Bijlage 2. Actieplan jongeren & geld.pdf

Actieplan Jongeren & Geld

Actieplan Jongeren & Geld

Actieplan Jongeren & Geld 2022-2023 Inhoudsopgave: 1. Inleiding

2

2. Een specifiek aanbod voor ​ alle jongeren

4

3. Hoe gaan we de Intensieve

Jongeren Schuldhulpverlening

in de Buurtteams borgen?

8

4. Actielijnen van het actieplan Jongeren en Geld

2

16

1

Actieplan Jongeren & Geld

Actieplan Jongeren & Geld

1 Inleiding Het actieplan Jongeren en Geld 2022-2023 beschrijft de gezamenlijke inzet voor jongeren met schulden van de Buurtteams Amsterdam en de gemeente Amsterdam in de komende periode. Het is een integraal plan dat zich richt op de leefwereld van jonge Amsterdammers. Er is specifiek aandacht voor samenhang met andere hulp of ondersteuning die jongeren krijgen op verschillende leefdomeinen zoals school, werk, wonen en zorg. Preventie en perspectief bieden staan centraal. Aanleiding Per 1 januari 2022 heeft de transitie van de intensieve jongerenschuldhulpverlening naar de buurtteams plaatsgevonden. De maatschappelijke diensten, die de intensieve jongerenschuldhulpverlening uitvoerden, en de gemeente Amsterdam hebben afgesproken zich in te zetten voor een goede transitie en borging in de buurtteams. Daarnaast is in april 2021 het Evaluatierapport Intensieve Jongerenschuldhulpverlening in Amsterdam opgeleverd1 (er is een publieksversie beschikbaar). De

2

transitie naar de buurtteams en deze evaluatie zijn aanleiding voor het opstellen van een actieplan Jongeren en Geld 2022-2023.

(OKT’s) op de basisscholen valt onder uitvoering van de reguliere schuldhulp van de buurtteams en wordt niet beschreven in dit plan.

Het actieplan beschrijft zowel de preventieve als curatieve Amsterdamse inzet rondom schulden bij jongeren. De buurtteams zijn vooral uitvoerders van de vroegsignalering en curatieve schuldhulpverlening. Zij zijn door het college gemandateerd om de taken vanuit de Wgs en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) uit te voeren. De inzet van financiële educatie op het voortgezet onderwijs wordt momenteel uitgevoerd door Moneystart, Diversion en Aflatoun. Voor de inzet van de budgetcoaches op het mbo werken we samen met Westerbeek/ Plangroep. In dit actieplan beschrijven we naast de inzet van de intensieve jongeren schuldhulpverlening ook de inzet van deze andere partijen. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan de totale inzet in Amsterdam voor jongeren op het gebied van preventie van schulden. De samenwerking van de schuldhulpverlening met de Ouder- en Kindteams

Het actieplan is nadrukkelijk een gezamenlijk product van de buurtteams en de gemeente Amsterdam. De opbrengst van een aantal themasessies met de jongerenschuldhulpverlening en ketenpartners in de periode van september tot en met november 2021 zijn er in verwerkt. Met

1. evaluatierapport intensieve jongerenschuldhulpverlening, publieksversie maart 2022

de beschreven inzet en acties willen we zorgen voor een goede verankering van de intensieve jongerenschuldhulpverlening in alle buurtteams en een doorontwikkeling van deze aanpak. Het is een dynamisch plan wat gemeente met de Buurtteams blijven afstemmen en bijstellen. Het actieplan is tevens een uitwerking van het beleidsstuk ‘Op weg naar schuldenrust 2021 - 2025’ en concretiseert het specifieke aanbod voor jongeren vanuit de verschillende actielijnen.

Leeswijzer Als eerste beschrijven we in hoofdstuk 2 waarom een specifieke aanpak voor jongeren wenselijk is. In hoofdstuk 3 beschrijven we hoe gemeente en Buurtteams Amsterdam samen de intensieve jongeren schuldhulpverlening in de buurtteams gaan borgen en geven we een overzicht van de integrale aanpak van de jongeren schuldhulpverlening en van de verbinding met andere stedelijke programma’s. In hoofdstuk 4 beschrijven we de jongerenaanpak binnen de drie actielijnen van de Amsterdamse schuldenaanpak zoals we die voor de komende twee jaar voor ogen hebben: • Actielijn 1: Schulden voorkomen • Actielijn 2: Schulden klein houden • Actielijn 3: Schulden oplossen

3

Actieplan Jongeren & Geld

Actieplan Jongeren & Geld

2 Een specifiek aanbod voor alle jongeren Intensieve jongeren schuldhulpverlening voor alle jongeren tot 27 jaar In de levensfase waarin jongeren zitten vinden veranderingen plaats op verschillende leefdomeinen. De levensgebeurtenissen van jongeren volgen elkaar snel op wat de kans op problemen op meerdere leefgebieden, multiproblematiek, vergroot. Daarnaast is financieel zelfredzaam zijn voor sommigen lastig in een steeds complexer wordende samenleving2. Schulden staan vaak aan de basis van problemen op één of meer leefgebieden en vergroten de kans op uitval van school, studie of werk en belemmeren het verkrijgen van een woning. Schulden hebben daardoor een negatieve invloed op het toekomstperspectief van jongeren. Daarom heeft de gemeente Amsterdam in de afgelopen 10 jaar een specifiek aanbod voor preventie en schuldhulpverlening ingericht voor jongeren met multiproblematiek, waarbij sprake is van langdurige problemen op het gebied van werk, opleiding, relaties, huisvesting, geestelijke

4

gezondheid, inkomen, of verslaving. Om deze jongeren goed te kunnen ondersteunen is een goede ketensamenwerking nodig. Vanwege de toename van de schuldenproblematiek onder jongeren in de afgelopen jaren, wil de gemeente Amsterdam daarnaast dat de intensieve jongeren schuldhulpverlening van de buurtteams toegankelijk is voor alle jongeren tot 27 jaar met financiële vragen of problemen. De gerichte aanpak voor jongeren houdt rekening met de specifieke oorzaken en gevolgen van schulden bij jongeren. Oorzaken van schulden Jongeren kunnen vanaf 16-jarige leeftijd al schulden maken waarvoor zij zelf verantwoordelijk zijn. Vaak gaat het om boetes voor lichte en zware overtredingen of misdrijven. Vanaf 18 jaar zijn jongeren zelf volledig financieel verantwoordelijk. Ze moeten zelf hun ziektekostenverzekering betalen en kunnen leningen aangaan en abonnementen

2. WRR (2016) Eigen Schuld?, Een gedragswetenschappelijk perspectief op problematische schulden. Amsterdam: Amsterdam University Press, p.27.

afsluiten. Niet alle jongeren zijn op de hoogte van hun rechten en plichten of begrijpen deze en lopen een verhoogd risico op financiële problemen. In de aanpak vroegsignalering zien we onder jongeren de grootste toename van betalingsachterstanden tussen het 18e en 19e levensjaar als gevolg van het niet betalen van de ziektekostenpremie. Hersenwetenschap toont aan dat het jongerenbrein nog in ontwikkeling is tot rond het 25e levensjaar. In de periode tussen het 16de en 24ste levensjaar openbaart zich tevens 75% van de psychiatrische stoornissen3. De nog niet volledige ontwikkeling van het brein maakt jongeren gevoeliger voor verleidingen en status. Ook maken zij vaker impulsieve keuzes en moeten (nog) leren om planmatig met geld om te gaan4. Marketing en sociale media spelen hierin handig op in. Jongeren worden verleid met het achteraf betalen van aankopen, het makkelijk verkrijgen van een

(extra) creditcard en rood staan5. Ook beleggen en cryptovaluta worden steeds populairder onder jongeren6. Voor jongeren met een onregelmatig inkomen en weinig tot geen vermogen, is het oplossen van betalingsachterstanden of schulden vaak moeilijk. Veel jongeren hebben nog een ontoereikend of instabiel inkomen als gevolg van flexibel werk zoals tijdelijke of 0-urencontracten, een zzp-inkomen of een laag minimumjeugdloon. Ook geldt voor een grote groep jongeren dat zij een aanzienlijke studieschuld hebben opgebouwd doordat zij hun opleiding niet (kunnen) afmaken en/ of doordat zij

3. www. nji.nl/sites/default/files/2021-06/Participation-of-young-people-with-mental-health-issues.pdf 4. www.16-27.nl/opgroeien-naar-volwassenheid/hersenontwikkeling 5. www.nibud.nl/beroepsmatig/financiele-educatie-moet-in-schoolcurriculum 6. www.nibud.nl/beroepsmatig/nibud-groeiende-groep-jongeren-belegt/)

5

Actieplan Jongeren & Geld

aanvullend lenen/geleend hebben. Uit onderzoek van Motivaction (2019) blijkt dat 78% van de studenten regelmatig stress ervaart vanwege hun studieschuld. Niet alle jongeren krijgen van huis uit voldoende kennis en vaardigheden mee om financieel overzicht te houden en weerstand te bieden aan de verleidingen. In de Amsterdamse schuldhulpverlening is het gebrek aan financiële opvoeding de meest geregistreerde oorzaak van schulden bij jongeren76. Volgens onderzoek van het Nibud (2016) hebben deze jongeren een grotere kans op financiële problemen op latere leeftijd. Het betreft hierbij vaak gezinnen met een lage sociaaleconomische status en ouders met financiële problemen. Intergenerationele overdracht van schuldenproblematiek ligt op de loer. Financiële educatie maakt nog geen structureel onderdeel uit van het onderwijs curriculum en scholen maken zelf keuzes in wat zij leerlingen aanbieden9. Er is ook een groep jongeren die het niet lukt mee te komen in

6

Actieplan Jongeren & Geld

een complexe- en een digitaal wordende samenleving. Zij worden overvraagd en weten vaak niet dat ondersteuning beschikbaar is8. Bij deze jongere kan sprake zijn van een licht verstandelijke beperking, psychische problematiek of het lukt hen (tijdelijk) niet om juiste keuzes te maken als gevolg van stress. De meeste jongeren willen graag zelf hun zaken regelen als ze 18 jaar zijn en/ of vinden dat ze het zelf moeten kunnen. Door schaamte, angst en/ of negatieve vooroordelen over hulpverlening wachten ze vaak lang met hulp vragen. Gevolgen van schulden Schulden staan jongeren in de weg bij het opbouwen van hun toekomst. De schuldenstress maakt de kans op schooluitval en verlies van een baan groter. Omdat een groot deel van hun inkomsten nodig is voor het aflossen van schulden is het ook moeilijker om geschikte woonruimte te vinden. We zien ook dat jongeren uit angst voor de deurwaarder of de kostendelersnorm door hun ouders worden uitgeschreven van het woonadres en dak- of thuisloos

7. Evaluatierapport Intensieve Jongeren Schuldhulpverlening Amsterdam, april 2021 8. www.nibud.nl/beroepsmatig/financiele-educatie-moet-in-schoolcurriculum/ 9. publieksverslag_moneyways.pdf (verzekeraars.nl)

raken. Daardoor lukt het hen niet meer een opleiding te volgen of te werken. Dit heeft een grote impact op hun ontwikkeling en toekomstperspectief en maakt hen tevens kwetsbaar voor criminelen.

per jongere en is afhankelijk van diverse factoren zoals: kennis, vaardigheden, levensfase en -gebeurtenissen.

Begeleiding van jongeren Uit interviews met jongeren in de schuldhulpverlening – o.a. in het kader van de tussenevaluatie Jongeren Schuldenvrije Start 2021 – blijkt dat een aantal factoren in de begeleiding van jongeren belangrijk zijn en van invloed op hun motivatie. Veel jongeren geven aan dat een klik met de jongerenschuldhulpverlener belangrijk is om mee blijven doen aan het schuldhulptraject. Jongeren vinden het belangrijk dat zij worden gestimuleerd en positieve feedback krijgen. Ze zijn vaak nog onzeker en hebben behoefte aan uitleg over de keuzes die ze hebben, de stappen die zij kunnen nemen en de bijbehorende consequenties. Ook vinden zij het prettig een duidelijk beeld te hebben van wat ze kunnen verwachten van een traject en de begeleiding. De behoefte aan begeleiding verschilt

7

Actieplan Jongeren & Geld

Actieplan Jongeren & Geld

3 Hoe gaan we de Intensieve Jongeren Schuldhulpverlening in de buurtteams borgen? De Amsterdamse jongeren schuldhulpverlening heeft zich in de loop van de tijd ontwikkeld tot een integrale aanpak die de gemeente en de buurtteams graag willen behouden. Dit willen we borgen aan de hand van vier uitgangspunten. Hieronder is beschreven hoe we hier concreet invulling aan willen geven en waar kansen liggen voor verbeteringen. Integrale werkwijze en ketensamenwerking In de hulp bij schulden staat het toekomstperspectief centraal. Dit kenmerkt de werkwijze van de jongerenaanpak Jongeren Schuldenvrije Start en Route 020 10 van de reguliere schuldhulp­ verlening. Voor jongeren bij wie sprake is van multiproblematiek is integraal samenwerken met ketenpartners noodzakelijk om goede ondersteuning te kunnen bieden. Dit actieplan heeft tot doel om onderstaande integrale werkwijzen

8

en ketensamenwerkingen – die afgelopen jaren zijn opgebouwd – te behouden en verder te versterken. Het gaat daarbij om: • De intensieve jongerenschuldhulpverlening op de Jongerenpunten en het Dak- en thuislozenloket van WPI (Werk, Participatie en Inkomen), die de Participatiewet uitvoeren en de regeling Regionale Meld- en Coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten tot 23 jaar (RMC). Op locaties werken ook medewerkers van VIA, jobcoaches en jobhunters. • De intensieve jongerenschuldhulpverlening in de teams van de Top600 en het Preventief Interventie Team van het programma Weerbare mensen, Weerbare wijken. • De budgetcoaches op het MBO die samenwerken met het MBO-jeugdteam,

10. Route 020 is de werkwijze van de Amsterdamse schuldhulpverlening

9

Actieplan Jongeren & Geld

Leerplichtambtenaren en de gemeentelijke jongerenadviseurs van WPI, die vanuit de aanpak Voortijdig Schoolverlaten (VSV) op de MBO-instellingen werkzaam zijn. • Met het programma Overgang naar volwassenheid van de afdeling Jeugd is er meer aandacht gekomen voor het risico op financiële problemen van jongeren die 18 jaar worden. Zoals eerder genoemd zien we dat jongeren steeds vaker in de verleiding komen schulden te maken. Het is daarom van belang dat de schuldhulpverlening toegankelijk is en zichtbaar in de leefwereld van jongeren. Daarvoor zetten we in op een goede verbinding met het jongerenwerk (sociale basis) en de aanpak Positief Perspectief: weerbaar opgroeien in Amsterdam. Jongerenwerkers zijn zichtbaar in de wijk en op straat en kunnen een rol spelen in de financiële bewustwording en verwijzing naar hulp. In de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-west zorgen we voor een goede verbinding met de masterplannen.

10

Actieplan Jongeren & Geld

Vier uitgangspunten van de visie op de borging in de buurtteams 1. Laagdrempelig en toegankelijk Voor vragen over zorg, wonen, gezondheid, werk, geld, ontmoeten of veiligheid kunnen Amsterdammers terecht bij het buurtteam. Dat geldt ook voor jongeren vanaf 18 jaar. We willen dat de intensieve jongerenschuldhulpverlening laagdrempelig en toegankelijk is voor jongeren. Jongeren met financiële problemen kunnen zichzelf melden of door een begeleider aangemeld worden bij het buurtteam. Jongerenschuldhulpverleners werken outreachend en proactief om zichtbaar en vindbaar te zijn. Zij werken vanuit verschillende locaties in de wijk, daar waar jongeren zich vertrouwd en veilig voelen. Naast de reguliere aanmeldroute via de Buurtteams, blijven ook de al jaren bestaande korte lijnen die professionals in de afgelopen jaren hebben opgebouwd voor een rechtstreekse verwijzing bestaan. Voor een laagdrempelige toegang blijven de buurtteams de spreekuren voor jongeren uitvoeren en eventueel in nieuwe vormen (zie actielijn 1).

De Jongerenpunten van WPI zijn een andere belangrijke toegang tot de jongerenschuldhulp­ verlening (zie punt 4). 2. Behouden en doorontwikkelen De intensieve jongerenschuldhulpverlening (IJSHV) is een specifiek aandachtsgebied binnen de buurtteams. De buurtteamorganisaties zorgen voor een goede aansluiting van de jongerenschulpverleners bij de buurtteams en de vakgroep bestaanszekerheid. De buurtteamorganisatie brengt de intensieve jongeren schuldhulpverlening en de problematiek van jongeren extra onder de aandacht van alle buurtteamcollega’s en stimuleert de integrale samen­ werking. De intensieve jongerenschuldhulpverleners hebben veel kennis van en affiniteit met de doelgroep, weten in hun communicatie aan te sluiten bij de leefwereld van jongeren, kunnen het gedrag van jongeren vaak goed duiden en hierop inspelen. Ook zoeken zij de samenwerking met ketenpartners die zich specifiek met jongeren bezig houden.

In de afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in ontwikkeling van de intensieve jongeren aanpak. Om verdere ontwikkeling en uitwisseling van kennis en ervaring te stimuleren, vindt periodiek een stedelijk vakgroep- en casuïstiekoverleg plaats. Daar wordt kennis uitgewisseld op gebied van jongeren en wetgeving, netwerkpartners, casuïstiek en maatwerktoepassingen. 3. Sociale basis De intensieve jongerenschuldhulpverlening werkt samen met de sociale basis en verschillende partners in de wijk om jongeren met beginnende financiële problemen zo vroeg mogelijk te bereiken. Het jongerenwerk biedt vanuit de sociale basis laagdrempelige activiteiten en ondersteuning in de eigen buurt of wijk. Er liggen kansen om het aanbod van de jongerenschuldhulpverlening en de activiteiten van het jongerenwerk elkaar te laten versterken. We verkennen hoe men aanvullend op elkaars expertise kan samenwerken als het gaat om jongeren met financiële problemen of schulden.

11

Actieplan Jongeren & Geld

4. Ketenpartners In de schuldhulpverlening aan jongeren staat het bieden van perspectief centraal. De jongerenschuldhulpverlener signaleert of een integrale aanpak wenselijk is zodat ook problemen op het gebied van werktoeleiding, opleiding, (o)ggz en wonen worden opgepakt. Dit geldt vooral voor jongeren in jeugdzorg, dak- en thuislozen opvang, Top 600 of met een licht verstandelijke beperking (LVB). Een goede samenwerking met de keten voorkomt dat problemen onnodig langer duren, complexer worden en jongeren uitvallen. Op de Jongerenpunten van WPI werken jongerenschuldhulpverleners van het buurtteam samen met de jongerenadviseurs aan een integrale aanpak op gebied van inkomen, schulden en toeleiding naar de arbeidsmarkt of een opleiding. Waar nodig worden andere ketenpartners betrokken. Er liggen kansen voor verbetering van de gezamenlijke hulp en begeleiding die keten­partners en de schuldhulpverlening jongeren kunnen bieden. Om dit aan te

12

Actieplan Jongeren & Geld

jagen worden stedelijke ketenpartnersessies geïnitieerd door de gemeente en de stedelijk coördinator van de jongerenschuldhulpverlening. Daarin is aandacht voor beoogde gezamenlijke resultaten, best- practices op gedeelde problematiek en het versterken van de samenwerking.

Sale

13

Actieplan Jongeren & Geld

Actieplan Jongeren & Geld

Waar gaan we op inzetten? Actielijn 1: Schulden voorkomen Schulden beperken de ontwikkeling van jongeren en daarmee in hun toekomstperspectief. Daarom zetten we vroegtijdig in op het voor­komen van schulden bij jongeren. Dat doen we door: 1. Financiële voorlichting op scholen 2. Jongeren (en hun ouders) informeren bij 18 jaar worden 3. Laagdrempelig aanwezig in de wijk

Actielijn 2: Vroeg erbij en schulden klein houden We willen voorkomen dat financiële problemen ontstaan bij levensgebeurtenissen en schulden onnodig oplopen of complexer worden door: 1. Vroegsignalering meer in te richten op jongeren 2. Aanpak levensgebeurtenissen voor jongeren 3. Budgetcoaches op het MBO 4. Pilot Pauzeknop voor jongeren

Actielijn 3: Schulden sneller oplossen Jongeren met problematische schulden begeleiden we bij het oplossen van schulden en het werken aan hun toekomst-­ perspectief met de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS). We zetten in op: 1. De doorontwikkeling van de aanpak JSS 2. Eerder financieel stabiel 3. Voor jongeren en door jongeren

14

15

Actieplan Jongeren & Geld

Actieplan Jongeren & Geld

4 Actielijnen van het actieplan Jongeren en Geld In het Beleidsplan Schuldhulp­ verlening 2021-2023 staat dat het college schuldenproblematiek in Amsterdam wil terugdringen en inzet op het creëren van schuldenrust via drie actielijnen: het voorkomen, klein houden en snel oplossen van schulden. Hieronder wordt voor elk van deze drie actielijnen beschreven wat specifiek de inzet is voor Amsterdamse jongeren.

Actielijn 1: Schulden Voorkomen We willen dat jongeren de kans hebben zich optimaal te ontwikkelen in deze belangrijke fase in hun leven. Schulden beperken de ontwikkeling van jongeren en daarmee hun toekomstperspectief. Daarom zetten we vroegtijdig in op het voorkomen van schulden bij jongeren. Wat zien we? Jaarlijks worden in Amsterdam zo’n

16

7.000 jongeren 18 jaar. Vanaf hun 18e jaar krijgen zij te maken met grote veranderingen en financiële zelfstandigheid. Ze zijn verplicht de premie voor de zorgverzekering te betalen, kunnen zorgtoeslag aanvragen, rood staan bij de bank, een studielening aangaan etc. Dit brengt veel regelwerk met zich mee, maar ook een verhoogd risico op betalingsachterstanden en vervolgens schulden. Uit onderzoek van het Nibud (2021) blijkt dat vooral MBO-studenten niveau 1 en 2 uit onwetendheid niet altijd gebruik maken van studiefinanciering en zorgtoeslag. Daardoor laat 1 op de 3 MBO-studenten 1.000 euro per jaar liggen. Ook ouders weten vaak niet goed wat er allemaal gaat veranderen en ook zij kunnen financiële gevolgen ervaren. Zij ontvangen bijvoorbeeld geen kindgebonden budget en kinderbijslag meer of kunnen te maken krijgen met de kostendelersnorm (vanaf 21 jaar). Ouders met een zwakke economische positie en/of een taalachterstand zijn extra kwetsbaar.

17

Actieplan Jongeren & Geld

Wat willen we? We willen dat jongeren optimaal hun kansen en talenten kunnen benutten. Financiële problemen en geldzorgen staan daarbij in de weg. We vinden het daarom belangrijk dat scholieren vroeg leren over geld en omgaan met geld. We willen hen weerbaarder maken voor verleidingen en meegeven dat zij rechten en plichten hebben op het gebied van toeslagen, studiefinanciering, afsluiten van contracten en boetes. We beogen daarmee dat zij meer bewuste keuzes kunnen maken, gevolgen voor hun persoonlijke financiële situatie overzien en beter aansluiting vinden bij de eisen die de (digitale) maatschappij aan hun stelt. We willen dat jongeren weten wat er verandert als zij 18 jaar worden en dat jongeren weten waar ze met hun hulpvragen over geld terecht kunnen. Voor ondersteuning van jongeren bij geldzaken willen we beter zichtbaar en toegankelijk zijn op plekken in de wijk.

18

Actieplan Jongeren & Geld

Hoe willen we dat bereiken? Financiële educatie op scholen Om schulden te voorkomen zetten we in op preventie via financiële educatie op scholen. • Op het voortgezet onderwijs

Om jongeren tijdig voldoende financiële kennis en vaardigheden bij te brengen zodat ze meer (financieel-) zelfredzaam worden, organiseren we lessen financiële educatie op het voortgezet onderwijs. Hiermee worden klassen uit het voortgezet onderwijs bediend, namelijk het vso, praktijkonderwijs, vmbo, havo en vwo. Het zwaartepunt van de inzet van dit aanbod ligt bij het vso tot en met het vmbo theoretische leerweg. Het lesaanbod wordt steeds doorontwikkeld op basis van maatschappelijke ontwikkelingen rond jongeren en geld. Zo is er aandacht voor de gevaren van geldezels12 en online gokken en gamen. De lesprogramma’s kunnen tijdens coronamaatregelen ook digitaal plaatsvinden. Vanaf 2022 worden de lessen ook op scholen in Weesp aangeboden.

11. Een geldezel laat zijn rekening gebruiken om geld van criminelen naar iemand anders over te maken of wit te wassen. Hierbij wordt vaak misbruik gemaakt van onwetendheid van jongeren. 12. toelichting onder budgetcoaches op het MBO actielijn 2

• Op het MBO

De studenten van de MBO-denktank onderzoeken begin 2022 het vraagstuk: Hoe kunnen de gemeente en mbo-instellingen studenten met geldproblemen op een juiste manier ondersteunen. Zo onderzoeken ze de behoefte van MBO-studenten op het gebied van financiële educatie, dat onderdeel is van de burgerschapslessen. In samenwerking met de budgetcoaches van School en Schuld11 en de gemeentelijke afdeling Onderwijs gaan we MBO-scholen en docenten informeren met een lesbrief over het gemeentelijk en landelijk aanbod op het gebied van financiële educatie. Voor scholen zijn vanuit de MBO-agenda en voorkomen van schooluitval middelen beschikbaar voor deskundigheidsbevordering van onderwijsprofessionals. Deze zijn ook inzetbaar voor kennisontwikkeling op het gebied van financiële educatie. Tevens zijn de budgetcoaches van School en Schuld beschikbaar om studenten in de les te informeren over 18 jaar worden en docenten te ondersteunen bij

het voorbereiden van lessen over geld en schulden. • Week van het Geld

Financiële educatie staat jaarlijks centraal tijdens de Week van het Geld van Wijzer in Geldzaken (Ministerie van Financiën). Deze week is gericht op leerlingen van het primair onderwijs, voortgezet onderwijs, het MBO, ouders, professionals en gemeenten. De gemeente Amsterdam zet zich in samenwerking met uitvoerende partijen en maatschappelijke initiatieven in om meer aandacht te genereren voor financiële educatie en het lokale en landelijke (online-) aanbod. Informeren bij 18 jaar Alle jongeren in Amsterdam krijgen een verjaardagskaart als zij 18 jaar worden. We informeren hen daarin over de veranderingen en financiële verantwoordelijkheden die komen kijken bij het 18 jaar worden. De kaart is een checklist van zaken die jongeren moeten regelen als ze 18 jaar worden, zowel financieel als op andere

19

Actieplan Jongeren & Geld

gebieden. De kaart verwijst naar de gemeentesite Ik word 18 en de app PingPing. Daar informeren we hen over financiële (schuld-)hulpverlening, opdat zij hun weg weten te vinden mocht dat nodig zijn. De app PingPing wordt momenteel landelijk uitgerold en samen met andere gemeenten doorontwikkeld als app voor levensgebeurtenissen bij jongeren. We laten jongeren meedenken zodat we gebruik maken van communicatiemiddelen die jongeren aanspreken en die aansluiten bij hun leefwereld. Ook informeren we de ouders met een brief over de mogelijke financiële veranderingen voor hun gezinsinkomen een half jaar voordat hun kind 18 jaar wordt. Laagdrempelig aanwezig in de wijk Bij financiële en juridische vragen worden jongeren geholpen door een schuldhulpverlener of sociaal raadsliedenwerk. We gaan experimenteren met verschillende vormen van financiële cafés of spreekuren om de jongerenschuldhulpverlening beter zichtbaar

20

Actieplan Jongeren & Geld

en toegankelijk te maken. Per stadsdeel kijken we hoe het beste aan te sluiten bij de behoefte van jongeren, jongerenhulpverleners en ketenpartners. Zo kan er outreachend gewerkt worden op locaties van ketenpartners, locaties waar -vanuit de sociale basis- activiteiten voor jongeren worden georganiseerd of op satellietlocaties van het buurtteam. Voor een laagdrempelige toegang zetten we ook in op een betere verbinding met het jongerenwerk. Zij kunnen een rol spelen in het signaleren van financiële problemen, bewustwording en jongeren aanzetten om actie te ondernemen en hulp te zoeken.

Actielijn 2: Schulden klein houden Wat zien we? De meest voorkomende betalingsachterstanden bij jongeren zijn bij zorgverzekeraars en mobiele providers, maar substantiële informele schulden komen ook regelmatig voor. In de aanpak

vroegsignalering melden schuldeisers betalingsachterstanden aan bij de gemeente Amsterdam. Een melding van een betalingsachterstand wordt gezien als een eerste signaal van mogelijk meer schulden of andere problematiek. Het geeft aanleiding om tijdig hulp te bieden om ergere problemen te voorkomen. We zien vaak dat de zorgpremie de eerste rekening is die niet wordt betaald. Jongeren die 18 worden weten niet altijd dat zij verplicht zijn ziektekostenpremie te betalen. Daardoor zien we een flink aantal jongeren vanaf 19 jaar in de wanbetalersregeling van het CAK13. Veel jongeren hebben een studieschuld opgebouwd. Na het afronden of uitvallen van een opleiding moeten jongeren hun opgebouwde schuld bij DUO terugbetalen. Dit lukt niet altijd. Een aantal groepen jongeren is extra kwetsbaar voor schuldenproblematiek en misbruik vanuit criminaliteit. Het betreft met name jongeren die geen vast adres hebben of dakloos zijn, jongeren met een licht verstandelijke beperking (lvb) of psychische- en

of gedragsproblemen. Lvb wordt vaak niet goed herkend. Wat willen we? Het tijdig signaleren van betalingsachterstanden en beginnende schulden voorkomt dat problemen zich uitbreiden naar andere leefgebieden. De buurtteamorganisaties voeren een actieve en outreachende klantbenadering uit bij de schuldenaanpak. Om meer jongeren tijdig te bereiken willen we de samenwerkingen met schuldeisers uitbereiden en onderzoeken wat succesvolle manieren zijn om met meer jongeren in contact te komen na een melding van een betalingsachterstand. Een preventieve inzet bij levensgebeurtenissen kan tevens complexe financiële problematiek voorkomen. We willen kwetsbare jongeren die geen goed vangnet hebben zo vroeg mogelijk ondersteunen. De ondersteuning is gericht op het voorkomen van schulden die de doorstroom naar een omslagwoning verhinderen en aandacht voor voldoende financiële zelfredzaam zijn wanneer zij

13. Stichting Centraal Administratie Kantoor AWBZ – Wie 6 maanden of langer geen premie betaalt voor de zorgverzekering, wordt door de zorgverzekeraar aangemeld bij CAK voor de regeling wanbetalers.

21

Actieplan Jongeren & Geld

zelfstandig gaan wonen. Jongeren op het vso die 18 jaar worden, zonder voldoende steunend netwerk, willen we begeleiden bij de overgang naar 18 jaar. Daarmee beogen we hen weerbaarder te maken tegen financiële problemen en -misbruik. Wat gaan we doen? Vroegsignalering voor jongeren Met de aanpak Integrale schuldhulpverlening worden meldingen van betalingsachterstanden opgepakt via Jongerenpunten en het dak- en thuislozenloket van WPI. Jongeren worden benaderd voor een budgetadvies gesprek met de jongerenadviseur en de jongeren schuldhulpverlener. Binnen deze samenwerking wordt ook de aanpak Geregelde betaling uitgevoerd, waarin verhuurders signalen van huurachterstanden melden. De lopende huur wordt direct ingehouden op de uitkering wat het verder oplopen van de huurachterstand voorkomt. Daranaast wordt een betalingsregeling getroffen voor de achterstand. Via de aanpak Vroeg Eropaf worden signalen van jongeren

22

14. Kredietcrisis onder risicojongeren, 2009

Actieplan Jongeren & Geld

zonder uitkering opgepakt door de buurtteams. Buurtteam Noord heeft een specifieke benadering voor jongeren. We onderzoeken of dit leidt tot een beter bereik. Uit onderzoek blijkt dat jongeren gevoelig zijn voor een persoonlijke benadering en niet in te formele taal willen worden aangesproken14. Hier houden we hier rekening mee. Door een persoonlijk bericht achter te laten kunnen jongeren direct contact opnemen met de schuldhulpverlener die is langs geweest. Met de organisaties van de maatschappelijke opvang en begeleid wonen voor jongeren maken we afspraken over het meldingen van huurachterstanden. Tevens maakt de gemeente Amsterdam gebruik van de experimenteerruimte die de Wgs biedt voor het aangaan van nieuwe samenwerkingen in het kader van vroegsignalering. We starten een pilot met DUO om de mogelijkheden te verkennen voor het melden van betalingsachterstanden van schoolgeld en het aflossen van de studieschuld.

Budgetcoaches op het MBO Met School en Schuld zet de gemeente Amsterdam budgetcoaches in op locaties in de stad van het ROC van Amsterdam, ROC TOP, het Mediacollege en Hout- en meubileringscollege. We beogen hiermee jongeren met geldzorgen tijdig in beeld te krijgen en hulp te bieden om studie-uitval te voorkomen. Een budgetcoach van Westerbeek maakt onderdeel uit van de zorgstructuur van de MBO-instellingen en is laagdrempelig aanwezig op school. Zij ondersteunen bij het aanvragen van leermiddelen, toeslagen en/ of studiefinanciering en hebben een belangrijke signalerende rol met betrekking tot schuldenproblematiek. Zij ondersteunen bij het maken van betalingsregelingen en het vinden van een schuldoplossing.De budgetcoach stemt indien nodig af met de jongerenschuldhulp van de buurtteams als een student stopt met een opleiding of in aanmerking komt voor de aanpak Jongeren schuldenvrije start.

Aanpak levensgebeurtenissen bij jongeren • Op weg naar zelfstandig wonen Jongeren in de maatschappelijke opvang bieden we preventief een budgetadviesgesprek aan. Schuldenproblematiek belemmert hen door te stromen naar zelfstandige woonvormen. Het is daarom wenselijk hun financiën tijdig op orde te brengen en schuldhulpverlening op te starten. In samenwerking met de afdeling Jeugd en Zorg onderzoeken we hoe financiële begeleiding tijdig onderdeel wordt van de begeleiding(-splannen) van kwetsbare jongeren die verblijven in een zorginstellingen of de maatschappelijke opvang. • 18 jaar worden Jongeren met een licht verstandelijk beperking (lvb) zijn kwetsbaarder voor financiële problemen bij de overgang naar 18 jaar. In de pilot Geldgappie ontwerpen we een aanpak waarin we jongeren vanaf hun 17,5e tot 19e jaar (1,5 jaar) begeleiden bij de verantwoordelijkheden die zij

23

Actieplan Jongeren & Geld

krijgen als ze 18 jaar worden. In 2022 starten we op vier vso-scholen in Zuidoost. Tijdens de begeleiding wordt duidelijk of een jongere voldoende redzaam15 wordt of dat een jongere blijvend begeleiding nodig heeft zoals bijvoorbeeld budgetbeheer of bewindvoering. De aanpak is bedoeld voor jongeren op het vso die 17,5 jaar zijn en door de school extra kwetsbaar worden bevonden. Pauzeknop In de pilot Pauzeknop testen we vanaf 2022, in eerste instantie voor een kleine groep jongeren, of en hoe de Pauzeknop meerwaarde kan bieden voor jongeren. De gemeente maakt met alle schuldeisers afspraken over een incassostop. Het voorkomt dat ze nog incasso’s en aanmaningen krijgen, totdat er met de schuldhulpverlener een betalingstraject is gestart. We onderzoeken of jongeren voldoende gemotiveerd blijven om deel te nemen aan een schuldhulptraject wanneer de pauzeknop wordt toegepast. We voeren gesprekken met schuldeisers die vaak voorkomen bij

24

Actieplan Jongeren & Geld

jongeren en niet meewerken aan het oplossing van schulden. Met hen willen we de samenwerking te verstevigen, het wederzijds begrip en vertrouwen vergroten om een snellere afwikkeling van schulden te bewerkstelligen.

Actielijn 3: Schulden sneller oplossen Wat zien we? Van de Amsterdamse jongeren tussen 17 en 25 jaar geeft 20% aan problematische schulden te ervaren. Van deze jongeren heeft 82% een studieschuld. Het hebben van een studieschuld speelt een belangrijke rol in het ervaren van problematische schulden (OIS, 2021). Voor het oplossen van schulden is een financieel stabiele situatie nodig. Bij kwetsbaardere jongeren volgen veranderingen op meerdere leefgebieden elkaar snel op, zoals dakloos worden of een wisselend

15. Redzaam: iemand weet waar hij hulp en ondersteuning kan vragen.

inkomen door het verlies van werk of het stoppen met een studie. Voor deze complexe problematiek zijn vaak maatwerkoplossingen nodig. De jongerenschuldhulpverlening werkt daarom nauw samen in diverse aanpakken voor verschillende doelgroepen, zoals dak- en thuislozen, ex-gedetineerden en statushouders. Sommige jongeren beschikken (tijdelijk) over onvoldoende vaardigheden om zelfstandig hun financiën te beheren. Zij hebben ondersteuning nodig van budgetbeheer of beschermingsbewind om hun financiën op orde krijgen en te houden. Jongeren hebben een negatief beeld van budgetbeheer en willen niet meewerken aan een verwijzing. Daarmee blijft hun financiële situatie langer onstabiel dan nodig. Om financiële problemen na afloop van het schuldhulpverleningstraject te voorkomen wordt toegewerkt naar financiële zelfredzaamheid. Dit vraagt van jongeren dat zij zich bewust worden van hun eigen gedrag en bereid zijn hun gedrag te veranderen.

Wat willen we? Amsterdam vindt het bieden van toekomstperspectief een belangrijk onderdeel van de schuldenaanpak voor jongeren. Dat doen we met de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start en Route 020. We willen jongeren sneller helpen bij het oplossen van hun schulden. Bij sommige jongeren is het daarvoor nodig sneller financiële stabiliteit te bereiken zodat ze eerder aangemeld kunnen worden bij de Kredietbank. Voor sommige jongeren is budgetbeheer dan gewenst. We willen daarom jongeren beter informeren en jongeren die in budgetbeer zitten laten vertellen wat budgetbeheer hen biedt. Daarnaast willen we jongeren betrekken bij het bereiken en begeleiden van jongeren. Hoe gaan we dat bereiken? Jongeren Schuldenvrije Start De aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) ontwikkelen we door. We onderzoeken hoe we werkzame elementen aan de aanpak kunnen toevoegen die een positieve invloed hebben op de motivatie van jongeren. Jongeren geven

25

Actieplan Jongeren & Geld

In 2020 is de nieuw aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) gelanceerd. Jongeren werken naast het oplossen van hun schulden ook aan hun toekomstperspectief. Het perspectiefplan bevat afspraken over doelen die een jongeren wil bereiken op een leefgebied, zoals werk, opleiding of wonen en is gekoppeld aan het saneringskrediet. Het perspectiefplan wordt door een jongere onder begeleiding van de jongerenadviseur van de Jongerenpunten (WPI) opgesteld. Bij het behalen van een doel uit het toekomstplan, een mijlpaal, wordt een deel van de aflossingsverplichting kwijtgescholden. Hierdoor is het krediet binnen 2 jaar, in plaats van 3 jaar afgelost. De aanpak is een nauwe samenwerking tussen Jongerenpunten, jongeren schuldhulpverleners van de buurtteams en de Kredietbank Amsterdam.

26

Actieplan Jongeren & Geld

aan dat: de verkorte duur van het JSS-traject, de rust en ruimte die ontstaat door schuldenrust om te werken aan toekomstperspectief en de bepaalde mate van zelfregie door te werken aan zelf opgestelde doelen, hen motiveert. De mijlpalen van het perspectiefplan kunnen zij worden ingezet voor een begeleidingstraject waarin aandacht is voor hun persoonlijke ontwikkeling of het bevorderen van financiële zelfredzaamheid en weerbaarheid. Met jongerenadviseurs en schuldhulpverleners onderzoeken we tevens hoe zij samen jongeren kunnen begeleiden op de doelstelling financiële zelfredzaamheid. JSS-ambassadeurs informeren collega’s en samenwerkingspartners over de aanpak JSS en de jongerenschuldhulpverlening. De JSS-ambassadeurs brengen in kaart welke partners van de Buurtteams we de samenwerking kunnen versterken en stellen daarvoor een jaarplan op. Tevens onderzoeken we of jongeren bereid zijn zich in te zetten als jongerenambassadeur voor JSS en hoe zij daarin begeleid kunnen worden.

Eerder financieel stabiel Om tijdig een saneringsaanvraag bij de Kredietbank in te kunnen dienen is een stabiele financiële situatie nodig. We zoeken naar oplossingen om het proces van stabiliseren eenvoudiger en sneller te maken. Zo halen we overlap in de processen van de schuldhulpverlening en de Kredietbank eruit. Hierdoor kan een schuldhulpdossier weken tot maanden sneller worden overgedragen aan de Kredietbank. Jongeren die onvoldoende financieel zelfredzaam willen we sneller laten instemmen met ondersteuning van budgetbeheer zodat zij sneller een financieel stabiel zijn. Daarvoor informeren we jongeren over de voordelen van budgetbeheer en nemen we de negatieve vooroordelen weg. Dat doen we door jongeren vlogs en filmpjes te laten maken waarin zij uitleggen wat budgetbeheer is en wat hun ervaring is met budgetbeheer. Jongeren krijgen zo een duidelijker beeld over wat budgetbeheer voor hen kan betekenen. We onderzoeken tevens de inzet van digitale alternatieven voor budgetbeheer voor jongeren.

27

Actieplan Jongeren & Geld

Voor jongeren door jongeren • Communicatie Schaamte en status zijn voor jongeren een grote belemmering om hulp te zoeken bij hun financiële vragen en problemen. Jongeren zoeken beperkt hulp bij hun schuldproblemen en weten niet altijd dat er hulp wordt geboden. In samenwerking met de buurtteams en Jongerenpunten zetten we in op communicatie richting jongeren waarin perspectief centraal staat. Middels vlogs van jongeren in de schuldhulpverlening leggen we de verschillende producten van de schuldhulpverlening aan hen uit. We beogen hiermee bij jongeren bewustwording te creëren om in actie te komen bij schulden en de drempel om hulp te vragen te verlagen.

Actieplan Jongeren & Geld

inzetten. Jongeren met een schuldverleden zijn ervaringsdeskundigen of jongerenambassadeur. Zij zetten zich in om jongeren te bereiken en te begeleiden tijdens het traject. Het uitgangspunt daarbij is dat jongeren makkelijker aansluiting vinden bij elkaar, meer jongeren bereikt worden en sneller gemotiveerd zijn om de stap te maken naar professionele hulp.

• Inzet financiële maatjes We leren ook van ontwikkelingen bij andere gemeenten op gebied van schuldhulpverlening. Zo zet de gemeente Arnhem buddy’s van Opr€cht in. We onderzoeken hoe we deze aanpak voor Amsterdamse jongeren kunnen

28

29

Disclaimer: Het actieplan Jongeren & Geld is een gezamenlijke uitgave van de gemeente Amsterdam en de buurtteamorganisaties. Aan dit actieplan kunnen geen rechten worden ontleend. Niets uit deze uitgave mag worden overgenomen zonder bronvermelding: actieplan Jongeren en Geld 2022 - 2023. De foto’s en afbeeldingen zijn bedoeld als illustratie. De afgebeelde personen hebben niet altijd een directe relatie met het onderwerp.

28 februari 2022

VRM22_082

Vormgeving: Vorm de Stad