bijlage 2. Advies SDC Venserpolder.pdf

Adviesaanvraag DB aan stadsdeelcommissie Stadsdeel: Zuidoost Onderwerp adviesaanvraag: Verkenning van de kansen voor de Venserpolder (principenota) Portefeuille: Ontwikkelbuurten - Dirk de Jager Advies opgesteld door: Heero Viel (GL), Ibrahim Ghazi (DenK),Talita Keerveld (PvdA) & Wim van der Kamp (VVD) Meegestuurde stukken: Verkenning van de kansen voor de Venserpolder (principenota) Procesbegeleider: Heleen Hof Datum weekstart/staf: Datum stadsdeelcommissie: 24 september 2020 Datum dagelijks bestuur: 25 augustus 2020 Registratienr. (optioneel): -

Over adviesaanvragen door het DB: Het dagelijks bestuur vraagt de stadsdeelcommissie om advies als het voornemens is een product in het kader van een gebiedscyclus op te stellen of op eigen initiatief een taak of bevoegdheid uit te oefenen waarbij een uniforme openbare voorbereidingsprocedure in de zin van afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht of inspraak in de zin van de Algemene Inspraakverordening aan de orde is (art. 19 lid 2 verordening op het lokaal bestuur). Bij de besluitvorming maakt het DB inzichtelijk wat het advies van de commissie is. Het advies is zwaarwegend (het DB neemt het advies over indien het is vastgesteld met een meerderheid van stemmen en past binnen de stedelijke en budgettaire kaders). Afwijkingen van het advies motiveert het DB schriftelijk.

Adviesvraag DB aan stadsdeelcommissie: Formuleer hier de vraag aan de stadsdeelcommissie

Advies verstrekken aan het DB over de Verkenning van de kansen voor de Venserpolder. Dit advies kan gegeven worden gedurende de ter visielegging van 6 weken na DB besluit: van 25 augustus 2020 tot en met 6 oktober. Het advies zal gebruikt worden bij de vervolgstappen die worden ingezet naar aanleiding van de verkenning. Vervolgstappen: bespreking in stadsdeelcommissie van 24 september, gevolgd door vaststelling op 8 oktober 2020

Advies stadsdeelcommissie: Advies van de stadsdeelcommissie aan het dagelijks bestuur

De gemeente Amsterdam heeft grootste plannen met Amsterdam Zuidoost, met Bijlmer Centrum en daarbinnen blijkens op basis van de principenota Venserpolder, heeft de stadsdeelcommissie Zuidoost gebruik gemaakt van haar recht om advies te geven. Het dagelijks bestuur heeft niet specifiek aangegeven op welk onderdeel extra advies gevraagd is/gewenst is. De principenota Venserpolder in het geheel is beschouwd, een begin (de zoveelste?) van een proces wat ingang gezet gaat worden om de buurt naar een hoger plan te tillen. Het bestempelen van de wijk als ‘Vogelaarwijk’ of inmiddels ‘Ontwikkelbuurt’…. Wat gaat het brengen? Het is tijd voor een wezenlijke ingreep. De principenota is wellicht kort samengevat: een droom. Hopelijk komen veel van die dromen uit. Realiteit is dat veel zaken momenteel eerder corresponderen met een nachtmerrie dan een droom. Die nachtmerrie zit er vooral in: de basisvoorzieningen zijn niet op orde. Voorzieningen waar elke Amsterdammer recht op heeft en gebruik van moet kunnen maken. Korte boodschap: eerst de basis op orde dan de rest! Welke basiszaken moeten waargemaakt worden om de buurt leefbaar en aantrekkelijk te maken? Luister naar de bewoners! Waar/wanneer/met wie zijn gesprekken gevoerd? Waar zijn gespreksverslagen of anderzijds terug 1

te vinden? Het is niet te vinden in de principenota. Er is zeker wat terug te vinden over bewoners maar een transparant verslag is nergens te vinden. Haal de kracht uit de wijk, investeer in de wijk, zorg voor scholing van mensen in de wijk, stimuleer ondernemerschap, creëer arbeidsplaatsen in de wijk. Laat de gemeente Amsterdam daar zelf een voorbeeld in gegeven bij aanbesteding van projecten door de vraag te stellen: “is er niet iemand uit de wijk zelf i.p.v. het weer invliegen van externe ‘hit- en run figuren’?”. De bewoners zijn er moe van: van ‘buitenaf’ haalt men expertise maar zodra het spannend begint te worden stopt het project en zit de buurt met de gebakken peren. De stadscommissie adviseert om inzichtelijk te maken – met naam en toenaam – wat er gedaan is om lokale mensen met expertise aan te trekken. Vaak spreekt men in projecten over ‘sleutelfiguren’. Wie deze dan precies zijn en hoe bewoners met deze sleutelfiguren in contact kunnen komen, dat blijft een raadsel. Investeer als gemeente in het stimuleren en waar nodig ondersteunen van verdere zelforganisatie van deze sleutelfiguren en andere bewoners / belanghebbenden in Venserpolder. Dit mede in het kader van en in lijn met de stedelijke democratiseringsagenda en de uitgangspunten en doelen in verband met het Masterplan Zuidoost.

Dat stimuleren en ondersteunen kan in de vorm van waar wenselijk (ingehuurde) – facilitering (liefst zo lokaal mogelijk!), beschikbaar gestelde (huurkosten van) ruimte, brede communicatie onder bewoners en het beschikbaar stellen van tijd van betrokken ambtenaren en bestuurders. Streef daarbij na en stimuleer dat er zoveel mogelijk zinvolle dwarsverbanden worden gelegd tussen verschillende aandachtsgebieden c.q. domeinen. Houd rekening met verschillende scenario’s wat betreft de graad, mate van vertegenwoordiging, capaciteiten en effectiviteit wat betreft die zelforganisatie en de participatie van daaruit in het kader van de verdere ontwikkeling en realisatie van plannen in Venserpolder. Vraag bewoners waar behoefte aan is. Zorg dat het breed gedragen is: niet alleen maar de mensen die overdag tijd hebben betrekken. Waar is te zien dat in de volle breedte er steun is? Een initiatief zoals ‘Hoodlab’ waarnaar verwezen wordt, de stadsdeelcommissie heeft nog steeds niet vernomen dat er sprake is van een representatieve deelname van bewoners uit de wijk. Waarom kan een project niet zo vormgegeven worden dat opbrengsten van een overleg met bewoners overal terug te vinden is via een communicatieplatform dat op verschillende manieren toegankelijk is. Dat moet ook online beschikbaar zijn. Dat kan een simpel gespreksverslag zijn wat gepubliceerd kan worden, een forum of anderzijds.

Waarom niet hier beginnen? https://www.amsterdam.nl/venserpolder-en-fd/. Dit kan op zowel ruimtelijk, als sociaal en economisch vlak. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het verschil van een situatie waarbij een voldoende breed gedragen en goed georganiseerd bewonersplatform met een buurtbudget gaat werken en daarbij een (sociale) agenda ontwikkelt en realiseert met dat budget die een sterke overlap heeft met de plannen die in het kader van het vervolg op de principenota worden ontwikkeld. Dit hoeven geen megalomane projecten te worden en uit de kluitengewassen budgetten. Samenwerking met bedrijven en het onderwijs is essentieel hierin. Als er in Amsterdam Zuidoost en Amstel III zoveel geld verdiend wordt, waarom komt het dan niet terug in de wijken waar de grote bedrijven aan grenzen? Er is ook kennis aanwezig: het ROC van Amsterdam is in de buurt, net als de HvA en ook de UvA/VU zijn niet verweg. Als een initiatief zoals cumuluspark het bedrijfsleven, onderwijs en de buurt weet aan te haken, dan kan de gemeente toch ook helpen om te verbinden met de buurt? Verder is het ook wenselijk om duidelijker te maken hoe de ontwikkelingen rond het Masterplan Zuid Oost verband houden met hetgeen in het kader van dit ontwikkeltraject wordt gepland en hoe dat op elkaar

2

afgestemd gaat worden, zowel qua inhoud als qua betrokkenheid vanuit bewoners en andere relevante partijen in Venserpolder. Tekenend is dat in de principenota ‘in gesprek met de buurt en betrokkenheid bewoners’ aan het einde past komt… Wellicht is dit het meest belangrijke van de gehele principenota “Belangrijke thema’s die spelen onder de bewoners zijn veiligheid, afvalproblematiek, inrichting openbare ruimte.“ (pagina 20). Waar is de aansluiting met het gebiedsplan? Laat de kerngedachte, de basis, dus niet ondersneeuwen. Niet voor niets vragen bewoners aandacht voor de thema’s schoon, heel en veilig. Dus voor er allerlei principenota dromen voorbijkomen – die de stadsdeelcommissie (met enkele uitzonderingen die genoemd worden in dit document van harte onderschrijft!) – eerst de basis op orde! Schoon De gemeentelijke taak om een goede vuilophaal te organiseren voor bewoners, bedrijven en bezoekers mag onderhand eerst de basis bereiken. Het woord vuil/vuilnis komt niet voor in de principenota. Afvalproblematiek een belangrijk thema onder bewoners dus – dat is een basisstreven. Dat is na alle jaren nog niet op orde. Zorg ervoor dat gelegenheden zich aan de milieuregels houden. Waarom komen bedrijven/instellingen ermee weg afval te dumpen of rotzooi te laten mogen laten slingeren, want het is op eigen terrein? Vraag naar de bedrijfsafvalcontracten.

Optreden tegen personen die grofvuil buiten de vaste tijden buiten zetten. Er wordt nagelaten om op te treden ondanks camera’s (daar zouden – als die goed ingezet worden – er meer van moeten komen). Ook de groenvoorziening, het werk dat gedaan wordt, accepteer geen haast klussen waarbij er stukken overgeslagen worden. Het onderhoud van groen op een fatsoenlijke manier uitvoeren. Denk ook aan de Pablo Nerudalaan richting Duivendrecht station, wat een soort niemands gebied lijkt te zijn qua onderhoud. Allemaal basis. Heel In de openbare ruimte is voldoende te realiseren en te verbeteren. Zorg dat alle sport- en speelfaciliteiten werken. Zorg dat de straatverlichting overal goed werkt. Werk samen met woningcorporaties en VvE’s om geen ‘kastje-muur’ verhaal te krijgen bij bewoners die iets melden en van de woningbouw te horen krijgen: dit is voor de gemeente en dat de gemeente het omgekeerde communiceert. De straatverlichting, de binnentuinen op gemeentegrond en zo nog meer. Stoeptegels die losliggen en waar ongedierte voor problemen zorgen. Onderhoud en schoonmaak van speelgelegenheden. Inzetten van voldoende fietsenrekken. Weghalen van fietsenwrakken die niet gebruikt worden (dat mag een periodieke actie zijn, fietswrakken beperken parkeerruimte voor bewoners die wél een fiets gebruiken). Allemaal basis.

Veilig De stadsdeelcommissie is gematigd positief dat het thema veiligheid veelvuldig voorkomt. Het is tijd om de daad bij het woord te voegen. Het woord handhaving is niet terug te vinden, politie slechts tweemaal (daar is blijkens de principenota wel mee gesproken, opbrengsten zijn niet terug te vinden). Je zou denken dat gezien de veelvuldig aangedragen problematiek omtrent veiligheid er geïnvesteerd gaat worden in dat de bewoners in goed contact staan met de wijkagenten. Daar is capaciteit voor nodig. Handhaving door wijkagent op onwenselijk gedrag. Handhaaf verkeersregels op de openbare weg, niet zelden zijn er verkeersongelukken. Zorg ook voor veilige binnentuinen. Muziekoverlast in de binnentuinen, barbecues die rook- en stankoverlast veroorzaken. Passagiers

3

en snorders zelf. Iedereen weet ze te vinden, niemand die er wat aan doet. Zelfs in periode waar covid-19 prominent aanwezig is, de snorders blijven actief. Zonder voldoende handhaving is het moeilijk om de doelen te bereiken. Wat ontbreekt in de principenota? Andere zaken die niet terugkomen maar waar de basis ook niet van op orde is, daar moet aandacht voor zijn. De stadsdeelcommissie adviseert om eens goed te kijken naar overlap tussen allerlei plannen die er zijn, variërend van het panacee Masterplan Zuidoost, ontwikkelbuurt alsmede het gebiedsplan. Werkloosheid Het woord komt niet eens voor in de principenota. Met een werkloosheidpercentage in Bijlmer Centrum dat helaas de ranglijsten van Amsterdam aanvoert, Venserpolder in het bijzonder…. Publicaties over de cijfers hierover zijn er voldoende https://data.amsterdam.nl/publicaties/publicatie/Banen-en-werkenden-inZuidoost/b1124350-76cd-45d2-839f-cabc5271d2b2/ oplossingen blijven achterwegen. Hoe kunnen de bewoners profiteren van economische zelfredzaamheid als de achterstand tot de arbeidsmarkt zo groot is? De sleutel wat de stadsdeelcommissie betreft zit in doorpakken. Breng voor iedereen in kaart wat de mogelijkheden zijn. Er zouden sollicitatietrainingen gegeven kunnen worden, ook in buurthuizen. Er moet ook niet weggekeken worden van discriminatie op de arbeidsmarkt.

Er is onvoldoende zicht op welke schaal zich dit exact voordoet. Speelt dit ook in Venserpolder? Doe een onderzoek onder bewoners om te zien hoeveel arbeidsmarktdiscriminatie er ervaren wordt. De gemeente Amsterdam moet zich committeren aan een structurele aanpak van discriminatie op de arbeidsmarkt. Om te beginnen met: Onderwijs Hoe zorgt de gemeente dat het beste uit bewoners gehaald kan worden? Er is zoveel talent en potentie! Zou het niet mooi zijn om te investeren in de bewoners? Het beste uit mensen halen. Investeer in scholing, zeker in de jeugd maar vergeet ook de rest niet. Waarom niet een project waarbij er ook ruimte is om startkwalificaties te halen voor volwassenen? Bijvoorbeeld ‘mavo/havo/vwo voor volwassenen’ traject. Het aangeboden onderwijs zou ook moeten liggen in datgene wat nodig is, om mensen zelfredzaam te maken én ook gekeken moeten worden naar wat de maatschappij nodig heeft. Zijn er handhavers nodig? Politie? Leraren? Woningonderhoud? Programmeurs? Zorgmedewerkers? De verbinding tussen de arbeidsmarkt en onderwijs moet gemaakt worden. Ook ondernemerschap moet gestimuleerd worden. Zou er niet een business incubator kunnen komen, in samenwerking met een onderwijsinstelling zoals bijvoorbeeld de HvA? Venserpolder kent diverse onderwijsinstellingen maar er is geen gevarieerd aanbod van onderwijs. Een clustering van speciaal onderwijs zou je kunnen zeggen.

Kan dit doorbroken worden? Wellicht is er met Amstel III en De Nieuwe Kern (DNK) een overlap mogelijk om onderwijsaanbod uit te ruilen en beter af te stemmen. De VSO “ De Dreef” dient betrokken te worden , omdat de vorming van jonge mensen ,zeker met een schoolloopbaan in het voortgezet speciaal onderwijs, niet alleen plaats vindt op school maar ook in de sociale omgeving. Schoolpleinen voorzien van speel attributen, stimuleer sporten- en bewegen. Laat er aandacht zijn voor leer- en werkplekken.

4

Het Bindelmeer College: help de school met het herinrichten door sloop/nieuwbouw in een moderne architectuur. Laat aan de jeugd zien dat er doorstroommogelijkheden zijn naar vervolgonderwijs. Voor sommige leerlingen/studenten is er thuis geen plek om rustig te studeren. Binnen de buurthuizen moet er ook ruimte zijn voor huiswerkbegeleiding en een rustige plek om het huiswerk te maken en te studeren. In Amsterdam Zuidoost is er sprake van een lager VO-advies t.o.v. andere stadsdelen. Van structurele onder-advisering van studenten kan geen sprake zijn. De gemeente moet alles binnen het redelijke uit de kast halen om dit te voorkomen. Studenten in Zuidoost verdienen gelijke kansen. Er zouden meer leerlingen naar het HAVO/VWO moeten uitstromen. Alsmede naar MBO, HBO en Universiteit. Sturen op opleidingen en ontwikkelkansen die een goede kans geven op de arbeidsmarkt. Leg de lat hoog, spreek hoge verwachtingen uit! Rolmodellen uit de buurt en eigen gemeenschap, stimuleren. Laat de nieuwe opzet van Buurtteams hier ook een rol in spelen. Samenwerking in het sociale en fysieke domein van Buurteams, sociale basis, OKT, participatie en gebiedsteam (gebiedsmakelaar/gebiedsmanager). Als het ware instellen van een gebiedstriage in Venserpolder inspelend op de verschillende terreinen. Het buurtteam moet uitgebouwd worden waarbij vorming en ontwikkeling centraal staat.

Ontwikkelingsprogramma’s voor opleiding, werk en vrije tijdbesteding onder begeleiding. Iedereen heeft een doel: je bent jezelf aan het ontwikkelen/aan het leren/ of anderen wat leren/helpen. Iedereen wil graag nuttig bezig zijn. Iedereen telt en iedereen doet mee, een inclusieve wijk voor- en door de mensen van Venserpolder. Geen mensen die niet zelfredzaam zijn die niet in beeld zijn. Financiële zelfredzaamheid Mensen die kampen met een hoge schuldenlast moeten een passend ondersteuning traject aangeboden krijgen via de schuldhulpverlening. Schulden voorkomen is beter dan achteraf de schulden te moeten saneren. Vanuit de gemeente: geef trainingen in de buurthuizen met materiaal van bijvoorbeeld het NIBUD. Het kunnen maken van een begroting en niet meer uitgeven dan er binnenkomt is van levensbelang. Voorzieningen in de wijk en wonen Aanhaken/uitruilen met Amstel III/De Nieuwe Kern (DNK)? Daar ziet de stadsdeelcommissie ook goede kruisbestuivingsmogelijkheden: aanhaken bij de nieuwe kern en echt verbinden i.p.v. ‘de andere kant van het spoor’ te blijven. Echte kansen voor bewoners van beide gebieden, ook op economisch gebied. Zo zou er ook in Venserpolder ruimte kunnen ontstaan voor het voor het ontwikkelen van nieuwbouw koopwoningen met of zonder vrije kavels. Zie het succes van vrije kavels als impuls in de omgeving.

Er moet ook aandacht zijn voor het gebied rondom Dubbelink, waar veel koopwoningen zijn en waar pas nieuwbouw gerealiseerd is. Wat is er nog nodig om dit ‘af te maken’? Kunnen er ook goede voetpaden komen en kan er gekeken worden dat de stoep ook voldoet aan de vastgestelde stedelijke normen. Een goede infrastructuur in de wijk is nodig. Er zou nu vaart gemaakt moeten worden met glasvezelaanbieders te stimuleren Venserpolder met voorrang aan te sluiten op snel internet. Locatie verzorg- en verpleeghuis de Venser: herontwikkeling door sloop- en nieuwbouw is een grote verbetering van de wijk. Zorg voor een verbinding met Amsterdamse Poort. Naast deze ontwikkeling de skyline Dolingadreef aan de D-kant ontwikkelen en de hoogte van Changes behouden langs deze dreef.

5

De verbindingen door bruggen verbeteren naar Anansi, strikt genomen geen Venserpolder maar wel een functie voor buurtbewoners. Slopen van wijk 7 broedplaats in de huidige vorm of verplaatsen elders of incorporeren in de nieuwbouw met dezelfde kwalificaties, echter met een hoogwaardig niveau van een broedplaats. Dit geeft tevens werkgelegenheid in de wijk. Waarom zouden de bewoners van Venserpolder niet recht hebben op goede voorzieningen? Ze willen hier zelf aan meewerken! Winkelcentrum Een rigoureus aanpak van het winkelcentrum is nodig. Het slopen, verplaatsen en woningen ontwikkelen zou kunnen maar beter: een strak beheer in de omgeving instellen. De winkeliersvereniging is niet actief. Er zijn diverse pogingen gedaan om dit nieuw leven in te blazen. Met de ene hand zou de fluwelenhandschoen nodig zijn om ondernemerschap te stimuleren en basisvoorzieningen bereikbaar te houden voor bewoners. Met de handhavingsmogelijkheden die de gemeente heeft zou echter ook meer gedaan moeten worden. Het heeft een ander wijze van benadering nodig om de inzet van ondernemers te belonen en de omgeving op een hoger niveau te brengen. Dit vraagt enerzijds om handhaving en anderzijds om facilitering, wel op een eigen passende wijze. Er zijn veel pogingen gedaan om een winkeliersvereniging op te zetten.

Echter alle initiatieven zijn mislukt, wanneer komt een project dat wel blijft doorgaan nadat de ingehuurde externe weg gaat? Van het gas af Amsterdam staat op het punt om (naar schatting) 65 miljard te investeren in het aardgas-vrij maken. Circa 14 miljard daarvan is nog niet gedekt in de opbrengsten (zie noot 1&2). De stadsdeelcommissie onderschrijft de noodzaak dat er een duurzaamheidsopgave is voor de wereld, voor Nederland, voor Amsterdam, voor stadsdeel Zuidoost en dus ook voor Venserpolder. Echter, bij een operatie van deze omvang moeten we ons extra bewust zijn van de risico’s. Is Venserpolder de plek waar er geëxperimenteerd moet worden? Waar komt de rekening te liggen? Bij nieuwbouwprojecten kan er van meet af aan goed gekeken worden naar energieverbruik. Eerst flink isoleren en sturen op minder verbruik zodat er overstap gemakkelijker gemaakt kan worden. Stel hier hulp en middelen voor beschikbaar. In de Venserpolder zijn er genoeg VvE’s bekend die net geïnvesteerd hebben in zuinigere C.V.-ketels. De terugverdientijd is normaliter 15 jaar. Of gaat de gemeente alle bewoners compenseren die net een nieuwe ketel hebben gekocht, uitstellen wat namelijk niet meer verantwoord. Waar is te zien dat er bewoners gevraagd is wat ze willen c.q. hoe wil de gemeente dit faciliteren om echt die stem op te halen van de bewoner? Waar is ruimte voor eigen initiatieven i.p.v.

de dwang voor een warmtenet geëxploiteerd door een enkele leverancier? Op een ‘markt’ met een enkele aanbieder die als doelstelling heeft het maken van winst is de prijs nog nooit gezakt. De bewoner zal gedupeerd zijn door maandelijks meer te moeten betalen. We maken ons ernstig zorgen over het draagvlak voor deze plannen onder de bewoners van Venserpolder. Gaat dit een tweede Van der Pek – (Amsterdam Noord) buurt worden waar bewoners zelf met goede ideeën komen maar er niet geluisterd zal worden? Het lijkt er niet op dat de gemiddelde bewoner staat te trappelen om het aardgas te vervangen met warmte uit (nog meer) vervuilende bronnen. Bewoners van de eerste proefwijken geven nu al een sterk het signaal dat zijn liever niet op een dergelijk warmtenet aangesloten te willen worden als deze afkomstig is van biomassa en afvalverbranding. Bovendien de hoogte van het vastrecht voor zo’n warmtenet zal ervoor zorgen dan de woon- energielasten juist zullen stijgen voor bewoners aangesloten op het warmtenet. Venserpolder kent veel woningen welke in eigendom zijn van een woningbouwcorporatie. Al dan niet in structuren met een VvE waar een woningcorporatie ook nog bezit heeft. Ondersteun VvE besturen met het

6

voorbereiden van keuzes waar de leden van de VvE wel ja tegen kunnen zeggen. Laat de woningcorporaties de huurders serieus nemen als die zelf met een voorstel komen. Of krijgen we straks een woningcorporatie, die dat kiest wat qua installatie het beste bij haar budget past, namelijk weinig kosten maar qua verbruik des te duurder voor de bewoners is? Zie ook noot 3. Laat bewoners dus zelf met initiatieven komen en help bewoners om lokale initiatieven te ontplooien. Juist kleinschalige (hybride) warmtenetten (op basis van duurzame lokale bronnen) hebben wellicht wel een kans? De gemeente zit toch niet te wachten op meer rechtszaken? (zie noot 4&5). Natuurlijk kan de gemeente weer in hoger beroep gaan. In Venserpolder zou het adagium moeten zijn: met de bewoners vooraf op een gelijkwaardige en inclusieve manier besluiten voorbereiden i.p.v. bovenaf opleggen zonder alternatief. Het is wat de stadsdeelcommissie betreft – nog even los van het feit dat het niet kostendekkend te krijgen is – ook qua duurzaamheid buitengewoon onverstandig om een warmtenet opgestookt met biomassa in Venserpolder te laten neerdalen tegen beter weten in.

[1] https://www.parool.nl/nieuws/een-aardgasvrij-amsterdam-in-2040-kost-miljarden-wie-betaalt-dat~b71f6fe5/ [2] https://www.parool.nl/amsterdam/heel-amsterdam-aardgasvrij-krijgen-kost-14-miljard-euro~b842e314/ [3] https://www.parool.nl/amsterdam/ymere-wil-geen-warmtepomp-voor-van-der-pekbuurt~b5857c85/ [4] https://uitspraken.rechtspraak.nl/inziendocument?id=ECLI:NL:RBAMS:2020:2413 [5] https://www.parool.nl/amsterdam/gemeente-in-hoger-beroep-na-verloren-rechtszaak-over-stadsverwarmingsluisbuurt~bd9e254e/

7