Bijlage 2 - Artikel Parool, 4 januari 2024 o.v.v. Van Schijndel (FvD)

11-01-2024 10:00

Is Rwanda de oplossing voor Europese asielproblemen? ‘Kijk liever naar de VS’ Plus

Exclusief

Is Rwanda de oplossing voor Europese asielproblemen? ‘Kijk liever naar de VS’

Hope Hostel is Kigali werd ooit gebouwd voor overlevenden van de genocide in Rwanda. Nu hoopt de Britse regering er asielzoekers te huisvesten. BEELD

Met buitengewone belangstelling volgen Europese landen de pogingen van het Verenigd Koninkrijk om asielzoekers in Rwanda onder te brengen. Maar het is vooral ook interessant te kijken naar wat de Verenigde Staten doen, zegt Monika Sie, directeur van Instituut Clingendael. Romana Abels 4 januari 2024, 03:00

De pogingen van de Britse regering om asielzoekers naar Rwanda te brengen om daar hun asielverzoek af te wachten en eventueel asiel te krijgen, worden met grote belangstelling gadegeslagen door EU-landen. Ook Nederland kijkt mee hoe de Britten proberen het asielsysteem te veranderen.

Eén magazine naar keuze Exclusief voor abonnees van Het Parool Bekijk aanbod Aangeboden door

Onlangs nog zei de Duitse vooraanstaande christendemocraat Jens Spahn dat zijn partij CDU er voorstander van is om asielprocedures voortaan elders te laten plaatsvinden: in Ghana, Rwanda, Moldavië of Georgië. “Als we dat een week of zes, zeven consequent volhouden, zal het aantal aanmeldingen dramatisch dalen,” voorspelde Spahn.

https://www.parool.nl/wereld/is-rwanda-de-oplossing-voor-europese-asielproblemen-kijk-liever-naar-de-vs~bae52b7a/?referrer=https%3A%2F%2…

1/4

11-01-2024 10:00

Is Rwanda de oplossing voor Europese asielproblemen? ‘Kijk liever naar de VS’ De Tweede Kamer heeft aan staatssecretaris Eric van der Burg gevraagd om op de hoogte te worden gehouden van de ontwikkelingen in het Verenigd Koninkrijk op dit gebied. In de laatste week voor het kerstreces dook ook Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, plotseling op in Rwanda. Monika Sie, directeur van Instituut Clingendael, was al eerder in Rwanda om daar te kijken hoe Rwanda vluchtelingen opvangt. Ze sprak met de overheid en hulporganisaties. Want er mag dan nog geen enkele asielzoeker vanuit het Verenigd Koninkrijk naartoe zijn gegaan, uit andere landen zijn er al wel vluchtelingen. “Rwanda wil een verwelkomend land zijn,” zegt ze. Hoe het dat aanpakt, hangt helemaal af van het budget dat ervoor beschikbaar is. Er is grootschalige opvang voor mensen uit Congo en Burundi, momenteel zo’n 130.000 mensen. Die leven, zegt Sie, ‘op het laagste bestaansniveau’.

Hope Hostel “Er is ook een tweede categorie opvang, waar vluchtelingen zitten die uit de detentiecentra in Libië worden gehaald. Voor die opvang betaalt de Europese Unie. De opvang voor die mensen ziet eruit als een aangename Franse camping. De opvang die ze voorbereiden voor de mensen die uit het Verenigd Koninkrijk komen, is nóg een niveau hoger, een soort eerstklasopvang.” Alleen: er ging nog niemand naar het Hope Hostel in Kigali, dat al achttien maanden klaarstaat om asielzoekers te ontvangen. Het pension, oorspronkelijk gebouwd om overlevenden van de genocide in 1994 op te vangen, heeft vijftig tweepersoonskamers klaarstaan, gedeelde badkamers en faciliteiten om bewoners van drie maaltijden per dag te voorzien. Ook structurele huisvesting is al vergevorderd, waarbij de Rwandese gastgemeenschap mede gaat profiteren van wat met het Britse geld wordt gebouwd. Opeenvolgende gerechtelijke procedures verhinderden echter dat de eerste bewoners er aankwamen. Onlangs maakte de Britse premier Rishi Sunak een nieuwe wet, waarin wordt bepaald dat Rwanda een veilig land is. Of het daarmee wél mogelijk is, moet nog blijken. Eerst moet het Britse Hogerhuis zich er nog over buigen.

Sie: “De rechters in het Verenigd Koninkrijk hebben zich tot nu toe vooral gericht op de vraag of er een mogelijkheid is dat asielzoekers die naar Rwanda worden gevlogen onterecht worden teruggestuurd naar een land waar ze gevaar lopen, bijvoorbeeld hun land van herkomst. Dat zou kunnen gebeuren doordat Rwanda nog over onvoldoende capaciteit beschikt om grote aantallen asielzoekers door een individuele procedure te laten gaan. De rechters vonden Rwanda in dat opzicht niet veilig.”

Belangstelling uit allerlei landen Ook met de nieuwe wet van Sunak en het verdrag dat het Verenigd Koninkrijk inmiddels met Rwanda sloot, blijven er tal van vragen over. “Hoe zit het met de bestaanszekerheid op lange termijn van vluchtelingen in een land met een hoge werkloosheid en nog veel armoede, en hoe stellen de autoriteiten zich op als vluchtelingen gaan protesteren?” Ondanks dat, is er belangstelling in andere landen voor wat de Britten doen. “Onder andere Denemarken, Oostenrijk, Tsjechië en Nederland zijn al meermaals bij elkaar gekomen om te praten over de vraag of zulke zogenaamde ‘innovatieve partnerschappen met derde landen’ ook iets voor hen zijn,” aldus de Clingendaeldirecteur. “Ze ontmoetten elkaar in Tsjechië, in Brussel, in Wenen en in Kopenhagen. De laatste keer was daar ook een vertegenwoordiger van de Europese Commissie bij. De vraag die op tafel ligt, is of op de een of andere manier asielprocedures elders kunnen worden afgewikkeld dan op het Europese continent.” “Iedereen is beducht dat de asielsituatie onhoudbaar wordt,” zegt Sie. Op dit moment hoopt iedereen dat het Europese migratiepact, dat eind vorig jaar gesloten werd, genoeg is om de migratie beheersbaar te houden. Onder andere met een snelle procedure aan de buitengrens om mensen met een

https://www.parool.nl/wereld/is-rwanda-de-oplossing-voor-europese-asielproblemen-kijk-liever-naar-de-vs~bae52b7a/?referrer=https%3A%2F%2…

2/4

11-01-2024 10:00

Is Rwanda de oplossing voor Europese asielproblemen? ‘Kijk liever naar de VS’ kansarm asielverzoek te onderscheiden van degenen met een kansrijk verzoek. Akkoorden met landen als Tunesië en Egypte zouden irreguliere migratie moeten ontmoedigen. “Maar het is duidelijk dat de vrees bestaat dat die oplossing niet voldoende zal werken. Dus wordt er gezocht naar een plan B.” Het is niet alleen een Europese zoektocht, zegt Sie. “Alle bestemmingslanden zijn op zoek naar manieren om op een humane manier controle te krijgen over hun buitengrenzen en hun verantwoordelijkheid te nemen in de bescherming van vluchtelingen. Daarbij kijken ze steeds: wat doen andere landen?”

Deense model In de Tweede Kamer is op dit moment het ‘Deense model’ populair. Denemarken heeft bij het EU-verdrag van Maastricht (1992) vastgelegd dat het niet meedoet aan de Europese migratieregels. Het land heeft ook een wet ingevoerd om de asielprocedure aan Rwanda uit te besteden, maar die is nog niet in de praktijk gebracht. “De Denen konden die opt-out voor zichzelf regelen doordat andere Europese landen beseften dat het nieuwe verdrag er destijds alleen zou komen als ze Denemarken tegemoet zouden komen.” Hoewel het Europees Parlement heeft opgeroepen tot een conventie over de hervorming van de Europese verdragen, is een nieuw EU-verdrag niet meteen aan de orde, en daarmee ook de mogelijkheid om op een onderdeel een opt-out af te dwingen. De Denen waren er bovendien erg op tijd bij, zegt Sie: die kregen hun uitzondering voordat er gezamenlijke regels over asiel waren. “Nederland maakt ondertussen deel uit van Schengen en het gemeenschappelijke asielsysteem. Een opt-out is dan ingrijpender.” Maar hoe dan ook, ze merkt: er hangt iets in de lucht. “Er zijn verschillende varianten aan het ontstaan. Aan de ene kant heb je het Britse model. Dat komt neer op afschrikking van irreguliere aankomsten door mensen in het vooruitzicht te stellen dat ze naar diep Afrika worden gebracht en daar eventueel hun bescherming tegemoet kunnen zien.

De boodschap is: op irreguliere aankomst volgt nooit bescherming in het Verenigd Koninkrijk.” De Britten keken dat model af van de Australiërs. Een andere mogelijkheid, waar Noord-Europa zich volgens Sie beter in zou kunnen verdiepen, is doen wat de Verenigde Staten doen. “De regering-Biden heeft gezegd dat het onverantwoord is dat mensen pas na een enorme helletocht de VS kunnen bereiken, of ze nou voor asiel of arbeid komen. Zij willen dat anders gaan doen, via programma’s voor legale migratie. Daarom hebben ze bedacht dat ze regionale kantoren gaan inrichten in het hele westelijk halfrond. ‘Safe mobility offices’, heten ze. Daar kan je voorlopig alleen informatie krijgen over programma’s voor legale migratie, maar mogelijk in de toekomst ook een visum aanvragen, want de Verenigde Staten hebben arbeid nodig.”

Legale routes “Tegelijkertijd wil de VS met een nieuw systeem aan de zuidgrens bevorderen dat mensen een van die legale routes volgen en illegale grensoverschrijding ontmoedigen, ook door toegang tot asiel in dat geval te beperken.” Dat is volgens Sie een andere benadering dan wat Trump deed, maar ook dan wat Meloni, Von der Leyen en Rutte deden toen ze een deal sloten met Tunesië. “Trump bouwde alleen een muur, de EU dacht dat het door geld te beloven aan een buurland klaar zou kunnen zijn.” “Als je zou doen wat de Amerikanen doen, dan zou je niet alleen investeren in samenwerking met Tunesië, maar ook afspraken maken met de WestAfrikaanse landen die daarachter liggen, zoals Guinee en Ivoorkust,” zegt Sie. “Dan zou je ook moeten erkennen dat Kais Saied (de president van Tunesië, red.) een probleem heeft met West-Afrikanen die op transitreis zijn naar Europa.” “Amerika erkent: oké, er is een enorme aantrekkingskracht van ons land. Dat is reëel, want we hebben arbeidskrachten nodig. Laten we proberen om dat te organiseren op een humane en legale manier, in samenwerking met alle landen langs die migratieketen.”

https://www.parool.nl/wereld/is-rwanda-de-oplossing-voor-europese-asielproblemen-kijk-liever-naar-de-vs~bae52b7a/?referrer=https%3A%2F%2…

3/4

11-01-2024 10:00

Is Rwanda de oplossing voor Europese asielproblemen? ‘Kijk liever naar de VS’ Sie ziet voor zich dat Europa eenzelfde soort regionale centra inricht. “Dan zouden mensen daar visa kunnen aanvragen voor werk waarvoor in Europa arbeidsmarkttekorten bestaan. Door langdurige relaties aan te gaan met opleidingscentra daar en drie keer zoveel verpleegkundigen op te leiden als bijvoorbeeld naar Duitsland migreren, kun je braindrain in landen van herkomst voorkomen.”

Aanpassing Europese regels Zo’n oplossing zou gepaard moeten gaan met forse versterking van de hulp aan landen die vluchtelingenbescherming in de regio bieden. Zwaar getroffen landen zouden bovendien moeten worden ontlast door vluchtelingen direct vanuit vluchtelingenkampen naar Europa te hervestigen. “Het is leerzaam te volgen wat er in de VS gebeurt. Voorlopig worstelen ook zij nog met enorme aantallen irreguliere aankomsten.” Sie: “Denemarken heeft steeds gezegd: wij willen stoppen dat mensen hier irregulier aankomen, door verplaatsing van de asielprocedure voor deze mensen naar een land buiten de EU. Maar we willen wel onze verantwoordelijkheid nemen voor asiel door hervestiging. Dat is een radicaal andere benadering dan het huidige Europese asielsysteem en vereist aanpassing van de Europese regels. Dealen met Rwanda is bovendien niet voor beginners.” Ze snapt wel dat Denemarken zegt: dat doen we liever in EU-verband, samen met Oostenrijk, Duitsland, Nederland en andere landen. “Voorlopig zijn alle ogen gericht op de onderhandelingen over het Europese asiel- en migratiepact. Maar mocht dat niet goed werken, dan wordt er al nagedacht over een plan B. De Denen lopen de deur plat in Kigali en zijn in 2025 voorzitter van de EU.”

https://www.parool.nl/wereld/is-rwanda-de-oplossing-voor-europese-asielproblemen-kijk-liever-naar-de-vs~bae52b7a/?referrer=https%3A%2F%2…

4/4