad of de burgemeester hiermee is belast; d. tot privaatrechtelijke rechtshandelingen van de gemeente te besluiten; Onderbouwing besluit

Gegenereerd: v1.20

3

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

Gemeente Amsterdam College van burgemeester en wethouders

B&W

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

Ad. 1. Kennisnemen van de gewijzigde omstandigheden sinds het collegebesluit van 23 juni 2020, waarin werd besloten tot de start van een extern collegeonderzoek Op 23 juni 2020 besloot het college om te wachten met het in het coalitieakkoord 2018 – 2022 aangekondigde onderzoek naar de toekomst van het erfpachtstelsel (hierna: collegeonderzoek TES). Belangrijkste reden was het feit dat de raad in april 2020 had besloten om een eigen onderzoek naar het erfpachtbeleid in de periode 2000 – 2020 te gaan uitvoeren. De verwachting was in juni 2020 dat het raadsonderzoek in december 2020 zou kunnen zijn afgerond. Het college overwoog onder meer: ‘Weliswaar zal de onderzoekscommissie van de raad meer terugkijken en de blik van ACTE meer toekomstgericht zijn, door te wachten met het instellen van de ACTE kunnen conclusies en aanbevelingen van de onderzoekscommissie van de raad worden meegewogen en zo mogelijk worden meegenomen in de opdracht die het college aan ACTE zal verstrekken. Dat doet recht aan het voormelde raadsbesluit van 22 april jl. en geeft de raad de ruimte zijn eigen onderzoek te verrichten.’ Sinds het collegebesluit van 23 juni jl. zijn er 2 belangrijke omstandigheden die van invloed zijn op de wijze van uitvoering van het aangekondigde college-onderzoek TES: 1. De planning van het raadsonderzoek door Berenschot is aanzienlijk gewijzigd. Waar in juni jl.

de verwachting was dat dit onderzoek eind 2020 zou kunnen worden afgerond, is het nu de verwachting dat het onderzoek op zijn vroegst in april/mei 2021 klaar is. Daarna zullen de uitkomsten van het Berenschotonderzoek waarschijnlijk in de commissie RO en de raad worden besproken. Verwachting is derhalve dat pas op zijn vroegst in juni 2021 een raadsoordeel over de uitkomsten van het externe raadsonderzoek beschikbaar is. Er zijn op dit moment dus nog geen conclusies uit het raadsonderzoek die kunnen worden meegenomen in (de onderzoeksopdracht van) het college-onderzoek TES. 2. De COVID-19 pandemie duurt onverminderd voort en de (financiële) gevolgen voor de gemeente Amsterdam en de Amsterdammers zijn aanzienlijk. Het is daarom de vraag of een tweede, extern, kostbaar erfpachtonderzoek door het college, naast het lopende raadsonderzoek dat wordt uitgevoerd door Berenschot, en met een deels overlappende scope, verstandig is en goed uitlegbaar is aan de Amsterdammers. Ad. 2. Instemmen met de gewijzigde onderzoeksopzet college-onderzoek TES G&O is op dit moment bezig met de (ambtelijke) voorbereidingen van het in het coalitieakkoord 2018-2022 aangekondigde collegeonderzoek. Het nut en de noodzaak van dit onderzoek is onverminderd groot.

Na enkele jaren ervaring op te hebben gedaan met eeuwigdurende erfpacht en de overstapregeling (inclusief de eeuwigdurende aoopmogelijkheid) kunnen er, zowel vanuit commerciële en particuliere erfpachters, beroepsgroepen (zoals notariaat en makelaardij) en de ambtelijke uitvoeringsorganisatie wellicht verbeterpunten naar voren komen. Dit is niet geheel onverwacht, het eeuwigdurende erfpachtstelsel en de overstapregeling zijn immers nieuw en uniek voor het Amsterdamse grondbeleid en de erfpachtpraktijk. Daarnaast is het nu het moment om te kijken hoe dit eeuwigdurende stelsel in de toekomst naast het “oude” voortdurende stelsel kan bestaan. Tenslotte kan ook het voortdurende stelsel op onderdelen worden verbeterd.

Gegenereerd: v1.20

4

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

Gemeente Amsterdam College van burgemeester en wethouders

B&W

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

Gezien de hiervoor ad 1 vermelde omstandigheden wordt voorgesteld om – in afwijking van het besluit van 23 juni 2020 – het collegeonderzoek op een iets andere wijze vorm te geven. Ad.2.a. Ambtelijke knel- en verbeterpuntenanalyse Voorgesteld wordt om een ambtelijke knel- en verbeterpunten analyse uit te voeren met betrekking tot de toekomst van gemeentelijk erfpachtstelsel. Uitgangspunt voor het onderzoek is het gehele erfpachtstelsel waarbij voortdurende en eeuwigdurende erfpacht naast elkaar functioneren in samenhang met het vigerende grondprijsbeleid, een en ander binnen de kaders van de door het college en de raad gemaakte keuzes in de periode 2016 en 2017. Doel van het collegeonderzoek is niet om de in de VES gemaakte fundamentele keuzes (het naast elkaar bestaan van voortdurende en eeuwigdurende erfpacht of de fundamenten van het grondprijsbeleid) opnieuw ter discussie te stellen, maar om te kijken waar eventuele knelpunten zitten – bijvoorbeeld gaat als het gaat om doelmatigheid en transparantie en waar verdere verbetering nodig en mogelijk is. Alle elementen van het erfpachtstelsel kunnen daarbij aan de orde komen. Het gaat dan om een breed onderzoek waarbij onder meer de voortdurende en de eeuwigdurende erfpachtbepalingen, de Overstapregeling, het grondprijsbeleid en het overige vigerende erfpachtbeleid zullen worden betrokken.

Alle erfpachtbestemmingen (woonbestemmingen, commerciële bestemmingen en sociaal maatschappelijke bestemmingen) en alle soorten erfpachters (particulier, sociaal- maatschappelijk en commerciële) zullen hierbij worden meegenomen[1]. Ad.2.b. Gebruik maken van externe partijen Hoewel het onderzoek hoofdzakelijk ambtelijk (door G&O) zal worden uitgevoerd wordt voorgesteld om daar ook externe expertise bij te betrekken om te verzekeren dat de onderzoeksblik breed en volledig blijft. Hierbij kan onder meer gedacht worden aan - één of meerdere dwarskijksessie(s) met externe specialisten; - het ophalen van ervaringen en verbeterpunten bij woningerfpachters, commerciële erfpachters en erfpachtersbelangenorganisaties; - het ophalen van ervaringen en verbeterpunten bij ketenpartners als notariaat, makelaars en banken; - het inschakelen van externe begeleiding voor de eindredactie en het schrijven van de rapportage; - het inrichten van een ambtelijke stuurgroep waarin naast de directie G&O ook onder meer de Directie Middelen en Control vertegenwoordigd zal zijn De resultaten van de knel- en verbeteranalyse zullen worden vastgelegd in een rapportage met als werktitel “Rapportage Toekomst Erfpachtstelsel Amsterdam”. De eindredactie van de rapportage zal worden belegd bij de externe partij die zo nodig overleg voert met de stuurgroep.

Gegenereerd: v1.20

5

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

Gemeente Amsterdam College van burgemeester en wethouders

B&W

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

Ad.2.c. De resultaten van het raadsonderzoek zullen worden meegenomen, voor zover de planning en omstandigheden dat toestaan Een van de omstandigheden die aanleiding is tot het onderhavige collegebesluit is het feit dat het raadsonderzoek naar het erfpachtbeleid over de periode 2000 – 2020 vertraging heeft opgelopen ten opzichte van de planning ten tijde van het collegebesluit van 23 juni 2020. Het college hecht er nog steeds grote waarde aan dat de resultaten van het raadsonderzoek kunnen worden meegenomen in het college-onderzoek. Om echter in september 2021 het eigen college-onderzoek te kunnen afronden - met inbegrip van de resultaten van het raadsonderzoek - dienen de resultaten van het raadsonderzoek tijdig, vóór het afronden van het collegeonderzoek door de raad worden vastgesteld. Mocht de raad pas na de zomer van 2021 tot besluitvorming over haar eigen onderzoek overgaan, is het onzeker of en zo ja op welke wijze de onderzoeksresultaten van het raadsonderzoek kunnen worden meegenomen in het college-onderzoek. Ad. 3.

Instemmen met het tijdpad van het college-onderzoek (op hoofdlijnen) Bij de beslissing om het college-onderzoek TES op een iets andere wijze vorm te geven moeten, naast de hiervoor in de onderbouwing van beslispunt1 vermelde omstandigheden, ook de timing en de planning van het college-onderzoek in ogenschouw worden genomen Zoals al opgemerkt doet het onvoldoende recht aan het raadsonderzoek als de conclusies en aanbevelingen van dat onderzoek niet kunnen worden meegenomen in het collegeonderzoek. Om dit te bereiken kan het college-onderzoek niet vóór september 2021 worden afgerond, uitgaande van de huidige planning dat het raadsonderzoek in april/mei is afgerond en vóór het zomerreces in de raad besproken wordt. Daarnaast is het de vraag of – indien er nu een volledig extern collegeonderzoek zou worden uitgevoerd, waarbij de conclusies en aanbevelingen in het najaar van 2021 verschijnen – het huidige college en de raad nog in de gelegenheid zijn om daar gevolg aan te geven. In maart 2022 zijn er immers gemeenteraadsverkiezingen en het lijkt met het oog op de verkiezingen niet opportuun om rond de jaarwisseling van 2021/2022 nog voorstellen voor eventuele wijzigingen in het stelsel bestuurlijk te behandelen.

Het heeft de voorkeur van het college om gevolgtrekkingen uit het college-onderzoek en de mogelijk uit het college-onderzoek TES voortvloeiende wijzigingsvoorstellen aan een nieuwe raad en een nieuw college over te laten. Een opvolgend college zou er bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om op basis van de knel- en verbeterpuntenanalyse van het huidige college, alsnog een externe onaankelijke beoordeling te laten plaatsvinden. Mocht uit de ambtelijke knel- en verbeterpuntenanalyse en/of uit het lopende raadsonderzoek blijken dat aanvullend onaankelijk extern onderzoek gewenst of noodzakelijk is, dan kan daartoe worden besloten. Ad. 4. Instemmen met de financiële dekking van het college-onderzoek De kosten van het college-onderzoek komen, via de hierin opgenomen uitvoeringskosten erfpacht, ten laste van het erfpachtresultaat over het jaar 2021. Andere

Gegenereerd: v1.20

6

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

Gemeente Amsterdam College van burgemeester en wethouders

B&W

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

dekkingsmogelijkheden zijn onderzocht, maar niet gevonden. Het onderzoek kan binnen de begrote budgetten worden uitgevoerd, door de beperking van de scope. De kosten voor dit onderzoek zijn grotendeels opgebouwd uit drie verschillende onderdelen. Allereerst zijn er de ambtelijke kosten, die worden gemaakt door de inzet van verschillende medewerkers van de afdeling. Deze inzet is nodig om de brede scope van het onderzoek uit te kunnen voeren. Daarnaast wordt het onderzoek geleid door externe inzet. Als laatste worden er ook kosten gemaakt door de inzet en expertise van andere afdelingen, die de kosten hier voor zullen doorberekenen. Dit kunnen kosten zijn, die worden gemaakt voor de uitvoering van de dwarskijksessies, of het ophalen van ervaringen en verbeterpunten bij woningerfpachters, commerciële erfpachters en erfpachtbelangenorganisaties. Concluderend worden de kosten voor dit onderzoek geraamd op € 250.000. Daarbij moet worden vermeld dat een volledig extern onderzoek meer zou gaan kosten. Ad. 5. Instemmen met bijgaande concept raadsbrief en concept commissievoordracht De commissie Ruimtelijke Ordening & Grondzaken wordt door middel van bijgaande (concept)raadsbrief (BIJLAGE 1) en commissievoordracht (BIJLAGE 2) geïnformeerd over het onderhavige collegebesluit, in haar vergadering van 14 april 2021.

[1] Met uitzondering van de rechten van Woningcorporaties en rechten in het Havengebied. Participatie

Er heeft participatie plaatsgevonden voorafgaand aan de vernieuwing van het erfpachtstelsel (de vaststelling van de AB2016 in 2016 en de vaststelling Overstapregeling van voortdurende naar eeuwigdurende erfpacht in 2017). Met betrekking tot het instellen van college-onderzoek TES zelf heeft geen participatie plaatsgevonden. In het collegeonderzoek TES zullen onder meer woningerfpachters, commerciële erfpachters, erfpachtersbelangenorganisaties, ketenpartners (zoals makelaars, notariaat en banken) en externe onaankelijke specialisten worden betrokken.

Gegenereerd: v1.20

7

Portefeuille

B&W

Gemeente Amsterdam

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

College van burgemeester en wethouders Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

Financiële onderbouwing Tabel 2: Financiële consequenties van de beslispunten BATEN Product

I/S

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

Product

I/S

Jaar T

Jaar T+1

Jaar T+2

Jaar T+3

4

I

€ 250.000,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 250.000,00

€ 0,00

€ 0,00

€ 0,00

LASTEN

Onderzoek Totaal

I=Incidenteel S=Structureel

Ja

Consequenties gedekt? Overige toelichting

De kosten van het college-onderzoek komen, via de hierin opgenomen uitvoeringskosten erfpacht, ten laste van het erfpachtresultaat over het jaar 2021. Zie ook de toelichting bij beslispunt 4. De genoemde beslispunten in de voordracht hebben financiële consequenties en deze zijn geraamd in de begroting. De kosten zullen ten laste gaan van het erfpachtresultaat. Conclusie

De genoemde beslispunten in de voordracht hebben wel financiële consequenties en deze zijn reeds geraamd in de begroting (100% dekking).

Communicatie Binnen de gemeente

Opnemen in de besluitenlijst - Ter kennisname toezenden aan de commissie RO voor de vergadering van 14 april 2021

Buiten de gemeente

n.v.t. Documenten

Gegenereerd: v1.20

Registratienr.

Naam

AD2021-025892

Advies (pdf)

AD2021-025891

BIJLAGE 1 20210309 Raadsinformatiebrief TES onderzoek.docx (msw12)

AD2021-025835

BIJLAGE 2 20210309 Commissieflap TES onderzoek.docx (msw12)

AD2021-021086

College van B&W Voordracht (pdf)

AD2021-033190

GEWIJZIGD Commissieflap TES onderzoek.docx (msw12)

AD2021-033189

GEWIJZIGD Raadsinformatiebrief TES onderzoek.docx (msw12)

8

Portefeuille

Grondzaken (31)

Agendapunt B23

Gemeente Amsterdam College van burgemeester en wethouders

B&W

Voordracht voor de College vergadering van 16 maart 2021

Behandelend ambtenaar of indienend raadslid (naam, telefoonnummer en e-mailadres)

mr. B.A.G.P. Rijpert; strategisch adviseur Erfpacht & Uitgifte; Grond & Ontwikkeling; 06 – 83640282; b.rijpert@amsterdam.nl Besluit college van burgemeester en wethouders

Conform besloten, voorts wordt de portefeuillehouder gemachtigd tot het maken van tekstuele wijzigingen

Gegenereerd: v1.20

9