Bijlage 2. Beschrijving Vernieuwde Stichting (BOGO 21 nov).pdf

Toelichting Vernieuwde Stichting Waternet Wat is de bedoeling van een vernieuwde Stichting Waternet? Een moderne samenwerkingsorganisatie met als doel samenwerking tussen overheden die klaar is voor de toekomstige uitdagingen van de watercyclus in onze regio. Medewerkers die blijven leren en samenwerken als tweede natuur ontwikkelen. Zodat zij moeiteloos verbindingen kunnen aangaan met andere professionals en overheden. Bestuurders die met wijsheid en scherpte kunnen sturen en makkelijk verantwoordelijkheid nemen en verantwoording kunnen afleggen. Voorop blijven lopen in de manier waarop we onszelf organiseren. Dat is de essentie van wat ons voor ogen staat. Op basis van het OGO+ op 7 oktober heeft het projectteam Governance Waternet een model opgesteld dat aan de wensen van de bestuurlijke opdrachtgevers kan voldoen. In de notitie lichten we het toe. We beginnen met de (1) noodzaak tot samenwerken, daarna volgen (2) de kracht van een gemeenschappelijke organisatie in de watercyclus, (3) het voorgestelde model voor de ‘Vernieuwde Stichting Waternet’ en (4) de ambtelijke overeenstemming over de uitgangspunten van het uiteindelijke model en (5) de besluitvorming voor aankomend BOGO. 1. Noodzaak tot Samenwerken in de watercyclus Droogte, hitte, extreme regenval, stijging van de zeespiegel en een dreigend tekort aan drinkwater zijn steeds vaker in het nieuws.

Klimaatverandering gaat veel sneller dan eerst gedacht en heeft grote gevolgen voor de leefbaarheid van de stad en de regio, de biodiversiteit, de economie en de infrastructuur. Water speelt hierin een belangrijke rol. De grenzen van het huidige technisch geregelde waterbeheer zijn in zicht. Als we niets doen, of te weinig, is door klimaatverandering de situatie al in 2050 kritiek. We zetten daarom op korte termijn stappen om de stad en de regio voor te bereiden. We moeten bestand zijn tegen te veel, maar ook tegen te weinig water. We zullen de bestaande stad moeten aanpassen en in te ontwikkelen delen van de stad water en bodem als sturende factoren moeten gaan zien. Het vraagt grote investeringen om de leefomgeving toekomstbestendig te maken. En het vraagt nauwe samenwerking tussen stad en de regio, want water houdt niet op bij de grenzen van Amsterdam. In de energietransitie en de overgang naar een circulaire economie zijn er kansen om water efficiënter te gebruiken en het op grote schaal in te zetten voor het verwarmen en koelen van Amsterdamse woningen. De stad en regio zijn altijd voorlopers geweest in het toepassen van innovatieve watertechnologie. Daarvoor is een cultuur nodig waarin verschillende mensen van elkaar kunnen leren.

Of het nu gaat om het afvoeren of vasthouden van voldoende water bovengronds en ondergronds, het verbeteren van de waterkwaliteit of een toekomst robuuste drinkwatervoorziening. Innovatie vraagt om collegiaal en samen leren. 2. De kracht van een gezamenlijke organisatie in de watercyclus Waternet is al meer dan 15 jaar een unieke en vooruitstrevend organisatie met een unieke manier van samenwerken in Nederland, die een grote ambtelijke en bestuurlijke slagkracht heeft geboden in de watercyclus. Die manier van samenwerken is nog steeds, maar met name in de toekomst alleen nog maar meer noodzakelijk om de nodige maatregelen te kunnen nemen en daarmee het hoofd te bieden aan bovenstaande publieke opgaven. We kiezen voor deze manier van samenwerken omdat we geloven in één watercyclus met een grote mate van gemeenschappelijke belangen. De keuze voor een gemeenschappelijk organisatie in de watercyclus is een keuze voor gezamenlijke uitvoeringskracht, innovatie in de watercyclus, aantrekkelijk werkgeverschap in een kwetsbare arbeidsmarkt en efficiëntie in ondersteunende taken. Maatschappelijke, klimatologische en demografische ontwikkelingen vragen van AGV en Amsterdam om een gezamenlijke aanpak en afstemming in de zoektocht naar en het beheren van water. De innovatiekracht van de

Classificatie: Intern

gezamenlijke organisatie zit in de verbinding van opgaven (zoals de strategische programma’s) en onderlinge afhankelijkheid in taken (zoals waterkwaliteitsbeheer van het waterschap en bronbeheer door de gemeente, de rioleringstaak van de gemeente en waterzuiveringstaak van het waterschap, of de inzet van effluent van RWZI’s voor industriewater). De innovatiekracht zit in het gezamenlijk beoordelen van de opgave en verbinden van beleid en uitvoering. In het gezamenlijk innovatieprogramma zijn tal van voorbeelden hoe innovaties naar de praktijk van beide opdrachtgevers worden gebracht. De samenwerking zorgt voor meer bestuurlijke kracht, om de in de regio Amsterdam de noodzakelijke maatregelen, nu en met name in de toekomst te kunnen uitvoeren. Ook zijn het type werkzaamheden in het assetmanagement vergelijkbaar. In het uitvoeren van projecten, onderhoudstaken en bedienen zit veel synergie en doelmatigheid door het gezamenlijk te organiseren. Kennis wordt effectief door directe collega’s uitgewisseld en ingezet voor beide opdrachtgevers. En doordat vraagstukken vanuit verschillende invalshoeken worden belicht ontstaat er meer scherpte. Tot slot vraagt de arbeidsmarkt steeds grotere aandacht. De arbeidsmarkt vergrijst en vacatures worden moeilijker vervult, dat krijgt binnen de organisatie grote aandacht om continuïteit van de uitvoering te waarborgen.

Door de gezamenlijke organisatie is er sprake van meer slagkracht in het werven van geschikt personeel en is er de mogelijkheid om vanuit de hele watercyclus loopbaanpaden aan te bieden om personeel te blijven binden en boeien. Het werken in de watercyclus is vanuit medewerkers een belangrijk onderdeel in hun werk en behoud van de watercyclus organisatie is door de OR benadrukt als een van de uitgangspunten voor het governancetraject. 3. Voorgestelde model: Vernieuwde Stichting Waternet Onderstaand model is een voorstel over de vernieuwde invulling van de governance van stichting Waternet: ‘Vernieuwde Stichting Waternet’. Onderstaand wordt de inrichting van de vernieuwde stichting verder toegelicht.

Organogram vernieuwde stichting Waternet In bovenstaand organogram gaat het t.a.v. afdeling Water om de opdracht gevende, controlerende en bestuurlijke adviestaak.

Classificatie: Intern

De statutaire directie bestaat uit een SD via een personele unie met AGV, een onafhankelijke directeur Amsterdamse taken en een drinkwater directeur.

Bestuurlijke opdrachtgevers In het model staan de bestuurlijke opdrachtgevers centraal en wordt hun sturing en toezicht versterkt. De opdrachtgevers formuleren hun opdracht voor de gezamenlijke organisatie. Een bijzondere aanvulling daarop is de opdracht die de NV Drinkwater verleent aan de gezamenlijke organisatie. Doordat het college van B&W haar drinkwatertaken mandateert aan de NV, wordt vanuit de NV invulling gegeven aan de opdracht richting Waternet. Bestuurlijk overleg Een aantal keren per jaar komen de bestuurlijk opdrachtgevers bij elkaar. In dit overleg wordt met name gesproken over de Strategische Samenwerking, hierbij is de Strategische Samenwerkingsagenda AGV en Amsterdam het uitgangspunt. Er kan ook worden gesproken over samenwerkingskwesties binnen Waternet, bijvoorbeeld op het terrein van bedrijfsvoering. De NV Drinkwater is standaard vertegenwoordigd als agenda lid in dit overleg om de samenwerking op de publieke taken te bevorderen en synergie te benutten. Indien er bestuurlijke besluiten worden voorgelegd die de drinkwatertaak (indirect) raken binnen Waternet, moeten deze ook worden afgestemd met NV Drinkwater. Ambtelijk overleg (opdrachtgevers/-nemers) In Amsterdam wordt de opdracht voor de Amsterdam taken geformuleerd door het opdracht gevende deel van de afdeling Water. Dit is een nieuwe afdeling die is ondergebracht bij een directie van Amsterdam.

Bij AGV coördineert de bestuursdienst van AGV de uitvoering van bestuurlijke opdrachten. Deze Bestuursdienst wordt ondergebracht bij Waternet (in de AGV kolom) en wordt aangestuurd door de SD. De bestuursdienst wordt echter wel als een onafhankelijke afdeling gepositioneerd die rechtstreeks en transparant kan adviseren aan het AGV bestuur. De ambtelijk opdrachtgevers hebben nauw contact en zijn op onderdelen vergelijkbaar georganiseerd. Beiden beschikken bijvoorbeeld over inhoudelijke strategische expertise, ook is er in beide afdelingen expertise op het gebied van opdrachtgeverschap. NV Drinkwater is ook vertegenwoordigd in dit overleg om samen op te kunnen trekken in het opdrachtgeverschap richting stichting Waternet. Tot slot is ook de opdrachtnemer, Waternet, vertegenwoordigd. Twee keer per jaar wordt er naast de rechtstreekse opdrachtverlening op de eigen taken, door de opdrachtgevers een opdrachtgevers en opdrachtnemers overleg georganiseerd met de statutaire directie. Op de agenda staat o.a. de voortgang op de gezamenlijke taken, afwegingen voor de gezamenlijke opdrachtgevers (vanuit nieuwe ontwikkelingen of afwegingen vanuit capaciteit en middelen) en eventueel advies vanuit de Raad van Toezicht over de samenwerking.

Statutaire directie Waternet De primaire aansturing van de Waternet organisatie vindt plaats door de statutaire directeuren. Gezamenlijk vormen zij als de statutaire directie het stichtingsbestuur. Voor elke taak wordt een statutaire directeur benoemt. Eén voor de AGV, Amsterdam en Drinkwater taken. Elke opdrachtgever benoemt haar eigen directeur. AGV kiest hierbij voor een personele unie en benoemt de Secretaris Directeur (SD) op deze positie. Deze SD stuurt tevens direct op de AGV kolom binnen Waternet. Amsterdam kiest ervoor, conform haar beleid een onafhankelijke directeur te benoemen, die via een opdracht relatie wordt aangestuurd door Amsterdam. Voor de drinkwater taak wordt vanuit de nog op te richten NV Drinkwater een directeur benoemd. Uit nadere

Classificatie: Intern

verkenningen zal blijken of dit een onafhankelijke directeur wordt of een personele unie met de directeur van de NV. Hiervoor zijn we onder meer afhankelijk van de gesprekken met het ILT en de Belastingdienst. In onderstaande afbeelding wordt per opdrachtgever aangegeven op welke taken de respectievelijke statutair directeur stuurt.

Onafhankelijk toezicht Om het evenwicht in de statutaire directie te bewaken wordt er een onafhankelijk toezicht ingesteld in de vorm van een Raad van Toezicht (RvT). Dit onafhankelijk toezicht stimuleert en ziet toe op het realiseren van de samenwerking en integrale keuzes over capaciteit en middelen vanuit het belang van de bestuurlijk opdrachtgevers. Hierbij geldt het volgende uitgangspunt: Het primaat van de beleidsbepaling, opdrachtgeverschap en sturing op de uitvoering van taken, en het ter verantwoording roepen van statutair bestuur, c.q. betrokken statutair bestuurder in dat kader, inclusief de democratische controle en legitimering blijft volledig bij AGV en de gemeente Amsterdam. In het onafhankelijk toezichtsorgaan worden de toezichthouders aangesteld door de bestuurlijke opdrachtgevers. De toezichthouder heeft geen werkgeversbelang richting de statutaire directie. Wel houdt de toezichthouder toezicht op inzet door Waternet op de verschillende taken en de bedrijfsmatige inzet op basis van de overeengekomen opdrachten en jaarplannen. Hierover brengt de toezichthouder advies uit aan de statutaire directie en de ambtelijk en bestuurlijke opdrachtgevers. De installatie van een toezichthouder ontslaat de statutaire directeuren niet van de verplichting haar bestuurlijke opdrachtgever tijdig te infomeren over bedrijfsmatige aangelegenheden.

Classificatie: Intern

Raad van Toezicht (RvT) De wettelijke kerntaken van RvT zijn het houden van toezicht op het bestuur en het adviseren van het bestuur. Bij hun taakuitoefening moeten de commissarissen zich richten naar het belang van de stichting en de met haar verbonden onderneming of organisatie. Het toezicht op het bestuur omvat onder andere: o de realisatie van de doelstelling(en) van de stichting; o de strategie en de risico’s verbonden aan haar activiteiten; o het financiële-verslaggevingsproces; o de naleving van wet- en regelgeving; en o de opzet en de werking van de interne beheersings- en controlesystemen. De wet geeft geen nadere invulling van de adviesfunctie die een RvT heeft. Deze adviesfunctie kan dus nader door AGV en GA worden ingevuld Directieteam Waternet In het Directieteam Waternet zijn drie directeuren opgenomen waaronder die van financiën, dienstverlening en bedrijfsvoering, informatievoorziening en informatie technologie. Het is echter ook mogelijk dat AGV hier een adjunct directeur die de SD ondersteunt bij de uitvoering van haar of zijn inhoudelijke taak. 4.

Uitgangspunten bij vormgeving van Vernieuwde Stichting Waternet • Het in stand houden en vernieuwen van de huidige Stichting Waternet geeft antwoord op de uitdagingen, waar we komende jaren voor staan in het Waterbeheer van Amsterdam en de gemeenten in het werkgebied van AGV • Het organiseren van een gezamenlijke werkorganisatie via een stichting is van belang om synergie voordelen te behalen, kennis en kunde te bundelen en innovatie te stimuleren • In tijden van schaarste voor zowel middelen en personeel, draagt een bundeling van werkzaamheden die onafhankelijk van elkaar niet of minder goed kunnen worden behaald. • Het organiseren van taken via een gezamenlijke stichting, leidt tot gezamenlijke kansen in de watercyclus en in het potentieel van medewerkers, maar ook automatisch tot concessies in aansturing van de organisatie en is daarmee niet vergelijkbaar met reguliere Amsterdamse aansturing en vergelijkbare sturing als een normaal Waterschap. • Het invullen van de samenwerking met een gebalanceerde inzet van capaciteit en middelen vanuit de opdrachtgevers door de stichting dient te worden bewaakt door onafhankelijk toezicht omdat zowel de aansturing van Amsterdam als AGV afwijkt van reguliere aansturing.

• De toezichthouder rapporteert aan zowel het stichtingsbestuur als de ambtelijk en bestuurlijk opdrachtgevers en versterkt daarmee de controlerende rol van de openbare lichamen in het democratisch proces.

Classificatie: Intern

5. Voorgestelde besluiten BOGO Het BOGO besluit in te stemmen met de volgende besluiten en deze voor te leggen aan beide bestuurlijk opdrachtgevers:

1. In te stemmen met de hoofdlijnen van de governance van de watertaken en samenwerking van AGV en de gemeente binnen de vernieuwde stichting Waternet in te richten, zoals beschreven in het model van de vernieuwde stichting, zoals weergegeven in het organogram en beschreven in deze notitie en in te stemmen met de nadere uitwerking van het model, met de volgende uitgangspunten: • •

• • •

•

De Vernieuwde Stichting Waternet is het antwoord op toekomstige wateropgaven in Amsterdam en de gemeenten in het werkgebied van AGV; De Vernieuwde stichting loopt door het (blijvend) bundelen van kennis en kunde op het terrein van waterbeheer, voorop in Nederland om de toekomstige waterbeheer problemen het hoofd te kunnen bieden; De samenwerking zorgt voor meer bestuurlijke kracht, om de in regio Amsterdam de noodzakelijke maatregelen, nu en met name in de toekomst te kunnen uitvoeren; De vernieuwde stichting geeft elke bestuurlijke opdrachtgever de ruimte om zelfstandig te sturen op eigen taken en gezamenlijk op de gezamenlijke taken; Het belang van de Stichting wordt bewaakt door een RvT, die onafhankelijk toezicht stimuleert en toeziet op het realiseren van de samenwerking en integrale keuzes over capaciteit en middelen vanuit het belang van de bestuurlijk opdrachtgevers. Het onafhankelijk toezicht biedt bovendien een belangrijke waarborg voor personeel wat in dienst is bij de Stichting;

2. Dat bij de verdere uitwerking van de vernieuwde stichting en voorafgaand aan definitieve vaststelling, rekening dient te worden gehouden met nadere eisen van de ILT, de Belastingdienst, financiële consequenties die nu nog onvoldoende in beeld zijn en overige juridische vraagstukken, die kunnen leiden tot bijsturing van het voorgenomen model. 3. Voor beide bestuurlijk opdrachtgevers is dit besluit vertrekpunt voor het gezamenlijk verder werken aan de inrichting. Gemeente Amsterdam hecht aan het nadere onderzoek en overleg over deze uitwerking. AGV hecht aan een nadere duiding en precisering in de toelichting op haar besluitvorming. Deze toelichting – die geen onderdeel uit maakt van het gezamenlijk besluit - wordt opgenomen in het bestuursvoorstel AGV en besproken met het AB zodat de inbreng AGV voor de nadere uitwerking opgehaald kan worden. 4. Opdracht te geven om besluitvorming in het derde kwartaal 2023 voor te bereiden m.b.t. de definitieve vaststelling van de vernieuwde stichting voor BW/raad en DB/AB. De nadere uitwerking van deze opdracht vindt plaats in het ambtelijk opdrachtgeversoverleg (OGO) en zal in ieder geval betrekking hebben op: • • • •

een vernieuwde samenwerkingsovereenkomst statuten voor de vernieuwde stichting mandaten waarin de bevoegdheid tot besluitvorming per opdrachtgever is geëxpliciteerd een bestuurs-/directiereglement

Classificatie: Intern

•

een organisatiebesluit

5. Het voorgenomen model van de vernieuwde stichting ter advisering voor te leggen aan de OR van Waternet.

Classificatie: Intern